Voor de triller Het Punt reisde journalist Marvin Hokstam Baapoure naar West-Afrika en verdiepte hij zich in de witte wereld van de adel. ‘Ik volgde waar het verhaal me bracht.’

Het heeft tien jaar geduurd voordat Het Punt, de debuutroman van Marvin Hokstam Baapoure, eindelijk het licht zag. Een een historische triller die zich uitstrekt over continenten, eeuwen en generaties, waarin fictie en non-fictie in elkaar grijpen en waarin de erfenis van slavernij, verzet en racisme wordt verteld door stemmen die zelden gehoord worden. Het is een roman die zich afspeelt in West-Afrika, Suriname en Nederland en waarin de verteller — naamloos, maar duidelijk een schaduw van zijn maker — een witte man ontvoert om hem te confronteren met een geschiedenis die nooit is afgewikkeld.

Wie Marvin kent, begrijpt waarom het zo lang duurde. Hij is hoofdredacteur van Afromagazine, directeur van het Broos Instituut voor afrocentrisch onderwijs en runt bovendien een afdeling van het ROC in Amsterdam-Zuidoost. Hij heeft een mediaplatform opgebouwd dat zich exclusief richt op de zwarte gemeenschap, helpt jongeren uit de wijk en pleit voor onderwijs dat het Afrikaanse perspectief centraal stelt. ‘Iets scheppen en vervolgens in stand houden kost veel tijd en energie. Het boek moest daardoor wachten, maar het verhaal zelf wachtte niet. Het leefde. Ik volgde waar het verhaal mij bracht.’

Nooit ‘af’ 

Marvin lacht wanneer de verslaggever vraagt waarom het hem na tien jaar wél gelukt is. ‘Mijn boek is eigenlijk ook niet af’, bekent hij. ‘Er zijn zoveel lijntjes, zoveel verhalen die nooit verteld zijn. En de strijd tegen racisme is bovendien nooit af.’

‘Ik bezocht veel plekken die ik beschrijf’

Toch moest Het Punt nu de wereld in. ‘Ik heb er lang genoeg mee rondgelopen. Het moest eruit. Ik wilde het delen.’ En dat betekent niet dat hij klaar is met schrijven: er liggen al twee thrillers in de steigers. De verteller uit Het Punt zal terugkeren in een volgend boek, dat gaat over de wereldwijde weigering om slavernij te erkennen als misdaad tegen de menselijkheid. Daarnaast werkt Marvin aan een heel andere thriller, over hoe mensen met elkaar omgaan terwijl de wereld ondertussen met hén bezig is. En volgend jaar verschijnt er bovendien een verhalenbundel, gebaseerd op de slavernijroute in Ghana van het noorden naar het zuiden, die duizenden geslaafden* hebben gelopen.

Historisch

Veel van wat Marvin beschrijft, is echt gebeurd. De ontvoering van een Ghanese koning door raiders, gewapende plunderaars, en de slagtanden van olifanten die zijn zoon betaalde om hem terug te krijgen, dat is historisch. Maar het verhaal van de drie prinsen wier levens in elkaar zijn vervlochten, dat is helemaal verzonnen. ‘Ik bezocht veel plekken die ik beschrijf’, vertelt hij. ‘Fort Elmina, Fort Appolonia.’ Maar de witte wereld die hij moest verbeelden, van een schatrijke en machtige familie, die kende hij niet. ‘Dat was het moeilijkst. Wij weten meer van witte mensen dan zij van ons, omdat we worden opgevoed met hun perspectief. Maar het kostte mij toch moeite om mij in deze elitaire wereld van oud geld te verplaatsen.’

‘Wij weten meer van witte mensen dan zij van ons’

Marvin las veel, sprak veel mensen, en ontmoette een paar jaar geleden iemand van adel. ‘Dat is een wereld op zich.’ Langzaam begon het te lukken en kwam het boek er. ‘Schrijven is schrappen, zo luidt het cliché, maar het is ook onderzoeken en jezelf laten vormen. Op een gegeven moment ging het verhaal echt lopen.’

Inspiratie door voorouders

De informatie over het slavernijverleden in Suriname komt uit geschiedenisboeken, familieverhalen en de verbeelding. Sommige elementen zijn volledig door Marvin bedacht — zoals de moeder van Appolonia, die haar ouders ontvluchtte uit liefde. Maar andere dingen kwamen op hem af. In Ghana vroegen mensen hem of hij een nakomeling was van een prins die ooit was weggegaan. ‘Ik voelde dat ook’, zegt hij. ‘Ik ben niet spiritueel in de zin van winti, maar er zitten verhalen in ons dna. Mensen zeiden tegen mij: jouw voorouders geven jou de taak om deze verhalen te vertellen.’ Marvin glimlacht. ‘Geen inspiratie door de fles, maar door de voorouders.’

Surinaamse helden

De hoofdpersoon lijkt op Marvin, maar is het niet. In 2016 vertelde hij een vrouw dat hij een boek wilde schrijven waarin een zwarte man een witte man ontvoert om met hem een stevig gesprek te voeren. ‘Ze zei tegen mij dat zwarte mensen niet zo van het vooruit plannen zijn.’ Marvin vond deze opmerking stigmatiserend voor zwarte mensen, maar ergens was het ook een compliment. ‘Ik heb dit toch maar even verzonnen hè?’

Marvin wilde de zwarte, Surinaamse lezer helden geven. Daarom pakt de verteller zijn Surinaamse paspoort wanneer een politieagent hem een misdaad verwijt. Hij zal nooit worden uitgeleverd aan Nederland. Ook vermoordt Appolonia — een van zijn voorouders, de eerste die de naam Hokstam draagt — haar verkrachter. ‘Veel zwarte vrouwen zijn verkracht door witte mannen. Nooit is daar rekenschap voor afgelegd. Ik wilde Suriname een vrouw geven die wraak nam.’ Hij had de dader ook impotent kunnen maken, zegt hij. ‘Maar dit kwam harder aan.’

‘Mijn verhaal moest geen preek worden’

In 2017 zei Marvin in een interview met de bekende antropoloog Gloria Wekker dat hij op 1 juli Keti Koti niet viert. ‘We vieren dan eigenlijk het zelfinzicht van witte mensen, die eindelijk tot het besef kwamen dat slavernij moreel verwerpelijk is. Dat is niet goed.’ In een eerdere versie van het manuscript van zijn boek had Marvin een speech opgenomen die de hoofdpersoon in een Amsterdamse bibliotheek hield over Keti Koti, maar uiteindelijk besloot hij om de gewraakte passage te schrappen. ‘Want iedereen weet inmiddels wel wat ik hierover vind. En mijn verhaal moest geen preek worden.’

Wel laat Marvin Appolonia aan het woord, die een witte dominee een lesje leert. ‘Wie geeft jou het recht om te zeggen dat ik vrij ben? Ik was altijd al vrij.’

Een boek dat uit de ziel komt

Marvin schreef honderden, misschien wel duizenden artikelen als journalist. Maar dit boek is anders. ‘Ik was bang dat ik op mensen hun tenen zou trappen’, zegt hij. ‘Maar het is iets groots, qua dikte, dat uit mijn ziel komt.’ Hij heeft intens van het schrijfproces genoten. ‘Ik ben heel trots dat het uit is.’

En hij hoopt dat het boek ook witte mannen bereikt. ‘Het is een boodschap voor iedereen. Racisme slaat nergens op. Superioriteitsdenken slaat nergens op.’

‘Het Punt’ van Marvin Hokstam Baapoure is verkrijgbaar in de webshop van Afromagazine.

*Marvin gebruikt in zijn boek ook een nieuw woord, ‘geslaafde’, zijn vertaling van enslaved. Hij stoorde zich aan het woord slaaf, maar vindt het begrip tot slaaf gemaakte een slechte vertaling van enslaved.