De wetenschappelijke bureaus van SGP, BBB en NSC kwamen afgelopen zaterdag bijeen op het congres Cultuurdefensie. Daar ging het over de vermeende ‘gevaren’ van massamigratie, islam, woke en de linkse elite. Een Duits-Nederlands NSC-lid sprak over ‘levensruimte’. En Mona Keijzer zei te vrezen dat haar kleindochter straks een hoofddoek moet dragen. Druk was het niet.

In de Bergkerk in Amersfoort kwamen afgelopen zaterdag een paar honderd mensen samen voor het Congres Cultuurdefensie. De bijeenkomst werd georganiseerd door de wetenschappelijke bureaus van SGP, BBB en NSC, aangevuld met de Stichting Democratische Vernieuwing van Andrea Speyerbach. Het was een merkwaardige combinatie: een partij die niet meer in de Tweede Kamer zit (NSC), een partij waarvan het wetenschappelijk bureau in conflict is met de partij zelf (BBB), en een stichting die de Nederlandse staat wil aanklagen vanwege het migratiebeleid, wat geframed wordt als ‘cultuurdefensie’.

De kerkelijke setting en de orgelmuziek gaven het congres een sacraal randje. Toch sprak dagvoorzitter Gouke Moes – voormalig BBB-minister van Onderwijs en tegenwoordig actief binnen de beweging Project2029 van Mona Keijzer – over een ‘volle zaal’. De werkelijkheid was minder indrukwekkend. Veel stoelen waren leeg.

Maar wat voor publiek komt eigenlijk op zo’n event af? Naast enkele journalisten – en natuurlijk was Chris Aalberts erbij – waren het vooral politieke gelukszoekers die hopen dat Mona Keijzer de nieuwe stemmentrekker wordt op rechts. Op de terugweg richting het station liep, sprak de verslaggever met een man van middelbare leeftijd die hoopt actief te kunnen worden voor Mona’s partijtje in wording.

Veel stoelen waren leeg

Officieel was het Congres Cultuurdefensie een inhoudelijke conferentie over cultuur, democratie en rechtsstatelijkheid. In de praktijk was het vooral een radicaal-rechtse safe space, waar zorgen over migratie, islam, gender, feminisme, Europa en de linkse elite samenkwamen in een verhaal over culturele bedreiging en politieke machteloosheid. En waar Mona Keijzer zich nadrukkelijk profileerde als de nieuwe belofte van rechts.

Cultuur als eigendomsrecht

Centraal stond het idee van cultuurdefensie, het beschermen van de Nederlandse cultuur die onder druk zou staan door migratie en islam, internationale verdragen, de Europese Unie, gender en woke.

De term werd vooral ingevuld door Andrea Speyerbach, filosoof en oprichter van de Stichting Democratische Vernieuwing. Ze betoogde dat de Nederlandse staat de ‘meerderheidscultuur’ onvoldoende beschermt. Minderheden – zoals Roma, Joden en lhbti-groepen – hebben volgens haar terecht bescherming, maar de ‘meerderheid’ zou rechteloos zijn wanneer de leefomgeving verandert door migratie. Ze verwees naar dorpen als Loosdrecht en het Engelse Piddington, waar burgers ‘ontheemd’ zouden raken door de komst van asielzoekers. Artikel 8 van het Europees Verdrag voor de Rechten van de Mens, dat bescherming biedt tegen onrechtmatige inmenging in het privéleven, moet volgens haar ook gelden voor culturele veranderingen in de buurt.

Het is een opmerkelijke redenering. Speyerbach ziet cultuur als een eigendomsrecht en migratie als onteigening. Ze wil daarom een rechtszaak tegen de Nederlandse staat voeren, omdat die ‘massamigratie’ zou faciliteren en daarmee de meerderheidscultuur zou schaden. Ze verpakte haar betoog in ingewikkelde filosofische redeneringen, maar de onderliggende ideologische boodschap was glashelder. Het ging om minder migratie, meer nationale soevereiniteit en bescherming van ‘gewortelde mensen’.

Het publiek reageerde enthousiast. Vooral wanneer Speyerbach sprak over boze burgers die zich niet gehoord voelen en over internationale verdragen, zoals het VN-Vluchtelingenverdrag, die de nationale democratie zouden ondermijnen. Haar boodschap sloot naadloos aan bij de bredere rechtse narratieven die de hele dag rondzongen: het idee dat Nederland wordt bedreigd door migratie, dat de linkse elite niet luistert en dat de meerderheid haar land dreigt kwijt te raken.

Filosofen tegen links waarheidsrelativisme

Naast Speyerbach spraken twee andere filosofen. De Leidse hoogleraar encyclopedie van de rechtswetenschap Afshin Ellian waarschuwde voor ‘subjectivering van waarden’ en voor linkse demonstranten die de Dodenherdenking verstoorden. Ellian benadrukte dat cultuurverdediging niet gaat om folklore, maar om fundamentele waarden. Het draait om tolerantie, de scheiding van kerk en staat en vrijheid van meningsuiting. Hij verwees naar de Verlichting en belangrijke filosofen als Karl Popper en Jürgen Habermas en schetste een beschaving die kwetsbaar is en verdedigd moet worden.

De dreiging kwam alleen van de kant van de islam en van links

Opvallend was wat hij níét zei. Ellian sprak niet over de genocide in Gaza, niet over islamofobie of over de manier waarop radicaal-rechtse partijen zelf de democratische rechtsstaat onder druk zetten. Ellian sprak over universele waarden die onder druk staan, maar de dreiging kwam alleen van de kant van de islam en van links.

De Belgische emeritus hoogleraar Filip Buekens deed precies hetzelfde. Hij hekelde wat hij in navolging van de Nederlandse anti-communistische schrijver Karel van het Reve de Algemeen Vooruitstrevende Levensbeschouwing noemde. Van het Reve had begin jaren tachtig stevige kritiek op de vredesbeweging, die pleitte voor eenzijdige ontwapening en blind was voor de misdaden die in naam van het communisme werden gepleegd. Als communistische regimes toch de mensenrechten schonden – de Sovjet-luchtmacht die een Zuid-Koreaans passagiersvliegtuig neerschoot met honderden burgerdoden tot gevolg – gaven de zichzelf moreel superieur achtende pacifisten alsnog het Westen de schuld. Volgens Buekens ondermijnen radicaal-linkse activisten en wetenschappers de waarheid door hun marxistische intersectionele ideologie boven waarheidsvinding te plaatsen. Ook Buekens was selectief in zijn kritiek, want radicaal-rechts heeft ook geen boodschap aan de waarheid, denk aan al het nepnieuws dat Donald Trump, Elon Musk en Thierry Baudet promoten.

Meer ‘levensruimte’

De meest surrealistische bijdrage kwam van Sebastian Meyer, de directeur van het wetenschappelijk bureau van NSC, die met een zwaar Duits accent een zeer conservatief betoog hield. Dat NSC niet meer in de Tweede Kamer zit en de subsidie voor het wetenschappelijke bureau binnenkort zal ophouden, maakte allemaal niet uit, ook niet voor de zaal, die niet de gelegenheid kreeg om kritische vragen te stellen, maar kennelijk ook niet die behoefte voelde. Meyer pleitte voor een sociaal-conservatief alternatief voor het ‘liberale constitutionalisme’ en verwees bewonderend naar de Hongaarse ex-premier Viktor Orbán, die de christelijke cultuur in zijn land wilde beschermen tegen de zogenoemde genderideologie.

Volgens Meyer worden mensenrechten instrumenteel ingezet om traditionele waarden te ondermijnen. Europese rechters zouden te veel macht hebben, nationale soevereiniteit zou worden uitgehold en migratie zou de democratie bedreigen omdat autochtone burgers zich niet langer gehoord voelen. Hij steunde expliciet de rechtszaak van Speyerbach en pleitte, nog steeds met zijn zware Duitse accent, voor meer ‘levensruimte’ voor de meerderheid. De onbedoelde ironie hiervan ontging echter iedereen.

Mocht er ooit nog een boekje komen over de opkomst en ondergang van Nieuw Sociaal Contract, dan moet de NSC-biograaf hierover ook vertellen: dat de zogenoemde middenpartij van Pieter Omtzigt zich uiteindelijk toch heeft ontwikkeld tot een radicaal-rechtse partij, wat ze volgens criticasters altijd al was.

Mona Keijzer: de nieuwe ster van rechts

Het slotpanel bracht de verschillende lijnen van de dag samen. Op de stoelen zaten Mona Keijzer, Andrea Speyerbach, SGP-parlementariër Diederik van Dijk en Hidde Heutink van Groep Markuszower/DNA. Ze spraken over rechtse zorgen, rechtse oplossingen en rechtse identiteitsvorming.

Heutink ageerde tegen migranten die verantwoordelijk zouden zijn voor de woningcrisis, Van Dijk bereed zijn christelijke stokpaardjes en Speyerbach herhaalde haar verhaal over een meerderheid die zich verraden voelt door de staat. Mona Keijzer, die pas aan het einde van de middag naar de conferentie was gekomen, stal de show. Ze sprak over het ‘sensorisch erfgoed’ van het platteland en de geuren van de boerderij en sprak vol nostalgie over haar geboortedorp Volendam. Ze ageerde fel tegen de islam, tegen hoofddoeken en tegen het ‘linkse’ College voor de Rechten van de Mens. Ze gebruikte haar vrouwelijkheid om zich af te zetten tegen links en feminisme in het bijzonder en zei te vrezen dat haar kleindochter straks een hoofddoek zal moeten dragen als we onze cultuur niet verdedigen.

Keijzer vertelde ook vol trots dat ze vier kinderen heeft en dat vrouwen wat haar betreft meer kinderen moeten krijgen om onze cultuur te verdedigen

Het was een mix van nostalgie, angst en rechtse ondergangsretoriek. De zaal smulde ervan. Keijzer kreeg veruit het meeste applaus. Voor velen was zij de reden om te komen. Ze is een nieuwe rechtse leider die zich presenteert als nuchter, vrouwelijk, volkser en natuurlijk keihard op migratie. Keijzer vertelde ook vol trots dat ze vier kinderen heeft en dat vrouwen wat haar betreft meer kinderen moeten krijgen om onze cultuur te verdedigen. Speyerbach, die ooit progressief begon, vertelde dat ze dankzij haar moederschap pas echt zelfvertrouwen kreeg en niet meer de linkse neuroot was die ze eerst was. De nuance moest komen van Diederik van Dijk, die als SGP’er vanzelfsprekend voor grote gezinnen is, maar het krijgen van kinderen niet als wapen wil zien voor de grote cultuurstrijd tegen woke en de islam.

Het grote gelijk

Een prangende vraag werd niet beantwoord op het congres. Hoe juridisch kansrijk is de rechtszaak van Speyerbach eigenlijk? Hadden ze geen jurist kunnen uitnodigen die de zaak kritisch tegen het licht zou houden? Dat zou een echt inhoudelijk debat hebben opgeleverd. Maar daar hadden de organisatoren blijkbaar geen behoefte aan. Ze wilden een feestje van conservatieve zelfbevestiging. Dat het Congres Cultuurdefensie in een kerk plaatsvond, was dus heel symbolisch. Het grote gelijk moet boven twijfel verheven zijn.