8.6 C
Amsterdam

Wie wekt de Mammoetwet tot leven?

Lees meer

Onlangs berichtte deze krant over de CBS-rapportage Integratie en Samenleven 2026. Het goede nieuws: kinderen van Turkse en Marokkaanse komaf die hier geboren zijn, komen steeds vaker op havo en vwo. Minder goed: die vooruitgang zet niet even sterk door richting het hoger onderwijs.

Ik krijg een throwback naar mijn eigen schooltijd. Scholengemeenschap Noord, 6 vwo. Op de examenfoto zie ik mijn klas van 1986. Daar heb je Marc, Nanda en Danny. En daar Anja en Jenny. Ilona, Richard, Nanette en Ellis. Albert, Sandra en natuurlijk Edwin, die op de basisschool Eddie heette.

Amsterdam-Noord lag in de jaren 80 op het hakblok van de economische crisis. De scheepswerven in dit stadsdeel – waaronder NDSM – waren stuk voor stuk omgevallen. Vaders van klasgenoten waren de werkloze dokwerkers die somber visten aan het IJ. Op twee of drie kilometer van mijn scholengemeenschap lag het Barlaeus. De andere hoofdstedelijke gymnasia lagen even verderop in Amsterdam-Zuid. Luttele kilometers die destijds tientallen mijlen leken. Een milieu waarmee wij arbeiderskinderen nooit in aanraking kwamen. Nou ja, behalve tijdens die open dag voor de Universiteit van Amsterdam op het Sint Nicolaas Lyceum in Zuid. Daar ging niemand van onze klas naartoe, behalve de superslimme Eddie en ik. In de auto met zijn vader drukte deze ons op het hart iets te kiezen met baanzekerheid. Schoorvoetend zei ik dat ik naar het informatie-uur van psychologie ging.

‘Spiegologie,’ lachte hij. ‘Wat kun je daarmee? Ik zou rechten kiezen.’

Eenmaal op de informatieavond, tussen talloze onbekende leeftijdgenoten, las ik de schrik op het gezicht van Eddie. ‘Die gasten praten als Kinderen voor Kinderen,’ zei hij. Enkele weken later koos hij voor de heao. Jaren later zag ik hem rijden als taxichauffeur.

Voor vwo-kinderen uit Amsterdam-Noord was een wetenschappelijke studie veertig jaar geleden geen lonkend perspectief. Het mocht dan voorbereidend wetenschappelijk onderwijs heten, de meesten gingen maar meteen ‘aan de slag’. Een kleine minderheid ging studeren aan de universiteit, van wie ik er een was. Mijn ouders reageerden gelaten. Op de basisschool hadden ze voor mij de lagere technische school in gedachten. Toen ik na de brugklas tot het vwo werd bevorderd, wilden ze de havo. Dit keer was het mijn eigen keuze. Ze sloegen me thuis overigens welwillend gade en informeerden op roostervrije dagen of ik niet ‘naar school’ moest. Verder bliefden ze geen dure woorden. Als eerste afgestudeerde van de familie moest ik niet denken dat ik intelligenter was.

In de buitenwijk waar ik met mijn ouders woonde, was nooit een student te bekennen

Ja, de overgang van het arbeidersmilieu naar de universiteit was enorm, maar het joeg me niet uit huis. Daarvoor was de academische omgeving me te koud. Waar op de SGN – ook wel Staatsgevangenis Noord genoemd – de harde mores van de straat golden, was de universiteit een bastion met formele regels. Vervreemdend waren de omgangsvormen, gedragscodes en formele uitdrukkingen. Dat mijn medestudenten overwegend kinderen van artsen, leraren, advocaten en directeuren waren, hielp niet mee om me thuis te voelen. In de buitenwijk waar ik met mijn ouders woonde, was nooit een student te bekennen.

Aan mijn 6 vwo-klas en eerste studiejaren moest ik dus denken toen ik onlangs het CBS-bericht las. Dat kinderen van Turkse en Marokkaanse komaf minder naar de universiteit doorstromen, zou komen door de sociaaleconomische klasse van de ouders. Net als in 1986 bezorgen milieu en ouderinkomen je een achterstand (of voorsprong) in de jaren dat het er qua carrière op aankomt. Als ik naar havo-vwo-scholen in grote steden kijk, lijkt nog steeds sprake van standenonderwijs. Op de gymnasia en lyceums domineren de welbespraakte leerlingen die zich opmaken voor de universiteit. Daar bevinden zich doorgaans ook de kinderen van hoogopgeleide, ambitieuze Marokkaanse en Turkse Nederlanders. Hun feestjes en gedrag vertonen al studentikoze trekjes. Op de scholen in arme buitenwijken clusteren de kinderen uit minderdraagkrachtige milieus. Hun taal en omgangsvormen hebben niets studentikoos. Wat mij steekt, is dat ons schoolsysteem meer dan een halve eeuw na de opheffing van de hogereburgerschool nog altijd officieus georganiseerde klassensegregatie bevat. Het wachten is op een hernieuwde Mammoetwet die zorgt dat ook categorale vwo- en gymnasiumscholen kinderen uit de lagere sociaaleconomische klasse binnenhalen.

Toen ik klasgenoot en taxichauffeur Eddie jaren later tegenkwam, was hij gelukkig alsnog doorgestroomd naar de universiteit. Afgestudeerd in beleid en management aan de VU, een master. Dat dan weer wel.

Nu u hier toch bent...

Goede journalistiek kost geld. Leden en donaties maken onze gebalanceerde berichtgeving over biculturaliteit, zingeving en vrijheid mogelijk. Steun ons daarom als u ons werk belangrijk vindt.

Vertel mij meer!
- Advertentie -