Toen ik opgroeide, was ik dol op stripboeken. Amerikaanse stripboeken om precies te zijn. Elke vrijdagmiddag op de basisschool mochten we bij wijze van ontspanning allerlei Marvel-strips van de boekenplank lezen. X-Men, Wolverine en Iron Man behoorden tot de favoriete titels, maar die haalden het niet bij de populariteit van Spider-Man. De vriendelijke, slimme en stoere Peter Parker, die met zijn spinnenkracht New York van de schurken redde, met de o zo bekende skyline op de achtergrond, sprak tot de verbeelding. Niet voor niets breekt de huidige verfilming van de superheld in de bioscopen record na record.

In aanloop naar de vijfentwintigjarige herdenking van de aanslagen op 11 september 2001 moest ik denken aan onze friendly neighbourhood Spiderman. Ongeveer een maand na de terreuraanval verscheen het eerstvolgende nummer van de stripreeks The Amazing Spider-Man, met een geheel zwarte cover. Ik heb het stripboek destijds gekocht, maar helaas niet bewaard. Gelukkig zijn er online genoeg digitale kopieën te vinden.

Het nummer is me altijd bijgebleven. Spiderman komt machteloos aan in Lower Manhattan, te midden van de puinhopen van de Twin Towers. Hij ziet het immense verdriet, maar ook de enorme veerkracht van gewone New Yorkers. Vervolgens reflecteert hij op de aanslagen, waarbij hij naar woorden zoekt om het onvoorstelbare kwaad te verklaren.

Mijn oog valt op een pagina waar commentaar wordt geleverd op de vergoelijkende reacties op de aanslagen. De anti-Amerikaanse uitlatingen van de toenmalige woordvoerder van de Taliban worden veroordeeld, maar dat geldt net zo goed voor de uitspraken van de christelijke voorganger Jerry Falwell, die 9/11 beschouwde als een straf van God vanwege de gestage secularisering van de Amerikaanse samenleving. Een opvallende verwerping van alle vormen van religieus extremisme in een periode waarin vooral de islam het moest ontgelden.

Op dezelfde pagina wordt de godsdienstwaanzin van Al-Qaeda losgetrokken van ‘veertien eeuwen oprechte gebeden’ van vrome moslims. Het moet gezegd: dat deed president George W. Bush in die tijd ook consequent. De onschuldige moslim mocht niet de dupe worden van de daden van een kleine groep criminelen die zich op dezelfde religie beroept, zei Bush herhaaldelijk. Onder zijn presidentschap werd de Iftar Dinner geïntroduceerd om het vertrouwen van Amerikaanse moslims te behouden.

Ook westerse landen zien nu het ware gezicht van het Amerikaanse imperium

Dit inclusieve patriottisme stond in schril contrast met de extreem gewelddadige uitwerking van de door dezelfde Bush afgekondigde War on Terror. Afghanistan en vervolgens Irak werden gebombardeerd en jarenlang bezet door de Amerikanen en hun westerse bondgenoten. Nog meer terreuraanslagen in Europa volgden. Oorlogsmisdrijven waren schering en inslag. Intussen werden moslims in het Westen continu verdacht gemaakt en door rechtse politici neergezet als een vijfde colonne.

Uitgerekend in de 9/11-editie van Spider-Man wordt er gewaarschuwd voor deze ontsporing. Het nummer benadrukt eerst de exceptionele positie van de Verenigde Staten in de wereld, een supermacht die zich bewust is van zijn eigen verantwoordelijkheid. Immers, with great power comes great responsibility, om de bekendste frase uit het Spider-Man-universum aan te halen. Terughoudend optreden is het devies. ‘Do not do as they do, or the war is lost before it is even begun. Do not let that knowledge be washed away in blood.’

Het zijn mooie en wijze woorden, geheel passend bij het Amerikaanse zelfbeeld. Woorden die te grabbel zijn gegooid door opeenvolgende presidenten in Washington. Aan de huidige president, wiens naam we maar niet zullen noemen, hoeven we al helemaal geen woorden vuil te maken. Niet alleen het mondiale Zuiden, maar ook westerse landen zien nu het ware gezicht van het Amerikaanse imperium.

Is er dan nog iets over van het morele geweten van de Verenigde Staten, zoals verwoord in het Spider-Man-nummer? Dat is nog wel te vinden in – waar anders – New York, met burgemeester Zohran Mamdani voorop. Opgegroeid in de schaduw van 9/11 beet hij tijdens de verkiezingsrace van zich af: zijn islamitische identiteit is geen diskwalificatie, zoals tegenstanders die tegen hem gebruikten. En islamitische New Yorkers zijn net zo Amerikaans als ieder ander. In the land of the free hebben ook zij het recht om zichzelf te zijn.

Veel New Yorkers spiegelen de charismatische en betrokken Mamdani inmiddels aan Spiderman zelf. Het zou me niet verbazen als Mamdani als tienjarige jongen datzelfde Spider-Man-nummer op zijn nachtkastje had liggen.