‘Verdrijf de Arabieren! Naar Jordanië, naar de VS, naar Disneyland! Maakt niet uit waarheen!’ Vanaf een zeepkist in Jeruzalem riep de extremistische rabbijn Meir Kahane in 1988 zijn provocaties de wereld in. Ik zag hem daar toen ik onderzoek deed naar het kahanisme, waarvoor ik een uitwisselingsbeurs had gekregen van de Hebrew University en de Universiteit van Amsterdam.

Ik was geschokt door zijn speeches en de gesprekken met zijn aanhangers in de nederzettingen. Maar als we het gedachtegoed van Kahane vergelijken met wat nu in Israël normaal is, dan moet je constateren dat het peanuts was. Kahane riep weliswaar als eerste op tot verdrijving van de ‘Arabieren-honden’, maar voor ‘vrijwillige emigratie’ konden ze een ‘premie’ krijgen. En hoewel hij in zijn politieke ontwikkeling voortdurend radicaliseerde, sprak hij niet over het vermoorden van Palestijnen. Nu, 36 jaar na de moord op hem in New York, heeft de regering-Netanyahu hem rechts ingehaald met haar minister Itamar Ben-Gvir, die dagelijks 30 à 40 Palestijnen wil afschieten ‘omdat zij zelfs geen mensen zijn’.

Met de Israëlische verkiezingen op 27 oktober in het vooruitzicht zoeken analisten naar antwoorden op de vraag hoe Israël heeft kunnen veranderen van een land met links-socialistische dromen naar het huidige Israël, waarin 82 procent voorstander is van een etnische zuivering van het Palestijnse volk. Natuurlijk, het weerzinwekkende door Hamas aangerichte bloedbad van 7 oktober speelt een rol, maar zonder voedingsbodem had het nooit zover kunnen komen.

De oorzaken liggen veel dieper. Kahane bereikte bar weinig in Israël

NRC bijvoorbeeld plaatste een groot interview met de Israëlische hoogleraar Shaul Magid, die een boek schreef over Kahane. Volgens hem is Ben-Gvir een volgeling van Kahane geworden en was deze geïnspireerd door links.

Maar de oorzaken liggen veel dieper. Kahane bereikte bar weinig in Israël. Hij zat verschillende keren een gevangenisstraf uit wegens opruiing, zijn aanhang was een stelletje ongeregeld, hij slaagde er niet in een succesvolle, blijvende partij op te richten – hij behaalde in 1984 één zetel in het parlement – en werd geboycot door de pers vanwege racisme.

Daarbij was Kahane geen groot denker. Zijn boeken, die ik met gepaste afkeer las, bevatten geen diepgaande filosofie, maar vooral kretologie met als doel provocatie. Zijn ideeën pikte hij van de gewelddadige extreemrechtse revisionistische leider uit Rusland, Ze’ev Jabotinsky.

Martin David Kahane werd in 1932 geboren in het gezin van een rabbijn in Brooklyn. Jabotinsky was een huisvriend die met Kahane jr. speelde en Kahane adoreerde hem. Tegen antisemitisme richtte Jabotinsky begin twintigste eeuw in Rusland de gewapende Joodse Zelfverdedigingsorganisatie op en later de paramilitaire Betar, een Joodse jongerenbeweging. Beide zou Kahane kopiëren en de leuze ‘Joodse jongeren, leer schieten!’ keek hij ook af van Jabotinsky. Kahane keerde zich eind jaren tachtig in de VS met aanslagen en gewapende patrouilles tegen zwarten, socialisten en Sovjet-Unie-instituties.

Met zijn Joodse Liga in Palestina vocht Jabotinsky eerst zij aan zij met het Engelse leger om een einde te maken aan de Ottomaanse heerschappij. Maar later keerden zijn milities hun aanvallen tegen de Engelsen en de Arabische bevolking onder het Britse Mandaat, met de terreurorganisaties van de latere Israëlische Likud-premiers Begin en Shamir. Bommen plaatsen op Arabische markten was een veelvuldig gehanteerd middel. Jabotinsky stelde zich de vestiging van Eretz Yisrael ‘aan beide zijden van de Jordaan’ en omringd door ‘een ijzeren muur’ tot doel. En dat kon alleen met geweld.

Niet Kahane is verantwoordelijk voor de radicalisering van Israël. Ook al noemden mijn begeleiders, de Israëlische extreemrechts-expert professor Ehud Sprinzak en de Joods-Amerikaanse hoogleraar mentaliteitsgeschiedenis Arthur Mitzman, hem ‘een fascist’. Die natuurlijk niets met links te maken had.

Nee, het zijn de zaden die Jabotinsky in de jaren dertig plantte, die opkwamen bij Likud en nu Israël hebben overwoekerd met hulp van Netanyahu: het idee van een imperialistisch Israël. Maar laten we het belangrijkste niet vergeten: Israël is gebouwd op de verdrijving van 1,5 miljoen Palestijnen in 1948 en 1967. De Joodse strijdkrachten voerden nog voor de vestiging van Israël het plan Dalet uit, dat streefde naar meer grondgebied, waarbij zij het uitmoorden van dorpjes niet schuwden. Kahane, in zijn tijd een randfiguur die met Israëlische pek en veren terugkeerde naar de VS toen zijn partij Kach werd verboden, preekte slechts voor het eerst openlijk over verdrijving.