Recensie | In NAZA vertellen Israëlische militairen over hun rol bij de genocide in Gaza. Het doden van Palestijnen gaf een ‘gevoel van zingeving’, zegt een van hen.

Ronduit schokkend is het. De getuigenissen van jonge Israëlische militairen en medewerkers van inlichtingendiensten die in de documentaire NAZA vertellen over hun bombardementen op Gaza. De aanvallen begonnen na de terreuraanval van Hamas op 7 oktober 2023, waarbij uiteindelijk meer dan 1200 mensen omkwamen. In Gaza staat het officiële dodental inmiddels boven de 70.000. Sommige deskundigen becijferen dat het er wel honderdduizend zijn. Overal liggen nog lichamen onder het puin. Experts spreken van een genocide.

De makers van NAZA, de Israëliërs Yuval Abraham en Rachel Szor, wonnen in 2025 samen met Palestijnse collega’s een Oscar voor No Other Land, over het geweld van het Israëlische leger tegen een dorpje op de Westelijke Jordaanoever. Aan NAZA werkten ze drie jaar. Ze spraken met 24 landgenoten die bij de moordpartijen van het Israëlische leger en de inlichtingendiensten betrokken zijn.

De interviews vinden ’s avonds in het geheim plaats, in het donker op het dak van een hoog gebouw in Tel Aviv. De geïnterviewden hebben een onherkenbaar gemaakt gezicht en stem vanwege het gevaar als hun identiteit bekend wordt.

De bekentenissen en de stiltes die vallen, worden afgewisseld met shots van inwoners van Tel Aviv die comfortabel onderuitgezakt op de bank in hun appartement naar het achtuurjournaal kijken. Wat krijgen zij daar voorgeschoteld, vraag je af. En ook: de mensen in Gaza die nu dood zijn, woonden ooit ook in soortgelijke appartementen.

NAZA komt van Nezek Agavi, een militaire term en betekent zoiets als nevenschade in het Hebreeuws: de verwachte burgerdoden die vallen bij het uitschakelen van Hamasleden in Gaza. Wanneer een Hamaslid wordt gebombardeerd – en dat doen ze het liefst in de nacht als hij thuis is, vertelt een van de Israëliërs – en hij bijvoorbeeld een vrouw en vijf kinderen heeft, dan betekent dat zes NAZA. Zo moet je het zien.

NAZA kreeg deze maand op het filmfestival van Venetië de Speciale Juryprijs en een applaus van ongeveer 25 minuten. In Israël leidde de film tot woedende reacties. De Belgische krant De Morgen meldt dat een menigte zich voor het ouderlijk huis van Rachel Szor verzamelde. De minister van Cultuur noemde de makers landverraders en wil hun nationaliteit afpakken. Premier Netanyahu kondigde twee nieuwe wetten aan: een die de nationaliteit afneemt ‘van iedereen die slecht spreekt van Israëlische soldaten’ en een andere die de schadevergoeding bij laster twintig keer zo hoog maakt.

In de documentaire, die vanaf morgen in de bioscoop is te zien en waarvan ondergetekende journalist de voorvertoning zag, vertellen militairen hoe Palestijnen in Gaza op grote schaal worden gevolgd en afgeluisterd. Telefoons geven informatie over waar mensen werken, wonen en slapen. Gesprekken worden afgeluisterd. Militairen kunnen daardoor ook horen wat er na bombardementen gebeurde, wanneer gezinnen, kleine kinderen, vaders en moeders het uitschreeuwden van wanhoop en pijn.

Later zag hij hoe straathonden van zijn lichaam aten

Dat de opnames in Tel Aviv plaatsvinden, is omdat daar het belangrijkste militaire hoofdkwartier blijkt te liggen. Veel mensen die binnen de inlichtingendiensten betrokken zijn bij de bombardementen, komen uit de stad. Een medewerker vertelt over een twaalfjarige Gazaanse jongen die hij doodschoot. Via een drone met camera kon hij de jongen zien. Later zag hij hoe straathonden van zijn lichaam aten. Zijn eigen rol binnen zijn team is technisch, niet moreel, vertelt hij.

Een andere militair vertelt over het schieten op Palestijnen bij voedseldistributiepunten in Gaza. Er stond een lange rij mensen die over een brug bij het uitdeelpunt uitkwam. De mensen die probeerden de rij te omzeilen, werden beschoten. Niet iedereen werd dan gedood, een paar. Per dag? Nee, per uur. Het was net een spel, zegt hij. ‘Beschrijf je nu een massamoord?’, vraagt Abraham.

Een van de geïnterviewden vertelt dat hij vroeger met zijn school naar Europa ging om concentratiekampen te bezoeken. Hij vroeg zich dan af: waarom kwam er niemand in opstand? Nu begrijpt hij het. Nazi’s vindt hij nog steeds slechte mensen. Maar wat is hij dan, vraagt hij zich af. Hij weet het niet. Abraham vraagt hem of hij vindt dat wat in Gaza gebeurt genocide is. ‘Ja’, antwoordt de militair. Volgens hem gebeurt het doden van mensen doelbewust.

Een militair vertelt over zijn werk achter een computerscherm. Het doden van mensen gaf hem ‘een gevoel van zingeving’. Het kon grappig zijn en de sfeer was goed, vooral wanneer een aanval succesvol was.

Vanuit de legerleiding werd gevraagd of de militairen misschien psychologische hulp nodig hadden. Volgens hem was dat niet nodig. Ze dachten niet aan de mensen die ze doodden.

Hoeveel mensen hij zelf heeft gedood of bij hoeveel doden hij betrokken was? Duizenden, antwoordt hij.

Dan volgen beelden van de Holocaustherdenking in Israël. Een sirene klinkt. Auto’s op een drukke weg komen tot stilstand. Sommige mensen stappen uit en blijven staan. De Holocaust was zo schokkend vanwege de systematische rationaliteit die erachter zat: het uitdenken van hoe je op efficiënte wijze zoveel mogelijk mensen die je ontmenselijkt hebt, kunt doden. Het doet denken aan het mechanisme dat ook achter de technische bombardementen en executies op de bevolking van Gaza zit.

Aan het einde van de pikzwarte documentaire laat NAZA beelden uit Gaza zelf zien.

Een vader zoekt in het puin van ingestorte gebouwen naar zijn gezin. Hij roept hun namen: Selma, Said. Het blijft stil. Dan ziet hij onder een ingestorte betonnen plaat de benen van meerdere kinderen uitsteken. Ze zijn dood.

De vader huilt.

‘Had ik je niet gezegd om op je moeder te passen, Said…’

Daar eindigt de documentaire. Met daarna de boodschap dat het leed nog niet ten einde is. Het doden van Palestijnse burgers in Gaza gaat gewoon door.

Als de bioscoopzaal leegloopt, blijft een oudere vrouw zitten, ze huilt. Een jongere vrouw staat er aangedaan naast.