In de Syrische stad Aleppo waren de afgelopen dagen gevechten tussen Koerdische strijders en het regeringsleger. Nu zijn er berichten over een staakt-het-vuren en Koerdische strijders die per bus de stad verlaten. Koerdische deskundigen leggen uit wat er speelt.

Terwijl in Turkije door pro-Koerdische partijen wordt gedemonstreerd tegen wat zij ‘de etnische zuivering’ en zelfs ‘genocide’ van de Koerden in Aleppo noemen, lijkt in het Syrische Aleppo een wankel staakt-het-vuren bereikt. Koerdische strijders van de YPG en de SDF zouden per bus uit de stad worden geëscorteerd, terwijl duizenden Koerdische burgers al zijn gevlucht.

In Turkije lopen de spanningen intussen ook op. Turkije heeft al aangegeven bij een verzoek van de Syrische regering te zullen ingrijpen. Sinds het uitbreken van de Syrische burgeroorlog is Turkije meerdere malen Syrië binnengevallen en bezet het grote delen van Noord-Syrië.

De Turkse politiek in Syrië is vanaf het begin van de Syrische opstand anti-Koerdisch geweest. Het idee van een Koerdische autonome staat net over de grens is de grootste nachtmerrie voor Turkse nationalisten, die daar niets van willen weten.

Ondertussen zijn vele demonstranten in Istanbul opgepakt en worden Koerdische nieuwsmedia uit de lucht gehaald. Dit alles gebeurt te midden van een zogenoemd vredesproces met de Turkse Koerden. Het is alsof er sprake is van een parallelle werkelijkheid, waarin Turkse politici aan de ene kant de vredespijp roken met de Koerden en aan de andere kant in toenemende mate anti-Koerdische stappen zetten, zowel in binnen- als buitenland.

Op het Syrische toneel worden Koerdische partijen door pro-regeringsmedia steevast afgeschilderd als handlangers van Amerika en Israël, zoals een eeuw geleden ook het lot was van de christelijke Armeniërs en Grieken, met alle gevolgen van dien.

Europees antwoord

Wat is het Europese antwoord op mogelijk een nieuwe genocide in het Midden-Oosten? En wat heeft het Westen nog te zeggen in de regio na de genocide in Gaza? Met Syrië-deskundige Peshmerge Morad, de Koerdische journalist Baki Karadeniz en de Koerdische politiek analist Hadi, een schuilnaam, bespreken we de ontwikkelingen in Aleppo.

Morad is kritisch op de berichtgeving. Hij pikt een zin uit een bericht van de Kanttekening:

‘Het Syrische leger heeft de SDF-eenheden in de Koerdische wijken van Aleppo de oorlog verklaard.’

Wat klopt er niet?

‘Dit is het narratief van de interim-regering (de Syrische regering, geleid door de strijdgroep Hayat Tahrir al-Sham (HTS), red.). Het feit is dat de SDF met de interim-regering twee akkoorden heeft getekend om juist geweld te voorkomen. De interim-regering komt de eigen afspraken niet na. Ook de term SDF is niet helemaal juist. Wanneer we in de context van Aleppo over de SDF spreken, gaat het in feite om YPG-eenheden, die de ruggengraat van de SDF vormen.’

Wat is er volgens jou dan aan de hand?

‘Na het akkoord van 10 maart 2025 tussen de SDF en de interim-regering, onder leiding van Al Joulani, ook bekend als Ahmad al-Sharaa, heeft de SDF alle eenheden uit de Koerdische wijken van Aleppo teruggetrokken. Dat gebeurde na het bereiken en ondertekenen van het akkoord van 1 april 2025, waarin dit was vastgelegd. De SDF, inclusief de YPG-eenheden met hun zware militaire materieel, bevindt zich dus al geruime tijd niet meer in die wijken.’

Er wordt wel teruggeschoten, toch?

‘Wat er nog wel in die wijken aanwezig is, is de Asayish, het Koerdische politieapparaat. Het plan was dat, na implementatie en afronding van het akkoord van 10 maart, de Asayish zou opgaan in de veiligheidsdiensten van de interim-regering.’

Die integratie lijkt mislukt, of niet?

‘Ja, die is mislukt, en dat is een slecht voorteken. Het betekent dat het een kwestie van tijd is voordat de interim-regering andere SDF-gebieden in het noorden en oosten van Syrië aanvalt.’

Kan Europa nog een rol van betekenis spelen voor de Koerden, of is die rol na de genocide in Gaza volledig uitgespeeld in het Midden-Oosten?

‘Het gaat om belangen. Ursula von der Leyen en António Costa, die dag en nacht terecht Russische acties in Oekraïne veroordelen, waren vandaag nog op bezoek bij de interim-regering en hebben inmiddels Al Joulani, de interim-president, ontmoet. Dit is een groot middelvingergebaar naar alle slachtoffers van deze regering, naar alle minderheden in Syrië, en vooral naar transitional justice (de verantwoording voor misdaden uit het verleden, red.).’

Handlangers van de VS en Israël

De Koerdische analist Hadi, die werkzaam is bij een internationale mensenrechtenorganisatie en uit veiligheidsoverwegingen niet met zijn echte naam in de krant wil, reageert op een aantal Turkse en Syrische aantijgingen.

‘Het probleem is dat Turkije de Koerden beschouwt als handlangers van de VS en Israël, terwijl tegelijkertijd de Syrische regering — die alles heeft gedaan om de VS te accommoderen — nu de nieuwe bondgenoot is. De Syrische regering voert zelfs gesprekken met Israël, en het is zeer waarschijnlijk dat zij ermee instemmen om het zuiden, tot aan de grenzen van de Damascus-administratie, tot een gedemilitariseerde zone te maken. De Syrische regering zal waarschijnlijk niet eens durven eisen dat de dorpen die na 8 december zijn ingenomen, worden teruggegeven. Maar Koerden worden meteen bestempeld als agenten van Israël en de VS. Dat is absoluut belachelijk.’

Volgens Hadi is het na veertien jaar oorlog en 54 jaar dictatuur hoog tijd voor ‘stappen van vertrouwen’ bij de verschillende groepen.

‘Zolang dat niet gebeurt, kunnen alle Syriërs niet zomaar onder de paraplu van de nieuwe interim-regering schuiven. Het Syrische leger is in wezen een verzameling milities en krijgsheren, wier primaire belang het handhaven van de status quo is, zodat zij kunnen blijven profiteren. Ik twijfel er niet aan dat mensen als Ahmed al-Sharaa of Asaad Hassan al-Shibani, de minister van Buitenlandse Zaken, deze situatie willen veranderen, maar zij missen zowel de macht als de kwalificaties om dat te doen. Loyaliteit, en niet vaardigheden of capaciteiten,  blijft het belangrijkste criterium voor leiderschap.’

‘Het nieuwe Syrische leger gebruikte exact dezelfde militaire technieken als het Israëlische leger’

Hij zegt dat bij de nieuwe machthebbers van Syrië groepen ‘islamistische nationalisten’ zitten met een diep gevoel van slachtofferschap en grieven. ‘Zij zullen vrouwenrechten, meertaligheid, rechten voor minderheden of enige vorm van gedecentraliseerd bestuur niet accepteren. Dit zijn fundamentele kwesties die zij weigeren te erkennen of aan te pakken. De situatie is ongelooflijk moeilijk.’

Hadi vindt dat de vergelijking met genocidaal beleid terecht is. ‘Onlangs gebruikte het nieuwe Syrische leger exact dezelfde militaire technieken als het Israëlische leger, zoals het droppen van evacuatiebevelen en vervolgens het platbombarderen van een reeds belegerd stedelijk gebied waar mensen niet kunnen evacueren om geen demografische verandering in hun wijk toe te staan.’

Kwalijke rol van Turkije

Ten slotte is het woord aan de gevluchte Koerdische journalist Baki Karadeniz.

‘Helaas herhaalt de geschiedenis zich opnieuw en op wrede wijze voor de Koerden, maar ook voor de druzen, alevieten en andere religieuze groeperingen. De uitsluitende, ontkennende en criminaliserende retoriek waaraan de oude volkeren in deze regio een eeuw geleden werden blootgesteld, wordt vandaag de dag op dezelfde manier gebruikt tegen de Koerden en andere religieuze minderheden. Het stempel ‘marionet van buitenlandse mogendheden’ fungeerde in het verleden als een mechanisme voor lynchpartijen tegen Armeniërs en Grieken, en vandaag doet het hetzelfde voor de Koerden.’

Karadeniz wijst op de kwalijke rol die Turkije volgens hem speelt. ‘Terwijl aan de ene kant wordt gesproken over vrede en normalisering, laat de directe en indirecte steun aan moorddadige, barbaarse gewapende groepen die Koerden in Syrië aanvallen zien hoe leeg die woorden zijn.’

Volgens hem is het Turkse onderscheid tussen interne vrede en externe oorlogvoering onhoudbaar. ‘Het Koerdische vredesproces vereist erkenning van het bestaan en de wil van het Koerdische volk. Zonder die erkenning is vrede geen echte vrede, maar slechts een tijdelijke stilte. De manier waarop Turkije in Syrië met de Koerden omgaat, maakt de Koerdische kwestie niet alleen onoplosbaar, maar op regionaal niveau ook kwetsbaarder en gevaarlijker. Duurzame vrede is alleen mogelijk als Koerden overal worden erkend als gelijkwaardige en legitieme politieke spelers; alles daarbuiten stelt nieuwe conflicten slechts uit.’