5.2 C
Amsterdam
Home Blog

Edward Said: Between Worlds | ‘Wat ik mis, is begrip voor de omvang van het Palestijnse lijden’

0

Recensie | De Palestijnen zijn het slachtoffer van het slachtoffer, zei de invloedrijke denker Edward Said. Een nieuwe documentaire op IDFA belicht zijn leven en strijd voor de Palestijnse zaak.

De kaartjes voor Edward Said: Between Worlds zijn bijna uitverkocht. Niet verwonderlijk, want het is een bijzondere documentaire die te zien is op het IDFA, dat nog tot 22 november in Amsterdam plaatsvindt. Net als NAZA, dat gaat over de misdaden van het Israëlische leger, biedt de film een indringende en verhelderende blik op Palestina.

Ditmaal staat het Palestina van vóór de grootschalige verwoesting van Gaza centraal, gezien door de ogen van de Palestijns-Amerikaanse denker Edward Said (1935–2003). Geboren in Jeruzalem, groeit hij uit tot een invloedrijke hoogleraar Engelse literatuur aan Columbia University in New York, die wereldberoemd wordt door zijn scherpe kritiek op de westerse beeldvorming over de Arabische wereld en zijn inzet voor de Palestijnse zaak.

De documentaire van de Amerikaanse regisseur Maiken Baird zit vol bijzonder archiefmateriaal. Zeldzame foto’s en filmopnamen uit het begin van de vorige eeuw tonen het Palestina dat wij niet hebben gekend: Palestijnse families wandelend in een park, mannen op een terras, een vrouw die brood bakt. Maar ook vertrouwde beelden komen voorbij, van stenengooiende Palestijnse jongens tot de ondertekening van de Oslo-akkoorden in 1993, op het gazon van het Witte Huis. Said moest overigens weinig van die akkoorden hebben, maar daarover later meer. Samen schetsen de beelden de geschiedenis van Palestina gedurende een groot deel van de twintigste eeuw.

Bloedbad in Deir Yassin

Said, een jongetje met een opvallend zachte blik, groeit op met twee zussen, een liefdevolle moeder en een veeleisende vader, die een succesvol zakenman in kantoorbenodigdheden is. Het gezin woont in een prachtige stadsvilla in een welgestelde Arabische buitenwijk van West-Jeruzalem.

Maar de spanningen tussen de Joden, Palestijnen en de Britten, die het mandaatgebied Palestina besturen, lopen op. In 1946 ziet Edward vanuit huis de ingestorte delen van het King David Hotel, waar de Britten kantoren hebben. Ze zijn opgeblazen door de Joodse terreurorganisatie Irgun in de strijd voor een eigen Joodse staat.

In april 1948 hoort Said zijn tante en nicht praten over het bloedbad in Deir Yassin, een dorp net buiten Jeruzalem. Joodse strijders zijn het dorp binnengevallen, hebben er 250 mensen gedood en vrouwen naakt door de straten van Tel Aviv gevoerd, vertelt Said. Het was een waarschuwing aan de Arabische bevolking: dit stond hun te wachten als ze in de weg stonden.

Het bloedbad maakt deel uit van de Nakba, de catastrofe, waarbij in 1948 418 Palestijnse dorpen werden vernietigd. Meer dan 700.000 Palestijnen sloegen op de vlucht of werden verdreven. Ruim een maand na Deir Yassin, op 14 mei 1948, roept David Ben-Gurion de staat Israël uit.

De gebeurtenissen hebben een grote invloed op het gezin Said. Met zijn ouders en zussen vlucht de jonge Edward naar Caïro om nooit meer terug te keren. Later wordt hij naar een Engelse kostschool in de Verenigde Staten gestuurd, Princeton en Harvard volgen. Uiteindelijk wordt hij hoogleraar Engelse literatuur aan Columbia University in New York.

Alle elementen van een wonder

Ondanks deze heftige ervaringen blijft Said tot 1967 vrijwel apolitiek, zo zegt hij zelf. Dat verandert met het uitbreken van de Zesdaagse Oorlog, als Israël de Gazastrook en de Westelijke Jordaanoever bezet en de Sinaï en de Golanhoogten verovert.

Tot zijn ontsteltenis ziet hij hoe de Amerikanen zich massaal achter Israël scharen. Er blijkt een dominant verhaal te bestaan waarin Joden en Israëliërs worden voorgesteld als democratische, pionierende witte mensen – mensen die op hen lijken – terwijl Arabieren worden afgeschilderd als fanatiek, gewelddadig en laf.

‘Een verbrijzelde gemeenschap van mensen die in het Westen eeuwenlang waren onderdrukt’

Over Palestina bestaan vastomlijnde ideeën. Dat is een lege woestijn die wacht om tot bloei te komen. De bewoners zijn slechts onbeduidende nomaden.

Said wil begrijpen wat het zionisme nou zo aantrekkelijk maakt voor westerlingen. Hij ziet dat de nieuwe Joodse bewoners van Israël behoren tot ‘een verbrijzelde gemeenschap van mensen die in het Westen eeuwenlang waren onderdrukt en mishandeld en zich hebben verenigd tot een krachtige beweging’. Dat is het: het heeft alle elementen van een feniks die uit zijn as herrijst.

De aantrekkingskracht lijkt ook op dat van een ander geliefd land, Amerika. Dat heeft een soortgelijke ontstaansmythe: mensen die naar een nieuw land verhuizen om daar een samenleving op te bouwen. Het heeft alle elementen van een wonder.

Een flard van een interview met de Israëlische generaal Moshe Dayan, met zijn kenmerkende ooglapje, komt voorbij. Hij stelt dat het niet de bedoeling is om grote aantallen Arabieren die op het grondgebied wonen, op te nemen in de samenleving. Economisch zou dat kunnen, zegt hij, maar het past niet bij de doelen voor de toekomst. Het zou van Israël een binationale staat maken, een Arabisch-Joodse staat. Terwijl men juist een Joodse staat wil, ‘zoals de Fransen een Franse staat willen’.

Westerse beeldvorming over het Oosten

Er volgt een periode in het leven van Said waarin hij opnieuw kennismaakt met zijn Arabische roots. Hij trouwt met een vrouw die ook uit het Midden-Oosten afkomstig is, reist naar Beiroet, ontmoet er de Palestijnse beweging en verdiept zich in de Arabische cultuur.

Gaandeweg wordt hij zich steeds bewuster van de kloof tussen wat Arabieren zelf zeggen en wat westerlingen over hen vertellen.

Aan de Nederlandse journalist Michael Zeeman (1958-2009), die net als collega Anil Ramdas (1958-2012) verrassend in de documentaire opduikt, vertelt Said over zijn beroemde boek Oriëntalisme, waarin hij de westerse beeldvorming over het Oosten analyseert.

Er bestaat een groter denksysteem, legt Said uit, waarin wordt gedacht dat de oosterse geest anders is en niet in staat is de westerse logica te begrijpen.

Er volgen schokkende moorden, zoals die op PLO-leider Kamal Nasser, die streeft naar een Palestijnse staat waarin Palestijnen en Joden vreedzaam kunnen samenleven. Hij wordt op 10 april 1973 in zijn appartement in Beiroet vermoord door Israëlische agenten. Said had de avond met hem doorgebracht.

‘We zijn het slachtoffer van het slachtoffer’

Ook de Palestijnse vrijheidsstrijders schuwen het geweld niet. Eind jaren zestig worden vliegtuigen gekaapt. Er volgt een bloedbad op het vliegveld van Lod in 1972, gepleegd door leden van het Japanse Rode Leger, dat samenwerkt met een Palestijnse organisatie. Daarbij vinden 26 mensen de dood. Enkele maanden later komen elf Israëlische teamleden om het leven tijdens de Olympische Spelen in München, na een gijzeling door de Palestijnse organisatie Zwarte September.

Said verwerpt deze wreedheden, maar zegt veel meer aangeslagen te zijn door het Israëlische geweld, dat volgens hem omvangrijker is. ‘Alle vernederingen die de Joden in het verleden hebben meegemaakt, worden nu op ons toegepast. We zijn het slachtoffer van het slachtoffer’, zegt Said.

Het woord ‘terrorist’

Said ziet dat de Israëlische autoriteiten stelselmatig het woord ‘terrorist’ gebruiken in plaats van ‘Palestijn’. Volgens Said is dat een narratieve draai om de vijand zijn identiteit en de zaak waarvoor hij strijdt te ontnemen.

Edward Said spreekt met Palestijnse jongens. Beeld: stil uit Edward Said: Between Worlds

Er volgen beelden van de Gazastrook en de Westelijke Jordaanoever in 1987, van bezetting, onteigening van Palestijnse gronden, vernietiging van olijfbomen om plaats te maken voor wegen en de herinrichting van de Westelijke Jordaanoever. Volgens Said volgt dit het patroon van het klassieke kolonialisme.

De woede op de Westelijke Jordaanoever laait op. De Palestijnen noemen hun opstand de intifada. Die groeit uit tot een grote volksbeweging die streeft naar de oprichting van een Palestijnse staat.

Palestijnse huissleutels

Ondertussen gebeurt ook het een en ander in het leven van Said zelf. In 1991 krijgt hij de diagnose leukemie. Een jaar later neemt hij zijn kinderen mee naar Palestina, waar ze nog nooit zijn geweest. Ook bezoeken ze zijn ouderlijk huis in West-Jeruzalem, dat inmiddels dienstdoet als kantoor van een extremistische christelijke organisatie.

Jeruzalem is totaal veranderd en ook in Safed, waar de familie van zijn moeder deels vandaan kwam, wonen geen Palestijnen meer. Maar Jaffa is een Palestijnse stad gebleven. De overblijfselen van het oude Palestina zijn er nog altijd. Said ontmoet oudere Palestijnen die de sleutels van de huizen die ze zijn ontvlucht nog steeds bewaren, hoewel er nu waarschijnlijk Israëliërs in wonen of de huizen zijn afgebroken. ‘Het geheugen is een zeer krachtig instrument om identiteit te behouden. Het is een bolwerk tegen historische uitwissing’, zegt hij.

In 1993 worden de Oslo-akkoorden gesloten in de tuin van het Witte Huis. De Palestijnen krijgen in de Gazastrook en de stad Jericho op de Westelijke Jordaanoever beperkt zelfbestuur. Yitzhak Rabin, de premier van Israël, en PLO-leider Yasser Arafat schudden elkaar de hand. In het Westen wordt het akkoord gezien als de grootste gebeurtenis sinds de val van de Berlijnse Muur. Maar de Palestijnen zijn niet euforisch. Said evenmin.

‘Hij doodde de geest van de intifada en de geest van het verzet’

Volgens Said dwingt het akkoord de Palestijnen ertoe voor onbepaalde tijd ondergeschikt te blijven aan Israël. ‘Arafat stemde in met de voorwaarden van de Israëliërs. Hij doodde de geest van de intifada en de geest van het verzet’, zegt hij.

In de documentaire zijn ook snippers te zien uit verhitte debatten over de Palestijnse zaak. Dat blijkt niet zijn sterkste kant. Said laat zijn tegenstanders niet altijd uitpraten en wordt emotioneel, waardoor zijn inbreng aan impact verliest.

‘Samen als gelijken leven’

In 2002 blikt Said terug op zijn ideeën over een oplossing voor het conflict. Hij blijkt van gedachten veranderd. ‘Ik geloofde lange tijd dat je het land kon verdelen, maar dat brengt alleen maar meer problemen met zich mee.’ Hij komt tot de conclusie dat ‘de enige oplossing is dat ze samen als gelijken leven in één staat. Het alternatief is bloedvergieten op een schaal die niemand zich kan veroorloven.’

Vrede tussen Israëliërs en Palestijnen is volgens hem alleen mogelijk als beide volken begrip krijgen voor elkaars geschiedenis.

Best schokkend is het fragment uit een interview dat Said ter gelegenheid van het verschijnen van zijn biografie aan de Israëlische televisie geeft. De interviewer vraagt de doodzieke Said: ‘Denkt u dat u een oplossing voor het Palestijnse probleem zult meemaken, een Palestijnse staat, een betere toekomst voor uw volk?’ Het is een harteloze en cynische vraag.

‘Wat ik mis in Israël, is enig begrip voor de omvang van het lijden van de Palestijnen’, had Said juist daarvoor gezegd. ‘De dag waarop een hoge Israëlische leider een echt gebaar maakt, zoals dat ook in Zuid-Afrika is gebeurd, en zegt: “We begrijpen het.”’

Dat besef lijkt de interviewer niet te hebben en het lijkt ook nu verder weg dan ooit.

Turkse politie valt oppositiezender Sözcü TV binnen

0

Opnieuw hebben de Turkse autoriteiten een onafhankelijk televisiestation overgenomen, zo meldt het Franse persbureau AFP. Het linkse oppositiekanaal Sözcü TV is binnengevallen door de politie en vervolgens overgenomen door een zogenoemde curator. Daarbij lijkt de gelijkschakeling van de Turkse journalistiek bijna compleet.

Turkse politie-eenheden zijn vannacht het kantoor van Sözcü TV binnengevallen. Daarbij werd meteen een curator aangesteld, hetgeen betekent dat de Turkse staat het mediaplatform overneemt.

Het is niet de eerste keer. Vorige maand gebeurde precies hetzelfde met Halk TV, eveneens een links, seculier oppositiekanaal.

Mensenrechtenactivisten protesteren op sociale media, maar tevergeefs. Want ondanks het feit dat de rechter concludeerde dat Sözcü TV geen strafbare grenzen had overschreden nam de Turkse staat de zender alsnog over.

Interessant is dat de pro-Koerdische partij DEM, die verwikkeld is in een vredesproces met de Turkse staat, ook luidkeels protesteerde tegen de verdere muilkorving van de media. ‘Genoeg is genoeg, een door de staat aangestelde curator mag nooit als een normale vorm van bestuur worden gezien’, aldus co-voorzitter Tulay Hatimogullari op X.

Turkije staat op de 163ste plek van de persvrijheidsindex van Reporters Without Borders.

Een korte geschiedenis van Erdogans relatie met de media

Een van de meest spraakmakende aanvallen op de vrije media onder het bewind van president Recep Tayyip Erdogan vond plaats in 2016, na de mislukte staatsgreep. Onder het mom van de noodtoestand werden tientallen mediabedrijven gesloten, waaronder kranten, televisiezenders en persbureaus, en belandden talloze journalisten achter de tralies.

De repressie begon echter al eerder. In 2013 werd de kritische krant Radikal onder druk gezet en verdwenen verschillende journalisten bij grote mediabedrijven, nadat zij kritisch hadden bericht over de protesten in het Gezipark. In 2015 nam de Turkse staat de controle over de mediagroep Koza Ipek over, waaronder de kritische krant Bugün en televisiezender Kanaltürk. Datzelfde jaar werden de redactiekantoren van Cumhuriyet doelwit van justitieel onderzoek en werden hoofdredacteur Can Dündar, die later naar Duitsland zou vluchten, en journalist Erdem Gül gearresteerd wegens hun berichtgeving over Turkse wapenleveranties aan Syrische rebellen.

Een ander symbolisch dieptepunt was de overname van de krant Zaman in maart 2016. De politie viel het gebouw binnen, gebruikte traangas tegen demonstranten en nam de redactionele leiding over. De krant, die voorheen kritisch tegenover Erdogan stond, verscheen vervolgens met een uitgesproken pro-regeringskoers. Ook de Koerdische pers werd zwaar getroffen: onder meer de krant Özgür Gündem werd gesloten en journalisten werden vervolgd wegens vermeende banden met de PKK.

De censuur van het Erdogan-regime beperkte zich overigens niet tot traditionele media: in 2014 werd Twitter tijdelijk geblokkeerd en in 2017 volgde een blokkade van Wikipedia, die pas na drie jaar werd opgeheven. De beroemdste Turkse journalisten zijn gevlucht, effectief de mond gesnoerd via autocensuur of in de gevangenis.

Nederland sluit deal met Rwanda over uitzendcentrum, maar of het er komt is onzeker

0

Nederland gaat samenwerken met Duitsland, Oostenrijk, Denemarken en Griekenland om uitgeprocedeerde asielzoekers onder te brengen in een uitzetcentrum in Rwanda. Dat hebben de vijf landen maandag bekendgemaakt tijdens een migratieconferentie in Wenen.

Het plan is bedoeld voor mensen die hun volledige asielprocedure hebben doorlopen en geen recht hebben op verblijf in Nederland, maar niet kunnen of willen terugkeren naar hun land van herkomst. In Rwanda zouden zij tijdelijk worden opgevangen in een open opvanglocatie. Ze krijgen daar een verblijfsvergunning en toegang tot onder meer onderwijs, gezondheidszorg en de arbeidsmarkt, legden de ministers van de landen uit tijdens een persconferentie.

Het centrum krijgt aanvankelijk honderd plekken. Nederland wil in eerste instantie alleen alleenstaande volwassen mannen naar Rwanda sturen. Minderjarigen en gezinnen vallen buiten de plannen. De vijf landen verwachten volgend jaar al enkele tientallen mensen te kunnen overbrengen, zo meldt NOS.

Het is de eerste officiële bekendmaking van de samenwerking met Rwanda, hoewel al enkele maanden werd gespeculeerd dat er besprekingen plaatsvonden. Europarlementariërs Tineke Strik (Pro) en Anna Strolenberg (Volt) bezochten zowel Rwanda als Oeganda in september dit jaar om alvast polshoogte te nemen.

Daarbij concludeerden ze dat er sprake is van een goed systeem en draagvlak vanuit de maatschappij, maar dat dit kan veranderen wanneer er nog meer vluchtelingen bijkomen vanuit Europese landen. Bovendien is er steeds minder westerse financiering beschikbaar voor opvang in de regio, terwijl deze wel nodig is, stelden ze. Volgens de UNHCR, hulporganisatie van de Verenigde Naties, in Rwanda zijn de gezondheidszorg, het voedsel en de sanitaire voorzieningen daardoor beperkt.

De Rwandese minister van Binnenlandse Zaken Vincent Biruta sprak dinsdag op het migratiecongres in Wenen. ‘We hebben ruimte voor meer migranten en we geloven dat zij van toegevoegde waarde zullen zijn voor onze economie’, zei hij. ‘Ze zullen deelnemen aan programma’s om goed te kunnen integreren en ze mogen gelijk aan het werk, waardoor ze een bijdrage zullen leveren aan de economie.’

Desondanks verwacht de minister dat het merendeel van de migranten die binnen deze regeling terechtkomen niet zullen blijven. ‘We denken dat het grootste deel terug zal keren naar hun land van herkomst, omdat ze hoopten op een beter leven in Europa. De mensen die niet terug willen of kunnen, zullen we opnemen in onze maatschappij.’

De deal tussen de vijf lidstaten en Rwanda zou betekenen dat er Europees geld beschikbaar komt, maar het is niet duidelijk of dit verder reikt dan de financiering van de opvang. Rwanda wil wel economische steun ontvangen, maar wat er precies is afgesproken, werd tijdens het persmoment in Wenen niet bekend.

Biruta gaf aan dat hij hoopt op financiële ondersteuning bij het uitrollen van de programma’s die de regering voor ogen heeft. ‘Deze programma’s zijn niet alleen ten bate van de migranten, maar ook van de Rwandese bevolking’, antwoordde hij op een vraag vanuit het publiek waarom Rwanda dit zou willen.

Mensenrechtenschendingen

Terwijl hoogwaardigheidsbekleders in de zaal het nieuws brachten, lieten buiten de muren honderden demonstranten blijken het niet eens te zijn met de Rwandadeal. Het plan roept vragen op over de waarborging van mensenrechten. De Rwandese regering staat bekend als repressief, van vrijheid van meningsuiting zou geen sprake zijn.

Volgens de vijf Europese landen moet de bescherming van mensenrechten volgen uit de individuele afspraken die gemaakt zullen worden met Rwanda. Tijdens een commissiedebat in september zei minister van Asiel en Migratie Bart van den Brink hierover: ‘Er zit een juridische verankering in de Europese terugkeerverordening. Als wij afspraken maken met een land, zal in die overeenkomst geborgd zijn dat dit mogelijk is volgens het internationaal recht. Als er overdrachten plaatsvinden vanuit Nederland, zullen die altijd geborgd moeten worden binnen de Nederlandse rechtsstaat.’

Volgens advocaat Lisa-Marie Komp van Prakken d‘Oliveira gaat die vlieger niet helemaal op. In de Europese terugkeerverordening staat niet alleen ‘dat dit mag’, maar dat het onder voorwaarden mag. Eén van die voorwaarden is dat het land waarmee de overeenkomst gesloten wordt, een land is waar mensenrechten in acht worden genomen. Het is nog maar de vraag of een overeenkomst met Rwanda aan die voorwaarde voldoet.’

De hamvraag is dan ook wat er gebeurt als iemand inderdaad naar Rwanda wordt uitgezet, vervolgt ze. ‘Hoe zorg je ervoor dat daar geen mensenrechten worden geschonden? Hoe controleer je dat en welke stappen onderneem je als het niet goed gaat? Dat staat niet in de terugkeerverordening, terwijl het wel echt een minimumvoorwaarde zou moeten zijn.’

Ondersteuning in Rwanda

Daar ligt volgens minister van den Brink een rol voor de International Organisation for Migration (IOM). Dit aan het VN-gelieerde agentschap heeft inmiddels een verzoek van Rwanda ontvangen voor operationele ondersteuning in het kader van de voorgestelde EU-terugkeerhubs, zegt het in een reactie. Dit verzoek is een belangrijke vereiste om een rol in het land te mogen spelen, maar ook de garantie dat er toereikende waarborgen aanwezig zijn, is een voorwaarde, legt een woordvoerder uit.

‘Na beoordeling van dit verzoek heeft de IOM aangegeven dat zij in beginsel steun kan verlenen, mits haar mandaat en de internationale normen kunnen worden nageleefd.’ De rol van de IOM zou betrekking hebben op praktische ondersteuning als de migranten zijn aangekomen in Rwanda, gaat hij verder. ‘Zoals gezondheidszorg, geestelijke gezondheidszorg en psychosociale ondersteuning, informatie en begeleiding, beschermingsscreening en doorverwijzing, evenals ondersteuning bij de toegang tot de lokale arbeidsmarkt voor degenen die lokaal integreren.’

Volgens Komp zal het lastig zijn voor uitgezette migranten om hun recht te halen als ze eenmaal in Rwanda zijn. Ze weten vaak niet bij wie ze moeten zijn of wat hun rechten zijn. Bovendien is niet duidelijk in hoeverre Nederland verantwoordelijk is voor de mensen die het uitzet, als ze eenmaal over de grens zijn. Het feit dat Europese wetgeving het lidstaten mogelijk maakt om naar eigen goeddunken afspraken te maken, is wat haar betreft niet voldoende. Als een centrum in Rwanda wordt betaald door de EU en de terugkeerhub er komt op verzoek van de EU, heeft het een verantwoordelijkheid.’

‘Niet verrast’

De Rwandese minister is overigens niet verrast door de kritiek op de mensenrechtensituatie in Rwanda. ‘Het is makkelijk om kritiek te leveren, maar welk ander land heeft zich aangeboden om iets te doen aan de situatie van migranten die vastzitten in Libië?’ Hiermee doelt Biruta op het Emergency Transit Center dat in 2017 werd opgericht. Migranten worden uit Libië naar dit centrum gebracht voor een menswaardig asielproces. ‘Van de 3097 migranten die we hier hebben gehad, zijn er inmiddels 2600 hervestigd.’

Hoewel dit programma door de EU wordt beschouwd als een succes, werden eerdere pogingen vanuit de VK om een terugkeerhub in Rwanda te vestigen door de rechter afgeblazen. Er waren onvoldoende waarborgen dat mensenrechten in Rwanda werden  beschermd, was zijn oordeel.

‘De overeenkomst met de VK werkte inderdaad niet’, erkent Biruta. ‘Maar het heeft ons wel geholpen het asielsysteem te verbeteren.’ Volgens de minister worden in zijn land mensenrechten wel beschermd, ‘vooral als het gaat om vluchtelingen die naar Rwanda komen’. ‘Ons integratiebeleid is een van de meest progressieve. De kwestie van illegale migratie zorgt altijd voor spanning. Maar dat is geen reden om een land dat bijdraagt aan oplossingen af te schilderen als een ongeschikt land om migranten op te vangen. We staan altijd open voor verbeteringen, ook bij een nieuwe overeenkomst’, aldus de minister.

Rechtszaken

Op de persconferentie in Wenen vertelden de kopgroeplanden gisteren dat voor iedere migrant afzonderlijk wordt beoordeeld of diens veiligheid in Rwanda kan worden gegarandeerd. De kans is echter groot dat migranten die dit besluit in Nederland aan de rechter voorleggen, voorlopig niet zullen vertrekken, geloven juristen. Er zullen rechtszaken volgen, was ook de conclusie na de eerder geopperde Oegandadeal. Sommigen denken dat er zoveel rechtszaken zullen volgen dat het plan niet van de grond komt.

De overeenkomst tussen de EU en Rwanda moet begin volgend jaar officieel worden vastgelegd.

Lees verder:
Tineke Strik kritisch over uitzetdeals: ‘Rwanda is nog repressiever dan Oeganda’ – de Kanttekening

Aangifte tegen docent Universiteit Maastricht wegens vermeende smaad, laster en doxing

0

De Palestijnse student Hussein Issa (22) uit Gaza heeft aangifte gedaan tegen universitair docent en historica Amanda Kluveld van Maastricht University. Volgens zijn advocaten Willem Jebbink en Daan Gaasbeek heeft Kluveld zich schuldig gemaakt aan smaad, laster en doxing, door Issa publiekelijk te associëren met de Hamas-aanval van 7 oktober 2023 en persoonlijke gegevens over hem te verspreiden.

De zaak volgt op maandenlange ophef rond Issa. Eind september ging een video rond, waarin hij beelden van de Hamas-aanval van 7 oktober bekeek. Op sociale media werd vervolgens door Kluveld gesuggereerd dat hij zelf aan de aanval had deelgenomen. Issa zou ‘this is me’ hebben gezegd. Maar in werkelijkheid zei hij ‘tasheshny’, wat Levantijns-Arabisch is voor ‘haal mij hier weg’.

De beelden, met de verkeerde interpretatie van Issa’s woorden, leidden tot grote onrust in Maastricht, ook onder Joodse en Israëlische studenten. De historica Amanda Kluveld, die zich al langer uitgesproken achter Israël schaart, deelde deze onjuiste interpretatie van de video als eerste.

De ophef kreeg landelijke politieke gevolgen. Rechtse partijen stelden Kamervragen en de Universiteit Maastricht schorste Issa tijdelijk van zijn studie. Later concludeerde het Openbaar Ministerie echter dat er geen aanwijzingen waren dat Issa betrokken was geweest bij de aanval van 7 oktober. Strafvervolging bleef uit.

Volgens advocaat Daan Gaasbeek had dat voor Kluveld aanleiding moeten zijn om haar beschuldigingen in te trekken. ‘Zij heeft hem impliciet een terrorist genoemd door te stellen dat hij heeft deelgenomen aan de aanslag van 7 oktober’, zegt Gaasbeek. ‘Dat kwalificeren wij als smaad. Vervolgens is zij volgens ons hardnekkig doorgegaan met dergelijke beschuldigingen, terwijl overduidelijk was dat daarvoor geen bewijs bestond. Dat maakt het in onze ogen laster.’

Naast smaad en laster verwijten de advocaten Kluveld ook doxing. De docente heeft informatie openbaar gemaakt die onderdeel was van Issa’s toelatingsprocedure aan de universiteit. ‘Kluveld heeft het certificaat van een taalcursus Engels van onze cliënt gepubliceerd’, zegt Gaasbeek. ‘Dat certificaat maakte deel uit van zijn toelatingsdossier. Volgens Kluveld trekt dit certificaat in twijfel, omdat hij gebrekkig Engels zou spreken. Verder heeft ze taal verspreid over familieleden van de cliënt. Ze beweerde dat zij Hamas-strijders zouden zijn. Ten slotte heeft ze ook het Instagram-account van Issa herleidbaar gemaakt. Dit had verstrekkende gevolgen voor onze cliënt, die veel bedreigingen ontving. Onder berichten verschenen reacties met teksten als: ‘De Mossad komt je halen.’

Wat is het doel van de aangifte? ‘Wij hebben het Openbaar Ministerie gevraagd onderzoek te doen en tot vervolging over te gaan’, zegt Gaasbeek. ‘Uiteindelijk is het aan het OM om te beoordelen welke strafrechtelijke stappen passend zijn.’ Jebbink benadrukt dat een eventuele sanctie vooral een normstellend karakter moet hebben. ‘Het gaat ons om het signaal dat dergelijk gedrag niet door de beugel kan. Wij hopen op een sanctie die voorkomt dat dit opnieuw gebeurt. Persoonlijk zie ik dan eerder een werkstraf voor me dan een geldboete.’

Of de zaak inhoudelijk zal worden behandeld door een rechter is nog onduidelijk. Volgens de advocaten hebben zij nog geen reactie van het Openbaar Ministerie ontvangen. ‘Onze wens is dat het OM de politie de opdracht geeft om een onderzoek in te stellen’, zegt Jebbink. ‘Pas daarna kan het OM besluiten of vervolging haalbaar is. Maar het kan ook zijn dat het OM kiest voor een strafbeschikking, bijvoorbeeld een boete, zonder dat de zaak voor de rechter komt.’

Over de kans van slagen willen de advocaten zich niet uitlaten. ‘Dat blijft koffiedik kijken’, zegt Jebbink. ‘Wij hopen vooral dat de officier van justitie de zaak serieus oppakt en grondig laat onderzoeken.’

Wat is ten slotte de status van de aangifte die Kluveld eerder zelf tegen Issa heeft gedaan? Kluveld zei zich door de student geïntimideerd te voelen en had dit aangekaart bij WetenschapVeilig en Maastricht University, waarop de laatste officieel aangifte tegen Issa deed. ‘Van die aangifte weten we weinig, alleen wat we hierover in de media hebben gelezen en gehoord’, antwoordt Gaasbeek. ‘Onze cliënt heeft geen politiebezoek gehad.’

Drones verantwoordelijk voor meeste burgerdoden in oorlog Soedan

0

Bijna driekwart van de burgerdoden in Soedan is dit jaar veroorzaakt door droneaanvallen, aldus het Franse persbureau AFP.

Dit blijkt uit een nieuw rapport van het VN-mensenrechtenbureau OHCHR over de oorlog. Sinds april 2023 woedt er een burgeroorlog tussen het Soedanese leger en de rebellenbeweging Rapid Support Forces (RSF).

Tussen januari en eind oktober documenteerde de VN 2.230 burgerdoden. Meer dan 1.630 burgers kwamen om door aanvallen met drones. Volgens het rapport zijn drones daarmee uitgegroeid tot het meest bepalende wapen van het conflict. Beide strijdende partijen maken in toenemende mate gebruik van drones die doelen op honderden kilometers afstand kunnen raken.

De burgeroorlog heeft volgens hulporganisaties inmiddels meer dan 200.000 levens geëist. Ruim 13 miljoen mensen zijn op de vlucht gedreven. Daarmee is in Soedan een van de grootste humanitaire crises ter wereld ontstaan.

Naast het toenemende gebruik van drones melden de Verenigde Naties ook willekeurige aanvallen op burgers, vergeldingsacties tegen vermeende collaborateurs en grootschalig seksueel geweld. De regio Kordofan telde de meeste slachtoffers, gevolgd door Darfur.

Ook aanvallen op energievoorzieningen nemen toe. Tussen 20 oktober en 4 november werden volgens de VN 29 droneaanvallen uitgevoerd op elektriciteitscentrales en brandstofinstallaties. Die aanvallen veroorzaakten grootschalige stroomuitval en verergerden brandstoftekorten voor miljoenen Soedanezen, ook ver buiten de frontlinies.

De Verenigde Naties waarschuwt dat er voorlopig nog geen wapenstilstand zal komen.

Left Laser Live | ‘Ik hoop dat de beweging van Bob Nederland verandert’

0

Ruim tweehonderd mensen kwamen vorige week in Rotterdam af op Bob Scholte van YouTube-kanaal Left Laser. De communistische journalist heeft grote plannen maar krijgt ook kritiek van liberalen en antiracismeactivisten.

Het is koud voor de Arminiuskerk in Rotterdam. Sommige vroege bezoekers van Left Laser Live gaan nog even de stad in om een biertje te doen, omdat de zaal pas stipt om 20.00 uur opengaat. De verslaggever van de Kanttekening blijft wachten, in de verwachting dat Bob Scholte zomaar verschijnt. En inderdaad, ongeveer een halfuur voor aanvang komt hij aanlopen, met zijn avondeten en een beveiliger. ‘We hadden het net over de avond bij The Black Archives’, zegt hij over het verslag in de Kanttekening. ‘Het blijft nog te veel in kampen, hè’, zegt hij over de kritiek die hij krijgt van klassenstrijders van kleur.

In de zomer barstte de discussie tussen antiracistische groepen en Left Laser los over de vraag welke ideologie links kan verenigen om rechts te verslaan. Scholte vindt dat de intersectionele strijd van Black Lives Matter, BIJ1 en Omroep Zwart te weinig heeft opgeleverd voor de ‘werkende klasse’. Aan de andere kant zien leidende figuren als Jerry Afriyie en Mitchell Esajas dat duidelijk anders. ‘Jouw witte klassenstrijd is niet mijn klassenstrijd’, reageerde Afriyie op sociale media op Scholtes kritiek op ‘woke’.

De Kanttekening analyseert de avond van Left Laser in Rotterdam vanuit die invalshoek. Te beginnen bij de steeds groter wordende groep wachtenden, die allemaal minimaal twintig euro hebben betaald voor een ticket voor de Arminiuskerk. Wat trekt hen hierheen?

Een rokende jongen van kleur van in de twintig zegt: ‘Sowieso de idealen achter het socialisme.’ Hij zou zichzelf geen communist noemen. ‘Ik vind het nog moeilijk om me een maatschappij voor te stellen waarin geld niet belangrijk is’, verklaart hij nader. Hij is benieuwd hoe het communisme hier gepresenteerd gaat worden.

Daar waren comedian Arjen Lubach en journalist Chris Aalberts ook in geïnteresseerd. In een kritisch item en een verslag stellen ze grote vragen over hoe het communisme anno 2026 nog te verdedigen is. Hoe zit het met al die miljoenen doden en de onderdrukking?

‘Wat mist, is een expliciete erkenning van welke onderdelen of aspecten van het communisme volgens Left Laser volstrekt afkeurenswaardig zijn en hoe je daar dan nu “als communist” mee om moet gaan’, schrijft Aalberts bijvoorbeeld.

Lubach gaat verder: hij stelt dat het communisme per definitie uitdraait op dictatuur en geweld.

Bezoekers van Left Laser Live staan te wachten voor cultuurcentrum Arminius in Rotterdam. Beeld: Tayfun Balcik

Die discussie leeft echter nauwelijks onder de aanwezigen. Ook die over ‘klasse’ en ‘kleur’ niet. ‘Heel eerlijk gezegd denk ik dat ze allebei dezelfde idealen delen, maar die op een andere manier willen verwezenlijken’, zegt de rokende jongen, die als puntje bij paaltje komt toch voor Left Laser zou kiezen.

Een oudere Rotterdammer van tachtig jaar meldt dat het communisme voor hem een beladen woord is. ‘Maar ik hoop dat de beweging van Bob wel tot verandering leidt in Nederland’, zegt hij. Op vragen over ‘woke’, ‘intersectionaliteit’ en ‘klasse of kleur’ heeft hij weinig te melden. ‘Ik weet dat het speelt, maar ik wil er niet al te veel over nadenken. Want de wereld is in crisis, met enorme winsten voor enkelen en de planeet die ten onder gaat. Dat moeten we met z’n allen oplossen.’

Even verderop zijn een jonge man en een vrouw druk in gesprek. ‘Ik ben hier om mijn horizon te verbreden’, zegt de jongeman. Over het communisme zegt hij het volgende: ‘Het wordt vaak geassocieerd met slechte regimes, maar ik denk dat nooit is toegepast zoals het oorspronkelijk bedoeld was.’

‘Ga je voor identiteitspolitiek of geef je prioriteit aan de klassenstrijd?’

Hij vervolgt: ‘De meeste mensen zijn loonslaven. De macht van het kapitaal bepaalt nog steeds veel. Te veel. Gewone werkende mensen moeten de macht weer een beetje terugpakken.’

Zijn ouders zouden wel schrikken als ze erachter zouden komen dat hij bij een communistische bijeenkomst was. ‘Het zal een discussie losmaken. Maar ik denk dat een discussie altijd goed is.’

Vrouw-zijn

Over het debat tussen klasse en kleur wil zijn buurvrouw wel wat kwijt. ‘Ik zit er een beetje tussenin. Want de discussie ging om de vraag: ga je voor identiteitspolitiek of geef je prioriteit aan de klassenstrijd?’

Ze vindt de focus op identiteit te ‘verdelend’ en vindt dat mensen de strijd voor klassenemancipatie prioriteit moeten geven. Maar op de vraag of ze daarvoor haar vrouw-zijn bijvoorbeeld zou willen wegcijferen, reageert ze ontkennend. ‘Ik kan niet zomaar mijn gehele vrouwelijke identiteit opgeven. De vraag zou moeten zijn: hoeveel van jezelf wil je opgeven voor de klassenstrijd? Als iedereen op zijn eigen identiteit blijft zitten, komen we niet echt vooruit.’

Dat zegt ze ondanks het feit dat vrouwen op het gebied van inkomen en managementposities nog te vaak achterlopen. ‘Dat is nog steeds een probleem dat we niet zomaar terzijde kunnen schuiven. Het is een strijd die we gezamenlijk kunnen voeren. We horen niet te hoeven kiezen. Het kan en-en.’

Overwegend witte mensen

Het is 20.00 uur en de bonte stoet, met overwegend witte mensen (zeker geen black-owned space zoals twee weken geleden), gaat naar binnen. De moderator, een vrouw van kleur met een hoofddoek die ook betrokken is bij de oplossing van het toeslagenschandaal, wil weten hoeveel mensen uit Rotterdam komen. Dat zijn er maar weinig. Een meerderheid van de zaal komt zelfs van buiten Zuid-Holland. Het bier vloeit rijkelijk uit de tap.

Twee van de bezoekers waren er vorige week ook bij in The Black Archives. De verslaggever spreekt hen nog net voordat de Left Laser-show begint.

‘De sfeer bij The Black Archives vond ik eerlijk gezegd wel veiliger voor ons. Ik had daar meteen het gevoel dat ik meer dingen kon delen’, zegt een van hen, een witte vrouw. Ze zegt dat ze het spannend vindt om vandaag hier te zijn. ‘Er is toch wel een witte mannencultuur aanwezig hier. Ik ben vaker in zulke ruimtes geweest en dan wordt er streng op theorie gehandhaafd, maar ook op klederdracht. Je moet doen alsof je een arbeider bent’, zegt ze. Haar kompaan, BIJ1-politicus Tikhoe Isaack uit Rotterdam, hoopt inspiratie op te doen.

‘Ik voelde me niet echt aangesproken door de kritiek van Bob, eerlijk gezegd. Ik snapte het ook niet goed’, zegt hij. ‘Als ik kijk naar wat we hier in Rotterdam doen, is het wel echt redelijk. We zetten ons sterk in voor bestaanszekerheid. We hebben net een begrotingsbehandeling, om het zo maar te noemen. We zien alleen maar voorstellen waarin we de Rotterdammers die het moeilijk hebben, steunen.’

‘Bob slaat de plank mis als hij niet ziet dat bijvoorbeeld klasse in Rotterdam ook een kleur heeft’, zegt hij. Hij is benieuwd hoe Scholte dat vanavond gaat rechtzetten.

Rockster

Hij wordt als een rockster onthaald, na een video met een van de meest spraakmakende Left Laser-momenten. Zo was er het moment waarop de Balie-directeur Youri Albrecht zijn microfoon afpakte, een VVD-woordvoerder die dat dunnetjes overdeed en uiteraard ex-pvv’er Gidi Markuszower, die ‘maximaal geweld’ wil gebruiken tegen Palestijnen aan de Nederlandse landsgrenzen.

In het filmpje lijkt ook een goedmakertje met Sylvana te zijn gemonteerd. Zij merkte in een gesprek met Tim Hofman op dat ze het fijn vindt om naar Left Laser te kijken.

De moderator wil, voordat het gesprek met Bob begint, duidelijk maken dat er vanavond geen ‘ultieme waarheid’ bestaat en dat verschillen mogen bestaan.

Scholte staat breed te grijnzen en legt al snel uit wat de bedoeling is: weinig debat en vooral contact leggen, verbinden en nummers uitwisselen. ‘We zijn meer dan een YouTube-kanaal’, zegt hij tussen het grijnzen door. Hij praat als de baas van een CEO. ‘We zijn nu op een bepaald niveau. De organisatie groeit, we halen duizenden views op TikTok en dat allemaal opgebouwd op basis van vrijwilligerswerk’, somt hij op. ‘Het is nu tijd voor aanvullende projecten.’

‘Het is een beginselprogramma, een basistekst’

Scholte begint over demonstreren en wordt even nostalgisch over de tieners en kinderen die hij bij de Rode Lijn-protesten zag. ‘Zo was ik vroeger ook. En ik vraag me af waar zij straks over tien jaar zullen staan.’

In een geëmancipeerde werkende klasse, zou het antwoord van een communist moeten zijn, toch? Want daar ging het deze avond ook over. Scholte moest in klare taal uitleggen wat het Communistisch Manifest nou eigenlijk betekent. ‘Het is een beginselprogramma, een basistekst. Als je als communist wilt weten waar je vandaag voor staat, moet je deze tekst gelezen hebben’, zegt hij.

Winstmaximalisatie met Excel-sheets

De moderator vraagt hem om het toegankelijker uit te leggen. ‘Er is altijd een spanning tussen degenen die het werk doen en degenen die de winsten opstrijken. De spanning tussen slaaf en meester, tussen arbeider en kapitalist. De tijd van winstmaximalisatie met Excel-sheets moet eens voorbij zijn. De menselijke waardigheid moet leidend zijn in de productieverhoudingen.’

Scholte heeft daarbij ook oog voor de rest van de wereld en zegt grappend: ‘Je kunt niet eens meer een oorlog in Iran beginnen zonder dat wij dat merken bij het tankstation. De wereld is zo economisch met elkaar vervlochten. Het grotere plaatje blijft belangrijk.’

Zijn kritiek op Lubach (die ook wordt uitgenodigd voor een debat, waarschijnlijk via Tim Hofman) en andere liberalen is dat ze Nederland vaak ‘afscheiden’ van de rest van de wereld. ‘Je mag in Nederland nooit alles aan elkaar verbinden’, zegt Scholte over de theoretische bril van Nederlandse duiders en journalisten.

Op de kerkbankjes liggen exemplaren van Het communistisch manifest. Beeld: Tayfun Balcik

‘Wij gaan buiten die orde staan, daarom zijn wij communistisch’, zegt Scholte uitdagend. Vervolgens spreekt hij over ‘de primaire tegenstelling’ tussen de werkende klasse en het kapitalisme. ‘Welke macht kunnen we nou eigenlijk hebben als werkende klasse, zonder dat we weer worden verdeeld door racisme en seksisme?’

Nadat Scholte vindt dat hij te veel met de moderator heeft gebabbeld, mag ook de zaal meedoen. Van deze verslaggever komt de onvermijdelijke vraag over afkomst en kleur. ‘U wordt door de antiracismebeweging van wit paternalisme beschuldigd. U zei net dat u zich als communist buiten de orde wilt plaatsen. Maar kan Bob zich als witte man ook buiten de witte orde in Nederland plaatsen?’

‘Waarom werk je niet samen met Sylvana Simons?’

Scholte stelt zich constructiever op dan tijdens de avonden met Tim Hofman, toen hij geen genade leek te kennen voor intersectionaliteit. ‘Ik heb teruggekeken en inderdaad, toen voelde het wel meer als naar beneden trappen.’

Toch blijft hij een rekensom maken en vindt hij dat BLM te weinig heeft opgeleverd. Iemand anders in de zaal vindt dat niet goed genoeg. ‘Waarom ben je aan het agiteren en werk je niet samen met Sylvana Simons?’, reageert een vrouw uit de zaal.

‘We zijn een journalistiek platform’, antwoordt Scholte ontwijkend. Vervolgens zegt hij ook dat zijn kritiek op BIJ1 en andere antiracistische groepen niet alleen negatief bedoeld is. Na een paar kritische vragen gaat het al snel weer over de ambities voor 2027. Hij wil een afdeling in Brussel, een mediacoöperatie, enzovoorts, enzovoorts. De communistische journalist wil groeien en nog groter worden.

Kletsende klasse

De moderator vraagt vervolgens hoe hij voorkomt dat hij elitair wordt. Een cruciale vraag voor iemand die opklimt in de media en zich inmiddels kan rekenen tot de kletsende klasse van Nederland. Scholte reageert onder andere dat hij schrok van de prijzen van de kaarten voor vanavond. ‘Sommige mensen moesten zelfs 35 euro betalen. We moeten zaalhuur betalen en het drukken van het Communistisch Manifest is ook niet gratis. Maar dat moet de volgende keer anders.’

Na Scholte komen er nog andere sprekers aan het woord, die allemaal het verhaal van het communisme centraal stellen: de strijd tussen de uitgebuite en de onderdrukkende klasse. Binnen die tegenstelling en dat discours vormen migranten en moslims bijna altijd een afleidingsmanoeuvre van de winstmaximaliserende kapitalistische klasse. Maar hoe komt het dat de massa, vaak ook tegen haar eigen economische belangen in, al die haat tegen moslims en migranten als zoete koek blijft slikken? Dat is een van de vele verdiepende vragen die niet aan de orde kwamen bij zo’n communistisch feestje.

De discussie over klasse en kleur én de geweldsvraag die boven het communisme hangt, zijn na deze avond nog lang niet voorbij. Die beginnen pas langzaam op gang te komen, althans zo lijkt het. En dat heeft ook te maken met het feit dat Left Laser aan de weg timmert in de media. Dat moet je Scholte wel nageven.

NRC: VVD onderhandelde met Denk rond steun Belastingplan

0

Tijdens de crisis rond het Belastingplan probeerde de VVD een deal te sluiten met de fractie van Denk om tegen het Belastingplan te stemmen, zo schrijft NRC.

De crisis, die de coalitie van VVD, D66 en CDA bedreigt, ontstond nadat VVD-leider Dilan Yesilgöz weigerde om met Pro te onderhandelen over het Belastingplan, omdat die partij te links zou zijn. Daarom is het opmerkelijk dat de VVD wél met Denk wilde onderhandelen, deze partij staat ook bekend als ‘links’.

Volgens NRC zouden een Tweede Kamerlid van de VVD en de minister van Financiën Eelco Heijnen afgelopen donderdag betrokken zijn geweest bij onderhandelingen met Denk. Daarbij zou de VVD een bod hebben gedaan van ‘minstens 100 miljoen euro om de motorrijtuigenbelasting tijdelijk te verlagen voor bedrijfsbusjes.’ 

Tweede Kamerlid Dogukan Ergin van Denk bevestigde aan NRC dat de VVD een deal wilde sluiten met Denk. Hij wilde echter geen details geven.

Een dag ervoor, woensdag 11 november, hadden coalitiepartijen D66 en CDA een deal gesloten met Pro en Volt. D66 en CDA gingen akkoord met een amendement, dat een belasting voor vermogenden en een belastingkorting voor werkenden zou invoeren. De VVD was daar ‘woedend’ over, schrijft NRC. Donderdag trok de partij daarom haar steun voor het Belastingplan in.

Volgens een woordvoerder van de VVD zou de partij alleen met Denk in gesprek zijn gegaan over een voorstel van de Christenunie en 50Plus, dat het amendement van Pro had moeten afzwakken. Maar Ergin zei tegen NRC dat de VVD de fractie van Denk ook had verzocht om tegen het Belastingplan te stemmen.

Volgens NRC probeerden zowel het kamp CDA-D66 als de VVD net vóór de stemming, tijdens de schorsing, om Denk over te halen. VVD-minister Heijnen zou tijdens de schorsing contact hebben gehad met Denk, iets waar de VVD-woordvoerder geen uitleg over gaf.

Dat de VVD toenadering zocht tot Denk ligt gevoelig in de partij. De rechts-conservatieve vleugel van de partij noemde de ‘onderwerping aan Denk door Bontenbal en Paternotte’ een reden om uit het kabinet te stappen. ‘Voor louche handel met de handlangers van Erdogan zijn excuses onvoldoende, ’ schreef de pressiegroep ‘Klassiek Liberaal’ op X.

Ondanks de pogingen van de VVD schaarde Denk zich achter D66 en CDA, waardoor het Belastingplan een parlementaire meerderheid achter zich kreeg. Het is volgens de krant niet bekend wat Denk met D66 en CDA heeft afgesproken. Wel is duidelijk dat Denk een meerderheid kreeg voor een motie die het kabinet oproept iets te doen aan de boodschappenprijzen.

Turkse rechtbank weigert veroordeling Kavala te herzien, ondanks uitspraak Europees Hof

0

Een Turkse rechtbank heeft vrijdag opnieuw geweigerd filantroop Osman Kavala vrij te laten of hem een nieuw proces te geven. Kavala zit al ruim negen jaar vast. In 2022 kreeg hij levenslang vanwege zijn vermeende betrokkenheid bij de Gezi-protesten van 2013. Het Europees Hof voor de Rechten van de Mens heeft Turkije meerdere keren opgedragen hem vrij te laten, zo bericht de nieuwssite Turkish Minute.

Turkije negeert al jaren een bindend oordeel van het Europees Hof over de filantroop Osman Kavala, dat zijn blijvende hechtenis als een mensenrechtenschending bestempelt. Daar is geen verandering in gekomen na de laatste beslissing van het Turkse hof in Istanbul.

De Turkse staat acht hem schuldig aan het beramen van een samenzwering om president Recep Tayyip Erdogan ten val te brengen en wijst daarvoor naar de Gezi-protesten uit 2013 en de mislukte couppoging in 2016. Kavala heeft die beschuldigingen altijd ontkend en stelt dat hij om politieke redenen wordt vervolgd. 

Tienduizenden Turken deden in 2013 mee aan de Gezi-parkprotesten, die begonnen als verzet tegen plannen van de regering om het kleine stukje groen dicht bij het Taksimplein te vervangen door een winkelcentrum. Erdogan dreigde toen zelfs zijn eigen achterban op de demonstranten af te sturen, maar na wekenlange confrontaties met de politie werden alle demonstranten uit Taksim verwijderd.

Kavala is niet de enige die om politieke redenen in Turkije vastzit. Zo zit ook de prominente Koerdische politicus Selahattin Demirtas al jaren vast, ondanks herhaalde oproepen van het Europees Hof voor de Rechten van de Mens om hem vrij te laten. Ook talloze journalisten, academici en activisten delen dit lot.

Volgens critici wijst dit op een breder patroon van politieke repressie in het land. Op Netflix is in een vierdelig vervolg op de hitserie Bir Baskadir te zien welke diepe wonden dit slaat in de Turkse maatschappij, waar gewone Turken voor het minste of geringste in de cel kunnen belanden en daardoor een angstig bestaan leiden.

Vier westerse landen roepen Israël op humanitaire hulp Gaza binnen te laten

0

De ministers van Buitenlandse Zaken van Australië, Canada, Italië en het Verenigd Koninkrijk hebben Israël opgeroepen om onmiddellijk ongehinderde humanitaire toegang tot de Gazastrook toe te staan. Dit schrijft de Arabische nieuwszender Al Jazeera.

In een gezamenlijke verklaring wijzen de vier landen op de verslechterende humanitaire situatie, die volgens hen verder is verergerd door recente overstromingen. Ze stellen dat  Israël essentiële hulpgoederen aan de grens tegengehoudt, waaronder 150.000 tenten. De vier landen willen dat de Israëlische regering de vertragingen beëindigt en hulpgoederen zo snel mogelijk toelaat tot de Gazastrook.

Zware regenval heeft deze maand tienduizenden tenten weggevaagd. Daardoor zijn veel Palestijnen opnieuw dakloos geraakt. Volgens de Verenigde Naties zijn meer dan 1,9 miljoen mensen in Gaza ontheemd geraakt, sinds de start van de genocide op 7 oktober 2023. Veel burgers moesten al meerdere keren verhuizen.

De internationale hulporganisatie Global Shelter Cluster schatte begin november dat bewoners van Gaza minstens 121.000 tenten en 1,7 miljoen matrassen nodig hebben om de koude en natte wintermaanden door te komen. De ministers van van Australië, Canada, Italië en het Verenigd Koninkrijk waarschuwen dat er snel gehandeld moet worden, om een grotere humanitaire ramp te voorkomen.

Tegelijkertijd was er politiek nieuws uit Israël. Ahmed Tibi, leider van de Palestijnse Ta’al-partij binnen de Gezamenlijke Lijst, is gekozen tot vicevoorzitter van het Israëlische parlement. De Gezamenlijke List en de Verenigde Arabische Lijst (Ra’am), die vooral Palestijnse burgers van Israël vertegenwoordigen, boekten bij de recente verkiezingen een historische winst. Ze bezetten nu 19 zetels van de 120 zetels tellende Knesset. De Palestijnse partijen willen hun grotere politieke invloed inzetten om discriminatie en andere problemen binnen hun gemeenschap aan te pakken.

Astrofysicus Heino Falcke: ‘Ik raad iedere gelovige aan natuurkunde te studeren’

0

Heino Falcke is niet alleen een vooraanstaand astrofysicus, maar ook een overtuigd christen. Zijn wetenschappelijk werk heeft zijn geloof alleen maar verdiept, vertelt hij in een interview naar aanleiding van zijn nieuwe boek.

De Duitse astrofysicus Heino Falcke, verbonden aan de Radboud Universiteit in Nijmegen, werd wereldberoemd als een van de grondleggers van het project dat in 2019 de eerste afbeelding van een zwart gat opleverde. Onlangs verscheen zijn nieuwe boek Tussen oerknal en apocalyps, waarin hij de geschiedenis van het heelal, onze aarde en de mens in een breed perspectief plaatst. Wat leert die kosmische geschiedenis ons over onszelf, de toekomst van de aarde en de grenzen van kennis?

In 2019 werd de eerste foto van een zwart gat gepubliceerd. Wat betekende dat moment voor u?

‘Voor mij was dat bijzonder omdat we daarmee letterlijk een fundamentele grens van onze kennis zagen. Het zwarte gat bestond lange tijd vooral in natuurkundige theorieën, in sciencefictionfilms en -romans. Het had bijna iets mythisch. Met deze foto werd iets wat jarenlang alleen in theorie bestond, nu ineens werkelijkheid.’

Maar het gat zelf zag je niet, alleen het felle licht eromheen…

‘Correct. We zagen op deze foto de grens van wat waarneembaar is. Het licht rondom het zwarte gat wordt namelijk afgebogen door de enorme zwaartekracht van het zwarte gat. En juist in die donkere kern zit het geheim verborgen. Dat maakt die afbeelding zo fascinerend.’

U beschrijft in uw nieuwste boek de geschiedenis van het heelal, van de oerknal tot een mogelijke kosmische dood. Wat zegt die immense tijdschaal over de betekenis van een mensenleven?

‘Op die enorme schaal lijkt de mens misschien onbeduidend, want we zijn maar een klein onderdeel van een gigantische kosmos. Maar zonder druppels is er geen zee, en zonder individuele mensen is er geen geschiedenis. De mens is dus tegelijkertijd ongelooflijk belangrijk en ongelooflijk onbeduidend. Onze betekenis zit uiteindelijk niet in wat wij produceren of bereiken, maar in wie wij zijn. Ik geloof dat ieder mens van waarde is, ook als hij niet productief is.’

Hoe bedoelt u dat?

‘Dat mensen intrinsieke waarde hebben, is geen wetenschappelijk feit. Dat is een overtuiging, een geloof. Onze grondwetten en de Universele Verklaring van de Rechten van de Mens veronderstellen dat elk mens waardevol is, maar dat kun je niet uit natuurkundige wetten afleiden. En dat laat meteen ook een belangrijke grens van de wetenschap zien. Want de wetenschap kan veel verklaren, maar niet alles.’

Het heelal ontstond 13,8 miljard jaar geleden dankzij de oerknal. Denkt u dat we ooit zullen weten wat er vóór de oerknal was?

‘Ik vermoed dat we hier tegen een fundamentele grens aanlopen. In onze vergelijkingen verschijnt een singulariteit, een punt waarop onze huidige natuurkunde vastloopt. Zelfs als we ooit begrijpen wat er vóór de oerknal gebeurde, blijft de diepere vraag bestaan: waarom bestaat er überhaupt iets? Stel, er bestaat inderdaad een kwantumveld dat voortdurend nieuwe universa voortbrengt, wat de theoretici van het multiversum geloven. Maar dan heb je de vraag waar dat veld vandaan komt nog steeds niet beantwoord.’

‘Sommige modellen stellen zelfs dat tijd zelf pas met de oerknal ontstond. Maar hoe stel je je voor dat geen tijd ineens tijd wordt? Dat blijft een enorm raadsel.’

Wel heel interessant. Maar even fast forward naar het einde. Hoe ziet volgens de huidige natuurkunde het einde van het heelal eruit? Dooft alles langzaam uit? Of komt er een big crunch, een implosie, gevolgd door een nieuwe big bang?

‘De huidige modellen wijzen erop dat het heelal steeds sneller uitdijt door wat wij donkere energie noemen. Als dat proces doorgaat, wordt het universum uiteindelijk steeds kouder en leger, totdat alle sterren zijn uitgedoofd. Maar we weten niet zeker of dat ook werkelijk gebeurt. Misschien zitten er grenzen aan die uitdijing. Misschien bestaan er processen die we nog niet kennen.

‘De mens is tegelijkertijd ongelooflijk belangrijk en ongelooflijk onbeduidend’

Er zijn zelfs theorieën waarin het zogeheten Higgsveld ooit van toestand verandert, waardoor alle materie plotseling zou verdwijnen. Dan zijn we er, en dan zijn we er opeens niet meer. Dat is een theoretische mogelijkheid, geen voorspelling. Maar wat we in ieder geval wel weten, is dat niets in het huidige heelal eeuwig lijkt te zijn. Tegelijkertijd heeft de geschiedenis van de kosmos ons geleerd dat er steeds weer onverwachte ontwikkelingen plaatsvinden.’

Sommige natuurkundigen denken dat er naast ons heelal nog andere universa bestaan. Is dat serieuze wetenschap of toch vooral sciencefiction?

‘Aan de randen van de wetenschap moet je nieuwe ideeën koesteren. Het is goed dat mensen hierover nadenken. Maar ook als je een multiversum aanneemt, blijft de oorsprongsvraag bestaan, waar ik het eerder over had. Want waar komt dat multiversum vandaan? Je hebt het probleem dan eigenlijk alleen maar verplaatst.

Een multiversum vind ik niet vanzelfsprekender dan één heelal. Eén universum is natuurkundig al verbazingwekkend. Een oneindig aantal universa is niet automatisch waarschijnlijker.’

Heino Falcke op het dak van de sterrenwacht in Nijmegen

In uw boek laat u zien hoe afhankelijk ons bestaan is van allerlei toevalligheden, zoals het inslaan van de planeet Theia op de aarde, waardoor de maan kon ontstaan. Is de mens uiteindelijk een kosmisch ongelukje?

‘Zonder de maan zou onze planeet een onherbergzame, tollende wereld zijn geweest waar complex leven waarschijnlijk nooit had kunnen ontstaan. Maar ik zou de mensheid niet een kosmisch ongelukje noemen, eerder een kosmisch gelukje. We vormen een ongelooflijk klein onderdeel van het heelal, maar tegelijkertijd gebeurt er iets bijzonders: in ons mensen begrijpt de oerknal zichzelf. Want wij kunnen nadenken over het ontstaan van het heelal, over wat er na de oerknal gebeurde.

‘Dat de aarde ongeveer zesduizend jaar oud zou zijn, is in strijd met alles wat we weten’

De geschiedenis van het universum is geen rechte lijn geweest. Er waren botsingen, ook met kometen en asteroïden die voor massa-extincties zorgden, denk aan de dinosauriërs, en andere toevalligheden. Maar uit die gebeurtenissen ontstond steeds weer iets nieuws.

Wij dragen die hele geschiedenis met ons mee. Ook al ben je niet religieus, dan nog kun je erkennen dat de mens iets uitzonderlijks is. Voor zover wij weten, zijn wij het meest complexe wezen in het universum – tenminste in ons kleine deel van het universum.’

Hadden er, als de evolutie anders was verlopen, ook andere intelligente soorten kunnen ontstaan? Bijvoorbeeld intelligente insecten of reptielen?

‘Misschien wel, maar dat weten we niet. De geschiedenis, zoals die is verlopen, heeft in ieder geval geleid tot een vorm van complexiteit die echt opmerkelijk is. Want ons vermogen om het heelal te begrijpen gaat veel verder dan dat van andere dieren die we kennen.’

Hoe waarschijnlijk acht u buitenaards intelligent leven?

‘Ik sluit het zeker niet uit. De ontdekking van buitenaards intelligent leven zou groot nieuws zijn. Maar ik vermoed dat mensen er verrassend snel aan zouden wennen.

De moeilijkheid is dat er op het evolutiepad naar intelligent leven ontzettend veel kan misgaan. Misschien zijn wij daarom de enige intelligente wezens in het universum. Maar misschien ook niet. Ik verwacht niet dat complexe beschavingen ontstaan op iedere planeet waar in theorie leven mogelijk is.’

Kunnen we ooit sneller reizen dan het licht en andere beschavingen bezoeken? Ik denk aan de film Star Trek: First Contact?

‘Dat is erg lastig, vrees ik. De natuurwetten lijken daar duidelijke grenzen aan te stellen. In theorie bestaan er modellen waarin de ruimte zelf wordt vervormd of ‘opgevouwen’, maar daarvoor zou exotische materie nodig zijn waarvan we niet weten of die überhaupt bestaat. Sciencefiction blijft voorlopig vooral fictie, al blijft het natuurlijk een mooie droom.’

Helaas, helaas. Iets anders: u bent zowel een topwetenschapper als een gelovige, een christen. Wat heeft uw wetenschappelijke werk met uw geloof gedaan?

‘Ja, mijn geloof is hierdoor echt verdiept. Des te dieper ik de complexiteit van de wereld en het universum begrijp, des te groter mijn verwondering over dit alles wordt. Ik zie hoe abstracte natuurwetten uiteindelijk hebben geleid tot het ontstaan van leven, tot bewustzijn, tot zaken als liefde en schoonheid. Dit vervult mij met diep ontzag. En voor mij persoonlijk wijst het uiteindelijk naar het bestaan van een goede Schepper. Wetenschap maakt mijn geloof dus rijker. Sterker nog, ik zou iedere gelovige aanraden natuurkunde te studeren.’

Waar ligt volgens u de grens tussen wetenschap en geloof?

‘Er is geen harde grens. Wie het heelal volledig wil begrijpen, moet op een bepaald moment altijd aannames doen. De natuurwetenschap onderzoekt de fysische werkelijkheid. Maar vragen over betekenis, bewustzijn en zingeving vallen daar niet zonder meer onder.

‘Je kunt God niet begrijpen zonder ook de natuur te bestuderen’

Tegelijkertijd moet geloof rekening houden met wat de wetenschap ontdekt, vind ik. Je kunt God niet begrijpen zonder ook de natuur te bestuderen en je kunt God niet met natuurkunde alleen begrijpen. Een boek kun je natuurkundig analyseren op papier, inkt en chemische samenstelling. Maar daarmee begrijp je het verhaal nog niet. Zo is het ook met de werkelijkheid.’

Je hebt ook christenen die zeggen aan wetenschap te doen, maar geloven dat de aarde maar zesduizend jaar oud is, het zogenoemde jongeaardecreationisme. Hoe gaat u daarmee om?

‘Er bestaat geen christelijk brood, zeg ik weleens, maar wel een christelijke bakker. Als die christelijke bakker slecht brood bakt, ga ik naar de atheïstische bakker. Hetzelfde geldt voor wetenschap. Er bestaat geen christelijke wetenschap, maar er zijn wel wetenschappers die christelijk zijn. Goede wetenschap moet voor iedereen overtuigend zijn, ongeacht wat je levensovertuiging is.

Dat de aarde ongeveer zesduizend jaar oud zou zijn, is simpelweg in strijd met alles wat we weten. Over de ouderdom van de aarde en het heelal zijn de foutmarges tegenwoordig zeer klein. Als iemand mij vraagt hoe groot de kans is dat de aarde toch zesduizend jaar oud blijkt te zijn, dan zeg ik: nul procent.’

Bent u optimistisch of pessimistisch over de toekomst van de mensheid?

‘Optimistisch en pessimistisch. Om met het pessimisme te beginnen: ik denk namelijk niet dat we alle catastrofes zullen vermijden. Klimaatverandering vormt echt een grote uitdaging die we serieus moeten nemen. Maar tegelijkertijd hebben mensen zich altijd aangepast aan veranderende omstandigheden en ik geloof dat we dat weer gaan doen.

Wij mensen zijn de eerste diersoort die beseft dat we zelf invloed uitoefenen op het klimaat. Misschien zitten we nu nog in de kleuterschoolfase van de mensheid en leren we nu pas hoe we verantwoord met onze planeet moeten omgaan.

Ik geloof dat mensen uiteindelijk willen samenwerken met elkaar. De democratie staat tegenwoordig onder druk, maar is het beste politieke systeem, omdat het competitie én samenwerking tussen mensen op een verantwoorde manier stimuleert. Dat geeft mij hoop.’

Ten slotte, als u nog één vraag over het universum beantwoord zou willen zien, welke zou dat zijn?

‘Welnu, ik zou graag willen weten wat er gebeurt in het centrum van een zwart gat. Want daar botsen onze twee belangrijkste natuurkundige theorieën op elkaar, de relativiteitstheorie en de kwantummechanica. We weten dat ze allebei succesvol zijn in het verklaren van het universum, maar op dat punt spreken ze elkaar tegen. Dus als we dat raadsel oplossen, dan komen we waarschijnlijk ook dichter bij een antwoord op de vraag hoe het heelal zelf is ontstaan.’

Heino Falcke, Tussen oerknal en apocalyps, Prometheus, 464 blz., € 35,00