Amnesty International roept Ierland op zijn voorzitterschap van de Raad van de Europese Unie te gebruiken om het EU-beleid tegen Israël aan te scherpen. Volgens de organisatie kan het land er als EU-voorzitter voor zorgen dat de lidstaten zich aan het internationaal recht houden.
De oproep volgt nadat de EU-ministers van Buitenlandse Zaken er opnieuw niet in slaagden overeenstemming te bereiken over maatregelen tegen Israël, waaronder beperkingen op de handel in producten uit illegale Israëlische nederzettingen. Ierland bekleedt sinds 1 juli het roulerende voorzitterschap van de Raad van de Europese Unie. Amnesty ziet daarin een kans om het debat opnieuw op de Europese agenda te zetten.
Volgens Erika Guevara-Rosas, directeur bij Amnesty International, kan Ierland het verschil maken. ‘Als huidige voorzitter van de Raad van de EU bevindt Ierland zich in een sterke positie om de koers van de EU ten aanzien van Israël te beïnvloeden. Het land moet deze cruciale kans aangrijpen om ervoor te zorgen dat de lidstaten hun verplichtingen onder het internationaal recht nakomen.’
Amnesty wijst erop dat Ierland zich de afgelopen jaren kritisch heeft opgesteld tegenover het Israëlische optreden in de bezette Palestijnse gebieden en Libanon. Ook nam het land eerder initiatieven om de invoer van goederen uit Israëlische nederzettingen te beperken. Die geschiedenis, gecombineerd met de eigen ervaring met kolonisatie en de prominente rol die Ierland speelde in de internationale strijd tegen de apartheid in Zuid-Afrika, geeft het land volgens de organisatie extra gezag.
Niet alleen het voor ons bekende woord trans-Atlantischeslavernijverleden, maar ook de Afrikaanse term maafa beschrijft volgens Dave Ensberg goed wat er tijdens de slavernij en het kolonialisme is gebeurd.
De voorzitter van het NiNsee koos er daarom bewust voor om deze term te gebruiken tijdens zijn Keti Koti-lezing in Breda. ‘Ik gebruik bewust een Afrikaanse term, omdat die recht doet aan de omvang van het onbeschrijfelijke leed van onze Afrikaanse voorouders’, aldus Ensberg in een LinkedIn-post.
Maafa is Swahili voor ‘grote tragedie’ of ‘ramp’. Volgens het NiNsee verwijst de term naar de verschrikkingen van de eeuwenlange systematische onderdrukking, uitbuiting en genocide van Afrikaanse volkeren tijdens de slavernij en het kolonialisme, én naar de doorwerking van die perioden tot op de dag van vandaag. De denker Marimba Ani introduceerde de term in 1988 in haar zoektocht naar een Afrikaans idioom voor de trans-Atlantische slavernij.
Waarom Ensberg voor een Oost-Afrikaanse term kiest om het slavernijverleden te beschrijven, wilde een gebruiker op sociale media weten. Een terechte vraag, vindt Ensberg. Het waren immers vooral West-Afrikaanse gebieden van waaruit mensen naar Zuid-Amerika werden vervoerd om daar tot slaaf te worden gemaakt.
Volgens de NiNsee-voorzitter is maafa echter geen geografische term. ‘Het was een Pan-Afrikaanse keuze. Swahili is een Afrikaanse taal die in de twintigste eeuw juist een belangrijke verbindende rol heeft gekregen binnen het Pan-Afrikanisme. Door een Afrikaans begrip te kiezen in plaats van een Europees begrip, plaatste zij deze geschiedenis nadrukkelijk binnen een Afrikaans referentiekader.’
In de Amerikaanse staat Utah is kioskmedewerker Syed Sohail Uddin (37) begin deze week neergestoken door Peter Michael Larsen (48). De Trump-aanhanger stak vijftien keer op hem in. De aanval heeft alle kenmerken van een islamofobe terreurdaad, meldt nieuwssite Middle East Eye.
Larsen heeft tegenover de politie toegegeven dat hij Uddin heeft neergestoken omdat hij moslim is en dat hij dat deed ‘met de intentie om hem te doden’. Uddin is opgenomen in een ziekenhuis en verkeert in kritieke toestand.
Lokaal zijn al inzamelingsacties gestart om Uddin, vader van twee jonge kinderen, en zijn familie financieel bij te staan. Collega’s zijn geschokt door de aanval. ‘Hij verscheen altijd met een glimlach op het werk en werkte hard,’ aldus zijn manager Adnan Mohammed tegen Fox News. Uddin was onlangs nog gepromoveerd tot een leidinggevende functie.
Volgens getuigen benaderde Larsen Uddin op de werkvloer. Nadat hij hem had uitgehoord over zijn naam en religie en Uddin hem een fles water had aangereikt, zou Larsen hebben toegeslagen. Pas na 15 messteken kon Larsen worden overmeesterd door medewerkers en omstanders.
Oud-politicus en vredesactivist Roel van Duijn noemt extreemrechtse en fascistische partijen in zijn nieuwe boek De aanval op Europa een bedreiging voor de democratie. Hij pleit voor een verbod op partijen die volgens hem ‘anti-Europese propaganda’ verspreiden.
Van Duijn stelt in zijn boek dat Europa van de geschiedenis zou moeten leren en zich zou moeten herbewapenen. ‘Nu wij in een situatie verkeren van een feitelijke oorlog, zijn we gedwongen op te treden voor het voortbestaan van de democratie. Rusland probeert op alle mogelijke manieren Europa aan te vallen, precies zoals Hitler-Duitsland eind jaren dertig de buurstaten bestookte. We zijn in nood.’ De Kanttekening sprak met Van Duijn.
U staat bekend als vredesactivist. In uw boek schrijft u echter dat u door ‘de agressie van Poetin, vanaf de bezetting van de Krim’, bent gaan begrijpen ‘dat herbewapening onontkoombaar is.’ Hoe is dit zo gekomen?
‘In het begin van deze eeuw was ik getrouwd met een Russische. Ik had Russisch geleerd, las Russische kranten en sprak met Russen. Hoe meer ik mij in Rusland verdiepte, hoe meer ik begon te begrijpen dat het een onverbeterlijke dictatuur was en dat ze een van God opgedragen missie hebben om Rusland groter te maken, hoewel het al zo groot is. En dat maakte me duidelijk dat er niet met hen te praten valt, net zomin als dat er niet met Hitler te praten viel. Wat rest dan nog? Je kunt capituleren of je je met wapens verzetten.’
Van Duijn zegt dat hij zich herkent in de strijd van de Oekraïners tegen de Russen. Nog voordat Rusland in 2014 de Krim bezette, had hij in een artikel voorspeld dat Poetin Oekraïne zou aanvallen na de Maidan-revolutie.
‘Het verbaasde me dat Europa en de Verenigde Staten daar heel slap op reageerden. In plaats van de aanval op een soeverein land te veroordelen, zocht men een compromis. Daarmee brak men met een heel wezenlijk beginsel. Toen ben ik me ervoor gaan inzetten om de gewapende ondersteuning van Oekraïne te bepleiten.’
Heeft u geen vertrouwen meer in een diplomatieke oplossing om de oorlog in Oekraïne te beëindigen?
Nee. Ik denk dat Poetin er pas aan zou beginnen zodra hij helemaal in het nauw gedreven is. En zelfs als er een akkoord zou liggen, dan denk ik dat Poetin dat gelijk zou schenden zodra hij daartoe de mogelijkheid ziet. Maar dan is hij politiek gezien al in grote moeilijkheden gekomen, omdat dan duidelijk is dat hij Rusland bijna vijf jaar lang een oorlog heeft ingetrokken. Een oorlog die heel veel mensen het leven heeft gekost. Zonder dat er iets bereikt is. En sommigen zullen zich afvragen: was er eigenlijk wel een goede aanleiding voor?
In uw boek geeft u het verband aan tussen Poetin en Trump en de verspreiding van het fascisme in Europa. Wat zijn de overeenkomsten tussen beide leiders, in hoeverre zijn zij fascist en waarom zijn zij juist zo gevaarlijk?
‘Poetin is een uitgesproken fascist, omdat hij aan alle kenmerken voldoet van het fascisme. Hij is weliswaar geen antisemiet, maar vindt wel dat Rusland alleen door Russen moeten worden bevolkt. Hij is een militarist, een dictator en gunt mensen geen vrijheid of democratie. Trump lijkt soms een beetje verliefd op Poetin. Hij lijdt aan een soort erotische bekoring door Poetin omdat hij heeft verwezenlijkt wat Trump ook graag in Amerika wil, namelijk dictatuur. Hij probeert net zover te komen als Poetin, maar in Amerika zijn de omstandigheden totaal anders. Daar is de democratie geworteld en heeft het zich ontwikkeld. De democratische instituties, waaronder de rechterlijke macht en de media, staan voor een groot deel nog overeind. En daardoor kan hij niet zo ver gaan als Poetin.’
Tegelijkertijd zijn er dus wel aanwijzingen dat hij richting een dictatuur aan het bewegen is.
‘Jazeker. En bovendien bevindt hij zich in allerlei onbekookte oorlogen en wil hij landen zoals Groenland inpikken, terwijl hij zichzelf tijdens zijn campagne een vredeskandidaat noemde. Dat soort uitstapjes is fascisten eigen.’
Volgens Van Duijn is de groei van extreemrechtse partijen van de laatste jaren ‘een gevaarlijke ondermijning van Europa.’ Zij worden vanuit Rusland gesteund door ‘hybride oorlogsvoering’ en vanuit de VS via ‘stokende VS-ambassadeurs in de Europese hoofdsteden, die openlijk de extreemrechtsen en fascisten te hulp schieten met uitspraken waarmee zij zich mengen in onze binnenlandse verhoudingen, schrijft hij in zijn boek.
U schrijft dat het fascisme mede onderdeel is van de dreiging tegen Europa en dat angst de belangrijkste emotie is waarop het fascisme drijft. Zouden we niet meer moeten doen om die angst te bestrijden in plaats van ons te bewapenen?
‘Dat is een goede vraag. Ik denk dat het moeilijk is de angst waarop het fascisme groeit in Europa te bestrijden, zoals de angst voor buitenlanders. Tegelijkertijd voedt Poetin deze angst met zijn complottheorieën, nepnieuws en geschiedvervalsing. Trump doet dit ook. En dat kun je moeilijk onder controle krijgen. Dus als je het wilt bestrijden, dan zul je dat op alle fronten moeten doen. Wat misschien kan helpen, is beter regeren en zorgen voor minder ongelijkheid in de maatschappij. Maar dat zijn zulke wezenlijke en ingrijpende regeringstaken, dat je er niet vanuit kan gaan dat dat zomaar even lukt.’
We hebben recentelijk veel protesten gezien tegen azc’s in heel het land die vaak werden gekaapt door extreemrechts. Hoe voorkomen we dat de situatie uit de hand loopt en mensen zich steeds meer aangetrokken voelen tot extreemrechts?
‘Mensen die in de azc’s zitten, moeten in de gelegenheid worden gesteld om te werken. Zo worden zij acceptabeler in de ogen van mensen die grote emotionele bezwaren koesteren tegen mensen die door de staat worden onderhouden zonder dat ze iets doen. Maar dit zijn allemaal betrekkelijk kleine dingen. Je kunt vluchtelingen ook meer tegenhouden bij de Europese buitengrens, zoals dat nu is geregeld in het nieuwe Europese migratiepact. Maar zolang er in de wereld zo’n grote economische ongelijkheid bestaat, zullen er zowel illegale vluchtelingen als legale asielzoekers zijn.’
‘Trump en Poetin noemen zich natuurlijk ook geen fascist, maar zijn het wel’
Om Europa te beschermen tegen antidemocratische invloeden vanuit Rusland en de VS, pleit Van Duijn ‘anti-Europese propaganda’ te verbieden, want ‘zonder dat blijft Europa wankel en loopt het de kans onderuit te gaan door verkiezingsoverwinningen die door Russische, Amerikaanse of fascistische invloed tot stand komen. Machtsgrepen van maskerfascistische partijen, die onze weerstand tegen de aanval op Europa verzwakken.’
Wat bedoelt u precies met maskerfascisten?
‘Dat zijn fascisten die geen fascisten lijken, zoals de FvD die nu als boegbeeld een jonge vrouw heeft die zich minder dan Thierry Baudet bezondigt aan complottheorieën. Dat werkt als een masker. Zij maakt daardoor een vriendelijkere en menselijkere indruk. Trump en Poetin noemen zich natuurlijk ook geen fascist, maar zijn het wel. En daarmee vormen zij een belangrijke factor die ook in Europa de opkomst van uiterst rechtse fascistische partijen ondersteunt. De AfD bijvoorbeeld, die een levensgrote bedreiging vormt voor de democratie. Dat zagen we al in de coronatijd, toen complottheorieën zich begonnen te verspreiden. Deze theorieën werden vanuit Sint Petersburg aangemoedigd door [Yevgeni] Prigozjin, de toenmalige rechterhand van Poetin [en diens Internet Research Agency].’
Hoe ziet u een verbod op ‘anti-Europese propaganda’ voor zich in de praktijk?
‘Degenen die dat doen, moeten bestraft worden. Het Europees Parlement staat nu op het punt de uiterst rechtse ESN-fractie haar financiële bijdrage te ontnemen omdat zij de Europese waarden schendt en solidariteit toont met Poetin. Dat is een goed begin. Ik hoop dat het parlement dit doorzet.’
Moet ik dit zien als propaganda die door politieke partijen of parlementsleden wordt geuit, of ook door anderen?
‘Als aanhangers van de AfD in Duitsland of mensen van soortgelijk pluimage in Nederland beweren dat Rusland geen oorlog voert maar zich alleen verdedigt omdat het door de NAVO wordt aangevallen, dan vind ik dat een vorm van anti-Europese geschiedvervalsing die verboden moet worden. Het is niet alleen een aanval op de democratie, maar ook een geschiedvervalsing die in strijd is met de feiten.’
Zou het verbieden van dit soort propaganda niet ingaan tegen de vrijheid van meningsuiting?
‘Er valt natuurlijk over te twisten waar de grens van dit soort uitingen precies ligt. Maar het moet wel gebeuren, anders komt Europa niet goed van de grond. Waar fascisten de macht krijgen, is het afgelopen met de vrijheid van meningsuiting.’
‘Als je eindeloos tolerant bent tegenover intoleranten, dan vernietig je de tolerantie’
U wilt partijen die u handlangers van Rusland noemt, zoals de FvD en PVV, verbieden. Zouden we daarmee niet ingaan tegen de democratische principes?
‘Dat lijkt misschien zo, maar de democratie moet zich verdedigen tegen het ondemocratische gevaar dat ervan uitgaat. De filosoof Karl Popper zei dat als je eindeloos tolerant bent tegenover intoleranten, dan vernietig je de tolerantie. En daar heeft hij gelijk in. Er moet ergens een grens getrokken worden.’
Daar eindigt dan de democratische vrijheid.
‘Ja. Als er partijen zijn die de kant kiezen van een mogendheid die oorlog tegen ons voert en tegen de democratie ageert, dan moet je die verbieden.’
Van Duijn denkt dat een sterker Europa vooral van onderop zou moeten komen.
‘Dit is een oproep aan het Eurotariaat, de inwoners van Europa die voorstander zijn van een sterker en verenigd Europa, om het van onderop op te bouwen. In de media wordt steeds de hoop gevestigd op de leiders van Europa, maar ik denk dat het door gewone mensen moet worden opgebouwd. Zij moeten aan rechtse mensen uitleggen dat Europa van levensbelang is voor ons om de democratie te redden en de Europese cultuur overeind te houden.’
Maar zij zullen zeggen dat de Europese cultuur alleen maar kan worden beschermd als asielzoekers worden tegengehouden.
‘Dan vergissen zij zich. Dat moeten we aan hen uitleggen. Asielzoekers kunnen integreren, maar moeten eerder aan het werk worden gezet. Ik hoop ook dat het nieuwe Europese migratiepact een goede uitwerking zal hebben, waardoor de procedures versnellen en er minder mensen onterecht Europa binnenkomen. In principe moet het asielrecht overeind blijven. En dat moeten politieke partijen duidelijk uitleggen, iets wat ze lang niet altijd doen. Maar al deze dingen moeten van onderop, door de mensen zelf worden aangemoedigd. We moeten niet alleen maar wachten op de grote sterren zoals Macron en Zelensky, maar zelf in actie komen voor Europa.’
De aanval op Europa, tussen Trump en Poetin, Roel van Duijn, Aspekt, 114 blz., € 19,95
Roel van Duijn schreef sinds maart 2025 columns voor de Kanttekening. Zijn laatste column lees je hier. Dit interview vormt de afsluiting van zijn reeks.
Meer dan 500 Rohingya-vluchtelingen uit Myanmar zijn vermoedelijk verdronken nadat twee boten voor de kust van de westelijke deelstaat Rakhine waren gezonken. Waarschijnlijk zijn de twee overvolle vaartuigen omgeslagen en gezonken door harde wind en hoge golven als gevolg van de moesson, zo meldt de BBC.
De Rohingya, een overwegend islamitische minderheid, worden al jaren vervolgd in Myanmar. De militaire junta wordt beschuldigd van genocide op de Rohingya. Die zaak wordt momenteel behandeld door het Internationaal Gerechtshof.
In buurlanden en grensgebieden leven overlevenden en nabestaanden in mensonterende vluchtelingenkampen, zonder enig perspectief. Velen wagen de overtocht in oude vissersboten die niet bestand zijn tegen de hoge golven tijdens de moesson. De opvarenden van de twee boten bestonden voornamelijk uit vrouwen en kinderen.
De autoriteiten in Bangladesh hebben bekendgemaakt dat het lichaam van één vrouw is gevonden. Vissers zeggen echter dat zij op zee meer lichamen hebben gezien. De systematische vervolging van de Rohingya escaleerde in augustus 2017, toen het Myanmarese leger een grootschalig offensief begon in de deelstaat Rakhine. De Verenigde Naties noemen de vervolging van de Rohingya een ‘schoolvoorbeeld’ van etnische zuivering en genocide. Honderdduizenden Rohingya sloegen destijds op de vlucht naar Bangladesh, waar zij nog altijd in overvolle vluchtelingenkampen verblijven.
Leve de Belgen! Zelden hebben ze vermoedelijk op zoveel internationale sympathie kunnen rekenen als toen de Rode Duivels moesten aantreden tegen het Trump-team, waarvan de steraanvaller door de dictator van de FIFA op last van zijn Amerikaanse mededictator van een schorsing werd gevrijwaard. Het zou voldoende reden moeten zijn om de eerste af te zetten. Bij de tweede had dat allang moeten zijn gebeurd.
De Amerikanen werden met 4-1 van de mat geveegd – een welverdiende oorvijg voor beide maffiabazen, die menen zich alles te kunnen veroorloven en daar nog trots op zijn ook.
De Belgen in de rol van de stripheld Asterix, als het Gallische dorpje dat de Amerikaanse imperator weet te weerstaan. Als deze inderdaad dankzij Infantino straks de wereldbeker uit mag reiken, dient de kampioen die welgemikt op de lange tenen van Julius Trump te smijten, zoals de Gallische held Vercingetorix in de populaire strip zijn wapens op de tenen van Julius Caesar deed.
Met de feestelijkheden rond de 250-jarige onafhankelijkheid van de VS, die Trump geannexeerd had om die tot een persoonlijk feestje voor zijn 80ste verjaardag om te bouwen, wil het intussen niet zo vlotten. De paus is demonstratief naar Lampedusa afgereisd om vreemdelingen en vluchtelingen een hart onder de riem te steken.
De grasmatten in Washington, waar de Trumptator zijn aanhang naartoe had willen zien stromen, blijven ook overigens pijnlijk leeg. Dat krijg je als een autorit uit de Mid-West onbetaalbaar wordt als gevolg van fors gestegen benzineprijzen nadat je je door Netanyahu in een uitzichtloze agressieoorlog tegen Iran hebt laten lokken, waar een succesvolle deal als bekroning een illusie blijft.
Ik mag namens het volk doen wat ik wil
Het WK blijkt een propagandistische flop – het aantal bezoekers blijkt amper tien procent van wat het Amerikaanse regime dit voorjaar nog voorspelde, en de toeristenmarkt is ingestort. Dat krijg je als je je eigen racisme via een barbaarse grenspolitie laat botvieren en luid blijft verkondigen dat je per se Canada en Groenland wilt hebben om Amerika letterlijk groter te maken. Dan komen de inwoners daarvan echt niet vrijwillig bij jou op bezoek.
Omgekeerd vluchten nu wetenschappers van naam het land uit, naar Canada, Europa en alle andere door Trump luidkeels geminachte ‘bondgenoten’, omdat ze zich niet willen laten dicteren wat ze in toekomstige publicaties moeten neerpennen door een man die amper in staat is de inhoud van één A4’tje te bevatten en te onthouden.
Onderzoek naar gender, racisme, slavernij, klimaat en nog wat Trump en trawanten onwelgevallige thema’s wordt verboden. Zijn electorale grondtroepen struinen als christelijk equivalent van de Iraanse ayatollahs bibliotheken af naar ‘zondige’ geschriften die niet met hun benepen wereldbeeld sporen. Het ‘grote’ Amerika van de Republikeinen is vooral de natte droom van fascisten en fundamentalisten.
In zijn grenzeloze narcisme met bijbehorende zelfbewieroking is Trump daarbij honderdmaal weerzinwekkender dan zijn Europese geestverwanten, zoals hij ook in schaamteloze corruptie Le Pen, Farage en zelfs wijlen Berlusconi verre overtreft.
Hoe is het mogelijk dat Trump in de VS zover komt als hij komt – veel verder en veel makkelijker dan een Trump in Europa zou lukken? Dat zit hem niet alleen in de vergaande politisering van het hele staatsbestel – van ambtenarij, diplomatieke dienst en hooggerechtshof – in combinatie met de enorme presidentiële almacht, maar ook in de daarmee samenhangende politieke mentaliteit.
De VS zijn een land van uitgesproken winnaars en verliezers, waar bijvoorbeeld Nederland meer een remisesamenleving is. Dat valt niet los te zien van de Amerikaanse verabsolutering van de ‘wil van het volk’, waarbij de democratie op de rechtsstaat botst.
Simpel gezegd: democratie gaat over de wil van de meerderheid, de rechtsstaat over de bescherming van de minderheid tegen de willekeur van de meerderheid. Dat vergt onafhankelijkheid van de rechterlijke macht – in veruit de meeste Amerikaanse staten worden evenwel sheriffs en officieren van justitie gekozen, en rechters vaak eveneens.
Met een beroep op zijn democratisch mandaat acht Trump zich daarom zelfs niet aan de grondwet gebonden, onder het motto: ook ik ben gekozen door het volk, dus ik mag namens het volk doen wat ik wil.
Een plan van de regering-Trump om financiële steun te verlenen aan Europese politieke organisaties stuit op verzet in Duitsland. De steun is bedoeld voor Europese charitatieve organisaties, denktanks en individuen die zaken als ‘nationale soevereiniteit en migratie’ willen aanpakken.
Naar verwachting zal het gaan om politieke partijen die op dezelfde voet staan als de regering-Trump. Dit is mogelijk in conflict met Amerikaanse wetten over buitenlandse steun.
Met de Duitse verkiezingen in september in aantocht en groeiende zorgen over Amerikaanse pogingen om direct invloed uit te oefenen op de Europese politiek, uitte de Duitse bondskanselier Friedrich Merz woensdag stevige kritiek op het plan. Hij zei
dat hij niet wil dat de VS zich gaan mengen in de Duitse verkiezingen.
Volgens voormalige Amerikaanse functionarissen probeert het Amerikaanse ministerie van Buitenlandse Zaken al maanden om Amerikaans overheidsgeld richting extreemrechtse groepen, en mogelijk ook Europese politieke partijen, te dirigeren. Zij zouden dan een oneerlijke voorsprong krijgen dankzij financiële middelen waarover zij normaal gesproken niet zouden beschikken. Merz benadrukte dat het illegaal is om vanuit het buitenland Duitse politieke partijen te financieren.
Afgelopen december beweerde een nieuwe Amerikaanse veiligheidsstrategie dat in Europa een ‘uitroeiing van de beschaving’ dreigt. In de strategie werd ook de toenemende invloed van ‘Europese patriottistische partijen’ geprezen. Volgens The Guardian mengden hooggeplaatste Amerikaanse figuren, zoals vicepresident JD Vance, zich eerder al in discussies rond thema’s als migratie en abortus in West-Europese landen.
De afdeling van het ministerie van Buitenlandse Zaken die zich bezighoudt met de subsidies werd in de Koude Oorlog opgezet onder president Jimmy Carter, als tegenwicht tegen Sovjet- en rechtse autoritaire regimes. Deze afdeling heeft onder Trump een andere functie gekregen, schrijft The Guardian.
Na de mislukte staatsgreep in Turkije werden honderdduizenden onschuldige burgers, veelal Gülen-sympathisanten, ontslagen, opgepakt en verstoten door hun omgeving. ‘Ik weet precies wie jij bent, een terrorist.’
Tien jaar na de mislukte couppoging in Turkije zijn vermeende Gülen-sympathisanten nog altijd doelwit van de autoriteiten. Mensen die niets met de coupplegers van 2016 te maken hebben, worden enkel en alleen op basis van guilt by association weggezet als ‘staatsgevaarlijke terroristen’ en nog steeds op grote schaal opgepakt.
Tienduizenden zijn inmiddels Turkije ontvlucht en hebben hun toevlucht gezocht in Europa, de Verenigde Staten en andere delen van de wereld waar de lange arm van Ankara niet reikt. De aanvankelijke bereidheid in het Westen om Turkse vluchtelingen op te vangen, lijkt echter af te nemen nu het politieke klimaat rond asiel en migratie verhardt.
Ook Gülen-sympathisanten dreigen daardoor te worden teruggestuurd, terwijl de repressie tegen deze groep in Turkije onverminderd voortduurt. Sinds de couppoging van 15 juli 2016 worden zij door de Turkse autoriteiten als zondebok behandeld. Vorige week arresteerde de politie in 81 steden bijna duizend vermeende Gülen-sympathisanten.
De mislukte couppoging in Turkije en de daaropvolgende overwinning van Erdogan werden gisteren in Turkije groots herdacht en gevierd. Bij de Kanttekening besteedden we aandacht aan onderbelichte verhalen van Gülen-sympathisanten die ondanks alles hun leven als in de diaspora hebben opgepakt.
Maar lang niet iedereen is dat gelukt. Veel Gülen-sympathisanten verkeren nog altijd in onzekerheid door de steeds strengere asielprocedures bij de IND. Hoe kijken zij tien jaar later terug op 15 juli? En hoe houden zij de moed erin?
32 maanden in een azc
Fülya Bicer (42), wier echtgenoot politieagent was, is een van die wachtenden. Zij verblijft inmiddels al 32 maanden in een azc. Na de couppoging belandde haar naam in Turkije op een lijst, omdat zij zou hebben deelgenomen aan huiskamergesprekken, de befaamde sohbetler, van Gülen-sympathisanten. Ze vertelt dat ze als kind in Hatay al werd gediscrimineerd vanwege haar links-alevitische achtergrond. Na de couppoging besloot ze dat het zo niet langer kon.
Fülya Biçer
‘Mijn verhaal is het verhaal van duizenden mensen uit Turkije die jarenlang tevergeefs dachten dat ons land zou veranderen’, zegt ze. Net als veel anderen die door de Turkse autoriteiten als ‘FETÖ’, een door de staat verzonnen acroniem, worden gebrandmerkt, spreekt Bicer over de ‘sociale dood’: de maatschappelijke uitsluiting van mensen die met de Hizmetbeweging, zoals Gülen-sympathisanten zichzelf noemen, worden geassocieerd.
‘Mijn echtgenoot heeft zich jarenlang met grote toewijding ingezet voor de Turkse samenleving. Hij was iemand die met eigen inspanningen een bestaan had opgebouwd. Voor ons was zijn beroep nooit slechts een salaris dat aan het einde van de maand op de bankrekening werd gestort. Het was zijn jeugddroom, een weerspiegeling van zijn karakter, zijn eer en de manier waarop hij in het leven stond. Zonder dat er enig concreet bewijs werd geleverd, verloor hij alles, enkel omdat zijn naam op een lijst stond. Daarmee verloren wij niet alleen ons inkomen, maar ook onze reputatie en, het allerbelangrijkste, een deel van onze identiteit.’
‘Mensen durfden ons niet meer te bellen’
Ze vertelt uitgebreid over het bestaan als paria in Turkije. ‘Plotseling verstomden de telefoontjes van vrienden en familie. Mensen durfden ons niet meer te bellen en als wij hen belden, namen ze uit angst de telefoon niet op. Over straat lopen werd een kwelling. Ik zag hoe een voormalige buurman of een oud-collega die ons tegemoet kwam, plotseling van richting veranderde, alleen om ons niet te hoeven groeten. We hadden niets strafbaars gedaan, maar zelfs de mensen die het dichtst bij ons stonden, behandelden ons alsof we melaats waren.’
Voor Ahmet Büyükkeskin (35), voormalig docent aardrijkskunde aan een zogenoemde ‘Gülenschool’ in Turkije, was de verstikkende sociale uitsluiting niet anders. Hij verblijft inmiddels 27 maanden in een azc.
Ahmet Büyükkeskin
‘Ik werkte op het Yakacik Doga Anadolu Lyceum in het district Kartal in Istanbul. Zonder dat daarvoor een concrete reden werd gegeven, werd mijn onderwijsbevoegdheid ingetrokken vanwege een vermeende band met de Gülenbeweging. De schooldirecteur ontbood mij plotseling op zijn kantoor. Daar werd ik grof beledigd: “Jij bent een terrorist. Je kunt geen minuut langer op deze school blijven.” Nadat ik de school had verlaten, hoorde ik dat de schoolleiding mijn docentenkast, waarin mijn boeken en kleding lagen, had dichtgespijkerd. Deze vernederingen en uitsluiting hebben mij diep geraakt.’
Büyükkeskin moest noodgedwongen werken in een kledingwinkel, maar ook daar werd hij geconfronteerd met de zogenoemde ‘FETÖ-jacht’. ‘Een medewerker van de winkel bleek een bekende te zijn van een oud-leerling. Op een dag kwam hij naar mij toe en zei: ‘Ik weet precies wie jij bent; een terrorist en je hoort hier niet te werken.’ Hij beledigde en intimideerde mij voortdurend. Ik heb deze pesterijen slechts zes maanden kunnen verdragen en zag mij uiteindelijk genoodzaakt ontslag te nemen.’
Ook politicoloog Safak Topkaya (41), die in november 2023 samen met haar man en zoon naar Nederland vluchtte en nog altijd wacht op erkenning als vluchteling, herinnert zich de dag waarop het leven van haar gezin voorgoed veranderde alsof het gisteren was. Haar man was destijds militair en gestationeerd in Muş, in het zuidoosten van Turkije.
Safak Topkaya
‘Op 15 juli maakte mijn man zich klaar voor een voetbalwedstrijd met zijn vrienden. Wij, de echtgenotes en kinderen, zaten samen te praten in de militaire recreatieruimte. [Overal in Turkije zijn zogenoemde legerhuizen, orduevi, waar families van militairen kunnen verblijven]. Plotseling kwam iemand binnen met het bericht dat gevechtsvliegtuigen laag over de Bosporusbrug vlogen. Dat was niet normaal en de brug bleek te zijn afgesloten. Omdat wij destijds op de militaire basis in Muş verbleven, waar af en toe veiligheidsincidenten plaatsvonden in de strijd tegen de Koerdische PKK dachten we eerst dat het misschien weer om zoiets ging. Iedereen ging verbaasd naar binnen om op televisie te zien wat er aan de hand was, maar niemand wist precies wat er gebeurde.’
‘Ik had nooit eerder een staatsgreep meegemaakt’
Ze keken naar de staatszender TRT, waar de presentator onder dwang een verklaring van de coupplegers voorlas. ‘We gingen onmiddellijk naar onze woning op het militaire terrein, deden alle lichten uit en gingen op de grond zitten uit angst dat er geschoten zou worden. Mijn man en zijn commandant pakten hun wapens en gingen naar hun eenheid om de orde te bewaren en ervoor te zorgen dat er geen onrust zou ontstaan. Tegen mij zei hij dat ik de kamer onder geen beding mocht verlaten’, vertelt Topkaya, die het trauma hoorbaar opnieuw beleeft.
‘Het was een afschuwelijke nacht. Ik had nooit eerder een staatsgreep meegemaakt en had geen idee wat zoiets in de praktijk inhield. Later die nacht gingen burgers massaal de straat op. De toegangspoort van de militaire woonwijk werd geforceerd. Er werd geroepen dat de vrouwen van militairen helal ganimet waren. [Een uitdrukking waarmee wordt bedoeld dat zij volgens een bepaalde uitleg van het islamitische oorlogsrecht als oorlogsbuit en dus als rechtmatig bezit worden gezien]. Ik was doodsbang. Ik herinner me dat ik de hele nacht heb gebeden dat niemand iets zou overkomen.’
Ook Topkaya verwijst naar de lijsten die direct na de coupnacht van 15 op 16 juli circuleerden. ‘Mensen werden één voor één uit hun functie gezet en gearresteerd. Helaas overkwam ons hetzelfde. Op een ochtend werd ons huis volledig doorzocht en overhoop gehaald, waarna mijn man door de politie werd meegenomen. Omdat wij ervan overtuigd waren dat hij onschuldig was, dachten we dat hij na zijn verhoor weer zou worden vrijgelaten. In plaats daarvan werd hij in voorlopige hechtenis genomen.’
De gevolgen voor het gezin waren ingrijpend. ‘Vijf jaar lang kon onze zoon zijn vader tijdens gevangenisbezoeken slechts dertig minuten zien. Bij ieder bezoek klampte hij zich vast aan de kleding van zijn vader en wilde hij hem niet loslaten. Omdat ze door een glazen wand van elkaar waren gescheiden, sloeg hij uit frustratie tegen het glas. Mijn man zat gevangen in Mus, terwijl wij in Izmir woonden. Inmiddels zijn er tien jaar verstreken, maar de pijn is nog altijd hetzelfde. Nog steeds worden mensen gearresteerd en gevangengezet. Wie geeft de levens terug van de mensen die zijn overleden, ziek zijn geworden of alles zijn kwijtgeraakt?’
Advies van een psycholoog
Bicer, Büyükkeskin en Topkaya dragen de trauma’s van de afgelopen tien jaar nog altijd met zich mee. Zij zeggen hulp nodig te hebben, maar voelen zich tegelijkertijd verplicht om niet op te geven. Ieder van hen doet op zijn eigen manier een oproep voor asiel in Nederland.
Bicer: ‘Voor mij persoonlijk was het advies van mijn psycholoog een belangrijk keerpunt. “Als je weer overeind wilt komen, moet je opnieuw deelnemen aan het maatschappelijke leven”, zei zij tegen mij. Op haar advies ben ik gaan werken. Werk is voor mij niet alleen een bron van inkomsten geworden, maar ook een manier om mijn leven weer op te bouwen.’
‘Tegelijkertijd probeer ik een sterke moeder te zijn’
De vrouw van wie in Turkije de rechten werden afgenomen, werd in Nederland al in haar derde maand uitgeroepen tot ‘Werknemer van de Maand’ en promoveerde in haar vijfde maand tot gastvrouw. ‘In deze veilige omgeving, waar mijn inzet en waardigheid worden gerespecteerd, heb ik mezelf stap voor stap teruggevonden,’ zegt Bicer.
‘Tegelijkertijd probeer ik een sterke moeder te zijn voor mijn inmiddels 13-jarige dochter en voor mijn zoon, die een moeilijke periode doormaakt omdat hij zonder zijn vader moet opgroeien. Telkens wanneer ik hoor over nieuwe gevallen van onderdrukking, word ik herinnerd aan wat wij zelf hebben meegemaakt. Ik voel de machteloosheid van die mensen diep in mijn hart.
Mijn doel is niet alleen het verkrijgen van een verblijfsvergunning. Mijn grootste wens is dat mijn kinderen en ik veilig zijn en onze waardigheid behouden, terwijl mijn echtgenoot nog altijd achter vier muren zit en zijn leven hem wordt ontnomen. Ons leven en onze toekomst zijn nu volledig toevertrouwd aan de Nederlandse rechtsstaat en aan de bescherming van de mensenrechten in Nederland.’
Büyükkeskin: ‘Om te voorkomen dat onze dochter zonder een van haar ouders zou moeten opgroeien, concludeerden wij dat er in Turkije geen andere uitweg meer was. Daarom verlieten wij ons land en vroegen wij asiel aan in Nederland. Wij verblijven hier inmiddels ongeveer 27 maanden. Om te integreren en een bijdrage te leveren aan de samenleving, werk ik als vrijwilliger in een verzorgingshuis. Daarnaast oefen ik drie dagen per week Nederlands met twee verschillende taalcoaches. Na de donkere periode in Turkije, waarin wij hebben ervaren hoe het voelt om maatschappelijk dood te zijn terwijl je nog leeft, betekent het voor ons als gezin ontzettend veel dat wij weer het gevoel hebben vrij te kunnen ademen.’
Topkaya: ‘Zolang de huidige machthebbers in Turkije én de huidige politieke oppositie blijven zoals zij zijn, geloof ik eerlijk gezegd niet dat er wezenlijke verandering zal komen. Er is behoefte aan echte vernieuwing. Zolang die uitblijft en wij niet zeker zijn van ons leven, blijven wij hier. Volgens de internationale rechtsorde is het zoeken naar bescherming geen misdrijf. Wij rekenen op de Nederlandse rechtsstaat.’
De langverwachte première van het Griekse heldenepos The Odyssey begint met een domper. Critici en mensenrechtenactivisten van de Sahrawi-gemeenschap roepen op tot een boycot, omdat de film is opgenomen in de Westelijke Sahara, dat al decennialang door Marokko wordt bezet.
Dit meldt de Arabische nieuwssite Middle East Eye. De film, met Matt Damon in de hoofdrol en Christopher Nolan als producent is opgenomen in de stad Dakhla en zou daarom de vijftigjarige bezetting van de Westelijke Sahara ‘normaliseren’. Een van de criticasters is de journalist en filmmaker Mamine Hachimi, een Sahrawi.
‘Dit is geen campagne tegen cinema of artistieke vrijheid; het is een oproep tot ethische verantwoordelijkheid’, vertelt hij aan Middle East Eye. ‘Twee van mijn collega’s – Abdallah Lhafaouni, die een levenslange gevangenisstraf uitzit en Bachir Khadda, die een straf van 20 jaar uitzit – zijn gevangengenomen omdat ze mensenrechtenschendingen in de bezette Westelijke Sahara hebben gedocumenteerd.’
Hij vindt het onacceptabel dat zijn vaderland onder zulke omstandigheden als filmdecor wordt gebruikt. De Marokkaanse overheid trekt zich niets aan van deze kritiek. De minister van Cultuur, Mohamed Mehdi Bensaid, maakte onlangs selfies met de wereldberoemde filmproducent Christopher Nolan en hoopt dat de film de zichtbaarheid van ‘de Marokkaanse stad’ Dakhla vergroot.
De Westelijke Sahara is sinds het vertrek van de Spaanse koloniale machthebbers in 1975 het toneel van een langslepend conflict. Marokko beschouwt het gebied als een integraal onderdeel van zijn grondgebied, terwijl het rebellencollectief Polisario Front, gesteund door Algerije, streeft naar onafhankelijkheid voor de Sahrawi-bevolking. Ondanks diverse VN-resoluties en pogingen tot bemiddeling blijft de status van het gebied internationaal betwist.
Marokkaanse geheime diensten maken toch gebruik van de Israëlische hacksoftware Pegasus om zogenoemde ‘interne’ en ‘externe’ dreigingen te bestrijden. Journalisten en mensenrechtenactivisten zijn hierbij vaak het doelwit, maar ook Franse en Spaanse bestuursleden.
Zo meldt The Guardian op basis van informatie van de Marokkaanse klokkenluider Safir (pseudoniem), een ex-werknemer van de Marokkaanse overheid. Safir biedt een uniek kijkje in de keuken van de Marokkaanse spionagediensten, die altijd in alle toonaarden hebben ontkend gebruik te maken van de door de Israëlische NSO Groep geproduceerde spionagesoftware Pegasus. Marokko heeft de software in ieder geval gebruikt in de periode 2017 tot 2021.
Met Pegasus is het mogelijk om informatie uit mobiele telefoons, inclusief e-mails en foto’s, te vissen. Ook kan met Pagasus de geluidsrecorder en camera geopend worden van een smartphone, waardoor de telefoon feitelijk verandert in een afluisterapparaat.
Volgens het Israëlische bedrijf wordt Pegasus alleen aan staten verkocht om hen te helpen ‘criminelen’ en ’terroristen’ op te sporen. De klokkenluider toont in ieder geval aan dat het gebruik niet beperkt blijft tot deze groepen, maar ook dissidenten, journalisten, diplomaten en politici omvat.
Onze site gebruikt cookies en vergelijkbare technologieën onder andere om u een optimale gebruikerservaring te bieden. Ook kunnen we hierdoor het gedrag van bezoekers vastleggen en analyseren en daardoor onze website verbeteren.
Deze website gebruikt cookies om uw gebruikservaring op deze website te verbeteren. Van deze cookies worden cookies aangemerkt als "Noodzakelijk" in uw browser bewaard, deze cookies zijn essentieel voor het functioneren van de website. Bijvoorbeeld het opslaan van uw keuze of u wel of geen cookies wilt hebben. Wij maken ook gebruik van cookies van derde partijen die ons helpen met het analyseren en begrijpen van de gebruik van deze website door u. Deze cookies worden alleen gebruikt als u daar toestemming toe geeft. U heeft ook de mogelijkheid om uzelf uit te sluiten voor deze cookies. Dit zal echter effect hebben op uw gebruikerservaring.
Noodzakelijke cookies zijn absoluut nodig voor het functioneren van de website. De cookies in deze categorie zorgen alleen voor de veiligheid en het functioneren van deze website . Deze cookies bewaren geen persoonlijke gegevens
Deze cookies zijn niet strict noodzakelijk, maar ze helpen de Kanttekening een beter beeld te krijgen van de gebruikers die langskomen en ons aan te passen aan de behoeftes van onze lezers. Hiervoor gebruiken wij tracking cookies. Bij het embedden van elementen vanuit andere websites zullen er door deze sites ook cookies worden gebruikt.
