Bij een botsing tussen een boot met migranten en een schip van de Griekse kustwacht in de Egeïsche Zee zijn dinsdag vijftien mensen om het leven gekomen.
Het ongeluk vond plaats voor de kust van het Griekse eiland Chios, vlak bij Turkije. Volgens de kustwacht negeerde de bestuurder van een snelle boot zonder navigatielichten de licht- en geluidssignalen van een patrouilleboot. De boot draaide plots om en botste tegen de kustwacht, waarna hij kapseisde en zonk, meldt nieuwsdienst AFP.
Veertien lichamen werden uit zee gehaald, onder wie drie vrouwen. Een vijftiende slachtoffer overleed later aan haar verwondingen.
In totaal werden 25 mensen gered en naar het ziekenhuis gebracht, onder wie elf kinderen en twee gewonde kustwachters. De overlevenden zijn van Afghaanse afkomst, aldus de directeur van het ziekenhuis op Chios.
Woensdagochtend zochten reddingsteams met vijf boten en een helikopter verder naar mogelijke overlevenden of slachtoffers. De autoriteiten weten nog niet hoeveel mensen zich aan boord van de migrantenboot bevonden.
Elk jaar steken veel migranten de Middellandse Zee over in een poging Europa te bereiken. Volgens de Verenigde Naties zijn in 2025 al meer dan 1.700 mensen overleden of vermist geraakt op migratieroutes naar Europa. De Internationale Organisatie voor Migratie schat dat sinds 2014 ongeveer 33.000 migranten zijn omgekomen of vermist in de Middellandse Zee.
De nummer twee op de kandidatenlijst van Forum voor Democratie in Nieuwegein, Frank Folkerts, stelde zich eerder verkiesbaar voor de extreemrechtse partij de Nederlandse Volks-Unie (NVU), meldt RTV Utrecht.
Die partij werd in 1971 opgericht als neonazistische groepering. In het partijblad van NVU werd de Duitse bezetting van 1940–1945 omschreven als ‘een ideologische bevrijding’. Ook verscheen een lofrede op een Duitse nationaalsocialist die na 1945 trouw bleef aan Hitler, waarin werd opgeroepen te blijven strijden voor de ‘opstanding van het heilige Groot-Germaanse Rijk’ (Wij Europa, 2014 en 2018). Volgens de Rijksuniversiteit Groningen laat dit zien dat de partij in de nationaalsocialistische traditie staat.
RTV Utrecht vroeg socioloog Jaap van Slageren naar zijn oordeel over het kandidaatschap van Folkerts. Volgens hem wijst dit erop dat bij Forum voor Democratie de scheidslijn tussen radicaal- en extreemrechts vervaagt. ‘Vooral omdat de partijleiding kennelijk geen tegenwicht biedt’, aldus Van Slageren. Hoewel hij de partij niet wil beoordelen op basis van één kandidatuur, noemt hij de ontwikkeling wel zorgwekkend.
De omstreden FIFA-baas Gianni Infantino wil Rusland weer toelaten tot internationale voetbaltoernooien. Rusland heeft volgens hem genoeg boete gedaan voor de invasie van Oekraïne. Oekraïners reageren geschokt op de uitlatingen van Infantino, zo meldt de Volkskrant.
‘De Russische isolatie heeft niets opgeleverd, behalve meer haat en frustratie’, zegt Infantino in een interview met Sky News. Hij vindt bovendien dat het beter is als Russische meisjes en jongens weer in andere delen van de wereld kunnen voetballen.
Voor veel Oekraïners is dit woest makend. ‘679 Oekraïense meisjes en jongens zullen nooit meer kunnen voetballen, omdat Rusland hen heeft vermoord’, schrijft buitenlandminister Andrii Sybiha in een reactie. ‘En het blijft mensen doden, terwijl moreel verdorvenen voorstellen om de verboden op te heffen. Ook al is Rusland er niet in geslaagd de oorlog te beëindigen.’
Hoewel Oekraïners woedend zijn en in Europa naar hen wordt geluisterd, lijkt het erop dat Infantino wereldwijd de wind mee heeft. Critici van het Westen vinden het bijvoorbeeld hypocriet dat Israël, ondanks de genocide in Gaza, wel mag voetballen en Rusland niet. Dat argument zou bij Russische deelname niet langer kunnen worden aangevoerd.
Rusland deed niet mee aan het WK in Qatar en het EK in Duitsland. Ook mogen Russische clubs niet meedoen aan de UEFA Champions League. Israëlische clubs, zoals Maccabi Tel Aviv, doen wel ‘gewoon’ mee, terwijl dit tot onrust leidt, zoals in Amsterdam eind 2024.
Terwijl in Gaza dagelijks Palestijnen worden gedood door Israëlische aanvallen, ondanks het staakt-het-vuren, vertelt ex-PVV’er Gidi Markuszower in een Kamerdebat over het weer in Gaza. Hanneke van der Werf (D66), die Kamervragen had gesteld over het ultimatum van Israël aan Artsen zonder Grenzen – de hulporganisatie moet op 28 februari uit Gaza zijn vertrokken – kon daar niet om lachen.
‘Ik was twee, drie weken geleden in Israël, prachtig weer, lekker op een terrasje gezeten en een beetje bruin geworden’, zegt Markuszower op nonchalante toon. ‘Vandaag is het gewoon 19 graden in de Gazastrook, een beetje bewolkt. Morgen, toegegeven, regent het een beetje.’
De Kamervoorzitter kapt hem geïrriteerd af en wil weten wat precies de vraag van Markuszower is. ‘Nou, het is een prachtige dag in Gaza. Is mevrouw Van der Werf wel bekend met het feit dat de weersomstandigheden in Gaza helemaal niet elke dag zo bar zijn? Het is best lekker weer’, merkt hij op over de situatie in Gaza, die volgens vele experts genocidaal is, omdat Israël doorgaat met het bombarderen van het gebied en onvoldoende hulp toelaat.
Van der Werf reageert afwijzend. ‘De heer Markuszower vindt het blijkbaar een mooi moment om badinerend te doen over de omstandigheden van mensen die de afgelopen maanden stormen en overstromingen hebben moeten doorstaan, met alle gevolgen van dien voor henzelf, hun geliefden en hun gezinnen. Voorzitter, ik vind dat eerlijk gezegd geen serieuze reactie waard’, aldus Van der Werf, die van de minister onder meer wil weten of hij zich gaat uitlaten over het gedwongen vertrek van Artsen zonder Grenzen.a
Van Markuszower is bekend (net als van eenmanspartij PVV) dat hij onvoorwaardelijk achter Israël staat. Hij was tussen 1999 en 2005 bestuurslid en woordvoerder van Likoed Nederland, de zustervereniging van de conservatief-nationalistische partij Likud in Israël. Tijdens de viering van het zestigjarig bestaan van de staat Israël in Amsterdam, in 2008 werd hij aangehouden omdat hij een vuurwapen bij zich droeg. Bij de formatie van het vorige kabinet haalde hij de AIVD-screening niet vanwege contacten met buitenlandse inlichtingendiensten. Bronnen van NRC vermoeden dat het gaat om de Mossad, de Israëlische geheime dienst.
Een groot aantal Israëlische kolonisten heeft drie Palestijnse dorpen in Masafer Yatta aangevallen. De aanval was opvallend groot, maar past in een patroon van toenemend geweld. De kolonisten kregen hulp van het Israëlische leger.
Het is een van de grootste kolonistenaanvallen ooit: in de nacht van 27 januari vallen zo’n 300 Israëlische kolonisten drie verschillende Palestijnse dorpen aan in de Masafer Yatta-regio in het zuiden van de Westelijke Jordaanoever. Ze krijgen hulp van het Israëlische leger; soldaten blokkeren ambulances en arresteren Palestijnen. De kolonisten steken ondertussen huizen in brand, stelen vee en vallen inwoners aan. Meerdere Palestijnen raken gewond.
Een van de gewonde Palestijnen is de 49-jarige Mohammad Abu Sabha in Al-Fakheit. Op beeld van een bewakingscamera is te zien hoe Abu Sabha buiten naast zijn huis staat als een groep gemaskerde kolonisten met honkbalknuppels komt aanrennen. Met die honkbalknuppels slaan ze hem vervolgens in elkaar en laten hem bloedend op de grond achter.
Daarna richten ze zich op de familie van Abu Sabha. Zijn dochter wordt geslagen voordat ze het huis in weet te vluchten. Ook zijn moeder wordt geslagen. Ze wordt op haar hoofd geraakt, breekt haar arm en kneust een van haar ribben. De kolonisten gooien ook traangas het huis binnen. ‘Er probeerde een ambulance bij hen te komen, maar die werd ook aangevallen door kolonisten’, vertelt activist Osama Makhamrah aan de Kanttekening. ‘De ambulance moest daardoor omkeren en ik was onderweg naar Al-Fakheit toen ik op dezelfde weg de ambulance terug zag komen rijden.’ Pas na een uur kan de ambulance bij de familie komen en worden Abu Sabha en zijn moeder naar het Al Ahli-ziekenhuis in de stad Hebron gebracht.
‘Er probeerde een ambulance bij hen te komen, maar die werd ook aangevallen door kolonisten’
Onderweg naar Al-Fakheit wordt Makhamrah zelf ook aangevallen door kolonisten. ‘Ze mikten hun geweren recht op ons’, zegt hij. ‘We konden nog net op tijd wegkomen.’ Makhamrah vertelt dat tegelijkertijd zijn vriend Samir Hamamda in Al-Tuban wordt aangevallen door kolonisten. ‘Een groep van ruim twintig kolonisten viel ons huis aan’, vertelt Hamamda via WhatsApp. De aanvallers slaan de ruiten van zijn auto in en beschadigen zijn huis. Daarna gooien ze, net als bij de familie van Abu Sabha, een traangasgranaat naar binnen. ‘Mijn vrouw en kinderen verloren hun bewustzijn. Ze hadden ademhalingsproblemen en hebben kleine verwondingen opgelopen.’ Inmiddels is de familie fysiek hersteld. De buurman van de familie ligt nog wel in het ziekenhuis met een hoofdwond.
Schapen stelen
In totaal stelen de kolonisten die nacht honderden schapen, onder andere uit Al-Halawa. Op een video is te zien hoe een groep kolonisten schapen steelt van een van de Palestijnse families daar. De 73-jarige Hajj Ahmad Abu Aram en zijn dochter Widad Abu Aram proberen de diefstal te voorkomen en raken daarbij beiden gewond, schrijft de Israëlische website +972. Hajj Ahmad wordt met stokken geslagen wanneer hij weigert het slot van de stal te openen en Widad krijgt pepperspray in haar ogen nadat ze achter de dieren aanrent. Ongeveer een uur later komt het Israëlische leger aan en wordt Widad gearresteerd. Later die nacht wordt ze zonder verklaring weer vrijgelaten.
‘Het doel van de kolonisten was mensen te vermoorden’
De omvang van deze aanvallen lijkt uniek. ‘We worden heel vaak aangevallen’, zegt Makhamrah. ‘Maar deze aanval duurde erg lang, wel uren, en het doel van de kolonisten was mensen te vermoorden. Ze sloegen mensen op hun hoofd; sommige mensen liggen nog steeds in het ziekenhuis.’
Ook de Palestijnse activist Sami Huraini noemt de aanvallen uitzonderlijk groot. ‘Het was een grote pogrom. De kolonisten hebben zich uit verschillende buitenposten verzameld en hebben samen Masafer Yatta aangevallen.’ Huraini probeert die avond vanuit zijn woonplek At-Tuwani naar Al-Fakheit te komen, maar wordt tegengehouden. ‘Een van de kolonisten herkende me en begon mijn naam te roepen. Hij kwam met zijn wapen op me gericht op me af. Toen ben ik snel in de auto gesprongen en heeft hij alleen de auto kunnen slaan.’
Samenwerking met Israëlisch leger
De coördinatie met het Israëlische leger maakt deze grootschalige aanval ook opvallend. Gedurende de nacht zet het leger meerdere tijdelijke checkpoints op om inwoners en hulpverleners tegen te houden en maakt het op die manier mogelijk voor kolonisten om de aanvallen en diefstallen zonder onderbreking uit te voeren. Ook zijn er ooggetuigen die zeggen dat de militairen meededen aan het mishandelen van Palestijnen.
Het Israëlische leger zegt in een reactie aan de Kanttekening dat de militairen die avond in het gebied zijn ingezet na een melding dat ‘Palestijnen een Israëlische burger hadden aangevallen’. Het leger bevestigt dat een ambulance die avond werd tegengehouden. Volgens het leger was dat nodig omdat de militairen op dat moment bezig waren met het onderzoeken van een confrontatie tussen een soldaat en een Palestijnse vrouw, waarbij de Israëlische militair verwondingen aan zijn gezicht zou hebben opgelopen. ‘Het incident wordt nog verder onderzocht’, zegt het statement.
‘Wij zullen blijven’
Echt uniek zijn de aanvallen in Masafer Yatta niet. ‘Er zijn bijna dagelijks aanvallen hier. We hebben daardoor veel last van stress en angst’, zegt Hamamda. Huraini en Makhamrah bevestigen dat. Volgens Huraini zijn de aanvallen de afgelopen twee jaar erger geworden, maar ook daarvoor was het vaak onveilig. Dat komt onder meer doordat de dorpen in Masafer Yatta door Israël zijn bestempeld als ‘militair oefenterrein’. Volgens Israël kunnen de Palestijnen niet bewijzen dat ze permanente bewoners zijn van het gebied en hebben ze dus geen recht op het land. Er zijn sindsdien meerdere grootschalige uitzettingen geweest waarbij Palestijnen door het Israëlische leger gedwongen worden hun huizen te verlaten en de woningen worden verwoest. De film No Other Land gaat over de situatie in Masafer Yatta en won vorig jaar een Oscar, waardoor het gebied meer internationale aandacht kreeg.
‘Ze willen ons verdrijven’
Er zijn ook zo’n tien buitenposten opgezet door Israëlische kolonisten, waardoor Palestijnen niet alleen te maken krijgen met geweld van het Israëlische leger, maar ook met geweld van inwoners van die buitenposten. Het kolonistenterreur is steeds vaker de reden dat Palestijnen niet langer in hun huizen kunnen blijven wonen. Sinds oktober 2023 zijn er volgens de VN ruim 4000 Palestijnen ontheemd geraakt door kolonistengeweld op de Westoever. Dat komt bovenop de bijna 40.000 Palestijnen die door het leger zijn verjaagd. ‘Tientallen Palestijnen zijn vertrokken door het kolonistengeweld’, zegt Huraini, ‘maar wij gaan niet weg. Wij zullen blijven.’
Het geweld eist zijn tol: meer dan duizend Palestijnen zijn sinds het begin van de oorlog op Gaza gedood door kolonisten of militairen op de Westoever. ‘Wij willen vrede’, zegt Makhamrah. ‘Maar de bezetting wil niet dat we in vrede op ons eigen land leven; ze willen ons verdrijven. Ze negeert het internationaal recht en andere afspraken. Wij willen niets liever dan in vrede op ons land leven.’
Blue Monday mag achter de rug zijn, dat betekent niet dat de zon weer volop schijnt. Iran rouwt om haar duizenden doden. Hongersnood in Soedan, Israël blijft Gaza bombarderen, ICE schiet met scherp. In Nederland slaan D66, CDA en VVD ondertussen rechtsaf door te bezuinigen op de zorg, op de WW en op het eigen risico. En Fabers asielwetten? Die worden doodleuk uitgevoerd.
Je zou er somber van worden. Of nog erger: murw. Een soort Groundhog-Day-gevoel, alsof elke dag zich continu herhaalt, zonder dat we een stap verder komen. Hoe houden we de moed erin?
Agency, handelingsvermogen. Een abstract sociologisch begrip dat in deze tijden belangrijker is dan ooit. Want iedereen, wie of waar je ook bent, heeft agency. Door te protesteren. Te boycotten, te staken, een bericht te delen op sociale media, of simpelweg een gesprek aan te gaan: iedereen heeft altijd een mogelijkheid om iets te doen.
Niet dat dat altijd gemakkelijk is. Soms is de ellende in de wereld zo overweldigend, zo teleurstellend of gekmakend eng, dat je het liefst onder de dekens wil duiken met de deur op slot, wachten tot het overwaait. Maar het punt is: dit waait niet zomaar over. Zoals een Amerikaanse vriend schreef: dit is geen brandoefening, dit is brand. Dit is het moment om in actie te komen. Om niet normaal te maken wat niet normaal is.
Niet voor niets begint onze Grondwet met de volgende woorden: ‘Allen die zich in Nederland bevinden, worden in gelijke gevallen gelijk behandeld.’ En niet voor niets begint het Grondvest van de Verenigde Naties met de ambitie om volgende generaties ‘te redden van de plaag van oorlog’.
Die grondrechten zijn het resultaat van jaren strijd
Het lijkt wel of die woorden soms voor het gemak even vergeten worden. Gelijkheidsbeginsel? Heel belangrijk, maar migranten tegenhouden is nu belangrijker. Internationaal recht? Mooi, maar grondstoffen en geopolitiek gaan even voor. Zo werkt het natuurlijk niet. Die grondrechten zijn het resultaat van jaren strijd. Van oorlogen, demonstraties en debatten. Veel te belangrijk om in de ijskast te zetten.
We zien in de VS hoe snel het mis kan gaan. Een overheid die keihard liegt, zelfs als er bewijsmateriaal is dat het tegendeel bewijst. Politici die kiezen voor hun eigen belang in plaats van de publieke zaak. Grote bedrijven die hun beleid zonder aarzelen aanpassen, in ruil voor toegang tot Mar-A-Lago en het Witte Huis. En (para)militaire organisaties die niet schromen om het vuile werk op te knappen.
Hoe het zover heeft kunnen komen? Niet doordat er per se brede steun was voor Trumps beleid. Maar vooral doordat mensen tegen elkaar zeiden: zo’n vaart zal het niet lopen – we hebben onze rechtstaat toch nog? Hoe erg kan het zijn? En zo schoof wat normaal was steeds een heel klein beetje verder op. Grensmuur, grenspolitie, politiegeweld. Criminele ongedocumenteerden, alle ongedocumenteerden, alle mensen van kleur, zelfs kinderen. Elke dag een stapje verder weg van medemenselijkheid.
Zo ver is het hier gelukkig nog lang niet. Toch worden ook hier langzaam maar zeker stapjes gezet die alle alarmbellen zouden moeten doen afgaan. Slijmen bij Trump, omdat we hem zo hard nodig hebben? Niet normaal. Onze ogen sluiten voor de dagelijkse ellende in Oekraïne, Gaza, Iran en Soedan? Niet normaal. Grote bedrijven ontzien terwijl het klimaat kind van de rekening is? Niet normaal. Strafbaarstelling van ongedocumenteerden? Niet normaal. Nóg hogere drempels voor gezinshereniging en naturalisatie. Nóg langer wachten tot je volwaardig mee mag doen. Nóg meer mensen die vast komen te zitten in het troosteloze niemandsland tussen vluchten en blijven.
Als er één ding is dat we nu moeten doen, is onszelf én elkaar er dagelijks hardop aan helpen herinneren dat dit alles niet normaal is. Dat we in de eerste plaats allemaal mensen zijn. Luid en duidelijk. Of zoals Bad Bunny het verwoordde bij de Grammy’s: ‘het enige dat sterker is dan haat, is liefde’. Ik zeg: aan de slag!
Praat niet over ons, maar met ons. Met deze boodschap stuurt het samenwerkingsverband van zelforganisaties van vluchtelingen een brief aan de fractievoorzitters en woordvoerders in de Tweede Kamer.
Nothing about us, without us. Deze zinsnede vormde ooit de basis van de strijd voor betere rechten voor mensen met een beperking. Maar ook voor mensen met een vluchtelingenachtergrond geldt dit principe, zo schrijven de organisaties. Daarom bieden ze een gezamenlijke reactie aan op het regeerakkoord wat betreft migratie.
In deze reactie delen ze zorgen en suggesties rondom gezinshereniging, lange wachttijden, asielprocedures en de ambitie om het vluchtelingenverdrag aan te passen. Trauma’s vinden niet altijd gelijk woorden, juist daarom zijn meerdere interviews nodig, is bijvoorbeeld een inzicht.
Over het Vluchtelingenverdrag stellen ze dat het werd geschreven na de Tweede Wereldoorlog om menselijkheid te verankeren. ‘Bescherm het recht op asiel. Niet alleen voor ons, maar voor iedereen die het ooit nodig zal hebben’, aldus het advies.
Mensen met een vluchtelingachtergrond hebben ‘geleefde ervaring’ en weten wat wel en niet werkt. Maar ze hebben ook toegang tot gemeenschappen en veel van hen zijn hoogopgeleid. Hun perspectief ontbreekt momenteel in het vormen van beleid, schrijven ze.
Ze vragen de nieuwe leiders gebruik te maken van de expertise van de vluchtelingen die al geïntegreerd zijn, maar ook van de ervaring van vrouwen, minderjarige asielzoekers en LHBTQ-vluchtelingen, groepen die vaak extra kwetsbaar zijn. ‘Wij vragen deel te nemen aan de Nederlandse samenleving, niet als vluchtelingen maar als Nederlanders’, aldus de oproep.
Denk niet te lichtvaardig over Forum voor Democratie, betoogt politicoloog en onderzoeker Ewoud Butter. De partij heeft meer dan zestigduizend leden en normaliseert ultrarechts gedachtegoed.
Forum voor Democratie presenteert zich onder de nieuwe partijleider Lidewij de Vos als een fatsoenlijker rechtse partij. Maar uit een artikel dat de Volkskrant in januari publiceerde, bleek dat op het kerstgala van de jongerenafdeling van de partij tal van personen en organisaties uit de internationale identitaire en extreemrechtse scene rondliepen. Niet verrassend, want sinds de start van FvD zijn er steeds weer signalen dat de partij niet alleen flirt met extreemrechts, maar er ook op allerlei manieren mee verweven is. Wat wél verrast, is hoe weinig aandacht dit nog steeds krijgt.
En dat is een probleem. Forum voor Democratie bouwt namelijk succesvol aan een brede beweging en vormt een directe bedreiging voor de rechtsstaat en voor minderheden (migranten, mensen van kleur, lhbtiq+-personen). Dat komt omdat FvD deze groepen structureel wegzet als probleem en tegelijk de instituties aanvalt die hen moeten beschermen. Is FvD dan de enige die dit doet? Nee, de PVV en, in mindere mate, JA21 doen dit ook. Samen vormen ze een groot ultrarechts blok in de Tweede Kamer dat inmiddels bijna twee keer zo groot is als de traditioneel linkse partijen PvdA, GroenLinks en SP.
Toch heeft FvD binnen dit ultrarechtse blok een bijzondere positie. De partij is onderdeel van een groeiend internationaal netwerk, heeft verreweg de meeste leden, is online het grootst, heeft een eigen ecosysteem opgebouwd, genereert via BV’tjes eigen inkomsten en doet in maart mee aan de gemeenteraadsverkiezingen in 104 gemeenten. Ter vergelijking: de PVV doet mee in 40 gemeenten en JA21 in 7 gemeenten.
Ultrarechts
Forum voor Democratie is een ultrarechtse populistische partij met een uitgesproken nativistisch profiel. Politici van de partij suggereren dat het ‘eigen volk’ cultureel en etnisch bedreigd wordt door migratie. Migranten – zeker asielzoekers en niet-westerse nieuwkomers – worden neergezet als een risico voor de veronderstelde homogene nationale gemeenschap, voor de veiligheid, sociale voorzieningen en ‘onze beschaving’. Tegelijk is Forum sterk populistisch door steeds weer te waarschuwen voor een corrupte elite van kartelpartijen, media, universiteiten, EU-instellingen en internationale rechtbanken.
Politici van de partij suggereren dat het ‘eigen volk’ cultureel en etnisch bedreigd wordt door migratie
FvD valt ook te zien als onderdeel van een breder illiberaal project dat de fundamenten van de liberale democratische rechtsstaat ondermijnt. Waar populisme vooral een stijl en discours is, gaat illiberalisme over de inhoudelijke afkeer van liberale kernwaarden als de bescherming van minderheden, checks and balances, onafhankelijkheid van rechtspraak en media, en pluralisme.
De bekende overwinningstoespraak van Thierry Baudet in 2019 bevatte al veel van deze ideologische elementen: een beeld van een ten onder gaande westerse beschaving, verraden door een corrupte elite van bestuurders, universiteiten en media. Baudet prees de ‘boreale wereld’, zette klimaatbeleid weg als ‘klimaathekserij’ en presenteerde FvD als beweging die massa-immigratie, EU-invloed en ‘linkse’ instituties zou terugdringen. Het waren geen grappige losse stijlfiguren, maar ultrarechtse frames.
‘Homeopathische verdunning’
Vanaf de oprichting heeft Forum voor Democratie constant een crisisframe rond migratie herhaald. In toespraken en programma’s gaat het over ‘homeopathische verdunning van de Nederlandse bevolking door een massale immigratie van kansarmen’ die de woningmarkt, veiligheid en sociale voorzieningen zouden slopen.
FvD spreekt meestal over ‘omvolking’ en flirt met de omvolkingstheorie. Dit is volgens de NCTV een rechts-extremistische complottheorie die de immigratie van vooral moslims en personen met een donkere huidskleur beschouwt als een bewuste en planmatige demografische aanval door een joodse en/of linkse elite op de oorspronkelijke witte bevolking van Europa.
Als oplossing denkt FvD aan ‘remigratie’, gekoppeld aan lange asiel- en naturalisatiestops. Remigratie klinkt voor sommigen misschien als een neutraal beleidsdoel, maar het is in extreemrechtse kringen volgens de NCTV een verhullend woord ‘voor het deporteren van miljoenen mensen op basis van hun ras, geloof, geaardheid of onwelgevallige standpunten’. Het feit dat delen van de politiek, media en maatschappij termen als ‘omvolking’ en ‘remigratie’ overnemen, geeft volgens de NCTV rechts-extremisten het gevoel dat ze het tij mee hebben en slagen in het normaliseren van hun gedachtegoed.
Lhbtiq+
Wanneer ultrarechtse partijen opkomen voor de rechten van homo’s is er alle reden om argwanend te zijn: meestal is er sprake van onbeschaamd homonationalisme. Deze partijen spreken zich namelijk vooral uit voor homorechten om immigratie te beperken. Ze gebruiken het om westerse culturen als superieur en tolerant af te schilderen, en migranten, vooral moslims, als homofoob. Lhbtiq+’ers hebben in de praktijk echter geen snars aan deze ultrarechtse steun: als puntje bij paaltje komt, steunen de ultrarechtse partijen in de Tweede Kamer amper voorstellen die de rechten en acceptatie van lhbtiq+ verbeteren.
FvD wil bijvoorbeeld overheidscampagnes voor lhbt-acceptatie stoppen, ‘transgenderpropaganda’ op scholen en in jeugdmedia verbieden, en zorg voor minderjarige transjongeren praktisch onmogelijk maken. Tegelijk framen kopstukken diversiteits- en inclusiebeleid als ‘discriminatie tegen blanke hetero’s’ (Gideon van Meijeren) of, in de woorden van Baudet, als ‘een rechtstreekse aanval op de blanke, heteroseksuele man; de harde kern van rechts en werkend Nederland; degenen die dit land hebben opgebouwd – de autoritaire persoonlijkheid’.
Vrouwelijke lijsttrekker als onderdeel van strategie
Als het gaat om man-vrouwverhoudingen heeft Thierry Baudet zich regelmatig een vrouwonvriendelijke aartsconservatief getoond. Zo stelde hij in een interview dat vrouwen ‘over het algemeen minder excelleren in een heleboel beroepen en minder ambitie hebben’ en ‘meer interesse hebben in gewoon meer familieachtige dingen en zo’.
Tegen presentator Matthijs van Nieuwkerk zei Baudet: ‘Omdat we in een tijd leven waarin we vrouwen respecteren en niets tegen hun zin doen, weten we niet meer hoe we moeten flirten. Als een vrouw “nee” zegt, moet je niet denken: “O, ze wil het niet”, dan moet je zeggen: “Schatje, we gaan nog even wat drinken.” Gewoon nog even aandringen.’
Voor FvD-kiezers zijn deze opvattingen geen groot bezwaar. Onderzoek liet zien dat zij tot de meest genderconservatieve groepen behoren, met weinig steun voor een vrouwelijke premier of actief gelijkekansenbeleid.
Fractievoorzitter Lidewij de Vos. Beeld: YouTube
De keuze voor Lidewij de Vos als vrouwelijke lijsttrekker moet dan ook niet gezien worden als een feministische doorbraak, maar als onderdeel van een strategie waarvoor radicaalrechts ook in Frankrijk (Le Pen), Italië (Meloni) en Duitsland (Weidel) kiest: een vrouwelijk gezicht kan een harde agenda acceptabeler maken en vrouwelijke stemmers verleiden. Dat werkt. Ondertussen blijft Baudet op de achtergrond als partijvoorzitter gewoon aan de touwtjes trekken.
Het Nederlandse ecosysteem rond FvD
Forum heeft rond de partij een ecosysteem ontwikkeld dat de partij veel groter maakt dan alleen de Kamerfractie.
Dit ecosysteem bestaat in de eerste plaats uit de leden. Op 1 januari 2025 had FvD volgens het Documentatiecentrum Nederlandse Politieke Partijen (DNPP) ruim 60.000 leden. Volgens FvD was dit op 1 januari 2026 inmiddels gegroeid tot ruim 70.000 leden. Hiermee heeft Forum verreweg de meeste leden van alle politieke partijen. En dat betekent inkomsten. Niet alleen omdat de leden contributie betalen, maar ook omdat FvD hierdoor een relatief groot deel ontvangt van de subsidiegelden die beschikbaar zijn voor politieke partijen.
Baudet en de zijnen hebben daarnaast nog wat extra inkomsten via een commercieel netwerk van BV’s en verdienmodellen met uitgeverijen, een maaltijdboxbedrijf (‘Eerlijk eten’) en een uitgebreide webshop waar je boeken kunt kopen die veel duurder zijn dan in de boekwinkel. Maar dan krijg je wel een door Baudet hoogstpersoonlijk gesigneerd exemplaar. Transparantie over deze neveninkomsten wordt stelselmatig geweigerd uit ‘principiële overwegingen’.
Het ecosysteem van Forum voor Democratie bestaat verder onder andere uit de eerdergenoemde jongerenvereniging JFvD (5.000 leden, 150.000 euro subsidie), die niet alleen kerstgala’s met extreemrechtse vrienden organiseert, maar ook drie van de zeven Kamerleden leverde. Ook de Vrijmoedige Studentenpartij, die actief is op vijf Nederlandse universiteiten, kent diverse leden die ook actief zijn voor FvD.
Dit alles wordt ondersteund door een sterke aanwezigheid op sociale media. Bij de omroepen moet Forum het voornamelijk hebben van Ongehoord Nederland, waar FvD’ers tot de vaste stamgasten behoren. Veel groter is het bereik via YouTube, podcasts, Telegramgroepen en de eigen sociale mediakanalen van zowel FvD als Thierry Baudet. Op TikTok bijvoorbeeld heeft Baudet (249.000 volgers) net zoveel volgers als Rob Jetten, Dilan Yesilgöz, Jesse Klaver en Henri Bontenbal bij elkaar. Ook op YouTube is de partij met bijna 200.000 abonnees en vele filmpjes verreweg de grootste. Op ruime afstand volgen andere ultrarechtse partijen (PVV: 35.000 abonnees; JA21: 19.000 abonnees; BBB: 16.000 abonnees). Partijen als VVD, CDA, D66 en GroenLinks/PvdA blijven allen (ruim) onder de 10.000 abonnees.
Internationaal netwerk
FvD is geen losstaand Nederlands hobbyclubje. De partij is onderdeel van een groeiend internationaal netwerk van illiberale bondgenoten, vooral in Midden- en Oost-Europa.
De partij is direct voortgekomen uit het Oekraïnereferendum van 2016 en koos daarna voor een uitgesproken pro-Russische koers met pleidooien voor het beëindigen van sancties tegen Rusland, het stoppen van wapenleveranties aan Oekraïne en het ter discussie stellen van de NAVO.
Forum-leider Thierry Baudet spreekt voor een menigte van demonstranten tegen de coronamaatregelen, 7 oktober 2020. Beeld: YouTube
Om internationale contacten te versterken werd Forum for Democracy International opgericht onder leiding van de Brits-Eurosceptische publicist John Laughland, die nauwe banden heeft met aan het Kremlin gelinkte denktanks.
FvD heeft op dit moment geen zetel in het Europees Parlement, maar sloot zich in 2024 aan bij Europe of Sovereign Nations (ESN). Deze partij – ultrarechtser vind je ze niet in het Europees Parlement – werd opgericht door leden van Alternative für Deutschland (AfD), nadat AfD-Europarlementariërs uit de ultrarechtse groep Identiteit en Democratie waren gezet na omstreden uitlatingen van toenmalig lijsttrekker Maximilian Krah over SS’ers. Behalve uit AfD en FvD bestaat ESN vooral uit kleine, sterk nationalistische en pro-Russische partijen uit Midden- en Oost-Europa. Op haar website schrijft ESN dat de Europese beschaving op het spel staat door globalistische agenda’s, woke-ideologieën en passiviteit tegenover de opmars van de politieke islam. De partij is tegen woke-, lhbtiq+- en diversiteitsagenda’s en voorstander van het bevorderen van het traditionele gezin.
De Hongaarse premier Viktor Orbán, die in zijn land de macht van media, universiteiten en rechters succesvol heeft ingeperkt, is een lichtend illiberaal voorbeeld voor Baudet, die hem ‘een held’ noemt ‘die iedereen in het Westen zou moeten prijzen’.
Andere, machtige inspiratiebronnen van Forum zitten in de Verenigde Staten. Donald Trump voert volgens Baudet de agenda van FvD uit. Trumps entourage beschouwt Europese ultrarechtse leiders als Marine Le Pen, Viktor Orbán en Matteo Salvini als natuurlijke bondgenoten in een mondiale strijd tegen ‘globalisten’, migratie en de EU. Het gaat daarbij niet alleen om gedeelde standpunten over migratie en woke, maar het past ook in een bredere strategie van Trump om de EU ideologisch te verdelen en zo als blok te verzwakken.
Met zijn Brusselse project ‘The Movement’ hielp de voormalig adviseur van Trump, Steve Bannon, ultrarechtse nationalistische partijen als Rassemblement National, Lega Nord en AfD zich als één front te presenteren tegen de EU en ‘liberale elites’.
Daarna blijkt dat de rechtsstaat voor iedereen dunner is geworden
Daarbovenop komt de steun van techmiljardairs met wereldwijde platforms die bang zijn beperkt te worden door de EU. Elon Musk gebruikt bijvoorbeeld zijn platform X (voorheen Twitter) om AfD-boodschappen te versterken.
Via algoritmen van YouTube, TikTok en X wordt dezelfde mix van anti-EU-, anti-migratie- en anti-‘woke’-boodschappen eindeloos herhaald. En zo krijgt het FvD-verhaal extra wind in de zeilen: internationaal én via de infrastructuur van Big Tech.
Normaliserende effect
De grootste partij zal FvD voorlopig niet worden en ook regeringsdeelname zit er op korte termijn niet in. Toch zou het een fout zijn de partij te onderschatten en haar lachend weg te zetten als een provocatieve, ballerige beweging, een intellectueel aangekleed protestclubje of een mediagenieke relpartij. Het echte gevaar van Forum voor Democratie zit niet alleen in de partij zelf, maar in het normaliserende effect. Hoe meer het discours van FvD via (sociale) media doorsijpelt in Kamerdebatten, gemeenteraden, scholen, universiteiten en op sociale media, des te meer de norm verschuift.
Het is al erg genoeg als andere partijen elementen overnemen: hardere asieltaal, remigratieframes en omvolkingstheorieën, relativering van queerrechten, aanvallen op ‘linkse rechters’. Minderheden zijn daarin de kanarie in de kolenmijn. Zij krijgen als eerste de klappen. En daarna blijkt dat de rechtsstaat voor iedereen dunner is geworden.
De Volkskrant-reportage over het JFvD-kerstgala is dus geen anekdote over een galafeestje waar toevallig een paar extreemrechtse partypoopers rondliepen. Het is een momentopname van een beweging die geduld heeft en al jaren werkt aan een ultrarechtse infrastructuur. Een journalist die dat niet kritisch bevraagt, faalt.
Het ministerie van Buitenlandse Zaken heeft een nieuw ambtsbericht voor Syrië gepubliceerd. Syrië is op dit moment een van de minst vreedzame landen ter wereld, luidt de conclusie.
Het is het tweede ambtsbericht sinds de val van het Assad-regime eind 2024. Waar het eerste ambtsbericht vooral leidde tot afwijzingen van asielaanvragen in Nederland, zou dit met het huidige bericht wel eens kunnen veranderen. In het huidige bericht wordt rekening gehouden met de situatie per regio, de kwetsbaarheden van minderheden en actuele gewapende conflicten.
Dit laat zien dat veiligheid een relatief begrip is. In 2025 kwamen 2.640 burgers om als gevolg van gewapend geweld. Onder hen waren ook enkele net teruggekeerde Syriërs, die al dan niet vrijwillig uit Europa waren vertrokken.
Wat het rapport ook laat zien, is dat veiligheid niet de enige voorwaarde is voor succesvolle terugkeer. Een van de belangrijkste obstakels voor terugkeer naar Syrië is de grootschalige beschadiging of verwoesting van infrastructuur, woongebouwen en niet-residentiële gebouwen, zo staat in het ambtsbericht.
Dit vormde een grote uitdaging voor de Syriërs die inmiddels wel waren teruggekeerd. Veel Syriërs keerden terug naar beschadigde woningen en hadden geen geld voor woningherstel. Een gebrek aan water, elektriciteit, onderwijs, gezondheidzorg en werkgelegenheid verergerde de situatie.
Op 1 januari 2026 waren er vanuit Nederland in totaal 945 Syriërs met terugkeerondersteuning vrijwillig teruggekeerd. Daarnaast is sinds vorig jaar zomer 75 procent van de aanvragen afgewezen, zo meldde de IND aan de Telegraaf. Aanvragen zullen vanaf heden worden gebaseerd op het huidige ambtsbericht. Vooral voor Syrische alawieten, druzen en Koerden kan dit een omslag betekenen.
Oppositieleider Özgür Özel van de Turkse seculiere partij CHP grijpt de naderende herdenking van de aardbeving uit 2023 aan voor kritiek op de regering van president Recep Tayyip Erdogan.
Drie jaar na een van de zwaarste en dodelijkste aardbevingen in de Turkse geschiedenis zou de Turkse overheid nog steeds ‘op alle niveaus’ falen, zo meldt nieuwssite Turkish Minute.
‘In het derde jaar van de catastrofe zitten bijna 270.000 (vorig jaar was dat nog een half miljoen, red.) van onze burgers nog steeds in containerkampen in elf provincies. Dat is niets om trots op te zijn. Het is een beschamende situatie’, zegt Özel. Hij heeft kritiek op Erdogan, die juist vindt dat de regering de aardbevingsslachtoffers goed heeft geholpen.
Volgens Özel, die rondreist door het immense gebied dat destijds werd getroffen en daar overal toespraken houdt tegen de regering, zijn de gevolgen nog altijd enorm. Meer dan 53.000 Turken kwamen om het leven, meer dan 100.000 Turken raakten gewond en miljoenen moesten huis en haard verlaten, omdat hun woningen waren ingestort of te gevaarlijk waren om nog in te wonen. In Syrië kwamen 6000 mensen om door de aardbeving.
Özel is de beloftes van Erdogan direct na de verwoestende aardbeving niet vergeten. ‘Van de 650.000 woningen die in het eerste jaar opgeleverd hadden moeten worden, was na twee jaar slechts dertig procent af’, aldus Özel.
De aardbeving werd ook diep gevoeld binnen de Turkse diaspora in Europa, waar vervolgens solidariteitsacties werden opgetuigd. Zo haalde Giro555 128 miljoen euro op.
Onze site gebruikt cookies en vergelijkbare technologieën onder andere om u een optimale gebruikerservaring te bieden. Ook kunnen we hierdoor het gedrag van bezoekers vastleggen en analyseren en daardoor onze website verbeteren.
Deze website gebruikt cookies om uw gebruikservaring op deze website te verbeteren. Van deze cookies worden cookies aangemerkt als "Noodzakelijk" in uw browser bewaard, deze cookies zijn essentieel voor het functioneren van de website. Bijvoorbeeld het opslaan van uw keuze of u wel of geen cookies wilt hebben. Wij maken ook gebruik van cookies van derde partijen die ons helpen met het analyseren en begrijpen van de gebruik van deze website door u. Deze cookies worden alleen gebruikt als u daar toestemming toe geeft. U heeft ook de mogelijkheid om uzelf uit te sluiten voor deze cookies. Dit zal echter effect hebben op uw gebruikerservaring.
Noodzakelijke cookies zijn absoluut nodig voor het functioneren van de website. De cookies in deze categorie zorgen alleen voor de veiligheid en het functioneren van deze website . Deze cookies bewaren geen persoonlijke gegevens
Deze cookies zijn niet strict noodzakelijk, maar ze helpen de Kanttekening een beter beeld te krijgen van de gebruikers die langskomen en ons aan te passen aan de behoeftes van onze lezers. Hiervoor gebruiken wij tracking cookies. Bij het embedden van elementen vanuit andere websites zullen er door deze sites ook cookies worden gebruikt.
