De Indiase politica Sonia Gandhi (79), oud-voorzitter van de centrumlinkse Congrespartij, heeft haar memoires gepubliceerd: Belonging: A Journey of Love. Het is een verhaal over liefde en verlies, schrijft het Franse persbureau AFP.
Het levensverhaal van de in Italië geboren politica kent hoge pieken en diepe dalen. Via haar huwelijk met Rajiv Gandhi kwam ze in het centrum van de macht, maar hij werd in 1991 vermoord. Dat was voor haar het moment om actief te worden in de politiek.
Haar hele leven werd getekend door de zoektocht naar een plek waar ze zich thuis voelde. Vanwege haar geboorteplek was ze namelijk de kop van jut voor veel hindoenationalisten, die nu met premier Narendra Modi en zijn partij BJP aan de macht zijn in India.
Sonai Gandhi’s boek verschijnt op een moment dat de Congrespartij weer terrein probeert te winnen in India. De partij hoopt onder meer te profiteren van onvrede over het huidige beleid van de BJP, al wijzen recente peilingen uit dat Modi’s coalitie nog steeds de verkiezingen zal winnen.
Dat moet veranderen, vindt Sonia Gandhi, die als voorzitter leidinggeeft aan de parlementsleden van de Congrespartij. ‘De afgelopen 12 jaar is er grote schade toegebracht aan het fundament van ons land, onze democratie en onze instituties’, aldus Gandhi in een interview met The Hindu.
Bij een poging om het Griekse eiland Kreta te bereiken zijn de afgelopen dagen twintig migranten omgekomen.
De Griekse kustwacht trof maandag twaalf lichamen aan op een boot voor de kust van het eiland, aldus het Franse persbureau AFP. Eerder waren bij een afzonderlijk incident al acht lichamen geborgen. In totaal werden bij de twee incidenten ongeveer veertig opvarenden gered, melden de Griekse autoriteiten.
De dodelijke incidenten vinden plaats tegen de achtergrond van een sterke toename van het aantal migranten dat vanuit Noord-Afrika naar Kreta probeert te komen. Volgens de Europese Commissie kwamen tussen juli 2025 en juni 2026 ongeveer 21.000 migranten op het eiland aan. Dat is een stijging van 105 procent ten opzichte van de voorgaande verslagperiode. Bijna de helft van alle migranten die in die periode Griekenland bereikten kwam aan op Kreta.
De Griekse regering vreest dat de migratiedruk verder zal toenemen door de recente overeenkomst tussen Turkije en het oosten van Libië over de afbakening van maritieme grenzen. Volgens premier Kyriakos Mitsotakis negeert het akkoord de Griekse eilanden en is het in strijd met het internationaal recht. Ook de Griekse minister van Migratie Thanos Plevris legt een verband tussen de overeenkomst en de toegenomen migratie. Hij stelt dat de Libische autoriteiten minder bereid zijn om mensensmokkel tegen te gaan.
Of de overeenkomst daadwerkelijk heeft bijgedragen aan de toename van migratie naar Kreta, is niet duidelijk. De Europese grenswacht Frontex meldde al in juli dat de route van Libië naar Kreta de drukste corridor van de oostelijke Middellandse Zeeroute was. Die ontwikkeling speelde dus al voordat de overeenkomst eind oktober werd goedgekeurd.
De Griekse regering heeft er bovendien baat bij om Europese aandacht te vragen voor de deal. Griekenland vindt namelijk dat de EU te weinig tegenwicht biedt tegen de overeenkomst tussen Turije en Libië.
Bij The Black Archives, een archief voor zwart erfgoed, ging het vorige week over het communisme. Dat blijkt vooral een witte aangelegenheid. ‘Leuk en aardig, zo’n klassenstrijd, maar er moet ook aandacht zijn voor het lot van zwarte arbeiders.’
Afgelopen donderdag organiseerde The Black Archives een gespreksavond, een zogenoemde community convo, over klassenstrijd, antiracisme en intersectionaliteit. Onder leiding van activist Mitchell Esajas werd geprobeerd meer nuance aan te brengen in de discussie over klasse en kleur, die afgelopen zomer uit de hand liep. Daarbij stond het zwarte historische perspectief centraal. ‘De discussie over klasse en kleur bestaat al meer dan honderd jaar’, zegt Esajas tegen een goed gevulde zaal in het gebouw waar ook het nieuwe Suriname Museum is gevestigd.
‘Online gaat het al maanden over klassenstrijd, antiracisme en intersectionaliteit. Wie die discussies een beetje heeft gevolgd, weet hoe snel nuance sneuvelt tussen quote tweets en comment sections. Daarom halen we het gesprek offline, naar een ruimte waar we elkaar recht in de ogen kunnen kijken. Kan een beweging tegen racisme bestaan zonder het over geld, werk en macht te hebben? En hoe zorgen we ervoor dat die vragen ons als zwarte community verbinden in plaats van uit elkaar trekken?’, staat in de uitnodiging voor het evenement, waarvoor de geïnteresseerden 10 euro moeten betalen. Maar er kan ook een solidariteitsticket bemachtigd worden van ongeveer 18 euro, zodat anderen die krap bij kas zitten gratis naar binnen kunnen. De verslaggever koopt een regulier ticket, maar is wel gecharmeerd van het idee van solidariteitstickets.
Kan een beweging tegen racisme bestaan zonder het over geld, werk en macht te hebben?
Bij binnenkomst in The Black Archives is het haast onmogelijk om stilletjes op een stoeltje te wachten tot de avond begint. De hele zaal is, net als de rest van het gebouw, gevuld met posters, schilderijen, tentoongestelde oude boeken en informatie over de geschiedenis van het pand en de activisten die ervoor hebben gestreden en er hebben rondgelopen.
‘We zitten in een black-owned space, bij het Suriname Museum, niet bij TikTok of Insta’, zegt Esajas tijdens de introductie. Hij is druk bezig met achtergrondmuziek en maakt alvast een filmpje voor de socials. Het valt meteen op dat dit geen standaardzaal is met vooral witte mensen in het publiek: zwarte mensen en mensen van kleur zijn in de meerderheid. Ongeveer de helft van hen is voor het eerst bij The Black Archives. Esajas herhaalt nogmaals wat de bedoeling van de avond is: de dialoog weer offline voeren, omdat de ‘fittie’ van afgelopen zomer hem aan het denken heeft gezet over ‘wit paternalisme’ in de klassenstrijd en dat zwarte historische perspectieven daarin ontbraken. Hij hoopt op een ‘constructieve sessie’, gebaseerd op inhoud en ‘reflectie als basis voor conversatie’. Geen debat, maar een dialoog waarin mensen vanuit hun eigen ervaringen spreken.
Wie is communist?
Eerst nog een vraag aan de zaal. Wie zou zichzelf communist noemen? Een paar handen gaan omhoog. Bij de vraag wie zichzelf marxist noemt, gaan er al meer handen omhoog. ‘Ik zou toch voor socialist gaan’, zegt een jongeman.
Esajas vertelt vervolgens over zijn eigen geschiedenis en over het feit dat zijn familie altijd tot de arbeidersklasse heeft behoord. Zo hielden familieleden in Suriname zich bijvoorbeeld bezig met het melken van koeien. Zijn ervaringen in Nederland, waar hij vaak de enige zwarte student was, hebben hem mede ertoe aangezet om samen met de gebroeders Heilbron (van wie de vader, Waldo Heilbron, zijn eigen archief ter beschikking stelde) een zwart archief op te richten.
‘Hoe kan het dat de zogenaamde neutrale, objectieve geschiedschrijving de zwarte gemeenschappen volledig over het hoofd heeft gezien en dat daarover niets in het curriculum te vinden was?’, vraagt Esajas zich af. Hij beantwoordt zijn eigen vraag: ‘Door machthebbers werd onze geschiedenis en onze ervaring onder het tapijt geveegd.’
Otto en Hermina Huiswoud
Voor de discussie over klassenstrijd en antiracisme neemt Esajas de zaal mee naar het verhaal van Otto en Hermina Huiswoud. ‘Beiden werden geboren na de afschaffing van de slavernij, maar ontwikkelden zich tot activisten omdat kolonialisme, imperialisme en racisme nog lang niet waren afgeschaft.’
De twee vertrokken vanuit Suriname naar New York en stonden daar aan de basis van de oprichting van de communistische partij in de jaren twintig van de vorige eeuw. Volgens Otto en Hermina moest de antikoloniale strijd samengaan met de communistische beweging. Door deel te nemen aan de wereldrevolutie zouden Surinamers ook hun Hollandse onderdrukkers ten val kunnen brengen.
Communistisch tijdschrift The Negro Worker. Beeld: Tayfun Balcik
‘Leuk en aardig, zo’n klassenstrijd, maar er moet ook aandacht zijn voor het lot van zwarte arbeiders’, vat Esajas de positie van veel zwarte communisten samen. Deze kwesties werden onder andere behandeld in het communistische tijdschrift The Negro Worker, waarin de lotgevallen van zwarte mensen in Amerika ook werden gezien als een vorm van intern kolonialisme.
‘Al ver voordat de term intersectionaliteit werd gemunt, ging het bij zwarte arbeiders al hierover. Vooral zwarte vrouwen werden driedubbel onderdrukt, omdat ze arbeider, zwart en vrouw waren.’
Esajas merkt op dat er tegelijkertijd ook een andere, zwart-nationalistische beweging in Amerika ontstond, die van Marcus Garvey, gebouwd rond het idee van self-reliance, zelfredzaamheid. Vanuit de zaal klinkt meteen een kritische stem over de beweging van Garvey, omdat hij het zionisme binnen de Joodse gemeenschap als voorbeeld zag. Esajas beaamt die kritiek, maar vult aan dat Garvey een tegenbeweging vormde voor veel zwarte mensen die het racisme hadden geïnternaliseerd. Hij wilde dat zwarte mensen ook trots op zichzelf konden zijn.
Moeten mensen eerst armer worden voordat ze zo ontevreden raken dat ze bereid zijn in opstand te komen?’
De discussie tussen Garvey en Huiswoud zou dus kunnen worden beschouwd als het eerste zwarte voorbeeld van de discussie over klasse en kleur. ‘Deze verhalen hebben we dus nooit op school geleerd, en ik leer er zelf nog steeds van. De spanning tussen klasse en kleur bestaat al meer dan honderd jaar’, aldus Esajas. Hij voegt eraan toe dat de geschiedenis veel dynamischer is dan de rechtlijnigheid die we vaak tegenkomen. ‘Veel zwarte mensen waren niet voor de volle honderd procent communist of nationalist, maar zaten er vaak tussenin.’
De FBI, de binnenlandse veiligheidsdienst van de Verenigde Staten, volgde de zwarte activisten wel op de voet. ‘Black and red’ werd gezien als ‘double trouble’, aldus Esajas.
Na de historische introductie van Esajas is het tijd voor de zaal om zich in het gesprek te mengen. Verschillende vragen worden gesteld, waaronder een vraag van de Kanttekening over de grote vermogensongelijkheid tussen witte (ongeveer 230.000 euro) en zwarte Nederlanders (4.500 euro). Volgens Esajas is dat ook een gevolg van de koloniale erfenis. Moet de zwarte gemeenschap eerst stijgen op de sociale ladder voordat er een socialistische revolutie uitbreekt? Of moeten mensen eerst armer worden voordat ze zo ontevreden raken dat ze bereid zijn in opstand te komen? Met onder andere deze vragen gaat de zaal in kleine groepjes uiteen om het gesprek in een kleinere setting voort te zetten.
Strijd met Left Laser
Bij terugkomst in de plenaire zaal, tijdens de laatste ronde, komt ook de strijd met het communistische mediaplatform Left Laser aan de orde. De antropoloog Sinan Cankaya, die eveneens door Left Laser werd bekritiseerd, spreekt van een ‘herhaling van zetten’. ‘Ik moet erg veel denken aan de SP, waar antiracisme voor veel jongeren van kleur onmogelijk werd gemaakt, omdat dat zou afleiden’, aldus Cankaya. Hij ontkomt er niet aan te concluderen dat de linkse politiek een racismeprobleem heeft. ‘Er worden tegenstellingen gesuggereerd, waardoor het idee ontstaat dat je racismeprobleem eigenlijk secundair is. Klasse eerst, terwijl klasse op zichzelf geen lege huls is, maar doordrenkt is van ongelijkheid op basis van ras en gender.’
‘We moeten ook begrijpelijk zijn’
Een vrouw van kleur die in het onderwijs werkt, vindt de discussie in deze zaal boeiend. Hier worden precies de zaken besproken waar zij op haar werk tegenaan loopt. ‘Maar hoe krijgen we mensen naar deze plek?’, vraagt ze zich af.
Een glimp van de collectie van het Suriname Museum. Beeld: Tayfun Balcik
Een jongeman van kleur, die zichzelf als ‘blue collar worker’, een arbeider, introduceert en zegt overal in het land te werken, vindt de discussie in deze zaal te intellectueel. Volgens hem krijg je daardoor veel mensen niet mee. ‘We moeten ook begrijpelijk zijn voor mensen die hierin niet meekomen, want op de arbeidsmarkt speelt een enorme verdeel-en-heerspolitiek. Er werken veel buitenlandse werknemers die in aparte groepjes opereren. Waarom is er geen FNV voor buitenlandse arbeiders, die vaker worden benadeeld?
Hij maakt zich zorgen over het feit dat het rechtspopulisme sterk leeft onder witte arbeiders.
Racistische bullshit
Intussen is ook Jerry Luther Afriyie de ruimte binnengeslopen. Niet veel later mengt hij zich in de discussie. ‘Welke keuze er ook gemaakt gaat worden, investeren is belangrijk. Er zijn geen ad-hocoplossingen of quick wins’, zegt hij. Maar hij voegt eraan toe: ‘Je kunt geen bondgenoot zijn op je eigen voorwaarden. ‘Doe met ons mee en accepteer mijn racistische bullshit? Nee, dat gaan we niet accepteren. Voor mij is een beetje woke zijn noodzakelijk. Zeventig procent woke is ook voldoende.’
De verslaggever wil van Afriyie en de zaal in het algemeen weten of er ook bereidheid is om te investeren in een dialoog met Left Laser, dat aanstaande woensdag in Rotterdam zijn eerste live-evenement houdt. Afriyie lijkt geen toenadering te willen zoeken. Ook in de zaal hebben sommigen hun buik vol van ‘wit paternalisme’. Toch lijkt een enkeling wel bereid om naar Rotterdam te gaan. ‘Left Laser had eigenlijk vandaag hier moeten zijn en naar ons moeten luisteren’, zegt de vrouw uit het onderwijs bij de uitgang. De Kanttekening is er in ieder geval woensdag bij in cultuurhuis Arminius, ook om af te tasten of er ruimte is voor antiracisme en investering in de klassenstrijd van zwarte Nederlanders en Nederlanders van kleur.
De Franse justitie heeft een onderzoek geopend naar een Iraanse hackersgroep die verantwoordelijk zou zijn voor grootschalige cyberaanvallen op koelsystemen van supermarkten, zo schrijft Le Monde. De aanvallen troffen in oktober meer dan 700 winkels in Frankrijk en richtten zich op software waarmee koelinstallaties op afstand worden beheerd.
Volgens het Franse parket wijzen technische sporen, waaronder het gebruik van Farsi en IP-adressen die naar Iran leiden, naar de Shahid Kaveh-eenheid, aldus de Vlaamse krant De Morgen. De Shahid Kaveh is een cybersabotagegroep die banden zou hebben met de Iraanse Revolutionaire Garde. Het Franse Openbaar Ministerie heeft internationale arrestatiebevelen aangevraagd tegen meerdere verdachten.
De hackers manipuleerden het ontdooisysteem van koelkasten en vriezers, waardoor de temperatuur sterk opliep en voedselvoorraden konden bederven. In sommige gevallen zouden zelfs branden zijn ontstaan. Volgens fabrikant Danfoss maakten de aanvallers misbruik van verouderde softwareversies die niet waren bijgewerkt.
De Franse regering spreekt van een ernstige aanval op de nationale belangen en wil dat de Europese Unie sancties oplegt aan de verantwoordelijken.
Ook in andere Europese landen, waaronder België, werden recent vergelijkbare aanvallen gemeld. In België werden onder meer vestigingen van Delhaize en Carrefour getroffen. Of dezelfde Iraanse groep achter die incidenten zit, is volgens de autoriteiten nog niet vastgesteld.
De nationale Kristallnachtherdenking in de Portugese Synagoge in Amsterdam kreeg maandagavond een uitgesproken politieke lading. Voorzitter Chanan Hertzberger van Centraal Joods Overleg (CJO) greep de herdenking aan om fel uit te halen naar de Rode Lijn-demonstratie van afgelopen zondag. Ook ontkende hij de genocide in Gaza.
Hertzberger bedankte premier Rob Jetten omdat hij niet was ingegaan op de eisen van de demonstranten. Volgens de CJO-voorzitter was de Rode Lijn-demonstratie een ‘anti-Israëldemonstratie’. Ook stelde hij dat de geëiste maatregelen ‘direct of indirect erop neer’ komen dat Israël ‘van de kaart wordt geveegd’.
Over de beschuldigingen van genocide in Gaza sprak Hertzberger van een ‘genocideleugen’. Hij stelde dat alleen een rechter kan bepalen of sprake is van genocide. ‘Niet demonstranten vol haat. Niet politici. Niet journalisten’, zei hij. Volgens hem worden Joden in Nederland aangesproken op de oorlog in Gaza. ‘Wij. De Joden. In onze eigen stad. In onze straat. In de klas van onze kinderen.’
De uitspraken zijn opvallend omdat een onafhankelijke onderzoekscommissie van de Verenigde Naties eerder concludeerde dat Israël zich in Gaza schuldig maakt aan genocide. Ook mensenrechtenorganisaties Amnesty International en Human Rights Watch stellen dat er sprake is van een genocide in Gaza.
Premier Rob Jetten legde tijdens de herdenking de nadruk op de bestrijding van antisemitisme. Hij trok een parallel tussen de Kristallnacht van 1938 en het heden. ‘Geweld tegen Joden’ is volgens hem ‘nooit ver weg’. Ook zei hij dat antisemitisme in Nederland ‘terug is van nooit weggeweest’. Omdat hij wel aanwezig was op de Joodse Kristalnachtherdenking, maar niet op de Rode Lijn-demonstratie, wordt Jetten bekritiseerd door activisten.
Kunstliefhebber Eric van ’t Hoff is lovend over het werk van de Nigeriaanse kunstenares Otobong Nkanga, dat te zien is in museum Singer Laren. Hij vergelijkt haar zelfs met Van Gogh.
Er zijn tentoonstellingen die indruk maken en er zijn tentoonstellingen die je anders naar de wereld laten kijken. Humus Blues, de solotentoonstelling van de Nigeriaanse kunstenares Otobong Nkanga in museum Singer Laren, waar ik werk als vrijwilliger, behoort voor mij tot die laatste categorie. Haar werk valt op door de manier waarop zij kleur, materiaal en vorm gebruikt, maar vooral doordat zij ons laat nadenken over onze relatie met de aarde. Dat doet Nkanga met een expressiviteit die doet denken aan Van Gogh. Niet met krachtige penseelstreken, maar vooral met verfijnde, kleurrijke weeftechnieken.
Bij het bekijken van haar werk ervaar je iets vergelijkbaars als bij een schilderij van de grote Nederlandse schilder. Net als Van Gogh beeldt zij de natuur niet simpelweg af, maar geeft ze haar een emotionele lading. Nkanga laat ons nadenken over waaruit de natuur is opgebouwd, waar materialen vandaan komen, wie van de winning profiteert en wat de gevolgen zijn voor het landschap, de mensen en de ecosystemen. Haar werken zijn bijzonder mooi. Nkanga is in zekere zin de Van Gogh van een aarde die we dreigen te vernietigen.
Otobong Nkanga werd in 1974 geboren in Kano, Nigeria, en groeide onder meer op in Lagos. Daar hielp zij haar moeder bij het kleuren van batikstoffen om extra inkomsten voor het gezin te verdienen. Zo ontwikkelde zij al op jonge leeftijd een gevoel voor kleuren, materialen, patronen en texturen.
Haar artistieke ontwikkeling bracht haar vervolgens naar Europa. Ze begon haar kunstopleiding aan de Obafemi Awolowo University in Ile-Ife, Nigeria, en studeerde daarna aan de École nationale supérieure des beaux-arts in Parijs. Van 2002 tot 2004 ontwikkelde zij haar talent verder aan de Rijksakademie van beeldende kunsten in Amsterdam. Vervolgens behaalde ze tussen 2005 en 2008 een master in de podiumkunsten aan DasArts, eveneens in Amsterdam.
De aarde is een bron van leven, maar ook een plek van verlies en vernietiging
Tegenwoordig woont en werkt ze in Antwerpen. Haar werken zijn inmiddels zeer gewild en voor veel kunstliefhebbers vrijwel onbetaalbaar. In 2025 werd bij Christie’s in Londen ruim 75.000 pond betaald voor haar wandtapijt In Pursuit of Bling: The Discovery uit 2014. Voor de omvangrijke installatie In Pursuit of Bling, die tien jaar geleden gezamenlijk werd aangekocht door het Stedelijk Museum Amsterdam en Museum Arnhem, werd mede dankzij de steun van de Titus Cirkel meer dan 150.000 euro betaald.
Op 26 oktober 2026 ontving Nkanga de Sikkens Prize, een internationale onderscheiding voor kunstenaars die kleur op een vernieuwende manier inzetten. De prijs bestaat sinds 1959 en werd eerder toegekend aan onder anderen Gerrit Rietveld, Le Corbusier, Donald Judd, Bridget Riley en Hella Jongerius.
Twee zalen
Singer Laren toont een selectie van Nkanga’s werk in twee speciaal ingerichte museumzalen. De titel, Humus Blues, is treffend gekozen. Humus is de vruchtbare bovenlaag van de bodem, waarin organisch materiaal wordt afgebroken tot voedingsstoffen die nieuw leven mogelijk maken. Het vormt de basis van een kringloop waarvan de mens afhankelijk is, maar die door vervuiling, intensieve exploitatie en grondstoffenwinning onder druk staat.
Blues verwijst zowel naar de kleur blauw als naar de muziek waarin verdriet, verlies, veerkracht en hoop samenkomen. Die dubbele betekenis komt terug in de tentoonstelling. De aarde is een bron van leven, maar ook een plek van verlies en vernietiging.
Bezoek de tentoonstelling en ervaar zelf hoe mooi Nkanga de verborgen kant van de aarde zichtbaar maakt.
Vandaag is de negenentwintigste klimaattop begonnen in de Turkse stad Antalya. De verwachting is dat deze top meer draait om het uitvoeren van bestaande afspraken dan om het behalen van historische doorbraken, schrijft Nu.nl.
Volgens Nu.nlis het de eerste top sinds duidelijk werd dat het doel van het Parijsakkoord, een klimaatstijging van 1,5 graden voorkomen, niet zal worden gehaald. Volgens de nieuwssite zullen klimaatrampen – zoals de ramp in Nepal of de hittegolven in Europa – steeds vaker voorkomen. Niettemin lopen de ambities om de CO2-uitstoot te verminderen nog steeds achter. Die uitstoot moet omlaag, om verdere opwarming van het klimaat te voorkomen.
De Europese Unie wil, in tegenstelling tot olie- en gasproducenten, vasthouden aan het doel uit het Parijsakkoord. De EU trekt daarin op met kleine eilandstaten die dreigen onder water te lopen vanwege de stijgende zeespiegel. Andere ontwikkelingslanden willen meer geld om zich aan te passen aan het veranderende klimaat, maar het is nog onduidelijk of zij hun zin zullen krijgen op de top.
Turkije en Australië, die samen de top organiseren, hopen dat landen zich zullen scharen achter een plan om wereldwijd sneller over te stappen op elektrisch, wat veel uitstoot zal schelen. Turkije pronkt met de klimaattop, maar heeft volgens NRC de eigen vervuiling niet onder controle. Turkse vuilstortplaatsen behoren tot de grootste methaanvervuilers ter wereld, schrijft de krant op basis van onderzoek van de Britse krant The Guardian. Dit ondanks het Zero Waste-project dat Emine Erdogan, de Turkse first lady, in 2017 lanceerde. Het project moest de uitstoot van de afvalsector terugdringen.
Verder zijn de duurzaamheidspartners die Turkije aanwees voor de top betrokken bij projecten waartegen milieuactivisten en bewoners geregeld hebben geprotesteerd, schrijft NRC.
Ook Australië leunt nog sterk op fossiele brandstoffen. Het land is volgens Nu.nl één van de grootste kolenexporteurs ter wereld. Ook zou Australië zijn kolenmijnen willen uitbreiden.
Tegelijkertijd vindt er een vierdaagse alternatieve klimaattop plaats in Turkije, waar klimaatactivisten van over de hele wereld naartoe zullen komen om te protesteren. Volgens een Turkse analist, waarmee NRC sprak, maakt president Recep Tayyip Erdogan hier gebruik van. Hij wil laten zien dat er in zijn land nog altijd gedemonstreerd kan worden. Maar dit is voor de bühne. Voorafgaand aan de NAVO-top in Turkije afgelopen juli arresteerden Turkse autoriteiten vakbondsleden, academici, advocaten en journalisten, zo schreef columnist Yavuz Baydar in de Kanttekening.
Het demonstratierecht in Nederland staat onder druk, omdat de overheid steeds meer informatie verzamelt over demonstraties en demonstranten. Het College voor de Rechten van de Mens luidt hierover de noodklok in zijn maandag gepubliceerde jaarrapportage 2025-2026.
Gemeenten en politie verzamelen onder meer informatie via sociale media, observaties op straat en cameratoezicht. Daarbij kunnen ook persoonsgegevens en gevoelige informatie over politieke of religieuze overtuigingen worden vastgelegd. Volgens het College voor de Rechten van de Mens kan de toenemende controle mensen ervan weerhouden om te demonstreren of zich uit te spreken in het publieke debat. Het idee dat de overheid hen in de gaten houdt kan een afschrikwekkend effect hebben.
Het College voor de Rechten van de Mens wijst erop dat ongeveer 97 procent van de demonstraties zonder incidenten verloopt. Toch klinkt in de politiek regelmatig de roep om meer bevoegdheden en strengere regels naar aanleiding van incidenten. Volgens het College voor de Rechten van de Mens beschikken overheden doorgaans al over voldoende mogelijkheden om in te grijpen wanneer dat noodzakelijk is.
Voorzitter Rick Lawson waarschuwt in NRC dat onnodige informatieverzameling het vertrouwen tussen burgers en overheid kan beschadigen. Hij roept bestuurders en wetgevers op terughoudend te zijn met nieuwe bevoegdheden en transparanter te zijn over het verzamelen, bewaren en gebruiken van persoonsgegevens. Het recht om vreedzaam te demonstreren is volgens het College voor de Rechten van de Mens een essentieel onderdeel van de democratische rechtsstaat.
Gistermiddag kwamen zo’n tweehonderdduizend Nederlanders in het rood bijeen, om te demonstreren tegen de genocide in Gaza. Het was het vierde Rode Lijn-protest. Ditmaal was Rob Jetten het mikpunt van kritiek. De minister-president was deze keer niet aanwezig, terwijl hij de vorige keer – als D66-leider – wel mee demonstreerde.
D66-Kamerlid Mpanzu Bamenga, die wel aanwezig was, kreeg veel kritiek.De Volkskrant liep met hem mee en schetste de discussies die hij voerde. Een van de D66-criticasters was Sem El Otmani (31) uit Culemborg. ‘Vind je het niet frustrerend dat Jetten geen ruggengraat toont?’, vroeg hij aan Bamenga. ‘We zijn niet de enige partij in het kabinet’, reageerde de politicus. De demonstrant schudde daarop zijn hoofd: ‘Op sommige onderwerpen kun je misschien een compromis zoeken, maar niet als het om zo’n groot onrecht gaat.’ De D66-criticaster vond ten slotte dat D66 uit het kabinet moet stappen, vanwege Palestina. Bamenga was het daarmee oneens. ‘Uit het kabinet stappen brengt een oplossing voor de Palestijnen ook niet dichterbij.’
Rode Lijn-demonstrant. Beeld: Tayfun Balcik
Er waren veel prominente Nederlanders aanwezig op het protest. Zo deelde muzikant Douwe Bob een emotioneel bericht op Instagram. ‘Ik ben meestal de enige in mijn bubbel die vocaal is over Gaza en nu zie ik duizenden mensen om me heen. Dat is heel fijn om te zien.’ Vorig jaar beschuldigde VVD-leider Dilan Yesilgöz Douwe Bob van antisemitisme, vanwege zijn kritiek op Israël.
Wie ook meeliep, was Job Cohen, oud-burgemeester van Amsterdam en oud-leider van de PvdA, een van de voorlopers van Pro. ‘Het heeft mij grote moeite gekost om in te zien dat wat de Israëlische regering doet, een genocide is’, zei Cohen. Hij kreeg daarop direct een kritische vraag van journalist Eppo Tjuchem: ‘Heeft u daar drie jaar over gedaan?’ Cohen reageerde, een beetje beduusd en mompelend: ‘Deze analyse heb ik de afgelopen drie jaar al gemaakt, maar het is doorgegaan en erger geworden, ook als je kijkt naar de Westelijke Jordaanoever [waar Israëlische kolonisten ongestraft geweld plegen tegen Palestijnse burgers, red.].’
Bij de demonstratie werden ook fellere termen gebruikt om Rob Jetten of Israël te bekritiseren. Zo hield Bij1-leider Tofik Dibi, tevens fractievoorzitter van de BIJ1-fractie in de Amsterdamse gemeenteraad, een bord vast met de tekst: ‘F*ck Rob Jetten. Van de Rijn tot de Maas’. Op Instagram schreef hij: ‘Zo was Rob er toch bij vandaag. Iedereen die er was, iedereen die iets liefs kwam zeggen of een knikje gaf: jullie hebben m’n ziel gevoed. We blijven samenkomen, zolang als nodig is, totdat Nederland solidair is met het volk in plaats van de onderdrukker.’
Historicus Thomas von der Dunk in vol ornaat
De Rode Lijn-protesten gaan altijd gepaard met oog voor mode. Zo was er een stoet van geisha-achtige vrouwen in rode gewaden te zien en had Kanttekening-columnist Thomas von der Dunk zich gehuld in een pak van rood leer.
Jezidi’s krijgen steeds vaker een afwijzing van de IND, terwijl ze niet veilig kunnen terugkeren naar Irak. Duizenden jezidi’s leven er al jaren onder zware omstandigheden in kampen, zonder uitzicht op een betere toekomst.
Ahmed zit er stilletjes bij als studenten uit zijn klas zich buigen over de vraag wat er volgens hen beter kan in Nederland. Het is de dag waarop de Troonrede wordt uitgesproken en mbo-studenten zijn in Den Haag bij elkaar gekomen om op te schrijven hoe deze er volgens hen uit zou moeten zien. Dagvoorzitter Karim Amghar legt uit over welke kwesties ze kunnen debatteren.
‘Mag ik u misschien wat vragen?’, zegt Ahmed. Hij begint te vertellen. Het is niet de hoogte van zijn stagevergoeding of de kosten van het ov waarover hij zich op dit moment de meeste zorgen maakt. Het is zijn toekomst. Hij mag niet in Nederland blijven, maar kan ook niet terug naar het Iraakse tentenkamp waar zijn ouders nog altijd wonen.
Ahmed is jezidi. In augustus 2014 richtte terreurgroep IS een genocide aan onder deze religieuze minderheid in Irak. Duizenden jezidi’s werden vermoord, ontvoerd of verdreven uit het Sinjar-gebied. De Verenigde Naties hebben de misdrijven van IS tegen de jezidi’s als genocide erkend.
Meer dan tien jaar later zijn de gevolgen nog altijd voelbaar. Duizenden jezidi’s leven nog steeds in ontheemding, onder meer in tentenkampen in de Koerdische regio van Irak. Veel van hun huizen zijn verwoest en de wederopbouw van Sinjar verloopt moeizaam. Ook de omstandigheden in de kampen zijn vaak erbarmelijk.
‘Het leven was er ontzettend moeilijk’
‘Ik woonde van mijn zevende tot mijn vijftiende in verschillende tentenkampen, van 2015 tot 2023. Het leven was er ontzettend moeilijk. Er was weinig toegang tot schoon water en de voorzieningen waren erg beperkt. We konden wel naar school, maar het onderwijs was van zeer slechte kwaliteit. Er was een tekort aan leerkrachten en we hadden niet altijd voldoende lesmateriaal. Ook aan medische zorg en elektriciteit was gebrek. We kregen nauwelijks hulp van de Iraakse overheid. Soms ontstonden er branden in de tentenkampen, waarbij mensen in hun tenten om het leven kwamen.’
In 2023 besloot Ahmed te vluchten. Hij wilde niet langer in onzekerheid leven en hoopte op een plek waar hij veilig kon zijn, onderwijs kon volgen en een toekomst kon opbouwen. Zijn ouders, zusje en broertje liet hij achter in Irak, waar zij nog altijd in het tentenkamp wonen.
Op 19 maart 2024 kwam Ahmed aan in Nederland. Diezelfde dag diende hij zijn asielaanvraag in, maar hij had geen slechtere timing kunnen kiezen. In 2024 veranderde het Nederlandse asielbeleid voor jezidi’s. Tot dan toe woog het behoren tot de jezidi-gemeenschap zwaar mee bij de beoordeling van asielaanvragen. Maar de Nederlandse overheid vond dat de situatie voor jezidi’s was veranderd. Hoewel de gemeenschap nog altijd kwetsbaar was, was er volgens het kabinet niet langer voldoende reden om jezidi’s als groep aan te merken als mensen die in Irak vervolging te vrezen hebben. Sindsdien worden hun asielaanvragen individueel beoordeeld.
Hoewel Ahmed zijn asielaanvraag al had ingediend voordat het beleid op 1 juli 2024 veranderde, werd zijn aanvraag onder het nieuwe beleid beoordeeld. Op 29 april 2025 wees de IND zijn aanvraag af. De IND vond dat zijn persoonlijke omstandigheden onvoldoende aanleiding gaven om hem internationale bescherming te verlenen. Daarbij woog onder meer mee dat Ahmed zelf niet persoonlijk was bedreigd of mishandeld.
Meer afwijzingen
Ahmed was niet de enige. Hoewel de IND geen cijfers kan geven over het aantal ingewilligde en afgewezen asielaanvragen op basis van religie, schatten mensenrechtenactivisten dat momenteel rond de 2.500 jezidi’s in onzekerheid leven over hun asielprocedure.
Tentenkamp waar jezidi’s worden opgevangen
Om aandacht te vragen voor hun lot, overhandigde de jezidi-gemeenschap samen met actiegroep Heerlen Mondiaal onlangs een petitie aan de voorzitter van de commissie voor Asiel en Migratie. ‘Vele duizenden jezidi’s leven nog altijd in ontheemding, vaak in kampen in de Koerdische regio in Irak. Een veilige en duurzame terugkeer naar hun oorspronkelijke woongebieden, zoals Sinjar, is voor veel jezidi’s nog altijd niet mogelijk. Wij vinden dat deze jezidi’s blijvend bescherming in Nederland moeten krijgen’, stond in de tekst. De petitie werd ruim zesduizend keer ondertekend.
Nara Silo was een van de deelnemers aan het initiatief namens belangenorganisatie Ezidi Rights NL. Ook zij heeft een jezidi-achtergrond en is net als Ahmed in afwachting van de uitkomst van haar hoger beroep, nadat haar aanvraag door de IND was afgewezen. Ze kwam in 2022 op 19-jarige leeftijd naar Nederland met twee jongere broers en neefjes. Haar neven kregen wel een verblijfsvergunning en zij niet, omdat haar gesprek met de IND pas later plaatsvond. Ze kreeg dus te maken met de nieuwe regels.
‘Er worden veel haatberichten verspreid op sociale media’
Silo kan er niet bij dat de Nederlandse regering de huidige situatie in Irak veilig genoeg vindt voor de jezidi’s. ‘Het is duidelijk dat het niet veilig is. Niemand kan heel zijn leven in een tentenkamp wonen en de jezidi’s worden bovendien nog altijd bedreigd en gediscrimineerd. Er worden veel haatberichten verspreid op sociale media en in de Koerdische regio is zelfs een georganiseerde haatcampagne geweest tegen de jezidi-gemeenschap. De Iraakse regering deed hier niets tegen.’
Kamperen voor de Tweede Kamer
De inmiddels 23-jarige laat het er niet zomaar bij zitten. Begin dit jaar besloot ze de barricade op te gaan om aandacht te vragen voor deze situatie. ‘Samen met andere jezidi’s hielden we een sit-in voor de Tweede Kamer. We zetten er tenten op en bleven er twintig dagen zitten.’
Het resulteerde in gesprekken met meerdere politici en met de ambtenaar die verantwoordelijk was voor het schrijven van het ambtsbericht. ‘We vertelden hem wat wij wisten over de situatie in ons thuisland en overhandigden alle beschikbare informatie die we hadden, zoals rapporten van mensenrechtenorganisaties. Hij beloofde ernaar te kijken, maar kon niet uitleggen waarom het huidige ambtsbericht hier niet over gaat.’
De ministers van Buitenlandse Zaken en van Asiel en Migratie deden dat onlangs wel. Op vragen van Tweede Kamerleden Kati Piri en Lisa Westerveld (Pro) antwoordden ze dat ze de kwetsbare positie van de jezidi’s erkennen, maar dat dit niet hetzelfde is als vervolging. ‘Er is op dit moment geen informatie dat jezidi’s in het algemeen te vrezen hebben voor vervolging in Irak’, aldus de ministers.
Piri en Westerveld vinden dit onbegrijpelijk. In het ambtsbericht dat het ministerie zelf heeft geschreven staat immers dat 88 procent van de binnenlands ontheemden die terugkeerden naar Sinjar onder zware leefomstandigheden leeft. Sinds de humanitaire hulp vanuit de VS is weggevallen, is de situatie in de kampen alleen maar verslechterd en ook de kans op vervolging is nog steeds reëel, stellen ze.
Geen goede motivering
Dit besef lijkt te zijn geland in de rechtbank. De rechtbank Den Haag oordeelde dit jaar in meerdere zaken dat een afwijzing van een jezidi uit de regio Sinjar niet in stand kon blijven, omdat de minister onvoldoende had gemotiveerd waarom ontheemdenkampen in de Koerdische regio voor deze persoon als normale woon- of verblijfplaats konden gelden.
De Raad van State buigt zich momenteel ook over de kwestie. Op 17 maart 2026 vond een zitting plaats over vier zaken van jezidi’s, Silo was erbij. ‘De zitting ging over de vraag of jezidi’s moeten terugkeren naar ontheemdenkampen in Irak en of deze kampen als een normale woon- of verblijfplaats voor jezidi’s kunnen worden beschouwd. Op een gegeven moment vroeg de rechter waarom de IND denkt dat ontheemdenkampen een goede plek zijn voor jezidi’s om te wonen. Een medewerker van de IND antwoordde toen: ‘De minister denkt dat als ze daar zeven jaar hebben gewoond, ze daar ook hun hele leven kunnen wonen.’ Dat vond de rechter geen goede motivering.’
De uitspraken zijn nog niet gedaan. De IND heeft één van de vier zaken ingetrokken om deze opnieuw te beoordelen. In de andere drie zaken wachten de betrokkenen nog op een uitspraak. Dat de rechter nu ingrijpt geeft Silo hoop en motivatie om door te vechten. ‘Hier komt mijn motivatie om rechten te studeren vandaan’, vertelt ze.
Bonusoma
Ook Ahmed wil graag de politiek in. Hij volgt een mbo-opleiding op niveau 4, gericht op recht, verzekeringen en HR. Hij wil later verder studeren in de richting van het recht. Op termijn hoopt hij mensen te kunnen helpen die met onrecht te maken krijgen. Maar zolang zijn verblijfsstatus onzeker is, blijft het moeilijk om plannen voor de toekomst te maken, vertelt hij. ‘Het gaat niet zo goed met me, ik moet voortdurend denken aan mijn zaak. Daardoor kan ik me maar moeilijk concentreren’, vertelt hij aan de telefoon als hij even bij zijn bonusoma is.
‘Het gaat niet zo goed met me’
Mevrouw Verschuren, zoals de bonusoma heet, breekt in op het gesprek omdat ze er ‘gewoon emotioneel van wordt’. ‘Ahmed is een van de weinige jongens die ik ken die zo hard zijn best doet. Hij heeft mooie cijfers op school en regelt alles zelf. Hij zocht zelf zijn advocaat uit om zijn zaak voor de hogere rechter te brengen en dan doet hij ook nog eens heel veel voor mij. Een jongen zoals hij zou in deze maatschappij echt iets kunnen bewerkstelligen.’
‘Ik doe mijn best om hier een toekomst op te bouwen’, zegt Ahmed. ‘Ik studeer, houd me aan de regels en wil iets betekenen voor de Nederlandse samenleving. Ik begrijp dat er regels zijn voor asiel, maar ik hoop dat er ook echt naar mijn persoonlijke situatie wordt gekeken. Ik weet niet wat ik moet doen als ik geen verblijfsvergunning krijg. Ik kan echt niet terug naar het tentenkamp.’
Onze site gebruikt cookies en vergelijkbare technologieën onder andere om u een optimale gebruikerservaring te bieden. Ook kunnen we hierdoor het gedrag van bezoekers vastleggen en analyseren en daardoor onze website verbeteren.
Deze website gebruikt cookies om uw gebruikservaring op deze website te verbeteren. Van deze cookies worden cookies aangemerkt als "Noodzakelijk" in uw browser bewaard, deze cookies zijn essentieel voor het functioneren van de website. Bijvoorbeeld het opslaan van uw keuze of u wel of geen cookies wilt hebben. Wij maken ook gebruik van cookies van derde partijen die ons helpen met het analyseren en begrijpen van de gebruik van deze website door u. Deze cookies worden alleen gebruikt als u daar toestemming toe geeft. U heeft ook de mogelijkheid om uzelf uit te sluiten voor deze cookies. Dit zal echter effect hebben op uw gebruikerservaring.
Noodzakelijke cookies zijn absoluut nodig voor het functioneren van de website. De cookies in deze categorie zorgen alleen voor de veiligheid en het functioneren van deze website . Deze cookies bewaren geen persoonlijke gegevens
Deze cookies zijn niet strict noodzakelijk, maar ze helpen de Kanttekening een beter beeld te krijgen van de gebruikers die langskomen en ons aan te passen aan de behoeftes van onze lezers. Hiervoor gebruiken wij tracking cookies. Bij het embedden van elementen vanuit andere websites zullen er door deze sites ook cookies worden gebruikt.
