Israël erkent de Armeense Genocide toch niet als genocide. De stemming in de Knesset, het Israëlische parlement, is zonder opgaaf van reden van de agenda geschrapt.
Volgens de Turks-Armeense krant Agos zou de bemiddeling van Azerbeidzjan – waarmee Israël goede militaire banden heeft, maar ook een trouwe bondgenoot van Turkije is – achter de intrekking van het wetsvoorstel zitten.
Eigenlijk zou eind deze maand de stemming over het wetsvoorstel van het kabinet-Netanyahu in de Knesset moeten plaatsvinden. Maar Agos meldt dat deze stap terug van het Israëlische regime past in een traditie om Turkije niet voor het hoofd te stoten en de officiële erkenning van de Armeense genocide voor onbepaalde tijd uit te stellen.
Kritische Armeniërs hechtten sowieso weinig waarde aan de erkenning van de Armeense Genocide door de Knesset, vanwege de genocide die Israël pleegt op de Palestijnen in Gaza. Serj Tankian, de ex-leadzanger van de wereldberoemde rockband System of a Down, formuleerde het als volgt: ‘Het feit dat een genocideplegende staat, die zich tegen de Palestijnen en Libanezen schuldig maakt, de genocide op mijn voorouders erkent, is het slechtste wat Armeniërs kan overkomen. Dat onze geschiedenis en onze pijn worden gebruikt voor politiek gewin, is waardeloze politiek.’
Eerder deze maand nog sprak de Israëlische minister van Buitenlandse Zaken Gideon Saar over een ‘juiste beslissing’ om de Armeense Genocide te erkennen. Het zou een ‘zaak van rechtvaardigheid’ zijn en getuigen van een ‘principiële houding’ tegenover Turkije om dat te doen.
Tien jaar geleden mislukte in Turkije een staatsgreep. Daarna werden honderdduizenden mensen vervolgd, onder wie veel Gülen-sympathisanten. Vier van hen vertellen hoe die avond hun leven voorgoed veranderde. ‘Nederland is voor ons een nieuw thuis geworden.’
Op 15 juli 2016 vond in Turkije een mislukte staatsgreep plaats. Het was een bepalend moment in de carrière van president Recep Tayyip Erdogan. Hij gebruikte de couppoging als aanleiding om honderdduizenden mensen te vervolgen en op te sluiten. Daarmee gaf hij het startschot voor het autoritaire bewind dat op dag van vandaag critici en de oppositie zonder pardon oppakt.
Erdogan wees direct naar de Gülenbeweging als verantwoordelijke voor de staatsgreep. De islamitisch spiritueel leider Fethullah Gülen ontkende echter iedere betrokkenheid en pleitte voor een onafhankelijk onderzoek, maar dat kwam er niet. Volgens verschillende analyses zouden naast Gülen-sympathisanten ook kemalistische en andere officieren bij de staatsgreep betrokken zijn geweest. De precieze toedracht van de coupnacht is dan ook nooit opgehelderd.
Turkse staatsmedia
De Turkse staatsmedia besteden al wekenlang veel aandacht aan de mislukte coup van 15 juli. Niemand in Turkije ontkomt aan termen als het ‘kwaadaardige terreurnetwerk FETÖ’. Dit jaar bedacht de staatszender TRT zelfs de nieuwe term ‘Fetönyahu’, waarmee wordt gesuggereerd dat Gülen-sympathisanten handlangers zijn van het zionistische regime in Israël en de VS. Zo doen nog altijd allerlei complottheorieën over 15 juli 2016 de ronde. In die wirwar van verhalen en de officiële staatsvisie is er nauwelijks ruimte voor de zware gevolgen die gewone Gülen-sympathisanten sinds die dag ondervinden.
‘15 juli 2016 staat voor altijd in mijn geheugen gegrift’
De Kanttekening sprak met twee Nederlandse Gülen-sympathisanten, beiden ondernemers, en twee gevluchte docenten uit Turkije, die hun leven ondanks alle ontberingen weer hebben opgepakt. Terwijl de een zich, voor zover mogelijk, ‘volledig herpakt’ heeft en is uitgegroeid tot een succesvol zakenpersoon, is voor de ander de pijn van 15 juli nog altijd een dagelijkse realiteit. Hoe komen zij deze dagen door en hoe blikken zij terug op het afgelopen decennium?
Ahmet Taskan
‘15 juli 2016 staat voor altijd in mijn geheugen gegrift’, zegt Ahmet Taskan, de Turks-Nederlandse zakenman met meerdere bedrijven op zijn naam. ‘Ik was onderweg naar huis in Utrecht toen ik werd gebeld door een autochtone Nederlandse vriend. Hij vertelde mij dat er in Turkije een staatsgreep gaande was. Dat bericht kwam als een donderslag bij heldere hemel. Eenmaal thuis zette ik direct de televisie aan. De beelden van tanks op de Bosporusbrug en laag overvliegende gevechtsvliegtuigen maakten al snel duidelijk dat er iets zeer ernstigs aan de hand was.’
Terwijl nationalistische Erdogan-aanhangers, na een oproep van de president, de straat op gingen om het regime te verdedigen, spreekt Taskan tien jaar later zijn twijfels uit over de gang van zaken.
‘Bij eerdere militaire interventies in Turkije werden doorgaans eerst de media en communicatiemiddelen uitgeschakeld, maar deze keer bleven televisie, internet en sociale media gewoon functioneren. Ook het tijdstip voelde opmerkelijk. Historisch gezien vonden militaire ingrepen meestal diep in de nacht plaats, wanneer de bevolking sliep, niet in de avond wanneer het leven nog op volle toeren draait. Daarnaast werd slechts één rijrichting van de Bosporusbrug afgesloten, terwijl de andere gewoon toegankelijk bleef. Ik vroeg mij af wat daarvan de militaire meerwaarde kon zijn. Hoe langer de avond duurde, hoe meer vragen er ontstonden. Verwarring en onzekerheid overheersten’, aldus Taskan. Kritische overpeinzingen die ook in het Turkije van Erdogan worden geuit, bijvoorbeeld door DEM-parlementariër Ömer Faruk Gergerlioğlu. Volgens Taskan kunnen mensen die zulke vragen stellen achter de tralies belanden.
Taskan wil dat toch nog steeds kwijt. ‘Zo verdween het rapport van de Turkse parlementaire commissie die de couppoging onderzocht uit de openbaarheid. Voorstellen van oppositiepartijen voor een nieuw parlementair onderzoek werden door de regeringspartijen AKP en MHP verworpen. Daarna volgden grootschalige arrestaties en lange gevangenisstraffen. Mensen werden soms veroordeeld voor handelingen die destijds volledig legaal waren, zoals het hebben van een rekening bij Bank Asya. Voor mij laten deze ontwikkelingen zien hoe Turkije zich de afgelopen tien jaar steeds verder heeft verwijderd van de democratische rechtsstaat.’
Spanning binnen de Turkse gemeenschap
De Turks-Nederlandse artiest Suvari Öztürk, die zijn muziek heeft gewijd aan mensenrechten en in het bijzonder aan de rechten van kinderen, heeft eveneens twijfels. ‘Op 15 juli 2016 was ik op bezoek bij mijn ouders. We zaten thuis televisie te kijken toen we rond 22.00 uur colonnes auto’s met toeterende bestuurders, Turkse vlaggen en luide Turkse muziek door de straten zagen rijden. Diezelfde avond werd de Gülen-beweging al aangewezen als verantwoordelijke voor de gebeurtenissen.’
Hij herinnert zich vooral de dag erna, 16 juli. ‘De spanning binnen de Turkse gemeenschap was om te snijden. Ik zag hoe families en vriendschappen uit elkaar vielen. In de tien jaar die volgden heb ik veel leed onder onschuldige mensen gezien. Tienduizenden mensen werden gevangengezet. Er zijn gedocumenteerde berichten over marteling in detentie en er zijn mensen omgekomen tijdens hun vlucht, onder wie gezinnen met kinderen die de oversteek naar Griekenland probeerden te maken.’
Taskan spreekt over een ‘compleet nieuwe werkelijkheid’ die op 16 juli begon. ‘Vrijwel direct na de mislukte staatsgreep werden aan de Turkse overheid gelieerde instellingen, stichtingen en verenigingen ingezet om namen te verzamelen van mensen in het buitenland die in verband werden gebracht met de Hizmet-beweging. Via de Turkse ambassade kwamen deze lijsten uiteindelijk in Turkije terecht. Tot mijn verbijstering bleek ook mijn naam daarop te staan. Van de ene op de andere dag werd ik bestempeld als staatsgevaarlijk.’
Dat voelde extra ‘wrang’, omdat ik enkele weken daarvoor nog op de Turkse ambassade was geweest en met de ambassade had samengewerkt bij de organisatie van bijeenkomsten. ‘De toenmalige ambassadeur had mij tijdens zijn afscheid zelfs publiekelijk bedankt voor mijn inzet, onder andere rond de viering van vierhonderd jaar diplomatieke betrekkingen tussen Nederland en Turkije.’
‘Mensen die mij jarenlang hadden gekend, namen ineens afstand’
Wat Taskan het pijnlijkst vond, was niet het bestaan van die zogenoemde Gülen-lijsten, maar de snelheid waarmee mensen veranderden. ‘Mensen die mij jarenlang hadden gekend, namen ineens afstand. Sommigen wilden niets meer met mij te maken hebben. Er ontstond een sfeer van angst, wantrouwen en uitsluiting, vooral op sociale media. Mensen werden geweerd uit moskeeën, sociale contacten werden verbroken en complete gemeenschappen raakten verdeeld. Ondanks alle druk heb ik bewust besloten mijn leven zo normaal mogelijk voort te zetten. Ik wilde niet dat angst mijn leven zou bepalen.’ Later kreeg hij ook te maken met doodsbedreigingen, waarvoor één persoon werd veroordeeld.
Öztürk wil na tien jaar leed graag meer hoop zien. ‘Ik vind dat echter wel moeilijk. Naar mijn overtuiging wordt een groot deel van de Turkse samenleving nog altijd sterk beïnvloed door polarisatie, desinformatie en diepgeworteld wantrouwen. Ik hoop dat er ooit ruimte ontstaat voor waarheid, rechtvaardigheid en verzoening, maar op dit moment zie ik die ontwikkeling nog onvoldoende.’
Taskan wil ook niet eindigen met uitsluitend verlies en pijn. Hij is iets optimistischer gestemd. ‘De afgelopen tien jaar zijn voor mij ook een periode van herbezinning en wederopbouw geweest. Zakelijk heb ik een volledig nieuwe koers gekozen. Met veel inzet heb ik inmiddels onder meer twee goed draaiende kleine ondernemingen opgebouwd. Dat geeft voldoening en vertrouwen in de toekomst.’
Een ander positief effect van de periode van vervolging is dat zijn blik op de wereld is verbreed. ‘Waar we vroeger vrijwel ieder jaar onze vakanties in Turkije doorbrachten, zijn we andere landen gaan ontdekken. Daardoor hebben we veel nieuwe ervaringen opgedaan en andere culturen leren kennen. Misschien wel de belangrijkste les die ik uit deze periode heb getrokken, is de waarde van de democratische rechtsstaat. Pas wanneer je ervaart hoe kwetsbaar vrijheid, onafhankelijke rechtspraak en fundamentele rechten kunnen zijn, besef je hoe onmisbaar ze zijn.’
Van de nood een deugd
Er zijn meer Gülen-sympathisanten die van de nood een deugd hebben gemaakt en sterker uit het trauma van tien jaar geleden zijn gekomen, al duurt dat voor velen nog altijd voort.
Neslihan Özcan Sahin, docent aan de Apolloschool in Amstelveen, en Melek H., wiskundedocent, behoren tot die groep. Beiden vluchtten in de nasleep van de couppoging, toen Turkije op basis van nooddecreten werd geregeerd, uit Turkije en hebben hier met bloed, zweet en tranen een nieuw bestaan opgebouwd.
Neslihan Özcan Sahin
Maar eerst terug naar hoe zij 15 juli beleefden. Sahin werkte destijds als wetenschapsdocent op een middelbare school in Adana. Haar man was industrieel ingenieur. ‘Tijdens de coupnacht waren we op bezoek in Gaziantep. We gingen met familie picknicken in een afgelegen gebied, waar onze telefoons geen bereik hadden. Tot ongeveer tien uur waren we daar. Toen we teruggingen, viel me al op dat de militaire politie controles uitvoerde en mensen aan de kant zette. We waren erg verbaasd. Pas toen we thuiskwamen en naar het nieuws keken, begrepen we enigszins wat er aan de hand was.’
Over 16 juli is Sahin duidelijk. ‘Dat was een complete hel voor ons. Ik gebruik die term bewust. Ons hele leven werd overhoopgehaald en we zouden het nooit meer terugkrijgen. We hebben alles verloren.’
Sahin kwam in 2018 met haar gezin naar Nederland via de beruchte Griekenlandroute, over de rivier de Meriç (Evros). ‘Tien jaar later doet het nog steeds veel pijn. Door een kapotte boot hebben we onze zoon zelfs even aan de Turkse kant van de rivier moeten achterlaten. Dat zou ik nooit meer doen.’
Ze heeft geen hoop meer voor Turkije, maar wel voor zichzelf en haar kinderen in Nederland. Terugkijkend geeft ze haar komst naar Nederland een religieuze betekenis. ‘Dit was een gedwongen migratie. Ik hoop dat het een hidjra (migratie omwille van God) is geweest.’
‘Juist door die gedwongen verhuizing ontstond er weer hoop. Vooral als je kijkt naar onze kinderen en naar het feit dat zoveel mensen nu in Europa, Amerika en andere landen wonen. Dat mensen de Gülen-sympathisanten op deze manier beter leren kennen, vind ik hoopgevend.’
‘Zouden ze accepteren dat iemand als ik lesgaf aan hun kinderen?’
Ze werkt inmiddels als docent nask (natuur- en scheikunde) op een middelbare school in Amsterdam. Die positie heeft ze niet zonder slag of stoot bereikt. ‘Terugkijkend was de vlucht naar Griekenland, over de rivier de Evros, het zwaarst. Mijn zoon was toen 9 jaar en mijn dochter 5. Mijn dochter hield ik voor dat we meededen aan Survivor, het televisieprogramma waarin deelnemers allerlei fysieke en mentale uitdagingen aangaan. Ik zei dat ze een pop zou krijgen die ze heel graag wilde.’
Na die beproeving begon in Nederland de strijd die uiteindelijk leidde tot haar docentschap, dat voor Neslihan veel meer is dan alleen een beroep. ‘Het is echt een passie, net als het leren van de Nederlandse taal’, zegt ze. ‘Ik wilde zo snel mogelijk Nederlands leren, wat eerlijk gezegd erg moeilijk is. We kwamen in 2018 aan. In 2020 kregen we een eigen woning en deed ik mee aan het project Statushouders voor de Klas. Ik móést weer voor de klas staan. Dat was mij afgenomen en daar had ik veel verdriet van.’
Ze vertelt dat op school soms werd uitgelachen om haar Turkse accent. ‘Het was het een pijnlijk proces. Ik heb lange tijd slapeloze nachten gehad, vooral voor ouderavonden. Ik vroeg me af: hoe zouden ouders op mij reageren? Zouden ze accepteren dat iemand als ik lesgaf aan hun kinderen? Gelukkig is dat nooit een probleem geworden.’
Neslihan maakt zich nog steeds zorgen over haar beheersing van de Nederlandse taal, maar zegt ook veel steun te hebben gekregen van haar schoolleiding. ‘Dat was ontzettend belangrijk voor mij. Ze hebben vertrouwen in mij en ik ben zelfs mentor geworden.’
Jaren in Irak
Voor Melek H. is een terugblik op 15 juli automatisch ook een terugblik op haar trouwfeest. Ze werkte destijds als docent wiskunde in Irak, maar was teruggekeerd naar Turkije om te trouwen. De bruiloft vond plaats op 19 juli, in een sfeer van angst. ‘Nog voordat we precies wisten wat er was gebeurd, werd de hele Gülen-beweging als dadergroep aangewezen. Toen wisten we dat er voor ons een zeer moeilijke periode zou aanbreken. Na ons trouwfeest zijn we meteen weer naar Irak vertrokken en nooit meer naar Turkije teruggekeerd. Dat is nu precies tien jaar geleden.’
Ze bleef nog enkele jaren in Irak, omdat ze daar een verblijfsvergunning had. Toen ze zwanger werd en haar ongeboren kind moest inschrijven, was een bezoek aan het Turkse consulaat noodzakelijk. Dat durfden zij niet aan. ‘We wilden de toekomst van ons ongeboren kind niet riskeren en hebben daarom een visum voor Nederland aangevraagd. Hier kregen we versneld een verblijfsvergunning. Mijn man ging na een IT-opleiding aan het werk en ik moest eerst de taal leren voordat ik weer als wiskundedocent aan de slag kon.’
Ook voor haar verliep die weg niet zonder obstakels. ‘De weg naar het docentschap liep parallel aan onze verblijfsprocedure, die gelukkig vrij snel werd afgerond. Daarna wachtten we op een woning van de gemeente Amsterdam. In die periode volgde mijn partner een IT-opleiding, terwijl ik voor onze baby zorgde. Toen we eenmaal een woning hadden, ben ik me volledig gaan richten op het leren van de Nederlandse taal.’
Terwijl haar partner aan de slag ging als softwareontwikkelaar, volgde H. een taalcursus en nam ze deel aan een traject om weer voor de klas te kunnen staan. Ze liep direct stage op een school. ‘Aan het einde van dat jaar was mijn Nederlands op voldoende niveau en begon ik te solliciteren.’
‘Nederland is voor ons een nieuw vaderland en een nieuw thuis geworden’
Ook dat bleek een uitdaging. ‘Ik was nog maar net in Nederland en hoewel mijn taalniveau officieel B2+ was, voelde dat in de praktijk nog niet zo. Daardoor waren scholen soms terughoudend om mij aan te nemen. Uiteindelijk kreeg ik de kans om wiskundeles te geven. Sindsdien heb ik zonder onderbreking gewerkt. Volgend schooljaar begin ik aan mijn zesde schooljaar in het onderwijs. Intussen hebben we, na vijf jaar, onze inburgeringsexamens gehaald en de Nederlandse nationaliteit gekregen. Daarna zijn we verhuisd naar ons eigen huis en sindsdien voelen we ons hier echt thuis.’
Haar dochter is in Nederland geboren en gaat binnenkort naar groep 6. ‘Door haar zijn we hierheen gekomen en hebben we voor onszelf een volledig nieuw leven opgebouwd. Nederland is voor ons een nieuw vaderland en een nieuw thuis geworden. Via dit interview willen wij al onze Nederlandse vrienden, leraren en buren bedanken die ons hebben geholpen, de weg hebben gewezen en ons hebben begeleid. We zijn er trots op deel uit te maken van deze samenleving en ons ervoor in te zetten.’
Op het tiende herdenkingsjaar van de mislukte couppoging tegen de Turkse president Recep Tayyip Erdogan is de strijd om wat er daadwerkelijk is gebeurd op de coupnacht nog steeds niet beslecht. De Turks-Amerikaanse lobbygroep De Alliantie van Gedeelde Waarden (AfSV), gelieerd aan de Gülenbeweging, pleit voor een onafhankelijk onderzoek naar de putschnacht van 15 juli 2016.
Tijdens de mislukte staatsgreep stierven, volgens uiteenlopende schattingen, meer dan 250 mensen: militairen, politiemensen en veel burgers. Veel burgers kwamen waren na een oproep van Erdogan de straat op gegaan, om de Turkse regering te beschermen tegen de putchisten. Na de mislukte coup wees Erdogan meteen met een beschuldigende vinger naar de Gülenbeweging: zij zouden achter de coup zitten. Duizenden Gülen-sympathisanten verloren hun baan, verdwenen achter slot en grendel en/of vluchtten het land uit.
Lobbygroep AfSV gelooft niet in het regeringsnarratief. De organisatie stelt dat tien jaar na de couppoging nog steeds geen ‘onafhankelijk onderzoek’ naar de feiten heeft plaatsgevonden. Een parlementaire commissie heeft destijds de militaire chef Hulusi Akar en inlichtingenchef Hakan Fidan niet gehoord en het rapport is ook nooit formeel gepubliceerd. De pro-Koerdische Dem-parlementariër Ömer Faruk Gergerlioglu heeft eerder deze maand ook naar het rapport gevraagd.
AfSV hekelt ook de partijdige Turkse rechtspraak. ‘Rechters die onder politieke invloed opereren, doen aan collectieve afstraffing en zijn daarmee instrumenten geworden om het officiële narratief te versterken in plaats van de rechtsstaat te dienen,’ aldus de groep in een verklaring.
De organisatie verwerpt guilt by association, oftewel vermeende daderschap op basis van bepaalde connecties, ongeacht iemands eigen acties. Dit draait basale rechtsprincipes, zoals de onschuldpresumptie (innocent until proven guilty) om naar guilty until proven innocent. Gülen-sympathisanten zijn collectief gestraft voor de daden van de coupplegers, terwijl ze niets met de staatsgreep van doen hadden. De Gülenbeweging wordt in de Turkse staatsmedia gebrandmerkt als ‘FETÖ’, wat staat voor Fethullistische Terreurorganisatie. Gülen-sympathisanten noemen hun beweging zelf Hizmet.
De Turkse staat heeft economisch geprofiteerd van de heksenjacht op Gülen-sympathisanten. Maar liefst 784 bedrijven werden geconfisqueerd, met een totale waarde van 42,3 biljoen Turkse lira. Dat is omgerekend bijna een miljard euro, maar waarschijnlijk is de totale waarde veel hoger omdat de Turkse lira in 2016 veel meer waard was dan tegenwoordig. Ook andere organisaties werden ontbonden. In de directe nasleep van de couppoging ging het bijvoorbeeld om 35 zorginstellingen, 934 scholen, 109 studentenwoningen, 104 stichtingen, 1.125 verenigingen, 15 universiteiten en 19 vakbonden.
De oproep van AfSV tot een onafhankelijk onderzoek naar de mislukte staatsgreep van 15 juli is vooralsnog aan dovemansoren gericht. Heel Turkije staat vandaag in het teken van de ‘heldhaftige martelaren‘, de Erdogan-aanhangers en nationalistische Grijze Wolven die de straten opgingen en stierven bij verschillende confrontaties met een factie binnen het leger. Vanuit negentigduizend moskeeën zijn vanavond speciale gebeden, sela, te horen, die ook tijdens de coupnacht klonken. Ze waren toen een oproep tot mobilisatie, om de president te beschermen.
De wetenschappelijke bureaus van SGP, BBB en de niet meer in de Tweede Kamer vertegenwoordigde NSC organiseren samen met de Stichting Democratische Vernieuwing het Congres Cultuurdefensie. Ze willen dat de Nederlandse cultuur behouden wordt, tegen de ‘schade’ van asielmigratie. Het congres wordt op zaterdag 19 september gehouden in de Bergkerk te Amersfoort.
Stichting Democratische Vernieuwing is het initiatief van filosofe Andrea Speyerbach (echte naam: Andrea Speijer-Beek), die vooral sinds 2025 in de schijnwerpers staat door haar uitgesproken rechtse standpunten over democratie, identiteit en migratie. Doel van haar stichting is een rechtszaak tegen de Nederlandse staat aanspannen, om de gevolgen van massamigratie voor de Nederlandse cultuur en ‘inheemse’ bevolking aan te pakken. Ze willen afdwingen dat de overheid de gewortelde Nederlanders beter beschermt, aldus de Volkskrant. Speyerbach is voorzitter van de stichting, andere bestuursleden zijn voormalige BBB-minister Gouke Moes (vice-voorzitter) en de rechtse polemist Teun Voeten (secretaris en penningmeester).
Het initiatief doet sterk denken aan de toogdag van Stichting de Nederlandse Leeuw over migratie. Die werd op 19 januari 2018 in de Haarlemse Broodfabriek georganiseerd met als doel ‘de progressief-liberale denkcultuur te doorbreken’. Hoofdspreker van die dag was de controversiële, in rechtse kringen populaire Canadese wetenschapper Jordan Peterson. Sprekers op dit congres leverden kritiek op de multiculturele samenleving en spraken over identiteit, westerse waarden, politieke correctheid en de door hen ervaren druk op de Nederlandse cultuur. Linkse critici spraken over een extreemrechts congres.
In vergelijking met de toogdag van De Nederlandse Leeuw lijkt het Congres Cultuurdefensie meer juridisch en beleidsmatig gericht. Het heeft alles te maken de rechtszaak die Stichting Democratische Vernieuwing aanspannen wil om de Nederlandse cultuur te beschermen. Ook is het Congres Cultuurdefensie institutioneler, gezien de samenwerking met de wetenschappelijke bureaus van drie politieke partijen.
In de Soedanese stad Al‑Obeid, waar ruim een half miljoen inwoners en naar schatting honderdduizend ontheemden vastzitten, groeit de angst. De Rapid Support Forces (RSF) omsingelen de stad steeds verder, zo bericht Het Parool.
Een herhaling van Al-Fashir dreigt. Toen deze Soedanese stad werd veroverd door de rebellen werden veel onschuldige burgers vermoord. VN‑functionarissen slaan daarom alarm.
Al‑Obeid is strategisch cruciaal. De stad verbindt de Soedanese hoofdstad Khartoem met de westelijke regio’s Kordofan en Darfur. Ook is Al-Obeid een handelscentrum voor Arabische gom en ligt het aan de pijpleiding die olie uit Zuid‑Soedan naar Port Soedan vervoert. Sinds het uitbreken van de oorlog in april 2023 is de stad regelmatig aangevallen. Hoewel de RSF eerder werd verdreven bleven de rebellen de toevoer van voedsel, brandstof en medicijnen blokkeren.
Volgens het Yale Humanitarian Research Lab heeft het regeringsleger veertien controleposten en vijftig kilometer aan verdedigingswerken rond de stad aangelegd. Ondertussen worden dagelijks drones ingezet tegen civiele infrastructuur. Het VN‑Mensenrechtenbureau registreerde tussen 6 en 28 juni minstens 45 doden. Waterpompen liggen stil, voedsel is schaars en de prijs voor drinkwater steeg volgens Sudan Tribune van 9000 naar 25.000 pond.
De internationale gemeenschap reageert dit keer sneller: de VN‑Veiligheidsraad hield een spoeddebat en het Europees Parlement benoemde expliciet de rol van de Verenigde Arabische Emiraten, die de RSF-rebellen steunt. Clingendael‑analist Guido Lanfranchi: ‘De Emiraten maken deze oorlogsmachine mogelijk.’
De wereld is verdeeld in twee helften: rijk en arm. Deze twee helften worden ongelijk getroffen door de opwarming van de aarde. Zomerhitte zal de komende decennia delen van de zuidelijke helft van de wereld steeds slechter leefbaar maken. Veel bos zal verbranden en moeizaam herstellen. In Afrikaanse, Aziatische en Zuid-Amerikaanse landen zullen mensen met geld zich redden. Ze kunnen naar een ander land verhuizen, of anders bouwen ze gekoelde steden waarin elk huis, elk winkelcentrum, elk ‘buitenterras’ en elk sportstadion airconditioning heeft. Die steden worden in verzengende hitte gebouwd door kansarme arbeiders die zich daar doodwerken.
Ook in Zuid-Europa verbranden toeristen op plekken waar vroeger alleen barbecues het vlees roosterden. De Parijse bossen bij Fontainebleau zijn zo droog dat er in een paar dagen tienduizenden hectares verbranden. De evenaar doemt op in het noorden. Het klimaatprobleem van de wereld kunnen we vanuit Nederland niet oplossen. Maar ons eigen land heeft ook een hittekloof, en daar gaan we wel over. Deze zomer hebben we halverwege juli al hittegolven en codes rood achter de rug. Daarbij geldt: hoe zwakker de sociaaleconomische positie, hoe meer nadelen een Nederlander ondervindt van een hittegolf. Onze steden kennen een sterke segregatie tussen arme en rijke stadsdelen – en dat is ook een klimaattweedeling. Arme stedelingen wonen vaker in slecht geïsoleerde woningen. Hun stadswijken kampen meer met hittestress dan welgestelde wijken. Installaties voor zonwering, zoals screens en zonneschermen, mogen aan een huurwoning niet altijd gemonteerd worden – even los van het feit dat een sociale huurder dit vaak niet kan betalen. Over vloerkoeling of de koeltepomp heb ik het dan niet eens.
Hitte-koelteongelijkheid heet dit fenomeen. Daarbovenop komt dat arme mensen vaker kampen met obesitas, diabetes, hart- en vaatziekten en COPD, waardoor zij meer last hebben van warmte. Dit geldt trouwens ook voor mensen met psychiatrische aandoeningen; straatoverlast en suïcide nemen toe bij hitte. Bij de hittegolf van juni/juli was sprake van oversterfte: er overleden meer Nederlanders dan je normaal in die periode mag verwachten.
De hittestress doet zich in verhevigde mate voor in onze grote steden
Enkele nadelige gevolgen van de opwarming zijn plaatselijk te verzachten. De hittestress doet zich in verhevigde mate voor in onze grote steden: Rotterdam, Den Haag, Amsterdam en Utrecht. Arme stadswijken zijn vaak versteend of hebben onaantrekkelijke parken met weinig publieke voorzieningen. Schaduwrijke sportparken en volkstuinen zijn in arme stadsdelen weliswaar talrijk aanwezig, maar de toegankelijkheid is matig. Ze zijn omgeven door sloten en strenge hekken, waardoor je eromheen moet in plaats van erdoorheen kunt. In juni, juli en augustus zijn veel sportparken dicht. Volkstuinen liggen ook relatief vaak in arme stadsdelen, maar arm stadsvolk vindt er geen schaduw. De tuinparken zijn tegenwoordig een soort stadscampings met een private sfeer – de stedelijke middenklasse bivakkeert er in particuliere chaletjes.
Laten we het aanpakken van de klimaatkloof daarom beginnen in onze steden. Maak alle arme buurten drastisch veel groener. Investeer in bomen. Transformeer elk sportpark en volkstuincomplex tot een uitnodigend en publiek toegankelijk gebied met doorgaande routes. Isoleer huizen niet alleen zodanig dat ze ’s winters warmte vasthouden, maar ook zo dat ze die ’s zomers wél laten ontsnappen.
Daarmee duwen we de evenaar niet terug naar het zuiden, maar beperken we het leed en de schade voor mensen die toch al kwetsbaar zijn.
De Raad van State, het hoogste adviesorgaan van de Nederlandse regering, uitte maandag in een advies ernstige bezwaren tegen het intrekken van de spreidingswet, zo melden meerdere media. Het plan om de wet in te trekken werd ingediend door JA21, FvD, BBB, Groep Markuszower en Mona Keijzer.
De rechtse Kamerfracties willen van de spreidingswet af, omdat de wet zou leiden tot een ‘verregaande inperking van de gemeentelijke autonomie’. Daardoor zouden gemeenten niet meer de vrijheid hebben om gehoor te geven aan de wensen van de lokale inwoners. Ook zou de spreidingswet afleiden van het verminderen van het aantal mensen dat asiel aanvraagt, iets wat deze partijen als prioriteit zien.
De spreidingswet, die op 1 februari 2024 in werking is getreden, geeft gemeenten de opdracht om opvanglocaties voor asielzoekers te regelen. Via een verdeelsleutel moet het gaan zorgen voor een meer evenwichtige spreiding van asielzoekers over het land. Het idee is dat de druk op gemeenten die veel asielzoekers opvangen minder wordt, zodat er minder gebruik hoeft te worden gemaakt van noodopvanglocaties.
De Raad van State verwerpt de argumentatie van de rechtse partijen. De raad schrijft dat de autonomie van gemeenten ‘niet onbeperkt’ is, en dat gemeenten opgedragen kunnen worden om mee te werken aan nationaal beleid. Ook merkt het adviesorgaan op dat gemeenten zelf hebben opgeroepen de spreidingswet niet in te trekken. Ten slotte neemt het aantal asielaanvragen niet af als de wet wordt ingetrokken, aldus de Raad van State, want de spreidingswet gaat over de opvang.
De raad adviseert daarom om het voorstel niet in behandeling te nemen. Het adviesorgaan stelt daarbij ook dat intrekken of het ter discussie stellen van de wet tot veel onrust zal leiden.
De Europese Unie maakte samen met andere organisaties maandag bijna 900 miljoen euro vrij voor de wederopbouw van het nog steeds door genocide getroffen Gaza. Niettemin slaagde de EU er die dag nog steeds niet in om sancties tegen Israël of een verbod op de handel met illegale Israëlische nederzettingen in te stellen. Dat blijkt uit berichtgeving van onder meer NRC en Trouw.
Nederland is, net als onder meer Spanje en Ierland, voorstander van handelsrestricties met Israël. Minister van Buitenlandse Zaken Tom Berendsen dringt aan op een importverbod uit illegale nederzettingen op de bezette Westelijke Jordaanoever. Landen als Duitsland, Bulgarije en Tsjechië zijn tegen zulke stappen.
Dat het voorstel om handel met de nederzettingen te verbieden het niet haalde, heeft volgens NRC te maken met het feit dat de Europese Commissie aanstuurde op unanimiteit, wat betekent dat alle lidstaten moeten instemmen. Hierbij blijkt het standpunt van Commissievoorzitter Ursula von der Leyen cruciaal. Zij heeft zich na de aanval door Hamas op Israël op 7 oktober 2023 altijd achter Israël geschaard en hield dit vol, ondanks de genocide door Israël op de Palestijnen in Gaza. Zij is tegen sancties tegen Israël.
NRC wijst erop dat de Commissie er best voor had kunnen zorgen dat het voorstel unaniem werd gesteund, zoals met de uitfasering van Russisch gas. Dit voorstel werd zo geformuleerd dat niet alle lidstaten hoefden in te stemmen.
Mocht het voorstel voor een handelsverbod later tot een stemming komen, dan zal Duitsland naar verwachting tegen stemmen. Kritiek op Israël is in Duitsland heel gevoelig, vanwege de Holocaust en het Duitse schuldgevoel hierover.
Volgens Trouw zal de EU op korte termijn geen besluit nemen over sancties tegen Israël. Waarschijnlijk zullen de lidstaten de Commissie vragen een officieel wetsvoorstel in te dienen, waarna de ministers in oktober een besluit nemen.
Er zijn wel EU-sancties tegen extremistische kolonisten en organisaties van kolonisten die zich schuldig hebben gemaakt aan geweld tegen Palestijnen. Israël zelf blijft echter buiten schot. Dit terwijl de staat Israël actief kolonisatie, verdrijving van en geweld tegen Palestijnen ondersteunt. Volgens de Israëlische mensenrechtenorganisatie Btselem is kolonistengeweld zelfs ‘onderdeel van de strategie van het apartheidsregime, dat steeds meer land op de Westelijke Jordaanoever poogt in te nemen.’
Volgens criticasters is Nederland medeplichtig aan de genocide in Gaza. Want ondanks een rechtszaak, onder andere aangespannen door The Rights Forum, blijft ons land nog steeds onderdelen van F-35 straaljagers naar Israël sturen. Inmiddels is duidelijk dat er een reëel risico bestaat dat deze vliegtuigonderdelen worden ingezet voor het schenden van het internationaal recht. Hoewel Nederland na het oordeel van de Hoge Raad vorig jaar directe leveringen stopzette, gaan indirecte leveringen via de Verenigde Staten gewoon door. Volgens The Rights Forum probeert de Nederlandse staat de zaak voortdurend te vertragen, zodat de leveringen kunnen blijven doorgaan.
Op de avond dat de eerste vijftien asielzoekers aankwamen in Loosdrecht, vlogen er fakkels en vuurwerk richting het gebouw waar ze net hun tas hadden neergezet. En de brandweer werd tegengehouden terwijl de struiken tegen het gebouw al vlam hadden gevat. Dit gebeurde alleen maar om wie ze zijn en waar ze naartoe waren gebracht.
Ik moest aan die avond denken toen ik vorige week door de gangen liep van het voormalige ziekenhuis aan de Sportlaan in Den Haag. Bij de ingang staat een bronzen beeld van Asklepios. De Griekse god met een staf in zijn hand en een slang die zich er kronkelend omheen wikkelt. Hij staat er al sinds 1960 als wachter tussen leven en dood. Hij hielp iedereen. Nooit heeft hij gevraagd wie er binnenkwam.
Twaalf jaar geleden lag ik hier zelf, uitgeput en intens gelukkig. Midden in de nacht hoorde ik mijn zoon voor het eerst huilen, zo hard dat het leek alsof hij wilde dat iedereen het wist. Niemand vroeg toen wie hij was of waar hij vandaan kwam. Hij werd gewoon liefdevol opgevangen. Nu is de ruimte veranderd in een tijdelijke theaterzaal, de rest van het gebouw staat leeg en stil. Het had een nieuwe bestemming moeten krijgen. Een asielzoekerscentrum.
Tijdens de commotie rondom die plannen speelde theatergezelschap Firma Mes daar de voorstelling Roomservice. De makers wonen zelf in de buurt en kregen ook de bewonersbrief over het azc op de mat. En in plaats van te demonstreren kozen ze ervoor om te luisteren naar de buurtbewoners, winkeliers, het COA, statushouders en de gemeente. Wat ze ophaalden, zag je terug op het toneel.
In de wijk ontstonden twee WhatsApp-groepen. De één tegen de komst van de asielzoekers en de ander die de nieuwkomers welkom heet. De voorstelling liet ook zien dat vriendschappen in de wijk kapot gingen, want elke kant had zijn eigen waarheid, en die waarheden pasten niet meer bij elkaar.
Wat zouden ze denken nu ze mij hier zien lopen?
En toen kwam de zin die dwars door me heen sneed. Dat mensen niet ergens naartoe vluchten, maar ergens vandaan. Ze laten een huis achter, ouders die ze misschien nooit meer terugzien. Bommen die ’s nachts vallen op daken waar kinderen sliepen. Dit alles ruilen ze in voor een tent, een overvolle boot, een wachtkamer zonder uitzicht. En niemand doet dat voor het plezier, en al helemaal niet voor een gebouw dat, zodra ze aankomen, in brand kan worden gestoken.
Met die gedachte nog in mijn hoofd liep ik na de voorstelling de wijk in, samen met mijn vriendin Bettelies. Ik zag villa’s met dubbele opritten, dure auto’s zonder een spatje vuil, geparkeerd op een paar honderd meter van een gebouw dat had moeten wachten op mensen die niets meer hebben. Hoe kan het dat mensen die werkelijk alles hebben, een ander niet eens het allerkleinste gunnen? Ze noemen het bezorgdheid om veiligheid, maar eigenlijk is het de angst voor gelijkheid.
Een man liep voorbij met zijn hond en keek zonder groet langs ons heen, en verderop deden twee vrouwen bij hun fiets alsof wij er niet waren. Wat zouden ze denken nu ze mij hier zien lopen? Misschien zien ze niet mij, maar alleen een hoofddoek, iemand die volgens hen terug moet naar haar eigen land?
Ik moest weer denken aan een scène uit de voorstelling die ik nog niet kon loslaten. Een buurtbewoner werd daarin boos omdat er een dakloze in zijn tuin lag te slapen. Ik vroeg me af hoeveel verslaving en huiselijk geweld er achter al die dichte voordeuren in deze wijk schuilgaan. Een dakloze die in een tuin slaapt is zichtbaar en krijgt een oordeel, maar wat zich achter deze voordeuren afspeelt, blijft onzichtbaar.
De nieuwe coalitie van Den Haag heeft afgelopen vrijdag besloten dat er geen azc komt aan de Sportlaan. De Griekse god heeft geboortes gezien en de dood, en nu ook een wijk die de deur dichthoudt voor mensen die niets anders vragen dan wat hij al zestig jaar symboliseert. Hulp bieden zonder te vragen wie je bent.
In Loosdrecht kreeg afkeer van de ander een vlam, en hier krijgt die een handtekening en beleid. Minder zichtbaar, maar niet minder hard. Deze wijk was niet bang voor wat er kon gebeuren, maar voor wat het zichzelf al had wijsgemaakt.
‘Say it loud, I’m black and I’m proud’ is het wereldberoemde nummer van James Brown uit de tijd van de Civil Rights Movement. Nu, bijna 60 jaar later, wordt een queervariant van die zelfverzekerde zwartheid dit jaar werkelijkheid in Amsterdam. Black Pride Nederland organiseert namelijk een eigen festival tijdens WorldPride Amsterdam.
Dit is een unicum in de zwarte emancipatiegeschiedenis in Nederland én voor de queercommunity. Het epicentrum van ‘zwarte trots’ op 4 en 5 augustus is in het Amsterdamse Westerpark. De sterk gegentrificeerde buurt in de binnenstad van Amsterdam is twee dagen lang een podium voor de zwarte queercultuur. Het wordt een event met muziek, films en workshops, maar het gaat ook over ondernemerschap en er is een zogenoemde ballroom.
Blijkbaar is er veel behoefte aan een eigen black space in de queercommunity. Maar de organisatie wil zich uitdrukkelijk niet afzetten tegen ‘witheid’. Het moet een plek zijn waar de eigen cultuur vanzelfsprekend het uitgangspunt is.
‘Black Pride Festival is een plek waar we niet hoeven uit te leggen wie we zijn,’ aldus de organisatie. Het is een plek ‘waar onze cultuur, onze geschiedenis en onze toekomst het vertrekpunt vormen.’
Het volledige programma wordt volgende week bekendgemaakt.
Onze site gebruikt cookies en vergelijkbare technologieën onder andere om u een optimale gebruikerservaring te bieden. Ook kunnen we hierdoor het gedrag van bezoekers vastleggen en analyseren en daardoor onze website verbeteren.
Deze website gebruikt cookies om uw gebruikservaring op deze website te verbeteren. Van deze cookies worden cookies aangemerkt als "Noodzakelijk" in uw browser bewaard, deze cookies zijn essentieel voor het functioneren van de website. Bijvoorbeeld het opslaan van uw keuze of u wel of geen cookies wilt hebben. Wij maken ook gebruik van cookies van derde partijen die ons helpen met het analyseren en begrijpen van de gebruik van deze website door u. Deze cookies worden alleen gebruikt als u daar toestemming toe geeft. U heeft ook de mogelijkheid om uzelf uit te sluiten voor deze cookies. Dit zal echter effect hebben op uw gebruikerservaring.
Noodzakelijke cookies zijn absoluut nodig voor het functioneren van de website. De cookies in deze categorie zorgen alleen voor de veiligheid en het functioneren van deze website . Deze cookies bewaren geen persoonlijke gegevens
Deze cookies zijn niet strict noodzakelijk, maar ze helpen de Kanttekening een beter beeld te krijgen van de gebruikers die langskomen en ons aan te passen aan de behoeftes van onze lezers. Hiervoor gebruiken wij tracking cookies. Bij het embedden van elementen vanuit andere websites zullen er door deze sites ook cookies worden gebruikt.
