4.6 C
Amsterdam
Home Blog

Generaal Eenoog: een vergeten volksheld van koloniaal Nederland

0

In het huidige debat over het koloniale verleden dreigt de negentiende eeuw vaak uit beeld te raken. Met een nieuwe biografie van KNIL-generaal Karel van der Heijden laat Vilan van de Loo zien hoe een koloniale volksheld werd gemaakt en vergeten.

Met Generaal Eenoog. Het roemruchte leven van Karel van der Heijden (1826–1900) brengt historica, onderzoekster en biograaf Vilan van de Loo een negentiende-eeuwse militair tot leven die in zijn eigen tijd tot de bekendste Nederlanders behoorde, maar tegenwoordig vrijwel vergeten is. Karel van der Heijden begon zijn loopbaan als eenvoudige KNIL-soldaat en schopte het, zonder opleiding aan de Koninklijke Militaire Academie, tot luitenant-generaal en militair-civiel gouverneur van Atjeh. Zijn bijnaam dankte hij aan het verlies van zijn rechteroog tijdens een expeditie bij Samalanga in 1877, waar hij ondanks zijn verwonding het bevel bleef voeren en een succesvolle aanval leidde op Atjehse strijders – althans, zo kwam het in de pers.

Die combinatie van persoonlijke moed, fysieke verminking en onverzettelijkheid maakte Van der Heijden tot een nationale held. Vilan van de Loo beschrijft dit roemruchte leven aan de hand van een rijk scala aan Nederlandstalige bronnen en reconstrueert zo de wording van een van de eerste moderne volkshelden uit het Oost-Indische leger van Nederland.

Zoeken naar het oude Indië

Dat Vilan van de Loo steeds weer uitkomt bij koloniale generaals als Jo van Heutsz, Frits van Daalen en nu Karel van der Heijden, is volgens haarzelf geen bewuste keuze.

‘Waarom militairen? Ik weet het eigenlijk niet,’ zegt ze. ‘Voor mij heeft het iets mystieks. Misschien heeft het te maken met sturing van gene zijde. Ik ben zoekende naar het waarom van mijn hang naar het oude Indië en ik volg sporen zonder te weten waar ik heenga.’

Die zoektocht begon ooit bij Johannes van der Steur, de zendeling die in Nederlands-Indië een tehuis voor militairen oprichtte en daar ook Europese kinderen in opving. Tijdens dat onderzoek stuitte Van de Loo op bronnen van Jo van Heutsz.

‘Ik kende hem vooral van het beeld dat we nu van hem hebben, als een meedogenloze officier. Maar toen ik zijn brieven in het Nationaal Archief las, gebeurde er iets. Ze waren helder geschreven, geestig soms, onderhoudend. Dat was zo’n historische sensatie. Van Heutsz was door en door koloniaal, maar ook een intelligente man die op zijn manier het beste voor Indië wilde.’

Via Van Heutsz belandde ze vanzelf bij ‘generaal Eenoog’, Karel van der Heijden. ‘Van der Heijden was het grote voorbeeld van Van Heutsz. En Frits van Daalen was weer lange tijd een protegé van Van Heutsz. Bovendien speelde de rel rond Van der Heijden precies in de periode waarin Van Daalen op de Koninklijke Militaire Academie in Breda zat.’

Selfmade man

Van der Heijden was in veel opzichten een uitzonderlijke figuur. ‘Hij was een selfmade man,’ zegt Van de Loo. ‘Hij kwam niet van de KMA, maar begon als een gewone soldaat, werd onderofficier en studeerde daarna voor zijn officiersexamen. Uiteindelijk schopte hij het tot de eerste militair-civiele gouverneur van Atjeh. Hij was een gunsteling van koning Willem III en werd de tweede commandant van Bronbeek, het tehuis voor militairen van het Oost-Indische leger in Arnhem. Maar bovenal was Van der Heijden naar mijn indruk de eerste volksheld afkomstig uit het Oost-Indische leger.’

Die heldenstatus ging verder dan militaire eer. ‘Hij werd op het schild geheven. Overal aanbeden. Bij de inhuldiging van Wilhelmina als koningin in 1898 liep hij als eerste militair voor haar uit. Toen ze de eed aflegde, stond hij naast haar met het Rijkszwaard geheven. Dat was niet zomaar ceremonieel, dat was symboliek. Van der Heijden belichaamde de belofte dat Nederland de Atjeh-oorlog kon winnen en daarmee de grote koloniale natie was die het land zo graag wilde zijn.’

Volgens Van de Loo is het belangrijk om te beseffen hoe groot die bewondering was. ‘Wij kijken nu vaak terug met het idee dat er toen al massaal verzet was tegen het kolonialisme, maar naast de kritiek was toch de hoofdtoon in zijn tijd dat Van der Heijden zijn werk uitstekend deed. Hij kreeg militaire onderscheidingen, lof en steun.’

Biograaf Vilan van de Loo

Gewelddadig systeem

Tegelijkertijd was Van der Heijden onmiskenbaar onderdeel van een gewelddadig systeem. Dwangarbeid, standrechtelijke executies en harde expedities waren onderdeel van het koloniale bestuur.

‘Er is bijvoorbeeld een spion geëxecuteerd,’ zegt Van de Loo. ‘Dat deed Van der Heijden omdat hij vond dat hij in zijn recht stond. En dat was in grote lijnen ook de uitkomst van het onderzoek.’

Ze verzet zich tegen het zonder meer toepassen van hedendaagse normen op het verleden. ‘Dat betekent niet dat je alles goedpraat. Maar je moet begrijpen hoe mensen dachten. Geweld was een algemeen inzetbaar middel. Niet alleen bij Van der Heijden, maar overal. Er was ook kritiek, maar die veranderde weinig aan het systeem.’

Ook bij generaal Frits van Daalen, die berucht werd vanwege het hoge aantal doden tijdens zijn expedities in Atjeh, bleef de praktijk grotendeels intact. ‘Tweede Kamerleden spraken er schande van, maar het was vaak voor de bühne,’ merkt Van de Loo cynisch op. ‘Daarna ging alles door zoals het was.’

Koloniale blik

Bewust heeft Van de Loo zich in haar biografie beperkt tot koloniale, Nederlandstalige bronnen. ‘Lokale Atjehse bronnen zijn er ongetwijfeld ook, schriftelijk en oraal, maar ik wilde de koloniale blik reconstrueren. Wat gebeurde er, hoe dachten zij, hoe rechtvaardigden ze hun handelen? Zonder moralistische oordelen.’

Dat betekent niet dat andere perspectieven onzin zijn, benadrukt ze. ‘Moralistische geschiedenis is óók een perspectief. Laat alle bloemen bloeien. Juist de veelheid aan invalshoeken maakt het koloniale verleden zo rijk en ingewikkeld.’

Als voorbeeld noemt ze de vele biografieën die er zijn verschenen over de Britse politicus Winston Churchill. ‘Elke biografie heeft weer een ander perspectief. Daardoor is geschiedschrijving ook zo interessant. Een kritische biografie over Van der Heijden, waarin het perspectief van Atjeh wordt meegenomen, juich ik alleen maar toe.’

Lees brieven

Voor onderzoekers heeft Van de Loo een simpele boodschap: ‘Raadpleeg altijd de oorspronkelijke bronnen. Ga naar het archief. Lees brieven, rapporten en notities. Dáár gebeurt het.’

En voor lezers geldt hetzelfde principe, maar dan dichter bij huis. ‘Zoek het verhaal van je voorvader uit. Wie was hij? Waarom was hij daar? Dat levert bijna altijd verrassingen op.’

Tijdens een boekpresentatie in Den Haag kreeg ze uit het publiek de vraag waarom we eigenlijk zo weinig weten over figuren als Van der Heijden. Haar antwoord was even nuchter als veelzeggend, vertelt ze: ‘Onderzoek de primaire bronnen, waar mogelijk, vertrouw nooit helemaal op wat al geschreven is.’

Volgens Van de Loo verdienen de negentiende eeuw en het interbellum meer aandacht. ‘Niet alles draait om de Tweede Wereldoorlog en de Indonesische Onafhankelijkheidsoorlog. Ik heb het meeste geschreven over de negentiende en vroege twintigste eeuw, maar ook het interbellum is fascinerend. Het was een tijd van emancipatie, machtsverschuivingen en nieuwe ideeën. Ingewikkeld om te bestuderen, maar juist daarom zo interessant.’

TikTok en Instagram halen naziberichten niet weg

0

Uit nieuw onderzoek blijkt dat de moderatie van TikTok en Instagram niet werkt. Plaatjes met nazisymbolen of filmpjes van vluchtelingen die in brand gestoken worden voldoen gewoon aan de richtlijnen.

Dit concludeert mediaonderzoeker Pieter van Boheemen. De directeur van Post-X Society onderzoekt polariserende content op sociale media en gaf alvast inzicht in voorlopige resultaten in een interview met NRC.

Hij rapporteerde honderd filmpjes met een neonazistische inhoud, haat tegen vluchtelingen en aansporingen tot geweld via de ‘report-knop’ van TikTok, en zeven posts met een neonazistische content op Instagram.

Vooral op TikTok was de moderatie nauwelijks effectief. In 97 gevallen kreeg Boheemen het bericht dat de video was beoordeeld en er was vastgesteld dat het de community-richtlijnen niet schond. Op Instagram waren weliswaar minder zorgwekkende posts te vinden, maar werd na de melding slechts een post verwijderd.

Beide sociale mediaplatforms gaan er juist prat op dat ze een uitgebreid moderatieteam hebben, om te voorkomen dat haatdragende posts de wereld in gaan. Naar aanleiding van deze conclusies heeft Europarlementariër Kim van Sparrentak (GroenLinks-PvdA) toegezegd het opnieuw te agenderen in Brussel.

Israël wil de doodstraf terug – maar alleen voor Palestijnen

0

De Israëlische regering is van plan de doodstraf weer uit te gaan voeren. Deze straf zal in de praktijk voornamelijk gelden voor Palestijnse gevangenen.

De Knesset, het Israëlische parlement, heeft het tijdens de eerste lezing goedgekeurd. De voorbereidingen zijn in volle gang. Israël wil de doodstraf, die nooit officieel is afgeschaft, weer uitvoeren: eerst om verdachten van de terreuraanslag op 7 oktober te berechten, maar daarna voor iedere Palestijn die zich tegen Israël heeft gekeerd.

Het wetsvoorstel introduceert twee soorten doodstraf. Op de bezette Westelijke Jordaanoever zou de doodstraf worden opgelegd door militaire rechtbanken voor terroristische daden die de dood van een persoon tot gevolg hebben, zelfs als dit niet de bedoeling was. In Israël en bezet Oost-Jeruzalem zou de doodstraf van toepassing zijn op grond van het Israëlische strafrecht, maar alleen voor de ‘opzettelijke moord op Israëlische burgers of inwoners’.

In de Westelijke Jordaanoever betekent dit dat de straf alleen van toepassing is op Palestijnse verdachten. Israëlische verdachten worden hier namelijk berecht op basis van het burgerlijke strafrecht. In Israël zal een Israëlische burger bovendien nooit de doodstraf krijgen voor een moord op een Palestijnse burger.

De wet is daarom zeer discriminatoir, stellen 12 VN-experts, waaronder Francesca Albanese. Ze waarschuwen bovendien dat het toepassen van de doodstraf onder een militair rechtssysteem in bezet gebied in strijd is met het internationaal recht. Ze noemen het voorstel ‘een schending van het recht op leven’ en roepen de Israelische regering op om de wet niet te ratificeren.

Het wetsvoorstel heeft een eerste lezing door de Knesset gepasseerd en zal nog een tweede en derde lezing moeten doorstaan. Er zijn echter ook kritische stemmen in Israël, die vinden dat de wet ongelijke behandeling bewerkstelligt. Een delegatie van de Israëlische gevangenisdienst (IPS) is ondertussen op verkenningsreis naar een niet nader genoemd land in Oost-Azië waar de doodstraf al plaatsvindt, meldt the New Arab.

De website meldt ook dat de executies – mocht Israël de doodstraf inderdaad toepassen straks – zullen worden voltrokken door ophanging, uitgevoerd door drie gevangenisbewaarders. Verder zullen de executieteams uit vrijwilligers en zullen bewakers een gespecialiseerde training krijgen. Het land waar de Israëlische delegatie naartoe is gereisd is vermoedelijk Japan of Singapore, twee niet-islamitische Oost-Aziatische landen waar de doodstraf wordt uitgevoerd door middel van ophanging.

Israël heeft de doodstraf nooit officieel afgeschaft. De laatste keer dat Israël de doodstraf uitvoerde was op 1 juni 1962, toen de SS-officier Adolf Eichmann werd opgehangen vanwege zijn rol in de Holocaust.

Nationalistische Partij wint verkiezingen Bangladesh na val Hasina

0

De Nationalistische Partij van Bangladesh (BNP) lijkt de grote winnaar te worden van de eerste verkiezingen sinds de studentenopstand van 2024. Dit bericht NOS.

Volgens lokale media stevent de partij af op ongeveer twee derde van de 299 parlementszetels. Het land ging naar de stembus na de val van de pro-Indiase premier Sheikh Hasina, die vorig jaar na massale protesten vluchtte en bij verstek ter dood is veroordeeld. Bij de demonstraties kwamen meer dan duizend mensen om. Hasina’s partij, de Awami League, mocht niet deelnemen aan de verkiezingen.

De aanloop naar de verkiezingen werd gekenmerkt door religieus geweld en confrontaties tussen politieke groeperingen. Om de stembusgang veilig te laten verlopen werden ruim 150.000 agenten en 100.000 militairen ingezet. Op de verkiezingsdag bleef het volgens lokale media grotendeels rustig. De opkomst lag rond de 60 procent, hoger dan bij de vorige verkiezingen.

Grootste uitdager van de BNP was Jamaat‑e‑Islami. Deze conservatief-islamitische partij keerde na jaren afwezigheid weer terug in het parlement en zal naar verwachting zo’n 70 zetels halen. BNP‑leider Tarique Rahman, die onlangs terugkeerde uit ballingschap, wordt gezien als de beoogde premier.

Naast de parlementsverkiezingen stemden kiezers in een referendum over grondwetswijzigingen. De verkiezingen gelden als een belangrijke stap in het herstel van de democratie in Bangladesh.

Frankrijk: ontsla Francesca Albanese als VN-rapporteur

0

Frankrijk wil dat de Verenigde Naties speciaal rapporteur voor de Palestijnse gebieden Francesca Albanese ontslaat, omdat zij Israël een ‘gemeenschappelijke vijand van de mensheid’ zou hebben genoemd.

Tegen de Italiaanse juriste Albanese voert Israël nu enkele jaren een felle campagne, omdat ze aandacht vraagt voor de rechten van Palestijnen in Gaza en op de Westelijke Jordaanoever. Omdat ze hierbij grote woorden niet schuwt en Israël beschuldigt van genocide in Gaza – wat ook wordt onderschreven door mensenrechtenorganisaties Human Rights Watch en Amnesty International – wordt haar integriteit in twijfel getrokken en wordt ze bovendien van antisemitisme beschuldigd.

Rechtse media in Nederland, waaronder de Telegraaf, gaan in dat frame mee. ‘Net sluit zich rond antisemitische Albanese’, kopte de Telegraaf. De krant noemt haar een ‘openlijk antisemitische functionaris’.

Dat is nu ook de mening van Jean-Noël Barrot, de Franse minister van Buitenlandse Zaken. Hij noemt de meest recente uitlatingen van Albanese volstrekt onaanvaardbaar, omdat ze zich volgens hem niet alleen keert tegen de Israëlische staat, maar ook tegen Israël als volk en natie. Op een bijeenkomst van de Arabische nieuwszender Al Jazeera zei Albanese: ‘Wij zien nu dat we als mensheid een gemeenschappelijke vijand hebben.’

Dit wordt door Barrot als antisemitisme geïnterpreteerd. Hij heeft ook kritiek op eerdere uitlatingen van Albanese. De VN-rapporteur zou de gebeurtenissen van 7 oktober hebben vergoelijkt, door het een reactie op de Israëlische onderdrukking te noemen. Ook vergeleek Albanese Israël met het Derde Rijk en de Israëlische premier Benjamin Netanyahu met Adolf Hitler.

Israël heeft na de gebeurtenissen van 7 oktober 2023 ongekend hard teruggeslagen. Een groot deel van Gaza ligt in puin en er zijn minimaal 68.000 Palestijnen omgekomen, waaronder veel vrouwen en kinderen.

Jetten betaalt premierschap met VVD-beleid

0

Nog voor het nieuwe kabinet rond was, gaf het al een veelzeggend visitekaartje af: het bonusplafond in de financiële sector wordt fors verhoogd. Het was ooit ingesteld omdat die ziekelijke bonuscultuur bij de banken tot onverantwoord kortetermijnspeculatiegedrag had geleid. Dat was de les van de kredietcrisis van 2008, waarbij de samenleving voor de schade van bancaire roekeloosheid moest opdraaien.

Die les is kennelijk vergeten: na jarenlang gejengel vanuit financiële hoek krijgt die zijn zin. Het argument: anders zijn we in Nederland niet voldoende attractief voor ‘getalenteerde’ krachten. Wie men daarmee bedoelt, is mij niet helemaal duidelijk. Ralph Hamers misschien, de CEO van ING die niet doorhad dat er onder zijn neus voor 775 miljoen aan witwasgeld werd gefraudeerd?

En als u nu mocht denken: een CEO van een bank kan zich sindsdien slechts een klein flatje in een achterstandsbuurt veroorloven — zo is het niet. Maar kennelijk bestaat de financiële wereld uit dermate inhalige egoïsten dat ze alleen maar bereid zijn een beetje fatsoenlijk hun werk te doen als ze er zelf vele tonnen extra aan overhouden. Volgens de VVD moeten hoogbetaalden immers nog hoger betaald worden om te zorgen dat ze bereid zijn hun werk te doen, en laagbetaalden juist lager.

Contrasteer dit namelijk even met wat de nieuwe coalitie voor burgers met een kleinere beurs in petto heeft: verhoging van de AOW-leeftijd, verhoging van het eigen risico in de zorg, halvering van de duur van de WW. Bij alle nuttige investeringen in onderwijs en woningbouw, en de noodzakelijke versterking van onze defensie: de rekening daarvan wordt wel heel erg eenzijdig bij de lagerbetaalden gelegd. Alsof miljonairs niet heel wat meer te verliezen hebben bij een Russische invasie dan minimumloners.

Vergelijk het regeerakkoord nu met het eerdere pre-akkoord van D66 en CDA. Klonk dat laatste over het algemeen best redelijk, nu heeft heel duidelijk de VVD haar zelfzuchtige stempel erop gedrukt. Alle rechtse financiële hobby’s, zoals het door elke econoom voor stupide verklaarde behoud van de hypotheekrenteaftrek, keren terug. Er wordt niets gedaan aan de sterk toegenomen ongelijkheid, vermogens blijven onbelast. Het bedrijfsleven en zijn aanhangers zijn heilig verklaard.

Er wordt niets gedaan aan de sterk toegenomen ongelijkheid, vermogens blijven onbelast

Jetten betaalt zijn premierschap met in sociaal-economisch opzicht ultrarechts VVD-beleid. Het is veelzeggend dat de VVD als spreekbuis van het grootkapitaal wegbleef bij het bezoek van Gabriël Zucman aan de Tweede Kamer, die ervoor pleit om op vermogens boven de 100 miljoen 2% belasting te heffen.

Nadat Yesilgöz eerst al met ongekende brutaliteit GroenLinks-PvdA van de onderhandelingen uitgesloten had weten te krijgen, omdat zij tijdens de verkiezingscampagne besloten had de bestuurbaarheid van Nederland aan haar eigen lijfsbehoud ondergeschikt te maken, volgde nu stap twee: een inhoudelijk VVD-dictaat. Ook daarvoor is Jetten bezweken.

Geen uitgestoken hand naar de grootste oppositiepartij, die men vooral in de Eerste Kamer voor meerderheden hard nodig zal hebben, zeker nadat de coalitie met het voorstel voor een onderzoek naar een kiesdrempel alle kleine partijtjes tegen zich in het harnas heeft gejaagd. Ook dit — van weinig tactisch benul getuigend — idee kwam uit de koker van de VVD, die zo hoopt de concurrentie op rechts uit te schakelen.

De VVD heeft intussen al triomfantelijk langs de snelweg borden laten plaatsen waarop zij haar overwinning viert. ‘De VVD kiest voor rust in je portemonnee’, aldus een slagzin. Zelden een leugenachtiger leus gezien. Die rust beperkt zich namelijk tot de portemonnee van de welvarende bovenhelft van het land, die haar rijkdom voor eigen verdienste verslijt en het als haar natuurrecht beschouwt om alle maatschappelijke problemen bij anderen over de heg te kieperen. De onrust in de portemonnee van de andere helft interesseert de VVD geen barst. Met zulk beleid zal de maatschappelijke kloof tussen de maatschappelijk wel- en niet-geslaagden alleen maar groter worden. Het zal de onvrede van de niet-gehoorden verder versterken.

In dat opzicht is het regeerakkoord voor Klaver een klap in het gezicht. Politiek-electoraal biedt het voor hem overigens zeker kansen, als hij kiest voor een onvervalst links sociaal-economisch programma. Door enerzijds duidelijk te maken dat deze rechtse coalitie op dit vlak slechts de agenda van het juichende bedrijfsleven uitvoert en anderzijds duidelijk te maken dat Wilders, ondanks zijn anti-elitaire retoriek, zodra het concreet wordt evenmin de belangen van de ‘gewone burger’ dient.

BIJ1-lijsttrekker Stevie Nolten: ‘Utrecht noemt zich mensenrechtenstad, maar maakt dat niet waar’

0

Stevie Nolten, lijsttrekker van BIJ1 Utrecht, blikt terug op vier jaar strijd in de raad en kijkt vooruit naar een nieuwe campagne, gedreven door radicale gelijkwaardigheid en lokale solidariteit.

BIJ1 doet dit jaar in slechts drie gemeenten mee aan de verkiezingen, maar in Utrecht is de partij vastbesloten haar plek te behouden. Lijsttrekker Stevie Nolten, sinds 2022 raadslid, spreekt met onverholen overtuiging over representatie, radicale gelijkwaardigheid en de noodzaak om de stad menswaardiger te maken.

Ondanks het feit dat BIJ1 sinds 2023 niet meer in de Tweede Kamer zit, ziet Nolten hoe lokaal activisme en politieke inzet elkaar blijven versterken. In dit gesprek vertelt ze over de uitdagingen van een kleine partij, de kracht van een diverse kandidatenlijst en haar visie op een Utrecht dat werkelijk voor iedereen werkt.

Wie ben je, wat doe je, waar ben je geboren, wie zijn je ouders?

‘Ik ben Stevie Nolten, 34 jaar oud, geboren in Den Bosch in een gezin met twee Indonesisch‑Nederlandse ouders en een jonger zusje. Voor mijn studie kunstgeschiedenis ben ik naar Utrecht verhuisd. Inmiddels woon ik hier alweer vijftien jaar met veel plezier. Sinds 2022 ben ik raadslid voor BIJ1 in de Utrechtse gemeenteraad, en voor de komende verkiezingen ben ik opnieuw verkiesbaar als lijsttrekker. Naast mijn raadslidmaatschap werk ik als archiefonderzoeker op het gebied van koloniaal erfgoed.’

Hoe lang ben je al lid van BIJ1, en wat heeft je ertoe bewogen om actief te worden?

‘In 2020 ben ik lid geworden van BIJ1, nadat ik Sylvana Simons zag spreken tijdens de Black Lives Matter‑demonstratie in Utrecht. Voor het eerst in mijn leven voelde ik me vertegenwoordigd door een politicus. Ik zeg weleens grappend dat dit moment me heeft ‘geradicaliseerd’, maar feit is dat ik daarvoor weinig vertrouwen had in de politiek. Niet alleen door het gebrek aan representatie, maar vooral omdat BIJ1 als eerste partij de verbanden legde tussen verschillende vormen van uitsluiting. Dat radicale, antikapitalistische en antiracistische geluid is onderscheidend en broodnodig.

‘Toen ik lid werd, ben ik eerst achter de schermen actief geweest, bijvoorbeeld als vrijwilliger bij de crowdfunding voor de Tweede Kamer‑campagne. Het kostte wat overtuiging om te solliciteren voor de kandidatenlijst in 2022, maar inmiddels zijn we vier jaar verder. Met liefde zet ik die strijd voort in de stad die me zo dierbaar is. Daarom ben ik nu opnieuw lijsttrekker.’

‘Voor het eerst in mijn leven voelde ik mij vertegenwoordigd door een politicus’

Jullie lijst is niet bepaald een afspiegeling van de maatschappij, met zo weinig witte Nederlanders erop. In een stad waar witte Nederlanders de meerderheid vormen, heb je dan niet automatisch de wind tegen?

‘Een grappige vraag, vooral omdat dit andersom zelden wordt gesteld aan partijen met overwegend witte kandidatenlijsten. Utrecht is een zeer diverse stad: meer dan 40 procent van de inwoners heeft een migratieachtergrond. Dan zou je toch verwachten dat die diversiteit ook zichtbaar is op de kandidatenlijsten van álle partijen. Maar dat is niet zo.

‘Je zou je zelfs kunnen afvragen waarom er niet op elke kieslijst Marokkaanse Utrechters staan, aangezien Utrecht de grootste Marokkaans‑Nederlandse gemeenschap van het land heeft. Nog een extra reden om onze nummer 2, Noura Oul Fakir, óók de raad in te stemmen. Vorige keer kreeg zij, geheel terecht, meer voorkeursstemmen dan Forum voor Democratie in totaal!

‘Kortom: met zo’n diverse lijst doet BIJ1 de stad eigenlijk een gunst. Als anderen met meer van hetzelfde komen, brengen wij de veelzijdigheid die Utrecht wél te bieden heeft.’

Jullie eerste drie kandidaten zijn vrouwen van kleur. Waarom denk je dat je met deze twee andere zusters het verschil kunt maken, zoals op jullie flyer staat?

‘Heel simpel: de afgelopen jaren hebben we, ondanks dat we maar één zetel hebben, vaak de agenda bepaald en meerderheden georganiseerd voor radicale, idealistische voorstellen. Of het nu gaat om het stoppen met het beboeten van dakloze mensen die buiten slapen, het oprichten van de Utrechtse transkliniek, of het opkomen voor ongedocumenteerden, demonstranten en Palestijnse Utrechters. We hebben laten zien dat het kan. We waren ook de eerste gemeente die de situatie in Palestina als genocide benoemde.

‘Uiteraard doe ik dat niet alleen, maar samen met mijn fractie, waarin Noura Oul Fakir en Chiara Fakkel commissieleden zijn, onze afdeling en een hele hoop strijdbare mensen in de stad. Kun je nagaan wat we met drie zetels zouden kunnen betekenen. Dan kunnen we ‘links’ nog verder naar links trekken en de macht nog steviger bevragen.’

Hoe voelt het om na de teleurstellende Tweede Kamerverkiezingen, geen zetel,  weer in campagnestand te moeten? Tofik Dibi zei dat hij van diep moest komen, en nu is hij weer gecanceld voor de herdenking van de Februaristaking. Het gaat niet echt lekker met BIJ1.

‘Het is natuurlijk erg jammer dat we momenteel niet in de Tweede Kamer vertegenwoordigd zijn. Ik had het Nederland, en met mij vele anderen, echt gegund om Tofik te zien vlammen in Den Haag. Ik mis de stevigheid en het compromisloze idealisme in de huidige oppositie, juist nu onze sociale voorzieningen vrijwel zonder morren worden afgebroken in ruil voor wapens en oorlogvoering.

‘Tegelijkertijd zijn BIJ1’ers niet zomaar uitgestreden. We doen in drie steden mee aan de gemeenteraadsverkiezingen. En parlementaire politiek is slechts één manier om verandering af te dwingen, nooit een doel op zich. We zijn niet voor niets óók altijd te vinden op protesten en binnen grassrootsbewegingen. Ongeacht de uitslag op 18 maart blijft dat zo.’

‘Parlementaire politiek is slechts één manier om verandering af te dwingen, nooit een doel op zich’

Wat zijn jullie speerpunten voor Utrecht?

‘Onze slogan is ‘Alles voor iedereen’. Dat klinkt vanzelfsprekend, maar in een kapitalistische samenleving waarin mensen tegen elkaar worden uitgespeeld, is dat nog geen realiteit,  terwijl het wél mogelijk is. Er is genoeg te verdelen om te voorkomen dat iemand in gebrek leeft. Wij kiezen er expliciet voor om niemand achter te laten in onze plannen voor de stad. Dat kan gewoon, als je ervoor durft te kiezen.

‘Ons verkiezingsprogramma staat vol goede ideeën, maar een aantal speerpunten springen eruit. We willen dat iedereen in Utrecht toegang heeft tot een betaalbare woning, met collectieve huurverlaging om de druk op bewoners te verlichten. Daarnaast pleiten we voor gratis openbaar vervoer in de hele stad, en voor een Utrecht dat vrij is van racisme en discriminatie. Toegankelijke zorg voor iedereen is voor ons vanzelfsprekend, net als klimaatrechtvaardigheid voor mens, dier en natuur. We vinden dat niemand op straat zou moeten slapen en dat huisuitzettingen moeten stoppen. Ook staan we voor het principe dat geen mens illegaal is: Utrecht moet een vrijhavenstad zijn waar iedereen welkom is. Tot slot kijken we verder dan de stadsgrenzen en kiezen we voor internationale solidariteit.’

Het voelt alsof deze gemeenteraadsverkiezingen de laatste kans zijn voor de partij. Deel je dat gevoel?

‘Het is geen geheim dat het moeilijk is om terug te keren in de politieke arena als je daar eenmaal uit bent. In die zin wordt het inderdaad spannend of we lokaal kunnen blijven strijden in Rotterdam, Amsterdam en Utrecht. Het ingewikkelde aan het politieke speelveld is dat het niet altijd uitmaakt hoeveel je voor elkaar krijgt of hoe hard je je inzet voor je gemeenschappen. Dat wordt lang niet altijd beloond met media‑aandacht of voldoende stemmen.

‘Onze fractie is ontzettend zuinig op de mensen die ons eerder het vertrouwen gaven om hen te vertegenwoordigen. Dat blijft het meest eervolle wat er is. De afgelopen jaren hebben we ons geluid luid laten horen, op straat én in de raad. Maar uiteindelijk is het aan de stemmers of we dat de komende vier jaar mogen voortzetten.’

Wat zouden jullie beter moeten doen?

‘Voor ons is het best ingewikkeld gebleken om buiten onze linkse bubbel en achterban te treden. Dat komt mede doordat (lokale) media nauwelijks over ons schrijven, zelfs wanneer we agenderen en onze voorstellen worden aangenomen. Mensen denken vaak dat onze voorstellen alleen bedoeld zijn voor onze achterban, maar dat is absoluut niet zo. We komen consequent op voor de meest kwetsbare mensen en gemeenschappen die dagelijks met uitsluiting te maken hebben, maar als we bijvoorbeeld pleiten voor huurverlaging in de héle stad, profiteren talloze Utrechters daarvan.

‘Toen ons voorstel om te stoppen met het beboeten van buiten slapen voor de verandering wél werd opgepakt door de media, zagen we reacties van mensen die ‘niks van BIJ1 moesten hebben’, maar het wel met ons eens waren. Dat is precies het normaliseren van onze standpunten. En daar moeten we aan blijven trekken. Door diezelfde aandacht zijn inmiddels talloze steden gestopt met het beboeten van mensen die noodgedwongen buiten slapen.

‘Je nek uitsteken en aanjagen is in de politiek vaak een ondankbare taak’

‘Daarnaast hebben onze voorstellen vaak een lange aanloop. Je moet andere partijen soms jaren overtuigen voordat er beweging ontstaat. Hoewel verandering uiteindelijk volgt, krijgen we daar niet altijd de credits voor. Soms gaan partijen er zelfs met onze voorstellen vandoor zodra er een maatschappelijk kantelpunt ontstaat door activisme, terwijl ze diezelfde voorstellen eerder wegstemden. Natuurlijk gaat het erom dát de verandering er komt, maar je nek uitsteken en aanjagen is in de politiek vaak een ondankbare taak. Zoals men zegt: ‘Being a leftist means being right too early.’ Misschien moeten we soms beter leren onze gezamenlijke successen te vieren.’

Pro-Palestinademonstratie in Utrecht, 22 februari 2024. Beeld: Ewout Klei

Hoe ziet jouw ideale Utrecht eruit? Wat zijn je grootste ongemakken in de stad — en wat moet er volgens jou worden opgelost?

‘Utrecht noemt zich mensenrechtenstad, maar in de praktijk maken we dat niet waar. De wachtlijsten voor sociale huur zijn ellenlang, zogenaamd betaalbare woningen zijn nog steeds te duur, het OV is gebrekkig en niet gratis, en demonstranten en minderheden worden geconfronteerd met repressie of (etnisch) profileren. Ik kan nog wel even doorgaan. We noemen ons een inclusieve gemeente die niemand in de kou laat staan, maar ondertussen vaart de politie vrolijk mee tijdens de Canal Pride terwijl mensen niet mogen meevaren met een Palestijnse vlag. We zagen recent grof politiegeweld onder het Bollendak richting twee moslimvrouwen en ondertussen slapen er nog steeds mensen op straat omdat de opvang vol is.

‘Zolang we accepteren dat sommigen van ons door het ijs zakken terwijl de meerderheid er warmpjes bij zit, zijn we niet inclusief en niet menswaardig bezig.

‘Wij nemen geen genoegen totdat Utrecht een stad is waarin iedereen die hier leeft gelijkwaardig is. Een stad waar je waarde niet afhangt van hoeveel geld je opbrengt of hoe goed je je aanpast aan de norm. Een stad waar we intolerantie richting minderheden en onze gemeenschappen niet accepteren. Een stad waar we durven te dromen, macht en middelen eerlijk verdelen en kiezen voor de mensen die de stad maken. Pas dan zijn we tevreden. Niet te veel gevraagd toch.’

Hoe zou een ‘radicale, antiracistische en antikapitalistische burgemeester’ moeten optreden in Utrecht? Welk advies zou je Sharon Dijksma geven?

‘Dat klinkt als een droom. Een burgemeester heeft de taak er voor elke burger te zijn, en hoe kan dat beter dan door actief antikapitalistisch en antiracistisch te zijn. Iemand als Zohran Mamdani klinkt ons dan ook niet voor niets als muziek in de oren. Hij laat zien dat je een idealistisch front kunt vormen van talloze verschillende mensen en daadwerkelijk dingen gedaan kunt krijgen, recht tegen haatdragende landelijke slooppolitiek in.

‘Utrecht laat soms zien dat we dit óók kunnen, maar wat mij betreft kunnen we nog veel verder gaan. Laat het een inspiratie zijn dat je alles op alles kunt zetten om de stad écht gelijkwaardig te maken voor iedereen. En misschien te beginnen met het desinvesteren in handhaving, dat brengt ons namelijk helemaal geen veiligheid.’

Eerste Kamerleden hebben bedenkingen bij strafbaarstelling van illegaliteit

0

De Eerste Kamer behandelde deze week de asielnoodmaatregelenwet en de strafbaarstelling van illegaal verblijf. Veel partijen hebben serieuze bedenkingen, blijkt uit het verslag van de vaste commissie voor Immigratie en Asiel.

‘Dit is goed nieuws. Een serieuze taakopvatting van Eerste Kamerleden begint met twijfel: met vragen over het aangeboden wetsvoorstel’, schrijft migratierechtdeskundige Carolus Grütters van de Radboud Universiteit Nijmegen woensdag op sociale media.

Het aantredende kabinet heeft in het regeerakkoord opgenomen dat de twee wetten nu afhangen van het goed- of afkeuren door de Eerste Kamer, die deze maand een beslissing moet nemen. Van een aantal fracties in de Eerste Kamer is bekend dat zij er niet mee akkoord zullen gaan. GroenLinks-PvdA, Volt en de PvdD waren zoals verwacht kritisch over de wetsvoorstellen tijdens het overleg op dinsdag.

Ook D66 stelde zich kritisch op, blijkt uit het verslag. ‘Waarom worden alle categorieën ongedocumenteerden op één hoop gegooid en strafbaar gesteld? De politieke discussie ging met name over overlastgevende ongedocumenteerden die weigeren aan hun vertrek mee te werken. Het is begrijpelijk dat er streng tegen die groep wordt opgetreden. Maar is de regering het met de D66-fractie eens dat er talloze ongedocumenteerden in de samenleving zijn die hier soms al jaren wonen en werken en geen enkel probleem veroorzaken?’, vroegen leden van de fractie zich af.

Opvallend was echter de houding van CDA en VVD, die in de Tweede Kamer weinig in de weg legden om de wetsvoorstellen in de huidige vorm naar de Eerste Kamer te sturen. Nu uiten ook deze partijen hun bedenkingen.

‘De Raad van State stelt dat een volwaardige en integrale weging van alle relevante belangen en overwegingen niet heeft plaatsgevonden.’ En: ‘Wat zouden de voor- en tegenargumenten zijn om de strafbaarstelling van illegaliteit eventueel pas in te laten gaan wanneer een integrale belangenafweging alsnog wel heeft plaatsgevonden?’, zo vragen deze leden van CDA en VVD zich af.

Je moet je natuurlijk afvragen wat voor vragen hier nu echt gesteld worden, zegt Grütters. ‘Veel vragen naar de bekende weg. Er zijn talloze instanties die over de strafbaarstelling hebben geadviseerd en die stellen dat het niet uitvoerbaar of niet rechtmatig is. De Raad van State zegt zelfs dat je dit gewoon niet moet doen. De antwoorden op veel vragen zijn dus al gegeven. Deze vraag stellen is dan misschien meer een manier om te laten blijken waar iemand staat. Maar er zullen misschien ook serieuze vragen zijn over zaken die nog niet goed zijn onderzocht. Hier zal dan ook antwoord op moeten komen.’

Volgens de jurist is het hoopvol dat er vragen worden gesteld. ‘Het is een begin. Als de Eerste Kamerleden hun rol serieus nemen, zou dit niet zo veel te maken moeten hebben met partijpolitiek. De Eerste Kamer moet wetgeving toetsen op juistheid. Als ze dat doen, kunnen deze twee wetten alleen maar worden afgeschoten.’

Voor een meerderheid in de Eerste Kamer zijn 38 van de 75 zetels nodig. Linkse partijen vertegenwoordigen nu ongeveer 28 tot 30 zetels, centrumpartijen ongeveer 10 tot 11 zetels en rechtse partijen ongeveer 32 tot 34 zetels. Tijdens het debat waren er geen vragen van PVV, BBB of JA21. Zij stemmen naar verwachting in met het voorstel.

Rechter wijst schadeclaim van Gündogan tegen Volt af

0

De rechtbank in Amsterdam heeft de schadeclaim van oud-Kamerlid Nilüfer Gündogan tegen Volt afgewezen. Haar eis van ruim een miljoen euro voor gederfde inkomsten, reputatieschade en immateriële schade leverde haar niets op.

Dit meldt NRC. Gündogan werd in 2022 door Volt uit de fractie gezet na meldingen van grensoverschrijdend gedrag, variërend van intimidatie tot ongewenste avances. Zij betwistte deze beschuldigingen en vond haar schorsing onterecht — een standpunt dat haar al eerder juridisch weinig opleverde.

De rechter oordeelde nu opnieuw dat Volt niet aansprakelijk kan worden gehouden voor beslissingen van de fractie in de Tweede Kamer en wees alle vorderingen af. Ze mocht uit de fractie worden gezet; er waren meldingen over haar gedrag en zij was bekend met die meldingen, aldus het vonnis.

Het grensoverschrijdend gedrag kwam aan het licht nadat dertien mensen die bij de partij betrokken waren hun beklag hadden gedaan bij onderzoeksbureau Bing. NRC sprak met vijf van die melders en vijf andere direct betrokkenen. Uit deze gesprekken bleek dat het partijlid collega’s op de billen tikte, seksvoorstellen deed, hun uiterlijk bekritiseerde en hen intimideerde.

Is D66 gezwicht voor de druk van rechts?

0

D66 ligt onder vuur nog vóór het nieuwe kabinet aantreedt. Verwijten over opportunisme en rechtse concessies klinken luid, maar twee actieve D66-leden schetsen een minder cynisch, strategischer beeld.