Dinsdag is een 23-jarige man aangehouden die wordt verdacht van betrokkenheid bij de dood van de Amsterdamse Hajar (29). Haar lichaam werd vorige week gevonden in een koffer in het water bij de Amsteldijk. De zaak leidt tot discussie over de aandacht voor haar dood en de afkomst van de verdachte.
Volgens buurtbewoners gaat het om zijn pleegvader. De politie heeft die relatie niet bevestigd. Wel meldt de politie dat de twee elkaar kennen.
Hajar werd op 4 oktober als vermist opgegeven. Ze was die dag voor het laatst gezien bij de RAI in Amsterdam, waar ze op camerabeelden samen met een onbekende man op de fiets richting Buitenveldert te zien was. Op 16 oktober werd haar lichaam gevonden in een koffer in het water bij de Amsteldijk, aldus meldt de politie.
De dood van Hajar en de arrestatie van de verdachte hebben ook tot discussie geleid. Volgens critici krijgt de dood van de Marokkaans-Nederlandse vrouw te weinig aandacht. ‘Als een Annefleur dood in een koffer was gevonden, was héél Amsterdam de straat op gegaan’, zegt columniste Yesim Candan, die ook actief is bij vrouwenorganisatie Rode Hakken, tegenNH Nieuws. Rode Hakken en vrouwenorganisatie Saaam willen een wake organiseren. De datum van de herdenking is nog onbekend.
Het NOS Journaal van acht uur opende gisteravond met het nieuws over de dood van Hajar. De omroep ging daarbij ook uitgebreid in op de achtergrond van de verdachte. Zo meldde de NOS dat hij van Somalische afkomst is, sinds zijn zesde in Nederland woont en een verblijfsvergunning voor onbepaalde tijd heeft.
Burgemeester Femke Halsema waarschuwde dinsdagavond tijdens een persconferentie voor een overhaast debat over de achtergrond van de verdachte. Volgens haar is dit daarvoor niet het juiste moment.
Twee kinderen uit een Koerdisch gezin uit Irak zijn verdronken toen een boot op de grensrivier tussen Turkije en Griekenland omsloeg. Een derde kind wordt nog vermist. Het gezin was onderweg naar Duitsland.
Het ongeluk gebeurde op 14 oktober op de Meric-rivier, bij de Turkse provincie Edirne. De ouders en hun drie kinderen probeerden samen met drie andere mensen in een rubberboot Griekenland te bereiken. De boot sloeg kort na vertrek om. Een van de kinderen werd uit het water gehaald, maar overleed later in het ziekenhuis. Het lichaam van een tweede kind werd op 17 oktober gevonden. Naar het derde kind wordt nog gezocht.
Volgens de moeder, Hozan Rüstem, hadden mensensmokkelaars gezegd dat de oversteek veilig was en het water ondiep. Toch werden acht mensen met hun bagage in een boot gezet die geschikt was voor vier personen. Toen de ouders bezwaar maakten, zouden de smokkelaars hen hebben bedreigd en gedwongen in te stappen.
De ouders overleefden de oversteek en meldden zich bij de Turkse grenspolitie. De Turkse autoriteiten hebben drie verdachten geïdentificeerd en proberen hen aan te houden. De ouders verblijven volgens persbureau Bianet bij de Turkse immigratiedienst.
Van de Turkse broederliefde tussen Aliyev en Erdogan, vaak bezongen met de nationalistische leus ‘één volk, twee staten’, lijkt weinig meer over. Sinds de invoering van de hoofddoekbeperkingen op scholen in Azerbeidzjan zijn de diplomatieke spanningen tussen de twee ‘broederstaten’ flink opgelopen. De nieuwste klap is het besluit van Azerbeidzjan om arrestatiebevelen uit te vaardigen tegen zeven Turkse staatsburgers, onder wie een vertrouweling van Erdogan, zo meldt de nieuwssite Turkish Minute.
Een van de gezochte personen is Fatih Tezcan, een bekende propagandist van Erdogan. Ook andere islamisten, onder wie Ridvan Kaya, schrijver Zekeriya Ceran, advocaat Ahmet Şanli, onderzoeker Fahrettin Taskaya Saral, Abdurrahman Tumer en Alparslan Tanrikulu, hebben een Azerbeidzjaans arrestatiebevel tegen zich lopen. Ze worden allemaal verdacht van het ‘aanwakkeren van religieus extremisme’ naar aanleiding van de protesten tegen het hoofddoekverbod.
De strenge houding tegenover religieuze uitingen past in het beleid van de Azerbeidzjaanse overheid. Hoewel ongeveer 96 procent van de inwoners van Azerbeidzjan moslim is, speelt religie er een relatief kleine rol. Van 1920 tot 1991 maakte het land deel uit van de Sovjet-Unie, waar religie sterk werd onderdrukt. Volgens een Amerikaans rapport over godsdienstvrijheid uit augustus 2025 is slechts 20 procent van de bevolking op een of andere manier religieus actief. De overheid houdt religieuze organisaties streng in de gaten en vervolgt onder meer sjiitische moslims die zich niet houden aan de regels van de officiële religieuze leiders.
In Turkije werd het hoofddoekverbod in Azerbeidzjan vergeleken met de jaren negentig onder het kemalistische regime, toen vrouwen met hoofddoeken werden gediscrimineerd in het onderwijs. Velen moesten destijds hun schoolcarrière abrupt beëindigen of gingen in het geniep met een pruik over hun hoofddoek naar school.
Het is nog lang geen uitgemaakte zaak of de ruzie ook de militaire alliantie tussen Azerbeidzjan en Turkije – die onder meer Armenië dwong tot het opgeven van Nagorno-Karabach in twee bloedige oorlogen (2020 en 2023) – zal beëindigen, maar het zou weinigen meer verbazen.
Azerbeidzjan had Turkije hard nodig in de strijd tegen Armenië, maar lijkt nu weer meer te leunen op de andere grote bondgenoot in de regio: Israël. De Israëlische president Isaac Herzog was onlangs op bezoek bij een internationale bijeenkomst in Bakoe. De Turkse president liet verstek gaan en de Turkse minister van Buitenlandse Zaken, Hakan Fidan, verliet de zaal nadat de Israëlische delegatie was binnengekomen.
De relatie tussen Azerbeidzjan en Israël is in hoge mate gebaseerd op defensie en veiligheid. Azerbeidzjan is een van de grootste afnemers van Israëlische wapensystemen, waaronder geavanceerde drones, raketsystemen en inlichtingenapparatuur. In ruil voor deze militaire technologie voorziet Azerbeidzjan Israël van een aanzienlijk deel van zijn oliebehoefte.
Het parlement in Oost-Libië heeft een omstreden overeenkomst met Turkije over de verdeling van zeegebieden in de Middellandse Zee goedgekeurd. Daarmee krijgt Turkije steun voor een deal waartegen Griekenland en Cyprus zich al jaren verzetten. De Europese Unie reageert fel.
‘Wij betreuren het ten zeerste dat het Libische parlement vandaag het zogenaamde Libisch-Turkse Memorandum van Overeenstemming over de afbakening van maritieme jurisdicties in de Middellandse Zee heeft bekrachtigd’, schrijft Ursula von der Leyen, voorzitter van de Europese Commissie, in een bericht op X. ‘Deze overeenkomst schendt de soevereine rechten van derde staten, voldoet niet aan het zeerecht en is nietig. Wij herbevestigen onze solidariteit met Griekenland en Cyprus.’
De overeenkomst werd al in 2019 gesloten tussen Turkije en de toenmalige internationaal erkende regering van Libië, die in Tripoli zetelde. Maar Libië is al jaren verdeeld tussen rivaliserende machtscentra in het westen en oosten van het land. Het parlement in Oost-Libië, waar militair leider Khalifa Haftar veel invloed heeft, verzette zich destijds tegen de overeenkomst. Dat dit parlement de deal nu alsnog heeft goedgekeurd, is dan ook opmerkelijk.
De Turkse en Libische autoriteiten hebben geen boodschap aan de Europese kritiek. Vooral in Turkije wordt de loftrompet gestoken over de deal, waarvoor het Erdogan-regime al sinds 2019 lobbyt. In Turks-islamistische media zoals Yeni Safak wordt euforisch over het ‘blauwe vaderland’ gesproken.
De Turkse analist Levent Kemal spreekt over een ‘grote klap in het gezicht’ voor Griekenland, Israël en Cyprus, die juist samen al jaren bezig zijn om de samenwerking op de Middellandse Zee op te schroeven.
Naar verluidt zal Turkije samen met Libië seismisch onderzoek gaan doen op zoek naar gas en olie in een gebied dat zich uitstrekt van de Turkse kust tot aan Libië. Dit omvat ook zeegebieden in de buurt van Griekse eilanden, waaronder Kreta.
Daar zit het probleem. Griekenland ligt met zijn eilanden tussen Turkije en Libië. Volgens Griekenland negeert de overeenkomst de maritieme rechten van die eilanden. Turkije vindt juist dat Griekse eilanden, zeker wanneer ze dicht bij de Turkse kust liggen, niet automatisch aanspraak kunnen maken op zulke grote zeegebieden.
Volgens het VN-Zeerechtverdrag (UNCLOS) kunnen eilanden recht hebben op een eigen exclusieve economische zone (EEZ), waarbinnen een land bijvoorbeeld naar gas en olie mag zoeken. Turkije is geen partij bij dit verdrag en betwist de manier waarop Griekenland de maritieme rechten van zijn eilanden toepast.
De EU kiest de kant van Griekenland en Cyprus en beschouwt de overeenkomst als juridisch ongeldig. Voor Turkije betekent de goedkeuring door het Oost-Libische parlement juist een versterking van zijn positie in het oostelijke Middellandse Zeegebied.
Terwijl de winter voor de deur staat, wordt de voedselhulp aan Gaza teruggeschroefd. Hulporganisaties maken zich grote zorgen. ‘De gevolgen voor de Palestijnen zullen catastrofaal zijn.’
Nu de winter in aantocht is, heeft het World Food Programme (WFP) van de Verenigde Naties (VN) vanwege geldgebrek moeten besluiten de voedselhulp voor Gaza met een derde te verminderen, schrijft de organisatie. Vijfhonderdduizend mensen zullen verstoken blijven van hulp. Mensenrechtenorganisaties die de Kanttekening sprak, maken zich zorgen over wat dit voor de mensen in Gaza gaat betekenen. Zij vinden dat er meer moet gebeuren om de mensonterende situatie in Gaza op te lossen.
Volgens het WFP zijn 1,4 miljoen mensen in Gaza ernstig voedselonzeker en hebben zij humanitaire hulp nodig om te overleven. De VN concludeerden in juli vorig jaar dat er in Gaza sprake was van omstandigheden van hongersnood. Israël ontkent dit.
Sinds het ‘staakt-het-vuren’ van oktober vorig jaar kon het WFP tussen de 1,5 en 1,8 miljoen mensen per maand helpen, zei WFP-landendirecteur Shaun Hughes. Met het besluit om de voedselhulp te beperken, wordt niet alleen het aantal mensen dat hulp krijgt verminderd, maar ook de hoeveelheid hulp.
Tarik, voorzitter van hulporganisatie Hope4Gaza, die niet met zijn achternaam wil worden genoemd uit angst dat zijn organisatie door Israël wordt weggestuurd, maakt zich grote zorgen over de desastreuze gevolgen die dit besluit zal hebben voor de Palestijnen in Gaza.
‘Als de hulp van de Verenigde Naties wegvalt, ontstaat er een gigantisch gat dat door geen enkele andere organisatie kan worden opgevuld. De gevolgen zullen catastrofaal zijn. De Palestijnen in Gaza, die nu al in mensonterende omstandigheden leven, zullen nog dieper in de ellende worden gestort. Ongekende hongersnood dreigt steeds dichterbij te komen en de strijd om te overleven zal alleen maar zwaarder worden. Als zelfs zulke grote organisaties genoodzaakt zijn om te bezuinigen, houd ik mijn hart vast voor de komende winter. Ik vrees dat veel Palestijnen die simpelweg niet zullen overleven.’
Cijfers van de VN-organisatie die de humanitaire hulp coördineert, laten zien dat het WFP verantwoordelijk is voor het overgrote deel van de humanitaire goederen die Gaza binnenkomen. Terwijl er vanaf oktober 2025 een stijging te zien was, van ruim 14.000 ton aan goederen in september 2025 naar 112.496 ton in december van dat jaar, daalde de hoeveelheid daarna weer. Afgelopen september kwam er slechts 15.308 ton binnen. Gemiddeld 287 vrachtwagens per dag bereikten Gaza in december 2025; in september waren dat er slechts 33 per dag. Vóór het begin van de genocidale oorlog in oktober 2023 waren dat er gemiddeld 600.
‘Langdurige ondervoeding beschadigt de lichamelijke en geestelijke ontwikkeling’
Ook Gerard Jonkman, directeur van The Rights Forum, maakt zich zorgen over het terugschroeven van de voedselhulp. Hij wijst erop dat de tekorten de afgelopen jaren al veel schade hebben aangericht.
‘De strijd om voedsel wordt heviger, wat vooral effect heeft op de meest kwetsbaren: kinderen, zwangere vrouwen, ouderen en mensen met een beperking. Deze mensen krijgen nog steeds te weinig. Er zijn al enorme tekorten geweest de afgelopen jaren en de effecten worden alleen maar groter. Aan herstel hoef je niet eens te denken. Vooral bij kinderen, want langdurige ondervoeding beschadigt de lichamelijke en geestelijke ontwikkeling. Wat dat betreft is het terugschroeven van voedselhulp absoluut onacceptabel.’
Met de winter op komst moet Nederland de Palestijnen in Gaza helpen, vindt Jonkman. ‘De aankomende winter is een groot probleem. Veel tenten zijn beschadigd en er is minder geld voor voedselhulp. Nederland en andere Europese landen zijn verplicht om te helpen. We hebben Israël vóór en na 7 oktober politiek, militair en economisch altijd ondersteund. Maar Nederland heeft wat goed te maken richting de Palestijnen, aangezien wij meer dan veel andere landen hebben bijgedragen aan deze situatie, dus moeten we ook bijdragen aan de oplossing.’
Jonkman vindt dat Nederland meer politieke druk zou moeten uitoefenen op Israël en het niet zou moeten laten bij ‘gesprekken’ en ‘veroordelingen’. ‘The Rights Forum vindt dat Nederland zou moeten werken aan een volledig handelsverbod met Israël en niet alleen met de [illegale] nederzettingen. Uit ons onderzoek is gebleken dat alle bedrijven in Israël direct of indirect banden hebben met de nederzettingen. Ook zou Nederland een militair embargo moeten instellen.’
Kinderen lopen langs het puin in vluchtelingenkamp Jabalia, Noord-Gaza. Beeld: Bashar Taleb/AFP
De Nederlands-Palestijnse antropologe Dina Zbeidy, die zelf familie heeft in Gaza, wijst erop dat de focus niet zou moeten liggen op het ondersteunen van een organisatie als het WFP, maar op het bieden van een oplossing voor de situatie waarin de Palestijnen zich bevinden.
‘De honger in Gaza is man-made. De Palestijnen worden expres uitgehongerd. Het is beleid van Israël om zo weinig mogelijk voedsel binnen te laten en het werk van NGO’s moeilijk te maken. Israël heeft de ultieme controle over wat er binnen mag komen en onder welke voorwaarden. Daardoor is er schaarste. Er komt wel wat binnen, maar dat is voornamelijk commercieel.’
‘De Palestijnen worden expres uitgehongerd’
Vooral mensen die het geld niet hebben om voedsel te kopen dat via commerciële weg binnenkomt, zijn kwetsbaar, zegt Zbeidy.
‘Terwijl voedsel voor ngo’s nog steeds niet wordt toegelaten, verkoopt Israël wel aan handelaren in Gaza die het voor heel hoge prijzen doorverkopen. Mensen die het geld niet hebben, zijn heel erg afhankelijk van ngo’s, ook voor zaken als medicijnen en dekens. En nu dit voor een groot deel wegvalt, zullen er meer mensen sterven van de honger. De mensen die ik daar spreek, maken zich heel veel zorgen nu de winter in aantocht is. Als zij al iets te eten hebben, kunnen ze het niet bereiden omdat ze geen gas hebben om op te koken. Een familielid van mij is nu afhankelijk van een soort oven met bakolie waarmee hij een vuurtje maakt. En er is nauwelijks schoon water om mee te koken.’
Zij merkt op dat Palestijnen afhankelijk zijn geworden door de omstandigheden die door Israël zijn gecreëerd. ‘Volgens de Verenigde Naties is het land voor 97 procent onvruchtbaar gemaakt door de bombardementen, waardoor mensen niet meer voor zichzelf kunnen zorgen. Bij die bombardementen zijn ook expres waterbronnen onder vuur genomen, zoals is aangetoond.’
Volgens de VN-organisatie UNCTAD is meer dan 90 procent van de Palestijnen in Gaza werkloos en is 92 procent van de bedrijven vernietigd of beschadigd sinds het begin van de genocide. Al Jazeera schrijft dat de genocide, in combinatie met de blokkade, ertoe heeft geleid dat zo’n 80 procent van de bevolking afhankelijk is van humanitaire hulp.
Ook Zbeidy vindt dat Nederland moet helpen. ‘Onder het internationaal recht is Nederland verplicht om in te grijpen. Ondertussen draagt Nederland nog altijd bij aan de situatie door bijvoorbeeld wapens te kopen van Israël. Zolang Israël mensenrechten schendt, zou Nederland sancties moeten opleggen aan Israël, zoals het heeft gedaan met Rusland. Naast het opvoeren van politieke druk zou Nederland ook meer financiële steun moeten geven om mensen te voorzien van medicijnen en om ziekenhuizen weer te helpen opstarten. Al vóór het begin van de genocide in oktober 2023 had Nederland dit soort hulp immers al afgeschaald.’
‘Onder het internationaal recht is Nederland verplicht om in te grijpen’
Het WFP zegt voor zijn werk in Gaza en de bezette Westelijke Jordaanoever de komende zes maanden rond de 450 miljoen dollar nodig te hebben. Dit jaar heeft het slechts de helft ontvangen. Afgelopen september verminderde de organisatie al het aantal ontvangers van hulp op de bezette Westelijke Jordaanoever, van 400.000 naar 200.000.
De organisatie waarschuwt dat negentig procent van de bevolking in Gaza tegen het einde van dit jaar een hoge mate van voedselonzekerheid zal bereiken.
Tarik van Hope4Gaza roept Nederland dan ook op om organisaties die voedselhulp bieden aan de Palestijnen te steunen. ‘Nederland kan een cruciale rol spelen door deze organisaties financieel te ondersteunen, zodat zij niet gedwongen worden te bezuinigen op voedselhulp. De mensen in Gaza hebben al met zoveel onrecht en menselijk leed te maken. Het is onacceptabel dat juist zij de prijs moeten betalen voor het wegvallen van deze hulp.’
Antropologe Zbeidy wijst erop dat de status quo nog steeds hetzelfde is en dat Nederland zich er niet bij zou moeten neerleggen. ‘De oplossing is niet om het WFP weer voedselhulp te laten geven, maar om Gaza open te stellen en de basisrechten van de Palestijnen te garanderen, zodat zij een goed leven kunnen leiden. En maak een einde aan de bezetting. Daarom wil ik niet pleiten voor meer toegang voor ngo’s, maar voor de bevrijding van Gaza. Het gaat hier niet om het WFP, maar om de erbarmelijke omstandigheden waaronder Palestijnen in Gaza moeten leven. Met of zonder ngo’s, de mensen blijven doodgaan, iedere dag.’
Maand van de geschiedenis | Nadat rassensegregatie in 1954 ongrondwettelijk werd verklaard, wilden negen zwarte leerlingen uit Little Rock, Arkansas, naar een witte school. De gouverneur van Arkansas probeerde dit uit alle macht te voorkomen en schakelde op 4 september 1957 de National Guard in om de kinderen te weren.
Na de afschaffing van de slavernij in 1865 hadden zwarte mensen in de Verenigde Staten nog geen gelijke rechten gekregen. In de overwonnen zuidelijke staten werd alles in het werk gesteld om zwarten tweederangs burgers te laten blijven. In 1896 besloot het Amerikaanse Hooggerechtshof in de zaak Plessy v. Ferguson de rassenscheiding in het openbare leven toe te staan, onder de doctrine separate but equal. In de praktijk kwam er van die gelijkheid uiteraard niets terecht en stond het Hooggerechtshof feitelijke apartheidspolitiek in de zuidelijke staten toe. Zwarte mensen mochten in openbare bibliotheken, parken en theaters niet komen, kregen slechtere woningen toegewezen en hadden aparte scholen die veel minder budget tot hun beschikking hadden.
Om discriminatie tegen te gaan, werd in 1909 de NAACP opgericht, de National Association for the Advancement of Colored People. Dit was een proefprocessenfonds dat geld beschikbaar stelde aan rechtszaken die de maatschappelijke en juridische positie van zwarten verbeterden. Aanvankelijk was het vechten tegen de bierkaai, maar in 1954, negen jaar na het einde van de Tweede Wereldoorlog, behaalde de NAACP in de zaak Brown v. Board of Education een grote overwinning. Raciale segregatie, in 1896 door Plessy v. Ferguson goedgekeurd, was volgens het Hooggerechtshof nu ongrondwettelijk. De zuidelijke staten, waar het racisme diep in de politiek en de samenleving was verankerd, waren echter niet van plan om te veranderen. Er volgden meer dan tien jaar zware strijd voor gelijke rechten.
Rosa Parks weigerde op te staan voor een wit persoon in de bus
Een belangrijke gebeurtenis was de Montgomery Bus Boycott. Rosa Parks weigerde op 1 december 1955 op te staan voor een wit persoon in de bus. Ze werd gearresteerd en haar zaak werd nationaal nieuws. De boycot duurde 381 dagen totdat de busmaatschappij door de knieën ging en een einde maakte aan de segregatie. Plaatselijke leiders stichtten de Montgomery Improvement Association om hun activiteiten te coördineren. Martin Luther King Jr. werd voorzitter van deze club. Hij deed een appel op christelijke waarden en Amerikaans idealisme, waardoor King ook door veel witte mensen als een acceptabel figuur werd gezien.
Little Rock
In 1957 barstte de bom in Little Rock, Arkansas, toen negen zwarte leerlingen niet werden toegelaten op een witte school. De gouverneur van Arkansas, Orval Faubus, belde de National Guard om de zwarte leerlingen tegen te houden. Faubus was voor zuidelijke begrippen gematigd, maar had de racistische stem nodig voor zijn herverkiezing. Vandaar dat hij in 1957 de segregatiepolitiek steunde.
Dankzij het ingrijpen van de National Guard konden de zwarte leerlingen op 4 september niet naar school. De beelden van soldaten die leerlingen tegenhielden om naar school te gaan, waren echter in bijna alle media te zien, met als gevolg dat het grootste deel van de publieke opinie in het land (maar niet in het zuiden natuurlijk) op de hand was van de negen zwarte leerlingen.
Beelden van soldaten die leerlingen tegenhielden om naar school te gaan, waren in bijna alle media te zien
President Dwight D. Eisenhower waarschuwde Faubus en drukte hem op het hart zich neer te leggen bij het besluit van het Hooggerechtshof. Toen Faubus weigerde te buigen, besloot de president in te grijpen. Hij zorgde ervoor dat de National Guard onder federaal bestuur kwam te staan en dwong de troepen daarna om terug te keren naar hun barakken. Vervolgens liet hij de 101st Airborne Division invliegen, die de zwarte leerlingen moest beschermen als zij naar school wilden gaan. Terwijl ze werden uitgescholden door een woedende menigte, gingen de negen zwarte leerlingen op 24 september naar school.
Het hielp helaas weinig. Als de soldaten even niet opletten, werden de zwarte leerlingen getreiterd en vernederd. Uiteindelijk wist daarom maar één leerling de school met een diploma te verlaten. Meteen nadat hij van school was, besloot Little Rock alle openbare scholen te sluiten. Veel andere steden in het zuiden volgden dit voorbeeld. De witte mensen gingen naar hun eigen bijzondere scholen, die particulier gefinancierd werden. Aan de segregatie kwam dus eigenlijk geen einde.
Overwinningen van extreemrechts versterken elkaar: elke overwinning geeft de volgende beweging legitimiteit, momentum en een kant-en-klaar draaiboek. Als deze voorspelling uitkomt, zijn we mogelijk getuige van een aanzienlijke wereldwijde verschuiving in de politieke scheidslijnen en een verdere toename van de steun onder de bevolking voor autocratische regimes.
Momenteel pakken donkere wolken zich samen boven vier democratieën tegelijk. Op 25 oktober neemt president Lula het in de tweede ronde van de Braziliaanse presidentsverkiezingen op tegen Flávio Bolsonaro, die na een felle eerste ronde een kleine voorsprong heeft. Twee dagen later gaat Israël naar de stembus voor verkiezingen waarbij veel op het spel staat. Het politieke overleven van Benjamin Netanyahu hangt af van een steeds verder verhardende extreemrechtse coalitie, terwijl Itamar Ben-Gvir terrein wint onder jongere kiezers.
Vervolgens krijgt Donald Trump op 3 november te maken met de Amerikaanse tussentijdse verkiezingen. Als beide eerdere verkiezingen in het voordeel van rechts uitvallen, zal Trump die resultaten aangrijpen als bewijs dat het wereldwijde politieke tij in zijn voordeel keert.
De Italiaanse politiek analist Nathalie Tocci waarschuwde onlangs dat de politieke verscheidenheid in Europa plaats dreigt te maken voor een somberder ontwikkeling: een kettingreactie waarbij elke overwinning van extreemrechts de volgende legitimeert en aanmoedigt. Ze schreef dat extreemrechtse leiders ‘elkaar zouden stimuleren en radicaliseren, gesteund door het MAGA-Amerika en de algoritmen van Silicon Valley’. Dat is het mechanisme achter het domino-effect: geen identieke programma’s, maar overwinningen, retoriek en omstandigheden die elkaar versterken en steeds meer ruimte bieden aan extreemrechts.
Een Spaanse regering van de Partido Popular (PP) en Vox, een Franse politieke ineenstorting waarvan Le Pen profiteert, en verdere opmars van de AfD zouden het gevoel versterken dat liberale terughoudendheid de uitgeputte taal is van een verdwijnende orde.
Tocci richt zich op Europa, maar de trend is breder en reikt veel verder dan de grenzen van het oude continent. Als Netanyahu aan de macht blijft en Lula verliest, zullen de gevolgen veel verder reiken dan deze twee nationale verkiezingen. Het zou een ideologische impuls geven op drie continenten: een gesterkt Israëlisch ultra-nationalisme, een heropleving van het bolsonarisme dat het Braziliaanse Congres in handen heeft, en een Witte Huis dat er nu al op gebrand is autoritaire leiders te steunen.
Een snelle opeenvolging van zulke uitslagen verschuift het Overton-venster
Trump heeft geen formele bondgenootschappen nodig om van zo‘n internationale eensgezindheid te profiteren. Hij teert op momentum, applaus en de illusie van historische onvermijdelijkheid. Een politieke comeback in Israël voedt een politiek van permanente noodtoestand. Een overwinning van Bolsonaro laat zien dat zelfs een duidelijke democratische afwijzing ongedaan kan worden gemaakt.
Europa zou de schokgolven vooral voelen op de kwetsbaarste plekken. Eind november staan in Spanje parlementsverkiezingen op het programma. Als Pedro Sánchez verliest en de Partido Popular samen met Vox gaat regeren, wordt Europa’s theoretische ‘blokkerende minderheid’ een politieke realiteit. Eén afzonderlijke verkiezingsuitslag valt nog op te vangen, maar een snelle opeenvolging van zulke uitslagen verschuift het Overton-venster, de grenzen van wat politiek aanvaardbaar wordt geacht. Anti-immigratieretoriek, het tegenwerken van klimaatbeleid en aanvallen op liberale instituties lijken dan niet langer radicaal, maar worden voorgesteld als gezond verstand.
Frankrijk en Duitsland zouden zich midden in de gevarenzone bevinden. De politieke kwetsbaarheid van Frankrijk dreigt tot verdere parlementaire verlamming te leiden, waardoor Marine Le Pen de kans krijgt te betogen dat alleen een nationalistische koerswijziging de orde kan herstellen. Ondertussen biedt Duitsland geen geruststellend tegenwicht: de doorbraak van de AfD in Saksen-Anhalt heeft al schokgolven veroorzaakt tot aan de andere kant van de Rijn.
De Amerikaanse tussentijdse verkiezingen vormen hierin zonder twijfel een belangrijk onderdeel. Je kunt aanvoeren dat Trumps populariteit in verschillende grote peilingen op of rond een historisch dieptepunt ligt, terwijl de Democraten in de aanloop naar de verkiezingen van 3 november duidelijk voorstaan in landelijke peilingen over de Congresverkiezingen. Maar politiek draait niet alleen om cijfers: ze weerspiegelt ook de stemming onder de bevolking. Een comeback van Netanyahu, een overwinning van Bolsonaro en een Europese kettingreactie van Madrid via Parijs naar Oost-Duitsland zouden het trumpisme alsnog precies kunnen bieden wat het in eigen land mist: het schouwspel van internationale erkenning, de bewering dat de geschiedenis zijn kant op beweegt en de emotionele versterking van een politieke beweging die leeft van het idee van een wereldwijde opstand.
Alles bij elkaar gaat het om een grensoverschrijdende neerwaartse spiraal, waarbij elke overwinning de volgende kandidaat de taal, het zelfvertrouwen en het draaiboek aanreikt. Als Israël, Brazilië, de Verenigde Staten en Spanje kort na elkaar omvallen, zullen ze samen een klimaat van democratische vermoeidheid en een groeiend verlangen naar autoritair bestuur bevorderen. Het politieke midden in Europa ontdekt mogelijk te laat dat het niet te maken heeft met afzonderlijke binnenlandse crises, maar met een gecoördineerde wereldwijde machtsconsolidatie, verkiezing na verkiezing.
De Raad van State heeft kritiek op het wetsvoorstel van VVD-Kamerlid Claire Martens-America om religieuze uitingen bij boa’s te verbieden. Volgens de Raad is niet duidelijk waarom zo’n verbod nodig is. Bovendien beperkt het de godsdienstvrijheid en het recht op gelijke behandeling, zonder dat daar een goede onderbouwing voor is.
VVD-Kamerlid Martens-America wil dat buitengewoon opsporingsambtenaren (boa’s) geen zichtbare religieuze uitingen, zoals een hoofddoek of keppel, meer mogen dragen als ze in uniform werken en contact hebben met het publiek. Volgens haar moeten boa’s een neutrale uitstraling hebben, omdat ze namens de overheid optreden en in sommige gevallen geweld mogen gebruiken.
Maar volgens de Raad van State is niet duidelijk waarom zo’n verbod nodig is. Er zijn geen aanwijzingen dat zichtbare religieuze uitingen bij boa’s in de praktijk problemen opleveren. Ook is niet goed gekeken naar minder ingrijpende oplossingen, zoals verschillende soorten uniformen.
Daarnaast wijst de Raad erop dat boa’s heel verschillend werk doen en niet allemaal dezelfde bevoegdheden hebben. Zo mogen lang niet alle boa’s geweld gebruiken. Waarom het verbod dan voor alle boa’s zou moeten gelden, wordt volgens de Raad onvoldoende uitgelegd.
Het wetsvoorstel beperkt bovendien de godsdienstvrijheid en het recht op gelijke behandeling. Daarom moet goed worden uitgelegd waarom zo’n algemeen verbod nodig is. De Raad van State adviseert Martens-America om het voorstel beter te onderbouwen. Lukt dat niet, dan moet ze het aanpassen of ervan afzien.
De vorming van een nieuw links stadsbestuur in Berlijn is uitgegroeid tot een van de grootste politieke controverses van Duitsland. Die Linke wordt met antisemitisme in verband gebracht, vanwege de solidariteit van de partij met Palestina.
Na haar verkiezingsoverwinning onderhandelt Elif Eralp van Die Linke met de sociaaldemocratische SPD en de Groenen over een coalitie. Op papier draait het om de woningcrisis, maar in werkelijkheid gaat het conflict ook over Israël en Palestina, antisemitismebeschuldigingen en de politieke toekomst van Duitsland.
Die Linke wil een ingrijpende koerswijziging in het woonbeleid. De partij heeft afgesproken om de grootste vastgoedconcerns te onteigenen en ongeveer 160.000 woningen onder publiek beheer te brengen. Daarmee wil de marxistische partij de stijgende huren afremmen en meer betaalbare woningen creëren. Critici spreken van een schending van het eigendomsrecht.
Maar de weerstand tegen Die Linke is breder. Binnen de radicaal-linkse partij woedt al langer een debat over de genocide in Gaza. In Duitsland ligt Israëlkritiek echter uiterst gevoelig, vanwege de Holocaust. Het Duitse schuldgevoel hierover heeft geleid tot een krampachtige wegkijkpolitiek ten aanzien van Gaza.
De discussie binnen Die Linke laaide onlangs opnieuw op rond de Berlijnse politica Hannah Bruns, een prominente Palestina-activiste tegen wie nu een royementsprocedure loopt. Verschillende uitlatingen van Bruns hebben in Duitsland geleid tot beschuldigingen van anti-Israëlische en antisemitische retoriek. Zo zei zij tijdens een demonstratie in Berlijn vorig jaar: ‘De bevrijding van Palestina eindigt niet wanneer de Westelijke Jordaanoever is bevrijd. De bevrijding van Palestina eindigt pas wanneer Tel Aviv weer in Palestijnse handen is!’ Toen persbureau DPA haar hierover benaderde, bevestigde Bruns dat zij deze woorden had uitgesproken. Volgens haar moeten die echter in hun context worden gelezen. Ze stelt voorstander te zijn van een eenstaatoplossing waarin Israëliërs en Palestijnen vreedzaam samenleven.
Bondskanselier Friedrich Merz van de christendemocratische CDU bemoeit zich inmiddels ook met de Berlijnse formatie. Hij roept SPD en Groenen op af te zien van een coalitie met Die Linke. Volgens NOS is de kanselier bang voor een succes van deze linkse coalitie, omdat die mogelijk als een blauwdruk kan dienen voor een linkse federale regering straks.
De CSU, de conservatieve Beierse zusterpartij van CDU, wil de financiering van Berlijn nu stopzetten. CSU-leider Markus Söder zegt dat met Die Linke in de regering het communisme terugkeert in Berlijn. CDU-jongeren hanteren de leus ‘Nie wieder ist jetzt‘, een slogan die normaliter alleen tegen de extreemrechtse partij Alternative für Deutschland wordt gebruikt.
De relatie tussen Turkije en Azerbeidzjan staat onder druk. Recent voerde Azerbeidzjan een hoofddoekverbod in op basisscholen en middelbare scholen. De kwestie heeft geleid tot een ongebruikelijk felle uitwisseling tussen de twee landen, die bondgenoten zijn.
De spanningen ontstonden, zo schrijft Middle East Eye, nadat Turkse politici en functionarissen kritiek hadden geuit op het Azerbeidzjaanse hoofddoekverbod. De Azerbeidzjaanse president Ilham Aliyev leverde daarop stevige kritiek op Turkije, dat zich zou willen mengen in binnenlandse aangelegenheden. Ook opmerkingen van de Turkse president Recep Tayyip Erdogan over belemmeringen voor islamitisch onderwijs werden in Bakoe opgevat als indirecte kritiek op het beleid van de Azerbeidzjaanse regering.
In Azerbeidzjaanse media verschenen vervolgens veel artikelen, waarin de Turkse regeringspartij AKP werd beschuldigd van het exporteren van politieke islam en van pogingen om de binnenlandse politiek van andere landen te beïnvloeden. Sommige publicaties gingen nog verder en suggereerden dat Turkse organisaties en instellingen een rol spelen bij politieke inmenging in Azerbeidzjan. Ook de Turkse minister van Buitenlandse Zaken Hakan Fidan werd van alles beschuldigd.
Naast de hoofddoekkwestie spelen ook andere irritaties een rol. Zo werd Erdogans afwezigheid bij een regionale top in Bakoe door Azerbeidzjaanse kringen gezien als een belediging.
Ondanks de oplopende spanningen benadrukken Turkse functionarissen dat de strategische samenwerking overeind blijft. Beide landen zijn economisch, militair en geopolitiek nauw met elkaar verweven. Beide landen werkten in 2022 nauw samen, tijdens de oorlog tegen Armenië om Nagarno-Karabach.
Onze site gebruikt cookies en vergelijkbare technologieën onder andere om u een optimale gebruikerservaring te bieden. Ook kunnen we hierdoor het gedrag van bezoekers vastleggen en analyseren en daardoor onze website verbeteren.
Deze website gebruikt cookies om uw gebruikservaring op deze website te verbeteren. Van deze cookies worden cookies aangemerkt als "Noodzakelijk" in uw browser bewaard, deze cookies zijn essentieel voor het functioneren van de website. Bijvoorbeeld het opslaan van uw keuze of u wel of geen cookies wilt hebben. Wij maken ook gebruik van cookies van derde partijen die ons helpen met het analyseren en begrijpen van de gebruik van deze website door u. Deze cookies worden alleen gebruikt als u daar toestemming toe geeft. U heeft ook de mogelijkheid om uzelf uit te sluiten voor deze cookies. Dit zal echter effect hebben op uw gebruikerservaring.
Noodzakelijke cookies zijn absoluut nodig voor het functioneren van de website. De cookies in deze categorie zorgen alleen voor de veiligheid en het functioneren van deze website . Deze cookies bewaren geen persoonlijke gegevens
Deze cookies zijn niet strict noodzakelijk, maar ze helpen de Kanttekening een beter beeld te krijgen van de gebruikers die langskomen en ons aan te passen aan de behoeftes van onze lezers. Hiervoor gebruiken wij tracking cookies. Bij het embedden van elementen vanuit andere websites zullen er door deze sites ook cookies worden gebruikt.
