Al decennialang waarschuwt de Israëlische premier Netanyahu voor het Iraanse regime en het atoomprogramma. Nu er daadwerkelijk een oorlog tegen Iran is, lijkt die strijd hem vooral politiek goed uit te komen.
‘Het gevaarlijkste regime is Iran, dat een wreed despotisme heeft vermengd met fanatiek militantisme. Als dit regime of zijn despotische buurland Irak kernwapens zou verwerven, zou dat catastrofale gevolgen kunnen hebben, niet alleen voor mijn land en niet alleen voor het Midden-Oosten, maar voor de hele mensheid’, zo sprak de Israëlische premier Netanyahu in 1996 het Amerikaanse Congres toe.
Al dertig jaar wil de premier oorlog voeren tegen het Iraanse atoomprogramma, en dit jaar is het hem gelukt. Met steun van de Amerikaanse president Donald Trump voert Israël de zwaarste aanvallen op Iran tot nu toe uit. Daarmee lijkt Netanyahu niet, zoals hij naar eigen zeggen doet, de hele mensheid te redden, maar vooral zijn eigen reputatie en nalatenschap.
‘Hoge pieken en diepe dalen, dat is het patroon van Netanyahu’
Na de aanvallen van Hamas op 7 oktober was de populariteit van premier Netanyahu ingestort. Op dat moment kende het land al maandenlang grootschalige protesten tegen de juridische hervormingen die de toen net nieuwe, ultrarechtse regering van Netanyahu had aangekondigd. De dodelijke aanslagen kwamen daar bovenop: een gigantisch falen van een premier die juist bekendstaat als ‘Mr. Security’, Meneer Veiligheid.
Imagoherstel
Maar met de Amerikaans-Israëlische aanvallen op Iran lijkt zijn imago als veiligheidsleider nieuw leven te zijn ingeblazen. ‘Dat imagoherstel begon eigenlijk al in 2024, na de door Israël uitgevoerde moord op de Iraanse leider Hassan Nasrallah’, zegt politiek journalist Mazal Mualem. Mualem schreef in 2022 een boek over Netanyahu, waarvoor ze nu extra hoofdstukken schrijft.
Volgens een peiling van het Israel Democracy Institute begin maart steunt 93 procent van de Joodse bevolking in Israël de oorlog in Iran en die steun zou zich zomaar eens kunnen vertalen naar electorale winst voor Netanyahu en zijn Likud-partij. Volgens een peiling van Zman Yisrael zou de partij nu 28 zetels halen, en daarmee verreweg de grootste zijn. Om het momentum vast te houden wordt er nu zelfs overwogen om de verkiezingen naar voren te halen: van oktober naar juni.
‘Velen dachten toen dat zijn politieke carrière voorbij was’
‘Hoge pieken en diepe dalen, dat is het patroon van Netanyahu’, zegt Mualem. ‘Zijn politieke carrière wordt gekenmerkt door een cyclus van dramatische ineenstortingen, gevolgd door ongelooflijke comebacks.’ Een goed voorbeeld daarvan is volgens Mualem zijn overwinning in 1996. Het was kort na de moord op de Israëlische premier Yitzhak Rabin door een rechtse extremist. Netanyahu werd volgens Mualem verantwoordelijk gehouden voor het rechts-extremistische politieke klimaat waarin de moord kon plaatsvinden. ‘Velen dachten toen dat zijn politieke carrière voorbij was, maar acht maanden later won hij de verkiezingen en werd hij de jongste premier die Israël ooit heeft gehad.’
Keerpunt
Maar helemaal rond is het imagoherstel van Netanyahu nog niet. Volgens onderzoeker Yossi Mekelberg van denktank Chatham House kan er ook een keerpunt komen in de peilingen op het moment dat de huidige oorlog de Israëlische bevolking te veel gaat kosten. ‘Mensen moeten nu dagelijks zes of zeven keer naar de schuilkelder rennen, kinderen kunnen niet naar school, dat is vermoeiend. Uiteindelijk gaan mensen zeggen: “Je hebt ons een overwinning beloofd, waar blijft die?”’, zegt Mekelberg.
Ook gaan de verkiezingen volgens de onderzoeker over meer dan de huidige oorlog. ‘Veel verschillende factoren zullen de verkiezingen bepalen’, zegt Mekelberg. Het gaat onder andere om ‘de aanval op de democratie’ van de huidige regering met de juridische hervormingen die ze deels heeft doorgevoerd en nog wil doorvoeren. Ook de eis tot gratieverlening van Netanyahu, tegen wie meerdere corruptiezaken lopen, en het niet oproepen van de ultraorthodoxen voor het leger zullen meespelen. ‘Veel Israëliërs hebben zich als reservist inmiddels jarenlang ingezet in het leger; dat ultraorthodoxen niet worden opgeroepen, leidt tot grote frustratie.’
‘De oorlog leidt tot vereniging van het volk’
Daarnaast betwijfelt Mekelberg of Netanyahu’s imago als Mr. Security echt is hersteld. ‘7 oktober was een enorm falen van Netanyahu; ook de belofte om Hamas uit te roeien heeft hij vervolgens niet waargemaakt. Hamas is er nog en er zijn veel gijzelaars vermoord. Het is echt nog maar de vraag of hij al die mislukkingen kan omzetten in successen.’
‘Historische overwinning houdt nog geen jaar stand’
De Israëlische schrijver Jonathan Ofir sluit zich bij Mekelberg aan: ‘De oorlog leidt tot vereniging van het volk, dat zien we altijd in oorlogstijd. En die overeenstemming vertaalt zich nu naar steun voor Netanyahu. Maar blijft dat zo? De oorlog is ook pijnlijk voor Israëliërs. Acht maanden geleden, na de laatste oorlog met Iran, verklaarde Netanyahu de overwinning. Hij zei dat dat een historische overwinning was die generaties lang overeind zou blijven. Nu is er alweer oorlog; die historische overwinning is nog niet eens een jaar in stand gebleven.’
Zelfs als grootste partij blijft het straks onzeker wat voor coalitie Netanyahu’s Likudpartij kan vormen. ‘Als hij geen andere optie heeft, zal hij weer een coalitie vormen met de ultraorthodoxe partijen’, zegt Mualem. ‘Hij zal zelf liever samenwerken met middenpartijen, maar het is nog te vroeg om te weten of hem dat zal lukken.’
‘Ik ben niet te spreken over de aanval op Iran en het begrip dat het kabinet hiervoor toont. Hoewel de Iraanse regering zeker geen schoonheidsprijs verdient, gaat een militaire aanval wat mij betreft te ver. Ik heb sterk het gevoel dat Donald Trump zich laat meeslepen door Benjamin Netanyahu. Netanyahu roept al meer dan veertig jaar dat Iran een grote dreiging vormt voor de wereld. Steeds meer mensen, waaronder ikzelf, zijn ervan overtuigd dat hij dit soort uitspraken ook doet om tijd te rekken, zeker met het oog op de komende verkiezingen in Israël en de juridische problemen waarmee hij te maken heeft. Daarnaast zie je dat veel Europese leiders afstand nemen van deze escalatie. Zij benadrukken dat dit niet onze oorlog is. Dat onderstreept voor mij dat er in het Westen geen eenduidige lijn bestaat.
de eerste plaats natuurlijk voor de burgers in de regio, voor burgers in Iran, Libanon en ook burgers in hun eigen geliefde Israël. Voor de rest van de wereld gaat het om gestegen olieprijzen, enorme inflatie van alles wat van olie afhankelijk is, waaronder voedselproductie. Een enorme landbouwcrisis sowieso, vanwege het feit dat kunstmest niet vervoerd kan worden en onze landbouw daarvan afhankelijk is. Dus het gaat honger veroorzaken. Bovendien is nu heel duidelijk dat Trump volledig in de broekzak zit van Netanyahu en de Israël-lobby. Israël en de VS hebben elke pretentie van respect voor menselijkheid en moraliteit losgelaten. De hele wereld lijdt onder het megalomane, genocidale zionistische project dat zij nu proberen uit te voeren. Netanyahu vergeleek zichzelf onlangs nog vol trots met Genghis Khan, de meest wrede moordenaar aller tijden. Dat Nederlandse politici aan dit type waanzin willen meewerken – vanuit hun eigen domheid, moslimhaat en onderdanigheid aan de zionistische ideologie – is weerzinwekkend en stuitend.’
Daarnaast is er duidelijk sprake van meten met twee maten. Het Israëlische regime kreeg vrijwel groen licht voor 2,5 jaar acties die de ICJ als ‘plausible genocide’ bestempelde, zonder dat dit internationaal effectief werd gestopt. Ons vorige ministerie van Buitenlandse Zaken zocht zelfs naar alternatieve manieren om F-35-onderdelen aan Israël te leveren, ondanks het verbod van het gerechtshof.
doen, al is het moorddadig. Dat zien we al jaren in het Israël-Palestina-conflict. Ook is duidelijk dat er anders wordt gereageerd op gebeurtenissen in het globale zuiden dan op wat het globale noorden treft. Er wordt nauwelijks gedaan alsof het om moraliteit gaat. Is het een vriend van Nederland? Zijn we er zelfs afhankelijk van? Dan zullen we ze steunen. Dat is wat we zien en altijd zullen blijven zien.’
