De Israëlische verkiezingen laten vooralsnog geen duidelijke winnaar zien. Wel boekten de Palestijnse partijen flinke winst. Maar krijgen zij een kans om mee te regeren? En wat betekent de uitslag voor de Palestijnen?

Israëlische kiezers gingen gisteren voor het eerst naar de stembus sinds de aanval door Hamas op 7 oktober 2023 en de genocide op de Palestijnen in Gaza die erop volgde.

Sinds Benjamin Netanyahu in december 2022 weer aan de macht kwam met een coalitie van extreemrechtse partijen, is het land verder naar rechts opgeschoven. Geweld door Israëlische kolonisten tegen Palestijnen op de Westelijke Jordaanoever steeg aanzienlijk en volgens de Verenigde Naties is er sprake van etnische zuivering. Israël heeft drie jaar lang ongestraft genocide gepleegd op de Palestijnen in Gaza, waardoor meer dan 72.000 mensen zijn omgekomen, de Gazastrook in puin ligt, en de bevolking honger lijdt. Binnen Israël worden de Palestijnen in toenemende mate gediscrimineerd en als vijand neergezet.

Voor hen waren de verkiezingen dan ook ‘existentieel’, schrijft Al Jazeera. Hoewel maar weinig Palestijnen denken dat zij enige invloed kunnen uitoefenen, zijn zij bang dat zonder hun stem Netanyahu opnieuw aan de macht zal komen. De miljoenen Palestijnen op de bezette Westelijke Jordaanoever, Oost-Jeruzalem en Gaza mogen overigens niet stemmen. Arabische partijen staan in de peilingen op negentien zetels.

Geen ‘gematigd’ alternatief

De oppositiecoalitie onder leiding van oud-stafchef van het Israëlische leger Gadi Eisenkot stond in de peilingen van vanmiddag op 48 zetels, en de coalitie van Netanyahu met 53 zetels.

Eisenkot heeft met zijn partij Yashar een oppositiecoalitie gevormd waarmee hij Netanyahu van de troon wil stoten. De coalitie bestaat naast Yashar uit andere rechtse, zionistische partijen, zoals B’Yachad van oud-premier Naftali Bennett en Yisrael Beteinu van Avigdor Lieberman.

Terwijl Eisenkot in het Westen als ‘gematigd’ wordt gezien ten opzichte van Netanyahu, mogen we hem niet zo zien, zegt de Nederlands-Palestijnse mensenrechtenactiviste Ghada Zeidan in een gesprek met de Kanttekening.

‘Op heel veel terreinen zijn de twee blokken het niet eens, maar over het lot van de Palestijnen zijn ze het absoluut met elkaar eens. Netanyahu en Eisenkot zijn beiden betrokken geweest bij de genocide in Gaza en ze hebben dezelfde visie, één van etnische zuivering van Palestijnen in de Westbank en Gaza. Eisenkot heeft als stafchef van het leger de Dahiya-doctrine [buitenproportioneel geweld, red.] uitgevonden. Tegelijkertijd heeft hij duidelijk gemaakt dat er in een mogelijke coalitie geen Arabische partijen zullen zitten. Beide blokken hebben al gezegd dat zij niets zien in een Palestijnse staat. Dat minstens zeventig procent van de Israëliërs pal staat voor de genocidale intenties van Eisenkot of Netanyahu tegen de Palestijnen, is diep triest.’

‘Beide blokken hebben al gezegd dat zij niets zien in een Palestijnse staat’

Het verschil is dat Eisenkot het imago van Israël belangrijk vindt, en daarin ligt juist het gevaar, zegt Zeidan.

‘Terwijl hij dezelfde intenties en visie heeft wat betreft de Palestijnen, zal hij erop toezien dat het imago van Israël in de internationale gemeenschap wordt opgepoetst. Dat is gevaarlijk. Voor het dagelijks leven van Palestijnen zal het precies dezelfde uitwerking hebben.’

Ook de Palestijns-Nederlandse politicoloog Radi Suudi geeft aan dat Palestijnen, in het geval Eisenkot een regering zal leiden, bang zijn dat het Westen mee zal gaan met zijn vermeende ‘gematigd’ imago en dat het Israël nog verder zijn gang zal laten gaan. ‘Hij zal wellicht de kolonistenbendes aanpakken, maar hij zal niet de nederzettingenpolitiek veranderen of de situatie in Gaza aanpakken.’

Jaap Hamburger, voorzitter van Een Ander Joods Geluid, omschrijft de verkiezingen als ‘niet spannend, noch belangrijk’. Hij is van mening dat het niet uitmaakt wie er gaat regeren.

‘Geen van Israëls tot heden toonaangevende partijen heeft een gedachte ingebracht over ook maar een begin van een oplossing voor de oorlog tegen het Palestijnse volk, anders dan dat Hamas en ‘het terrorisme’ vernietigd moeten worden. Daarin bieden zij tegen elkaar op, meer niet. Eisenkot belooft ‘de klus’ in 18 maanden te klaren. Dat is de belofte van 18 maanden voortzetting van genocide, hooguit ‘in slow motion’,’ zegt Hamburger.

Ook merkt Hamburger op dat geen enkele partij heeft voorgesteld dat Israël zich terugtrekt uit Gaza, dat het land martelkampen voor Palestijnen opheft, of het Palestijnse recht op zelfbeschikking erkent. Evenmin liggen er voorstellen om het Internationaal Strafhof (ICC) te erkennen of de van oorlogsmisdaden gezochte politici Netanyahu en Galant aan het ICC over te dragen, zegt Hamburger.

‘Eisenkot belooft ‘de klus’ in 18 maanden te klaren’

Daarom kunnen we dan ook geen plotselinge of grote verandering verwachten, stelt Hamburger. ‘Negenenzeventig jaar gewelddadig zionisme gaat nu zijn tachtigste jaar in. Het oorspronkelijke oogmerk blijft onveranderd: een gebied tussen de rivier en de zee, maar inmiddels alweer groter gedacht, met inbegrip van Gaza, de hoogvlakte van Golan, het zuiden van Libanon, tenminste tot aan de rivier de Litani, dat exclusief door Joden wordt bewoond’, aldus Hamburger.

‘Misschien zien we straks deels gezichten van andere politici, die hun taal enigszins matigen vergeleken met hun recente brute voorgangers. Maar ten diepste zal het een ongebroken voortzetting van bijna tachtig jaar consequent verdrijvingskolonialisme zijn’, zegt Hamburger.

Arabische partijen

Volgens Suudi kunnen de Arabische partijen een belangrijke rol gaan spelen bij een mogelijke beleidsverandering in Israël. De twee grote blokken zijn waarschijnlijk afhankelijk van hen.

‘De prijs die zionistische partijen daarvoor moeten betalen is dat zij echt toenadering zullen moeten zoeken tot de Palestijnen. Dan moeten er wezenlijke stappen worden genomen om een einde te maken aan de bezetting en de nederzettingen en de vreselijke situatie in Gaza. En zij moeten een andere koers gaan varen die haaks staat op wat sommige politici binnen dat blok al jarenlang vinden.’

Suudi noemt de extreemrechtse Avigdor Lieberman die bovendien niet wil samenwerken met Arabische partijen, en Naftali Bennett die voortkomt uit de kolonistenbeweging en geen rem wil op de illegale nederzettingen.

De Israëlische politiek en het Joods-Israëlische deel van de bevolking staan nu voor de keuze, zegt Suudi.

‘Palestijnen zijn een steeds minder getolereerde minderheid’

‘Doorgaan met de politieke verlamming, of samen met de Palestijnse medeburgers kiezen voor een hele andere weg? Daar is een parlementaire meerderheid voor.’

Dat is echter een heikele kwestie die raakt aan Israël als Joodse staat, zegt Suudi.

‘De Israëlische samenleving is dit vanaf het begin van de staat Israël altijd uit de weg gegaan, aangezien het een staat voor Joden is. Palestijnen zijn daarbij een steeds minder getolereerde minderheid en het is niet de bedoeling dat zij politieke invloed hebben. Die situatie is echter onhoudbaar in een democratische samenleving. De huidige situatie waarbij één groep met militaire middelen alle macht naar zich toehaalt en bepaalt wat de andere groep mag doen en waar ze mogen komen, en of ze er überhaupt mogen zijn, is totaal onacceptabel.’

Zeidan noemt de massale deelname door Palestijnse kiezers in Israël ‘historisch’. Of dit een verandering van hun situatie teweeg kan brengen, is onwaarschijnlijk, zegt zij.

‘Netanyahu is een hetze-campagne aan het voeren tegen de Palestijnen in Israël. Geen Arabische partij zal zich aansluiten bij zijn coalitie. Terwijl Eisenkot heeft uitgesloten dat er Arabische partijen mee zullen doen met zijn coalitie, hebben sommige partijen in zijn coalitie de indruk gegeven wel met hen te willen samenwerken om Netanyahu tegen te werken. Tegelijkertijd is het voor de Palestijnen belangrijk dat hun eisen ook worden meegenomen, maar ik denk niet dat Eisenkot daarin zal meegaan.’

Zeidan waarschuwt voor het scenario waarbij Netanyahu meer tijd zal krijgen in het geval er nieuwe verkiezingen worden gehouden. ‘Dat betekent dat Netanyahu nog zes maanden de tijd heeft om door te gaan met zijn genocidale misdaden en nog harder op te treden tegen de Palestijnen, zowel in de Westbank als in Gaza.’

‘Verandering komt niet van binnenuit’

Antizionistisch activist Yuval Gal ziet dat er meer enthousiasme was voor deze verkiezingen en dat ook veel mensen die nooit eerder hebben gestemd, dat nu wel deden. Hij is niet verrast over de voorlopige uitslag.

‘Ik ben net als andere ex-Israëliërs in Nederland die hetzelfde denken als ik, niet verrast. Wij wisten al dat de meeste Israëliërs zouden stemmen voor Netanyahu of Eisenkot en zo vóór de genocide zijn.’

Volgens Gal maakt het niet uit of Netanyahu of Eisenkot een regering zal vormen, al ziet hij wel in dat Palestijnse kiezers Netanyahu hebben willen wegstemmen. Voor [de acties van het Israëlische leger in] Gaza, Libanon en Syrië zal het geen verschil maken.’

Gal zegt dat Eisenkot niet als gematigd kan worden gezien. ‘Dat beeld creëren wij hier in Europa, omdat we graag willen geloven dat hij de betere optie is. Eisenkot is net als Netanyahu pro-genocide. Zijn coalitiegenoot Yair Lapid, die bekend staat als meer ‘gematigd’ en ‘links’, heeft ooit kritiek geuit op Netanyahu toen hij Rafah niet binnenviel.’

Ook heeft hij twijfels over de mogelijke rol van Palestijnse partijen binnen een regeringscoalitie. ‘Het feit dat de twee grootste blokken hebben laten weten dat ze gedoogsteun van Arabische partijen niet accepteren, geeft al aan hoe racistisch zij zijn. Alleen de Democrats (Labour/Meretz) met tien zetels zijn hiertoe bereid.’

Een einde aan de Israëlische bezetting en de verwezenlijking van de rechten van Palestijnen kan alleen gebeuren als Israël valt, zegt Gal. ‘Israël als politieke constructie is gebaseerd op genocide, racisme en discriminatie. Maar dat zal nooit van binnenuit gebeuren. Wij moeten Israël boycotten, op alle niveaus. En we moeten breken met de Israëlische staat’, zegt Gal.

‘Nederland heeft geen interesse in een Palestijnse staat’

Gal zegt dat Nederland de zogeheten ‘tweestatenoplossing’ gebruikt om Israël de hand boven het hoofd te houden. ‘Nederland heeft geen interesse in een Palestijnse staat. Ze weet ook wel dat het niet meer realistisch is. Bovendien betekent het apartheid. Maar de regering zegt dat ze een tweestatenoplossing wil, juist omdat ze Israël nog altijd wil steunen. Tegelijkertijd doet Nederland niets om een echte oplossing te vinden’, zegt Gal.

Volgens Suudi heeft de internationale gemeenschap, waaronder Nederland, een verantwoordelijkheid om ervoor te zorgen dat Israël zich gaat houden aan het internationaal recht, ook als Eisenkot aan de macht komt. ‘Er moeten wezenlijke stappen worden gezet. Een regering die meewerkt aan de bestendiging van de bezetting is daarmee ook strafbaar.’

Ook Zeidan vindt dat er meer druk moet worden uitgeoefend op Israël. ‘Van binnenuit is er geen verandering te verwachten, ook niet door verkiezingen. Verandering moet worden opgelegd door de internationale gemeenschap.’

Er moet dan ook meer gebeuren dan alleen te streven naar de zogeheten ‘tweestatenoplossing’, zegt Zeidan.

‘Het is alleen lip-service van Nederland als zij zegt dat ze voor een tweestatenoplossing is. Wat nu van belang is voor de Palestijnen is het naleven van het internationaal recht, het naleven van de verplichtingen van Nederland om de genocide in Palestina tegen te gaan. Ook moet de uitspraak van het Internationaal Gerechtshof over de illegaliteit van de bezetting worden nageleefd. Dit moet worden vertaald naar sancties tegen Israël.’