In het jaar dat ik 21 werd, ben ik via een colloquium doctum, oftewel een toelatingsonderzoek, naar het hbo gegaan. Omdat ik als eigenwijze 18-jarige zonder diploma van school was afgegaan, moest ik bewijzen dat ik het niveau aan zou kunnen.
In de klas was ik een paar jaar ouder dan de meeste van mijn klasgenoten. Hun leeftijd varieerde van 16 (!) tot maximaal 19.
In mijn eerste schooljaar, tijdens een les maatschappijleer of zoiets dergelijks, stelde de docent de vraag: ‘Mag Leontine ons land vertegenwoordigen, bijvoorbeeld als minister-president?’
Wat de achtergrond en context was van de vraag, weet ik niet meer. De discussie die volgde, is me tot op de dag van vandaag bijgebleven. Misschien is het wel een van de redenen dat ik vecht voor mijn ruimte, voor mijn plek aan de tafel en om de weg vrij te maken voor iedereen die op mij lijkt.
Naar schatting, en herinnering, was zo’n 40 procent voor Leontine als president en 60 procent tegen. De belangrijkste reden om mij af te wijzen als mogelijke minister-president was mijn kleur en mijn afkomst. Gelukkig speelde mijn geslacht geen rol in de verhitte discussie.
Door het nieuws uit Frankrijk over Bally Bagayoko, burgemeester van Saint-Denis, geboren in Frankrijk en het kind van Malinese ouders, die sinds zijn aantreden vanwege zijn kleur te maken heeft met racistische aanvallen, komen de herinneringen aan dat klaslokaal stekend naar boven.
Bij tijd en wijle heb ik me overigens wel afgevraagd hoe didactisch onderlegd de docent in kwestie was. Wellicht had mijn forse postuur het ouder zijn dan de rest hem om de tuin geleid, waardoor hij dacht dat ik het wel zou kunnen dragen.
Naar schatting, en herinnering, was zo’n 40 procent voor Leontine als president en 60 procent tegen
We zijn bijna dertig jaar verder. Wat er nu in Frankrijk gebeurt, is niet iets van alleen daar. Ook hier speelt nog steeds de vraag wie het maatschappelijke recht heeft om Nederland als minister-president, minister, burgemeester of wethouder te vertegenwoordigen. Dat het volgens de wet mag, wil nog niet zeggen dat de maatschappij iets accepteert.
In Kabinet-Jetten zitten twee vrouwen die niet in Nederland zijn geboren, waarvan er één een migratieachtergrond heeft. Niemand van kleur. En ja, ik weet dat er iemand van kleur was voorgedragen, maar het kan toch niet zo zijn dat door het wegvallen van dit individu, dit nu het resultaat is?
In heel het land worden er nu op gemeentelijk niveau coalitieakkoorden gevormd. Dat betekent dat de wethoudersposten ook verdeeld worden. Uit onderzoek, gehouden in 2023 door Floris Vermeulen, bleek dat slechts 5,9 procent van alle gemeenteraadsleden een migratieachtergrond had, tegenover ongeveer 25 procent van de bevolking. En als we vandaag de factor vrouw erin gooien, en gaan kijken op een hogere bestuurslaag zoals burgemeester, dan zien we dat van de 1708 wethouders en burgemeesters die Nederland kent, er slechts 10 vrouwen van kleur zijn die deze functies mogen beoefenen. Dat is 0,6 procent, zegt het onderzoek van Zahra Runderkamp.
Wie wordt hier vertegenwoordigd? En wie wordt gehoord, gezien en begrepen?
Ik zeg vaak dat ik niet meer dankbaarheid hoef te tonen aan Nederland dan Linda, Roos of Jessica. Ik ben God dankbaar dat ik in dit land ben geboren. Punt. Maar deze cijfers tonen aan hoe ver we nog afstaan van een maatschappelijke acceptatie van artikel 1 van de Grondwet. Want als iedereen gelijk behandeld zou worden, zouden mensen met een migratieachtergrond en vrouwen van kleur meer terug te vinden zijn in deze rollen van betekenis.
En waar komt dit nu vandaan?
Een paar weken geleden was ik bij een bijeenkomst met als thema ‘Vrouw van Kleur in de politiek’. Met de gemeenteraadsverkiezingen in het verschiet werd er gesproken over de kieslijsten en de uitdagingen die vrouwen van kleur in de politiek het hoofd moeten bieden.
Een van de sprekers was dr. Joyce Sylvester, een zwarte vrouw die (waarnemend) burgemeester is geweest van Anna Paulowna en Naarden. De titel van haar autobiografie is veelzeggend: ‘Bent u de burgemeester?’
Een dag eerder was ik op een congres geweest, de Route van de zwarte vrouw, georganiseerd door het 30 juni-1 juli comité van Den Haag. Meer dan driehonderd zwarte vrouwen, en een paar mannen, bij elkaar. Een ervaring om nooit te vergeten.
Drs. Araya Sumter, directeur-generaal Sociale Zekerheid en Integratie, was daar een van de sprekers. De eerste vrouw van kleur in deze functie. Dat we het zo moeten vermelden, zegt alles.
Soms word ik echt moe van de kleine stappen die we als Nederland zetten naar een echt divers land. De huidige politiek in binnen- en buitenland doet me ook echt de moed in de schoenen zakken. En dan denk ik aan de gebalde vuisten van de jonge zwarte vrouw die groot afgebeeld op het stationsplein van Rotterdam staat. Het beeld Moments Contained van Thomas J. Price dat zichtbaar is, ruimte inneemt en er gewoon is. Op sneakers.
Wij zullen doorgaan, zong Ramses Shaffy. Misschien moet ik die docent van toen dankbaar zijn.
