Het slavernijverleden werkt direct en indirect door in de mentale en fysieke gezondheid van nazaten van tot slaaf gemaakte mensen. Dat blijkt uit nieuw onderzoek dat vrijdag door demissionair minister Bruijn van Volksgezondheid, Welzijn en Sport aan de Tweede Kamer is aangeboden.
Volgens het onderzoek Gezondheidseffecten van slavernij van Alana Helberg-Proctor van de Universiteit van Amsterdam, is sprake van zowel een directe als indirecte doorwerking van het slavernijverleden op gezondheid. Die doorwerking zie je onder meer in trauma’s die van generatie op generatie worden doorgegeven, maar ook in de sociaal-economische omstandigheden waarin nazaten nu leven. Daarnaast laat de studie zien dat dit ook gevolgen heeft voor het zorgsysteem als geheel.
De onderzoeker doet drie centrale aanbevelingen: meer geld voor onderzoek naar de gezondheidservaringen van tot slaaf gemaakte mensen tijdens de trans-Atlantische slavernij, meer kennis en bewustzijn in de zorg, bijvoorbeeld via scholing van zorgprofessionals, en een actieve aanpak van racisme en discriminatie in het zorgsysteem.
Vanaf maart zal een denktank met nazaten die over relevante expertise beschikken bijeenkomen. Deze denktank krijgt drie jaar de tijd om voorstellen te doen voor beleidsinterventies die de doorwerking van het slavernijverleden in zorg en welzijn moeten tegengaan en gelijkwaardigheid bevorderen. De aanbevelingen uit het onderzoek kunnen daarbij als input dienen.
De 23-jarige student Quentin Deranque die vorige week werd aangevallen tijdens een protest tegen een linkse politicus in Lyon, is zaterdag aan zijn verwondingen overleden. De Franse regering houdt extreemlinks verantwoordelijk voor zijn dood.
Hoewel de daders van de aanval nog niet zijn opgepakt, zijn de politieke verwijten al lang en breed begonnen. Deranque zou lid zijn geweest van de beveiliging van het extreemrechtse collectief Némésis. De aanvallers zouden op hun beurt verbonden zijn aan La Jeune Garde (Jonge Garde), een antifascistische jeugdafdeling van de radicaal-linkse partij La France insoumise (LFI).
Het geweldsincident vond vorige week donderdag plaats, tijdens een voordracht van de Palestijns-Franse politica en LFI-lid Rima Hassan. Hij nam vorig jaar deel aan van de Freedom Flotilla naar Gaza.
De extreemrechtse groep Némésis protesteerde tegen deze bijeenkomst. Deranque zou ook actief zijn voor Némésis. In een video op sociale media is te zien hoe gemaskerde knokploegen op de demonstranten inslaan en drie personen te grazen nemen. Een van hen was Deranque. Hij werd tegen zijn hoofd geschopt terwijl hij op de grond lag.
De dagen erna buitelden Franse politici over elkaar heen om elkaar de schuld te geven. Het incident heeft de spanning tussen extreemrechts en radicaal-links in Frankrijk op scherp gezet in de aanloop naar de landelijke gemeenteverkiezingen in maart dit jaar en de presidentsverkiezingen van 2027, schrijft persdienst AFP.
Rondreizende, alleenstaande asielzoekers die verschillende Europese steden aandoen, terwijl ze weinig kans hebben op asiel; eerst waren het voornamelijk Noord-Afrikanen, nu blijken steeds meer Syrische jongeren zich onder deze groep te scharen. Dit vergroot de kans op crimineel gedrag, blijkt uit onderzoek.
Het was de burgemeester van Arnhem, Ahmed Marcouch, die in mei 2025 als eerste alarm sloeg over probleemjongeren die de orde in de stad verstoorden. Diezelfde maand zei burgemeester Sharon Dijksma dat Utrecht en omliggende gemeenten significant last hebben van overlast door jonge Syrische asielzoekers.
De doos van Pandora leek geopend. Ook de gemeenten Den Bosch, Nijmegen en Groningen bleken gebukt te gaan onder een toenemend aantal vechtpartijen, intimidatie en geweld, waarbij steeds weer Syrische jongeren betrokken waren. Burgemeesters en politie signaleerden dat deze jongeren elkaar in verschillende steden opzochten. Plots werd een netwerk zichtbaar dat tot voor kort aan de aandacht van bestuurders was ontsnapt.
Maar de jongeren liggen al langer onder de loep van onderzoekers die zich toespitsen op de asielketen. ‘Dit is al een aantal jaar aan de gang. De problematiek van deze jongeren lijkt sterk op die van jongeren zonder verblijfsdocumenten die al jarenlang door Europa rondreizen en daarbij gebruikmaken van bestaande migrantengemeenschappen en opvanginstanties’, zegt Richard Staring van onderzoeksbureau Beke. In een recent onderzoek dat het bureau uitvoerde in opdracht van het Wetenschappelijk Onderzoek- en Datacentrum (WODC) wordt zelfs gesproken over een verschuiving, waarbij Syrische jongeren steeds vaker opduiken binnen deze groep overlastgevende jongeren.
Maar eerst: wie zijn die rondreizende jongeren? Het gaat om minderjarige asielzoekers, vaak uit Marokko, Algerije of Tunesië, die meestal een afwijzing krijgen op hun asielaanvraag. Ze reizen door Europa op zoek naar een beter leven, omdat ze binnen hun netwerk hebben gehoord over bijvoorbeeld de mogelijkheid om geld te verdienen in Parijs, goede mondzorg in Hamburg of goede opvang in Zweden. Dat vertellen onderzoekers Isik Kulu Glasgow en Manon van der Meer van het WODC in een podcast uit eind 2023. Zij rondden toen net een uitgebreid onderzoek af naar rondreizende alleenstaande minderjarige vreemdelingen (amv’s).
Naast een geringe kans op een succesvolle asielaanvraag kampen deze jongeren vaak met multi-problematiek. Ze zijn geregeld drugsverslaafd, hebben geen stabiele gezinssituatie en zijn gewend geraakt aan het leven in de marge van de samenleving. Ze weten hoe ze voor zichzelf moeten opkomen en gaan conflicten niet uit de weg, maar kennen vaak niet anders, vertelt Glasgow.
Machtswisseling in Syrië
Een groot aantal van deze factoren speelt nu een rol bij Syrische jongeren, die de laatste jaren naar Nederland zijn gekomen. Tot voor kort was de kans op asiel voor Syriërs groot, maar dit veranderde met de machtswisseling in Syrië. Van de ene op de andere dag keken Europese regeringen anders aan tegen hun komst. De Nederlandse regering kondigde een beslisstop af van zes maanden; daarna werden de meeste aanvragen afgewezen. In 2025 nam de Immigratie- en Naturalisatiedienst 390 besluiten over Syrische asielaanvragen, waarvan 28 procent resulteerde in een asielvergunning. Een jaar eerder ging het nog om 10.700 besluiten, waarvan 95 procent leidde tot een vergunning, meldt het CBS deze week.
‘In Turkije kregen zij geen vluchtelingenstatus’
Maar het verhaal gaat verder dan alleen het afgelopen jaar, benadrukt Staring. Het gaat om Syrische jongeren die in eerste instantie – al dan niet in familieverband – zijn gevlucht naar landen als Turkije, Libanon of Jordanië. Ook daar hadden zij vaak weinig kans op een goed leven, legt hij uit. ‘In Turkije bijvoorbeeld kregen zij geen vluchtelingenstatus. Op school kregen ze les in een taal die ze niet spreken, en in de grote stad leek niemand op hen te zitten wachten. Ze mogen er verblijven, maar worden feitelijk in de marge van de samenleving geduwd. Vanuit die optiek besluiten sommige jongeren die op straat zijn groot geworden verder te reizen. Ze willen meer verdienen, meer status, en worden aangetrokken door beloftes over een El Dorado in Europa, gevoed door berichten op sociale media uit hun netwerk.’
In dit opzicht lijken de Syrische jongeren veel op de rondreizende jongeren die we kennen uit Noord-Afrikaanse landen, zegt de onderzoeker. ‘Ze duiken af en toe een asielprocedure in. Soms hebben ze misschien kans op een status, maar zo niet, dan reizen de weer verder. Deze problematiek herhaalt zich nu, maar de poppetjes zijn veranderd.’
In Nederland komen ze bovendien terecht in een overvolle asielketen, met de alom bekende wachttijden, verplaatsingen en gebrekkige opvang, gaat hij verder. ‘Natuurlijk ontspoort niet iedere jongere, maar de ingrediënten om in de criminaliteit te belanden zijn dan wel aanwezig. Ze zijn jong, hebben weinig perspectief en missen een familiefiguur, zoals een corrigerende oom. Vooral in grotere opvanglocaties wanen ze zich anoniem. Ze hebben het gevoel weg te komen met hun gedrag, en soms is dat ook zo. Dan is het hek van de dam.’
Verschuiving
In interviews die de onderzoekers hielden met bewoners van asielzoekerscentra komt eenzelfde beeld naar voren. ‘Respondenten beschrijven een verschuiving van overlastgevende Noord-Afrikaanse jongeren naar Syrische jongeren die voor veel incidenten binnen de opvang zorgen. Oorzaak van hun gedrag zou liggen in onder meer problematisch middelengebruik, waardoor professionals moeilijk contact met hen krijgen’, staat in het rapport.
Ook professionals signaleren een verandering in het gedrag van Syrische asielzoekers. ‘Zij constateren dat deze jongeren, in vergelijking met de Syrische jongeren die rond 2015 in Nederland asiel aanvroegen, ingewikkelder gedrag laten zien. Dit hangt samen met lange wachttijden in de asielprocedure, een gebrekkig perspectief op een verblijfsstatus en de afwezigheid van naaste familie’, staat in een andere passage.
Beeld: Pixabay
Syrische jongeren zijn in veel opzichten gaan lijken op de eerdergenoemde rondreizende jongeren uit Noord-Afrikaanse landen, concluderen de onderzoekers. Toch zijn er ook verschillen, merkt Sanne Noyon, onderzoeker bij het WODC, op. ‘De gemeenschap waarin zij in Nederland terechtkomen, is anders. Hier wonen veel Syriërs die inmiddels zijn gesetteld. Zij gingen hen voor en kunnen ondersteuning bieden. Er is natuurlijk ook een Marokkaanse gemeenschap, maar die is hier al veel langer en heeft een heel andere migratiegeschiedenis dan de Marokkaanse jongeren die nu komen.’
Ook Staring benadrukt het vluchtelingenverleden van Syrische jongeren. ‘Formeel zou je deze jongeren niet altijd als vluchteling bestempelen als zij vertrekken vanuit een land als Turkije met economische motieven. Maar we moeten daar voorzichtig mee zijn. Zij zijn in eerste instantie wel gevlucht uit een oorlogsgebied en dragen een vluchtverleden met zich mee, wat gepaard kan gaan met trauma. Dat kan een rol spelen in hun gedrag.’
Geen lieverdjes
De vraag blijft in hoeverre je met deze factoren rekening kunt houden als je bijvoorbeeld in een azc werkt en je bedreigd voelt, of als een supermarktmanager keer op keer winkeldieven uit de winkel moet zetten.
‘Het zijn geen lieverdjes’, zegt Van der Meer in de podcast. ‘Maar de overlast is niet het hele verhaal. Deze jongeren zijn ook kwetsbaar voor criminele netwerken en worden regelmatig uitgebuit. Ze zijn dader, maar soms ook slachtoffer’, zegt zij in de podcast.
‘Zeker bij minderjarige asielzoekers gaat het vaak om jongeren die hulp nodig hebben’
Wat we niet uit het oog moeten verliezen, voegt Noyon toe, is dat het om een kleine minderheid gaat. ‘Als je in een gemeente woont waar dit speelt, voelt het waarschijnlijk niet zo. Toch is het belangrijk dat te blijven benadrukken. Zeker bij minderjarige asielzoekers gaat het vaak om jongeren die hulp nodig hebben. Repressie is een begrijpelijke reflex, maar niet altijd het juiste antwoord.’
Bovendien kan de nadruk op Syrische jongeren als overlastgevers juist wangedrag in de hand werken, concludeert het onderzoeksteam van bureau Beke. Tijdens het onderzoek merkten zij dat kansarme asielzoekers gefrustreerd raken door dit label. ‘Dat maakt hen uiteindelijk onverschillig. Als ze weten dat ze kansarm zijn, gaan ze zich ernaar gedragen’, zegt Staring.
Tijdens het onderzoek sprak hij niet alleen met zorgmedewerkers, maar ook met de asielzoekers die problematisch gedrag vertoonden. Wat hem vooral opviel, was verwarring. ‘Je ziet dat ze in een systeem zijn beland dat ze niet altijd goed begrijpen. Als ze worden overgeplaatst naar een azc dat speciaal is ingericht voor overlastgevers, vragen ze zich af: waarom zit ik hier? Vaak speelt gebrekkige communicatie hier een rol in. Een personeelslid heeft zich misschien onveilig gevoeld door de manier van praten. De asielzoeker legt uit dat hij zijn recht wilde halen, maar dat deed op een manier die door het personeel niet wordt geaccepteerd.’
‘Juist bij minderjarige asielzoekers is begeleiding cruciaal’
‘Ik vind dat zelf ook verwarrend. Aan de ene kant is het begrijpelijk dat de veiligheid van personeel vooropstaat en dat daar protocollen voor zijn. Aan de andere kant ontbreekt vaak een serieus gesprek waarvoor de tijd wordt genomen. Het zou zinvol zijn om iemand uit te leggen waarom hij wordt overgeplaatst, zodat hij van de sanctie kan leren. Dat gebeurt nu te weinig’, aldus Staring.
Dat heeft deels te maken met een gebrek aan capaciteit bij hulpverlenende organisaties, zegt Noyon. ‘Juist bij minderjarige asielzoekers is begeleiding cruciaal. Verbinding met familie is voor deze jongeren belangrijk, maar als die ontbreekt, kan een ander die rol vervullen, bijvoorbeeld een volwassene tegen wie zij opkijken.’
Kleinschaligheid
Een positief voorbeeld ziet Staring momenteel in Arnhem, waar jongerenwerkers met dezelfde achtergrond de jongeren begeleiden. ‘Dat is heel zinvol. Ook kleinschalige opvang kan een positief effect hebben. Kleinschaligheid is niet per definitie beter, maar het bevordert wel onderlinge relaties: mensen kennen elkaar binnen een azc, waardoor anonimiteit afneemt.’
Het nieuwe kabinet wil op een aantal punten een koerswijziging in de asielketen doorvoeren. In het regeerakkoord staat dat wordt geïnvesteerd in organisaties als de IND, het COA en Nidos. Extra personeel moet zorgen voor meer tijd voor kwalitatief werk. Ook wil het kabinet de noodopvang sluiten en uitsluitend investeren in stabiele opvang, waarbij verplaatsingen zo veel mogelijk worden beperkt. Tegelijkertijd zet het in op een harde aanpak van asielzoekers die niet in Nederland mogen blijven.
Staring is voorzichtig positief over die plannen. ‘Meer geld en tijd voor deze organisaties is goed. Bij overlast moet je bovendien optreden: het is logisch om te straffen als iemand over de schreef gaat. Maar reageer op gedrag, niet op het label “kansarm”. Straf moet proportioneel zijn en niet worden opgelegd omdat iemand toch al weinig perspectief heeft in Nederland.’
In maart 2025 dienden zeker 645 Nederlanders in het Israëlische leger, terwijl de oorlog in Gaza op zijn hevigst was, schrijft NRC.
Dat blijkt uit documenten die openbaar zijn gemaakt na een verzoek van de Israëlische ngo Hatzlacha. Het gaat om militairen met een dubbele of meervoudige nationaliteit; of zij daadwerkelijk in Gaza zijn ingezet, is niet bekend.
Internationale rechtbanken onderzoeken momenteel mogelijke oorlogsmisdrijven door Israëlische strijdkrachten. Mocht blijken dat Nederlandse staatsburgers persoonlijk betrokken waren bij ernstige misdrijven, dan kunnen zij in Nederland worden vervolgd.
Volgens het Openbaar Ministerie is dienen in een buitenlands leger op zichzelf niet strafbaar. Dat verandert echter wanneer sprake is van betrokkenheid bij genocide, misdaden tegen de menselijkheid of oorlogsmisdrijven.
In andere Europese landen lopen al strafrechtelijke onderzoeken naar Israëliërs met een tweede paspoort. De identiteit van de Nederlandse militairen is niet bekend, maar ngo’s speuren actief naar mogelijke verdachten die zich in Europa bevinden.
Uit de vrijgegeven cijfers blijkt dat meer dan 50.000 Israëlische militairen een tweede nationaliteit hebben, vooral de Amerikaanse. Voor veel Israëliërs is zo’n paspoort vooral praktisch, bijvoorbeeld om in de Europese Unie te kunnen wonen en werken.
Hoeveel van de 645 Nederlanders daadwerkelijk een band met Nederland hebben, is onbekend. Volgens experts blijft vervolging mogelijk, al acht het OM die kans vooral groter wanneer betrokkenen in Nederland wonen.
De Rotterdamse gemeenteraadsverkiezingen van 18 maart lijken uit te draaien op een spannende driestrijd tussen Leefbaar Rotterdam, D66 en GroenLinks-PvdA. Dit schrijft AD Rotterdam.
Twee recente opiniepeilingen laten zien dat de drie partijen vrijwel gelijk opgaan, waardoor voor het eerst sinds 2010 onduidelijk is wie de grootste wordt.
Een peiling in opdracht van D66 geeft de populistische partij Leefbaar Rotterdam tien zetels, hetzelfde aantal als vier jaar geleden. D66 en GroenLinks-PvdA volgen op korte afstand met elk negen zetels. Een tweede peiling, uitgevoerd door Ipsos I&O in opdracht van GroenLinks-PvdA, schetst een vergelijkbaar beeld: de linkse fusiepartij komt daarin uit op 21 procent van de stemmen, gevolgd door Leefbaar (16 procent) en D66 (15 procent).
Opvallend zijn de verschillen bij de overige partijen. In de D66-peiling volgen VVD (zes zetels) en CDA (vier zetels). In de Ipsos-peiling staan Denk (10 procent), Partij voor de Dieren en VVD (beide 9 procent) direct achter de kopgroep.
Alle peilingen bevestigen in ieder geval dat Leefbaar Rotterdam voor het eerst in jaren serieuze concurrentie krijgt. De fusie van GroenLinks en PvdA en de recente electorale groei van D66 zorgen voor een open race, terwijl Leefbaar mogelijk stemmen verliest aan Forum voor Democratie. De partij van Lidewij de Vos en Thierry Baudet doet in meer dan honderd gemeenten mee aan de gemeenteraadsverkiezingen, maar wordt door veel partijen uitgesloten van coalitiedeelname vanwege extreemrechtse kandidaten op de lijsten.
Leefbaar Rotterdam is de partij van Pim Fortuyn, maar voert een gematigdere koers dan PVV en FvD. Je zou Leefbaar enigszins kunnen vergelijken met JA21, maar dat is een landelijke partij, terwijl Leefbaar zich echt als lokale politieke groepering profileert. Leefbaar Rotterdam werkt in het college van B&W samen met D66, VVD én Denk. Pragmatisme wint het van ideologie.
De partij gaat de verkiezingen in onder de slogan ‘Rotterdammers Eerst’. Niet statushouders maar Rotterdammers moeten als eerste in aanmerking komen voor een nieuwe woning, vinden de Leefbaren. Hoewel Leefbaar zegt dat deze slogan niets met Donald Trumps ‘America First’ te maken heeft wordt dit door de progressieve partijen wel zo uitgelegd.
In het huidige debat over het koloniale verleden dreigt de negentiende eeuw vaak uit beeld te raken. Met een nieuwe biografie van KNIL-generaal Karel van der Heijden laat Vilan van de Loo zien hoe een koloniale volksheld werd gemaakt en vergeten.
Met Generaal Eenoog. Het roemruchte leven van Karel van der Heijden (1826–1900) brengt historica, onderzoekster en biograaf Vilan van de Loo een negentiende-eeuwse militair tot leven die in zijn eigen tijd tot de bekendste Nederlanders behoorde, maar tegenwoordig vrijwel vergeten is. Karel van der Heijden begon zijn loopbaan als eenvoudige KNIL-soldaat en schopte het, zonder opleiding aan de Koninklijke Militaire Academie, tot luitenant-generaal en militair-civiel gouverneur van Atjeh. Zijn bijnaam dankte hij aan het verlies van zijn rechteroog tijdens een expeditie bij Samalanga in 1877, waar hij ondanks zijn verwonding het bevel bleef voeren en een succesvolle aanval leidde op Atjehse strijders – althans, zo kwam het in de pers.
Die combinatie van persoonlijke moed, fysieke verminking en onverzettelijkheid maakte Van der Heijden tot een nationale held. Vilan van de Loo beschrijft dit roemruchte leven aan de hand van een rijk scala aan Nederlandstalige bronnen en reconstrueert zo de wording van een van de eerste moderne volkshelden uit het Oost-Indische leger van Nederland.
Zoeken naar het oude Indië
Dat Vilan van de Loo steeds weer uitkomt bij koloniale generaals als Jo van Heutsz, Frits van Daalen en nu Karel van der Heijden, is volgens haarzelf geen bewuste keuze.
‘Ik volg sporen zonder te weten waar ik heenga’
‘Waarom militairen? Ik weet het eigenlijk niet,’ zegt ze. ‘Voor mij heeft het iets mystieks. Misschien heeft het te maken met sturing van gene zijde. Ik ben zoekende naar het waarom van mijn hang naar het oude Indië en ik volg sporen zonder te weten waar ik heenga.’
Een brief van KNIL-generaal Karel van der Heijden
Die zoektocht begon ooit bij Johannes van der Steur, de zendeling die in Nederlands-Indië een tehuis voor militairen oprichtte en daar ook Europese kinderen in opving. Tijdens dat onderzoek stuitte Van de Loo op bronnen van Jo van Heutsz.
‘Ik kende hem vooral van het beeld dat we nu van hem hebben, als een meedogenloze officier. Maar toen ik zijn brieven in het Nationaal Archief las, gebeurde er iets. Ze waren helder geschreven, geestig soms, onderhoudend. Dat was zo’n historische sensatie. Van Heutsz was door en door koloniaal, maar ook een intelligente man die op zijn manier het beste voor Indië wilde.’
Via Van Heutsz belandde ze vanzelf bij ‘generaal Eenoog’, Karel van der Heijden. ‘Van der Heijden was het grote voorbeeld van Van Heutsz. En Frits van Daalen was weer lange tijd een protegé van Van Heutsz. Bovendien speelde de rel rond Van der Heijden precies in de periode waarin Van Daalen op de Koninklijke Militaire Academie in Breda zat.’
Selfmade man
Van der Heijden was in veel opzichten een uitzonderlijke figuur. ‘Hij was een selfmade man,’ zegt Van de Loo. ‘Hij kwam niet van de KMA, maar begon als een gewone soldaat, werd onderofficier en studeerde daarna voor zijn officiersexamen. Uiteindelijk schopte hij het tot de eerste militair-civiele gouverneur van Atjeh. Hij was een gunsteling van koning Willem III en werd de tweede commandant van Bronbeek, het tehuis voor militairen van het Oost-Indische leger in Arnhem. Maar bovenal was Van der Heijden naar mijn indruk de eerste volksheld afkomstig uit het Oost-Indische leger.’
Die heldenstatus ging verder dan militaire eer. ‘Hij werd op het schild geheven. Overal aanbeden. Bij de inhuldiging van Wilhelmina als koningin in 1898 liep hij als eerste militair voor haar uit. Toen ze de eed aflegde, stond hij naast haar met het Rijkszwaard geheven. Dat was niet zomaar ceremonieel, dat was symboliek. Van der Heijden belichaamde de belofte dat Nederland de Atjeh-oorlog kon winnen en daarmee de grote koloniale natie was die het land zo graag wilde zijn.’
‘Hij werd op het schild geheven. Overal aanbeden’
Volgens Van de Loo is het belangrijk om te beseffen hoe groot die bewondering was. ‘Wij kijken nu vaak terug met het idee dat er toen al massaal verzet was tegen het kolonialisme, maar naast de kritiek was toch de hoofdtoon in zijn tijd dat Van der Heijden zijn werk uitstekend deed. Hij kreeg militaire onderscheidingen, lof en steun.’
Biograaf Vilan van de Loo
Gewelddadig systeem
Tegelijkertijd was Van der Heijden onmiskenbaar onderdeel van een gewelddadig systeem. Dwangarbeid, standrechtelijke executies en harde expedities waren onderdeel van het koloniale bestuur.
‘Er is bijvoorbeeld een spion geëxecuteerd,’ zegt Van de Loo. ‘Dat deed Van der Heijden omdat hij vond dat hij in zijn recht stond. En dat was in grote lijnen ook de uitkomst van het onderzoek.’
‘Geweld was een algemeen inzetbaar middel’
Ze verzet zich tegen het zonder meer toepassen van hedendaagse normen op het verleden. ‘Dat betekent niet dat je alles goedpraat. Maar je moet begrijpen hoe mensen dachten. Geweld was een algemeen inzetbaar middel. Niet alleen bij Van der Heijden, maar overal. Er was ook kritiek, maar die veranderde weinig aan het systeem.’
Ook bij generaal Frits van Daalen, die berucht werd vanwege het hoge aantal doden tijdens zijn expedities in Atjeh, bleef de praktijk grotendeels intact. ‘Tweede Kamerleden spraken er schande van, maar het was vaak voor de bühne,’ merkt Van de Loo cynisch op. ‘Daarna ging alles door zoals het was.’
Koloniale blik
Bewust heeft Van de Loo zich in haar biografie beperkt tot koloniale, Nederlandstalige bronnen. ‘Lokale Atjehse bronnen zijn er ongetwijfeld ook, schriftelijk en oraal, maar ik wilde de koloniale blik reconstrueren. Wat gebeurde er, hoe dachten zij, hoe rechtvaardigden ze hun handelen? Zonder moralistische oordelen.’
Dat betekent niet dat andere perspectieven onzin zijn, benadrukt ze. ‘Moralistische geschiedenis is óók een perspectief. Laat alle bloemen bloeien. Juist de veelheid aan invalshoeken maakt het koloniale verleden zo rijk en ingewikkeld.’
‘Vertrouw nooit helemaal op wat al geschreven is’
Als voorbeeld noemt ze de vele biografieën die er zijn verschenen over de Britse politicus Winston Churchill. ‘Elke biografie heeft weer een ander perspectief. Daardoor is geschiedschrijving ook zo interessant. Een kritische biografie over Van der Heijden, waarin het perspectief van Atjeh wordt meegenomen, juich ik alleen maar toe.’
Lees brieven
Voor onderzoekers heeft Van de Loo een simpele boodschap: ‘Raadpleeg altijd de oorspronkelijke bronnen. Ga naar het archief. Lees brieven, rapporten en notities. Dáár gebeurt het.’
En voor lezers geldt hetzelfde principe, maar dan dichter bij huis. ‘Zoek het verhaal van je voorvader uit. Wie was hij? Waarom was hij daar? Dat levert bijna altijd verrassingen op.’
Tijdens een boekpresentatie in Den Haag kreeg ze uit het publiek de vraag waarom we eigenlijk zo weinig weten over figuren als Van der Heijden. Haar antwoord was even nuchter als veelzeggend, vertelt ze: ‘Onderzoek de primaire bronnen, waar mogelijk, vertrouw nooit helemaal op wat al geschreven is.’
Volgens Van de Loo verdienen de negentiende eeuw en het interbellum meer aandacht. ‘Niet alles draait om de Tweede Wereldoorlog en de Indonesische Onafhankelijkheidsoorlog. Ik heb het meeste geschreven over de negentiende en vroege twintigste eeuw, maar ook het interbellum is fascinerend. Het was een tijd van emancipatie, machtsverschuivingen en nieuwe ideeën. Ingewikkeld om te bestuderen, maar juist daarom zo interessant.’
Generaal Eenoog, Vilan van de Loo, Walburg Pers, 288 blz., € 29,99
Uit nieuw onderzoek blijkt dat de moderatie van TikTok en Instagram niet werkt. Plaatjes met nazisymbolen of filmpjes van vluchtelingen die in brand gestoken worden voldoen gewoon aan de richtlijnen.
Dit concludeert mediaonderzoeker Pieter van Boheemen. De directeur van Post-X Society onderzoekt polariserende content op sociale media en gaf alvast inzicht in voorlopige resultaten in een interview met NRC.
Hij rapporteerde honderd filmpjes met een neonazistische inhoud, haat tegen vluchtelingen en aansporingen tot geweld via de ‘report-knop’ van TikTok, en zeven posts met een neonazistische content op Instagram.
Vooral op TikTok was de moderatie nauwelijks effectief. In 97 gevallen kreeg Boheemen het bericht dat de video was beoordeeld en er was vastgesteld dat het de community-richtlijnen niet schond. Op Instagram waren weliswaar minder zorgwekkende posts te vinden, maar werd na de melding slechts een post verwijderd.
Beide sociale mediaplatforms gaan er juist prat op dat ze een uitgebreid moderatieteam hebben, om te voorkomen dat haatdragende posts de wereld in gaan. Naar aanleiding van deze conclusies heeft Europarlementariër Kim van Sparrentak (GroenLinks-PvdA) toegezegd het opnieuw te agenderen in Brussel.
De Israëlische regering is van plan de doodstraf weer uit te gaan voeren. Deze straf zal in de praktijk voornamelijk gelden voor Palestijnse gevangenen.
De Knesset, het Israëlische parlement, heeft het tijdens de eerste lezing goedgekeurd. De voorbereidingen zijn in volle gang. Israël wil de doodstraf, die nooit officieel is afgeschaft, weer uitvoeren: eerst om verdachten van de terreuraanslag op 7 oktober te berechten, maar daarna voor iedere Palestijn die zich tegen Israël heeft gekeerd.
Het wetsvoorstel introduceert twee soorten doodstraf. Op de bezette Westelijke Jordaanoever zou de doodstraf worden opgelegd door militaire rechtbanken voor terroristische daden die de dood van een persoon tot gevolg hebben, zelfs als dit niet de bedoeling was. In Israël en bezet Oost-Jeruzalem zou de doodstraf van toepassing zijn op grond van het Israëlische strafrecht, maar alleen voor de ‘opzettelijke moord op Israëlische burgers of inwoners’.
In de Westelijke Jordaanoever betekent dit dat de straf alleen van toepassing is op Palestijnse verdachten. Israëlische verdachten worden hier namelijk berecht op basis van het burgerlijke strafrecht. In Israël zal een Israëlische burger bovendien nooit de doodstraf krijgen voor een moord op een Palestijnse burger.
De wet is daarom zeer discriminatoir, stellen 12 VN-experts, waaronder Francesca Albanese. Ze waarschuwen bovendien dat het toepassen van de doodstraf onder een militair rechtssysteem in bezet gebied in strijd is met het internationaal recht. Ze noemen het voorstel ‘een schending van het recht op leven’ en roepen de Israelische regering op om de wet niet te ratificeren.
Het wetsvoorstel heeft een eerste lezing door de Knesset gepasseerd en zal nog een tweede en derde lezing moeten doorstaan. Er zijn echter ook kritische stemmen in Israël, die vinden dat de wet ongelijke behandeling bewerkstelligt. Een delegatie van de Israëlische gevangenisdienst (IPS) is ondertussen op verkenningsreis naar een niet nader genoemd land in Oost-Azië waar de doodstraf al plaatsvindt, meldt the New Arab.
De website meldt ook dat de executies – mocht Israël de doodstraf inderdaad toepassen straks – zullen worden voltrokken door ophanging, uitgevoerd door drie gevangenisbewaarders. Verder zullen de executieteams uit vrijwilligers en zullen bewakers een gespecialiseerde training krijgen. Het land waar de Israëlische delegatie naartoe is gereisd is vermoedelijk Japan of Singapore, twee niet-islamitische Oost-Aziatische landen waar de doodstraf wordt uitgevoerd door middel van ophanging.
Israël heeft de doodstraf nooit officieel afgeschaft. De laatste keer dat Israël de doodstraf uitvoerde was op 1 juni 1962, toen de SS-officier Adolf Eichmann werd opgehangen vanwege zijn rol in de Holocaust.
De Nationalistische Partij van Bangladesh (BNP) lijkt de grote winnaar te worden van de eerste verkiezingen sinds de studentenopstand van 2024. Dit bericht NOS.
Volgens lokale media stevent de partij af op ongeveer twee derde van de 299 parlementszetels. Het land ging naar de stembus na de val van de pro-Indiase premier Sheikh Hasina, die vorig jaar na massale protesten vluchtte en bij verstek ter dood is veroordeeld. Bij de demonstraties kwamen meer dan duizend mensen om. Hasina’s partij, de Awami League, mocht niet deelnemen aan de verkiezingen.
De aanloop naar de verkiezingen werd gekenmerkt door religieus geweld en confrontaties tussen politieke groeperingen. Om de stembusgang veilig te laten verlopen werden ruim 150.000 agenten en 100.000 militairen ingezet. Op de verkiezingsdag bleef het volgens lokale media grotendeels rustig. De opkomst lag rond de 60 procent, hoger dan bij de vorige verkiezingen.
Grootste uitdager van de BNP was Jamaat‑e‑Islami. Deze conservatief-islamitische partij keerde na jaren afwezigheid weer terug in het parlement en zal naar verwachting zo’n 70 zetels halen. BNP‑leider Tarique Rahman, die onlangs terugkeerde uit ballingschap, wordt gezien als de beoogde premier.
Naast de parlementsverkiezingen stemden kiezers in een referendum over grondwetswijzigingen. De verkiezingen gelden als een belangrijke stap in het herstel van de democratie in Bangladesh.
Frankrijk wil dat de Verenigde Naties speciaal rapporteur voor de Palestijnse gebieden Francesca Albanese ontslaat, omdat zij Israël een ‘gemeenschappelijke vijand van de mensheid’ zou hebben genoemd.
Tegen de Italiaanse juriste Albanese voert Israël nu enkele jaren een felle campagne, omdat ze aandacht vraagt voor de rechten van Palestijnen in Gaza en op de Westelijke Jordaanoever. Omdat ze hierbij grote woorden niet schuwt en Israël beschuldigt van genocide in Gaza – wat ook wordt onderschreven door mensenrechtenorganisaties Human Rights Watch en Amnesty International – wordt haar integriteit in twijfel getrokken en wordt ze bovendien van antisemitisme beschuldigd.
Rechtse media in Nederland, waaronder de Telegraaf, gaan in dat frame mee. ‘Net sluit zich rond antisemitische Albanese’, kopte de Telegraaf. De krant noemt haar een ‘openlijk antisemitische functionaris’.
Dat is nu ook de mening van Jean-Noël Barrot, de Franse minister van Buitenlandse Zaken. Hij noemt de meest recente uitlatingen van Albanese volstrekt onaanvaardbaar, omdat ze zich volgens hem niet alleen keert tegen de Israëlische staat, maar ook tegen Israël als volk en natie. Op een bijeenkomst van de Arabische nieuwszender Al Jazeera zei Albanese: ‘Wij zien nu dat we als mensheid een gemeenschappelijke vijand hebben.’
Dit wordt door Barrot als antisemitisme geïnterpreteerd. Hij heeft ook kritiek op eerdere uitlatingen van Albanese. De VN-rapporteur zou de gebeurtenissen van 7 oktober hebben vergoelijkt, door het een reactie op de Israëlische onderdrukking te noemen. Ook vergeleek Albanese Israël met het Derde Rijk en de Israëlische premier Benjamin Netanyahu met Adolf Hitler.
Israël heeft na de gebeurtenissen van 7 oktober 2023 ongekend hard teruggeslagen. Een groot deel van Gaza ligt in puin en er zijn minimaal 68.000 Palestijnen omgekomen, waaronder veel vrouwen en kinderen.
Onze site gebruikt cookies en vergelijkbare technologieën onder andere om u een optimale gebruikerservaring te bieden. Ook kunnen we hierdoor het gedrag van bezoekers vastleggen en analyseren en daardoor onze website verbeteren.
Deze website gebruikt cookies om uw gebruikservaring op deze website te verbeteren. Van deze cookies worden cookies aangemerkt als "Noodzakelijk" in uw browser bewaard, deze cookies zijn essentieel voor het functioneren van de website. Bijvoorbeeld het opslaan van uw keuze of u wel of geen cookies wilt hebben. Wij maken ook gebruik van cookies van derde partijen die ons helpen met het analyseren en begrijpen van de gebruik van deze website door u. Deze cookies worden alleen gebruikt als u daar toestemming toe geeft. U heeft ook de mogelijkheid om uzelf uit te sluiten voor deze cookies. Dit zal echter effect hebben op uw gebruikerservaring.
Noodzakelijke cookies zijn absoluut nodig voor het functioneren van de website. De cookies in deze categorie zorgen alleen voor de veiligheid en het functioneren van deze website . Deze cookies bewaren geen persoonlijke gegevens
Deze cookies zijn niet strict noodzakelijk, maar ze helpen de Kanttekening een beter beeld te krijgen van de gebruikers die langskomen en ons aan te passen aan de behoeftes van onze lezers. Hiervoor gebruiken wij tracking cookies. Bij het embedden van elementen vanuit andere websites zullen er door deze sites ook cookies worden gebruikt.
