Stonden die jongens nou echt op straat te dansen in Ede, daags na de aanvallen op de Twin Towers?

Wat ik voorvoelde, was dat deze terreur tot nog meer terreur zou leiden. Bush riep de ‘war on terror’ uit, een oorlog die tot de dag van vandaag voortduurt, zie de oorlog op Iran. Meedogenloos werd het regime van Saddam Hoessein in een hoek gedrongen om het klaar te maken voor de slacht. Die oorlog van 2003 heeft waarschijnlijk aan meer dan een miljoen mensen het leven gekost en miljoenen anderen ontheemd. Maar we leren er niets over in de geschiedenisboeken, het is een voetnoot. Bush Jr. maakt selfies met kinderen, de wangen glimmen.

Dat verhaal trouwens over die dansende Marokkaanse jongens in Ede die zich vrolijk zouden hebben gemaakt over de terreuraanslag: het bleek een hoax te zijn, een verzinsel. We wisten achteraf allemaal dat het een verzinsel was, maar wie dat toen weerlegde, werd als ketter gezien.

Ondertussen gingen moskeeën en islamitische basisscholen in de fik. Ik herinner me een directeur die aangeslagen door het zwartgeblakerde lokaal liep. Dat was geen hoax, het was echt: kinderen konden niet naar school, er hadden doden kunnen vallen. Het werd een voetnoot bij 9/11.

Dat de moslims die de aanslagen hadden gepleegd ook slachtoffer waren, ging er niet in. Sterker nog: de getroffen moslims moesten bij zichzelf te rade gaan waarom het hun was overkomen. Hadden ze er niet een ietsiepietsie schuld aan, schuld door associatie?

Vanaf dat moment was het uitgangspunt dat we ons moesten verantwoorden. We moesten eigenhandig argumenten aandragen waarom we er niets mee te maken hadden. Het maatschappelijk debat was een oneerlijke procesgang, doorgestoken kaart. Iedereen wist het, maar we gingen rustig verder.

Op 9/11 werd dankzij een bizarre samenloop van omstandigheden – het heet: geschiedenis – de Moslim geboren. Leden van een reusachtige meerderheid – zo divers als de zee – werden beoordeeld op wat een minuscule terreurbeweging had aangericht.

In een talkshow verscheen een donkergetinte imam met een reusachtige tulband op. Hij vertegenwoordigde de liberale islam – niemand had van die man gehoord. Een politica van Somalische afkomst liep over het schoolplein en vroeg aan jonge kinderen of ze voor de grondwet of de koran waren. Het stookte het vuurtje op om onschuldigen te vangen in het frame van de clash of civilisations.

De moslim werd een pasmuntje waarmee middelmatige journalisten carrière konden maken

Wat het pijnlijk maakte, was niet dat deze charismatische dame haar islamofobe, haatdragende retoriek mocht spuien, maar dat die serieus genomen werd. Het welzijn van de kinderen was ondergeschikt aan de ideologie. Zo moesten mensen zich in de Sovjet-Unie hebben gevoeld.

Ik herinner me een imam uit Rotterdam die vanwege zijn homo-onvriendelijke uitspraken werd bedreigd. Hij zou hebben opgeroepen tot geweld. Later bleek dat de imam zich veel genuanceerder had uitgelaten en was hij zelf het slachtoffer geworden van islamofoob geweld toen hij op weg naar de rechtbank werd bespuugd.

Dit wist ik toen niet: dat die imam die werd neergezet als boeman, was geframed, was misbruikt, zoals de kinderen op het schoolplein waren misbruikt. Een aaneenschakeling van leugens, verdachtmakingen en dodelijke onverschilligheid voor de terechte woede van moslims.

De afgelopen jaren zijn er documentaires gemaakt waarin het marchanderen met moslims in de media aan het licht komt. Het eerste slachtoffer van oorlog is de taal. De moslim werd een pasmuntje waarmee middelmatige journalisten carrière konden maken.

Intellectuelen, politici en bestuurders die zich normaliter genuanceerd en dodelijk ernstig uitlieten, lieten gemakshalve de grenzen vervagen tussen moslims, islamisten, terroristen, fundamentalisten en jihadisten. De islam werd de Islam en die bewuste slordigheid werd canoniek.

Moslims in die tijd ontdekten dat ze moslim waren, begonnen zich te verdiepen in hun religie en wat ze aantroffen in die verfoeide koran (die verbrand werd, theatraal!) sprak over verdraagzaamheid, verdragen, tolerantie en openheid. Het boek werd voor moslims een vluchtheuvel, een moreel anker.

Men ontdekte dat noch Al-Qaeda, noch Hirsi Ali en consorten het geloof konden kapen. Het geloof is een boek, een tekst, een woord, een ademtocht, een levenskracht, een handreiking, een nacht, een zon, een maan, een bloem, het is alles wat de aarde aan regen ontvangt.

Toen ik opgroeide, was ik dol op stripboeken. Amerikaanse stripboeken om precies te zijn. Elke vrijdagmiddag op de basisschool mochten we bij wijze van ontspanning allerlei Marvel-strips van de boekenplank lezen. X-Men, Wolverine en Iron Man behoorden tot de favoriete titels, maar die haalden het niet bij de populariteit van Spider-Man. De vriendelijke, slimme en stoere Peter Parker, die met zijn spinnenkracht New York van de schurken redde, met de o zo bekende skyline op de achtergrond, sprak tot de verbeelding. Niet voor niets breekt de huidige verfilming van de superheld in de bioscopen record na record.

In aanloop naar de vijfentwintigjarige herdenking van de aanslagen op 11 september 2001 moest ik denken aan onze friendly neighbourhood Spiderman. Ongeveer een maand na de terreuraanval verscheen het eerstvolgende nummer van de stripreeks The Amazing Spider-Man, met een geheel zwarte cover. Ik heb het stripboek destijds gekocht, maar helaas niet bewaard. Gelukkig zijn er online genoeg digitale kopieën te vinden.

Het nummer is me altijd bijgebleven. Spiderman komt machteloos aan in Lower Manhattan, te midden van de puinhopen van de Twin Towers. Hij ziet het immense verdriet, maar ook de enorme veerkracht van gewone New Yorkers. Vervolgens reflecteert hij op de aanslagen, waarbij hij naar woorden zoekt om het onvoorstelbare kwaad te verklaren.

Mijn oog valt op een pagina waar commentaar wordt geleverd op de vergoelijkende reacties op de aanslagen. De anti-Amerikaanse uitlatingen van de toenmalige woordvoerder van de Taliban worden veroordeeld, maar dat geldt net zo goed voor de uitspraken van de christelijke voorganger Jerry Falwell, die 9/11 beschouwde als een straf van God vanwege de gestage secularisering van de Amerikaanse samenleving. Een opvallende verwerping van alle vormen van religieus extremisme in een periode waarin vooral de islam het moest ontgelden.

Op dezelfde pagina wordt de godsdienstwaanzin van Al-Qaeda losgetrokken van ‘veertien eeuwen oprechte gebeden’ van vrome moslims. Het moet gezegd: dat deed president George W. Bush in die tijd ook consequent. De onschuldige moslim mocht niet de dupe worden van de daden van een kleine groep criminelen die zich op dezelfde religie beroept, zei Bush herhaaldelijk. Onder zijn presidentschap werd de Iftar Dinner geïntroduceerd om het vertrouwen van Amerikaanse moslims te behouden.

Ook westerse landen zien nu het ware gezicht van het Amerikaanse imperium

Dit inclusieve patriottisme stond in schril contrast met de extreem gewelddadige uitwerking van de door dezelfde Bush afgekondigde War on Terror. Afghanistan en vervolgens Irak werden gebombardeerd en jarenlang bezet door de Amerikanen en hun westerse bondgenoten. Nog meer terreuraanslagen in Europa volgden. Oorlogsmisdrijven waren schering en inslag. Intussen werden moslims in het Westen continu verdacht gemaakt en door rechtse politici neergezet als een vijfde colonne.

Uitgerekend in de 9/11-editie van Spider-Man wordt er gewaarschuwd voor deze ontsporing. Het nummer benadrukt eerst de exceptionele positie van de Verenigde Staten in de wereld, een supermacht die zich bewust is van zijn eigen verantwoordelijkheid. Immers, with great power comes great responsibility, om de bekendste frase uit het Spider-Man-universum aan te halen. Terughoudend optreden is het devies. ‘Do not do as they do, or the war is lost before it is even begun. Do not let that knowledge be washed away in blood.’

Het zijn mooie en wijze woorden, geheel passend bij het Amerikaanse zelfbeeld. Woorden die te grabbel zijn gegooid door opeenvolgende presidenten in Washington. Aan de huidige president, wiens naam we maar niet zullen noemen, hoeven we al helemaal geen woorden vuil te maken. Niet alleen het mondiale Zuiden, maar ook westerse landen zien nu het ware gezicht van het Amerikaanse imperium.

Is er dan nog iets over van het morele geweten van de Verenigde Staten, zoals verwoord in het Spider-Man-nummer? Dat is nog wel te vinden in – waar anders – New York, met burgemeester Zohran Mamdani voorop. Opgegroeid in de schaduw van 9/11 beet hij tijdens de verkiezingsrace van zich af: zijn islamitische identiteit is geen diskwalificatie, zoals tegenstanders die tegen hem gebruikten. En islamitische New Yorkers zijn net zo Amerikaans als ieder ander. In the land of the free hebben ook zij het recht om zichzelf te zijn.

Veel New Yorkers spiegelen de charismatische en betrokken Mamdani inmiddels aan Spiderman zelf. Het zou me niet verbazen als Mamdani als tienjarige jongen datzelfde Spider-Man-nummer op zijn nachtkastje had liggen.