Driekwart van de 6.000 Palestijnse gevangenen in Israëlische gevangenissen is niet betrokken bij Hamas of de terreuraanval van 7 oktober, maar zit toch vast. Dit meldt de Britse krant The Guardian.
De krant onderzocht de gegevens over de gevangenen samen met het Israëlisch-Palestijnse tijdschrift +972 Magazine en het Hebreeuwstalige medium Local Call. Deze data zijn afkomstig van Israël zelf en worden gezien als de meest realistische weergave van de situatie, hoewel er in werkelijkheid waarschijnlijk nog meer Palestijnen onterecht achter de tralies zitten.
Onder de gevangenen bevinden zich onder meer medisch personeel, leraren, ambtenaren, mediamedewerkers, schrijvers, zieken, gehandicapten en kinderen. Zij zitten vast zonder aanklacht of proces. Onder hen was ook een 83-jarige vrouw met Alzheimer en een alleenstaande moeder die haar kinderen op straat terugvond toen zij werd vrijgelaten.
Volgens het Mezan Centrum voor Mensenrechten in Gaza, dat veel van de gevangenen vertegenwoordigt, heeft slechts één op de zeven gevangenen daadwerkelijk een link met Hamas. Israël beweert dat Hamasstrijders zich voordoen als gewone burgers om aan arrestatie te ontkomen.
In Nigeria heerst een acute hongercrisis. Het opdrogen van westers donorgeld en de aanhoudende dreiging van de terreurgroep Boko Haram hebben geleid tot een ernstige toename van het aantal mensen dat honger lijdt.
Volgens de VN is het aantal mensen dat met acute honger kampt gestegen tot een record van bijna 31 miljoen. Deze toename is deels toe te schrijven aan het feit dat verschillende westerse regeringen het afgelopen jaar hebben bezuinigd op ontwikkelingsgelden.
De grootste klap kwam met het stopzetten van het Amerikaanse USAID-programma. De regering van Nigeria zette uit voorzorg een bedrag van 130 miljoen dollar opzij, maar dit was bij lange na niet genoeg om alle hulpprogramma’s overeind te houden, schreef deVolkskrant eerder.
Nu is het moment aangebroken dat verschillende programma’s de deuren moeten sluiten. De Duitse nieuwssiteDeutsche Welle maakte een reportage in Gamboru Ngala, een dorp in het noordoosten van Nigeria, de regio die het hardst wordt getroffen. Hier ondervinden duizenden families de directe gevolgen van het opdrogen van de westerse steun.
In het noordoosten is ook de dreiging van Boko Haram het grootst. Hier krijgen inwoners al langer te maken met geweld van bandieten en jihadistische groeperingen. Honderdduizenden sloegen al op de vlucht, met een vluchtelingencrisis als gevolg.
Als we de Haagse signalen mogen geloven, worden dit de verkiezingen van de nieuwe naastenliefde. Goed nieuws, zou je denken. Maar het punt met die nieuwe naastenliefde is dat ze nogal selectief wordt toegepast. Nepo-naastenliefde, zeg maar.
Het begon met de asielnoodmaatregelenwet, en het door de PVV ingediende amendement dat illegaal verblijf in Nederland strafbaar stelt. Zowel de wet als het amendement werden in juli door een Kamermeerderheid aangenomen. Nu blijkt dat met dat amendement inderdaad ook hulp bieden aan ongedocumenteerden strafbaar wordt, zo maakte de Raad van State onlangs bekend. Iets waar talloze maatschappelijke organisaties en hulpverleners al langer voor hadden gewaarschuwd. Onder meer de SGP, die in juli ondanks die waarschuwingen nog voor zowel wet als amendement stemde, eist nu een aanpassing. ‘Juist omdat wij naastenliefde belangrijk vinden, kunnen wij niet aanvaarden dat dit mogelijk strafbaar wordt’, aldus SGP-Kamerlid Diederik van Dijk. En ook het CDA kan alleen instemmen als de wet ‘adequaat gerepareerd wordt’ aldus Henri Bontenbal.
Ik verslikte me bijna in mijn thee toen ik dat las. Beperken gezinshereniging? Geen punt. Het strafbaar stellen van het niet meewerken aan terugkeer? Geweldig plan. Maar oh wee als de wet en het aangenomen PVV-amendement barmhartige Samaritanen uit de eigen achterban zou raken. Die liefdadigheid moet natuurlijk koste wat kost beschermd worden. Want het Leger des Heils moet hun soep wel in vrijheid kunnen uitdelen. Eén en al naastenliefde, voor de Nederlandse christelijke medemens wel te verstaan. Het criminaliseren van ongedocumenteerde vluchtelingen, daarmee hebben de confessionelen in ons parlement dan weer geen enkel probleem. Alles goed en wel, maar de nieuwe naastenliefde kent grenzen.
Beide moties over medische evacuatie van kinderen uit Gaza werden weggestemd
Dat zagen we vorige week ook bij het zoveelste tenenkrommende Gaza-debat, waar het inmiddels dubbel demissionaire kabinet nogmaals zijn uiterste best deed de oppositie ervan te overtuigen dat het toch echt heel hard bezig is maatregelen te nemen tegen de genocide door Israël op burgers in Gaza. De stemmingsuitslagen lieten echter – wederom – een totaal ander beeld zien. Beide ingediende moties over medische evacuatie van kinderen uit Gaza werden weggestemd. Mede dankzij de nieuwe naastenliefde van de SGP.
Op dezelfde dag als deze dieptrieste stemmingen plaatsvonden, overleed de Palestijnse Jud Awad, die aan een goed behandelbare vorm van leukemie leed, nog maar 15 maanden oud. Jud had de pech in Gaza geboren te zijn, waar ziekenhuizen stelselmatig zijn kapotgebombardeerd en een schrijnend tekort is aan alles. Ze was niet welkom in Nederland, ondanks verwoede pogingen van een Nederlandse arts om haar hier te laten behandelen. Mocht u het hebben gemist: Nederland prijkt sinds het uitbreken van de oorlog onderaan internationale lijstjes, met nul (!) toegelaten medische evacués uit Gaza. Lang leve de nieuwe naastenliefde.
En dan heb ik het nog niet eens over de selectieve verontwaardiging van de PVV naar aanleiding van de afschuwelijke moord op de 17-jarige Lisa uit Abcoude. De verdachte verbleef in een opvanglocatie van het COA, en dus werd Wilders wakker. Alsof de veiligheid van vrouwen hem ooit eerder aan het hart ging. Nog nooit heb ik Wilders betrapt op ook maar enige aandacht voor het onderwerp femicide. De moord op Ida, Bouchra, Joeweela of Jessica, nog maar een paar weken terug? Geen woord. Sterker nog: de PVV stemde eind vorig jaar doodleuk tegen een voorstel van GroenLinks-PvdA voor meer geld voor de aanpak van femicide. Maar nu de verdachte een asielzoeker lijkt te zijn, springt Wilders erop als een pitbull. Compassie? Alleen als het uitkomt. Eigen volk eerst.
Ik mag toch hopen dat er in al die partijen met de mond vol van joods-christelijke beschaving tussen al dat prediken over de nieuwe naastenliefde nog wel tijd is om eens een bijbel open te slaan. Ik kan Mattheus 22 van harte aanbevelen, vers 39 om precies te zijn.
Het docudrama The Voice of Hind Rajab heeft kreeg gisteravond een 23 minuten lange staande ovatie op het Filmfestival van Venetië, bericht de Arabische nieuwszender Al Jazeera. De film vertelt het waargebeurde verhaal van de zesjarige Hind Rajab, die op 29 januari 2024 overleed na een Israëlische aanval op Gaza.
Tijdens de première barstte het publiek uit in tranen en riep: ‘Free, Free Palestine’, terwijl met Palestijnse vlaggen werden gezwaaid. De film is geregisseerd door de Frans-Tunesische Kaouther Ben Hania. ‘Het verhaal in de media over de doden in Gaza is dat van ‘bijkomstige schade’. En ik denk dat dat zo ontmenselijkend is, en daarom is film, kunst en elke vorm van expressie zo belangrijk om deze mensen een stem en een gezicht te geven.’
De documentaire is gebaseerd op originele geluidsopnames van de Palestijnse Rode Halve Maan. Daarin is te horen hoe Hind, alleen in een auto met haar gedode familieleden, smeekt: ‘Kom alsjeblieft naar mij toe, kom alsjeblieft. Ik ben bang’, terwijl op de achtergrond schoten klinken. Een ambulance mocht pas na drie uur vertrekken, maar het contact met Hind werd kort daarna verbroken. Haar lichaam werd later gevonden, samen met dat van haar familie en twee ambulancewerkers.
Haar moeder, Wissam Hamada zei tegen het Franse persbureau AFP dat ze hoopt dat de film helpen zal om een einde te maken aan de verschrikkelijke oorlog in Gaza: ‘De hele wereld heeft ons in de steek gelaten om te sterven, om honger te lijden, om in angst te leven en om gedwongen te worden te vluchten zonder iets te doen.’
De genocide in Gaza is nu bijna 23 maanden aan de gang. Israël heeft tenminste 63.000 Palestijnen vermoord, waarvan de meerderheid vrouwen en kinderen.
De VVD blijft terrein verliezen in de Peilingwijzer, een opiniepeiler die een gewogen gemiddelde maakt van de verschillende opiniepeilingen. De partij van Dilan Yesilgöz staat nu nog maar op 14 tot 18 zetels, bericht NOS. De VVD heeft nu 22 zetels in de Tweede Kamer.
Op 30 juli stond de VVD nog op 20 tot 24 zetels in de Peilingwijzer. Inmiddels doet het CDA het beter en staat de partij van Henri Bontenbal met 22 tot 26 zetels op gelijke hoogte met GroenLinks-PvdA, die 23 tot 27 zetels scoort.
Volgens onderzoeksbureau Verian/EenVandaag betekende Yesilgöz’ aanval op Douwe Bob in de zomer een ‘keerpunt’. Ze beschuldigde de zanger ten onrechte van antisemitisme. Hoewel de VVD-leider hiervoor later haar excuses aanbood kwam dat volgens het bureau te laat voor veel afgehaakte VVD-kiezers.
De PVV blijft volgens de Peilingenwijzer de grootste partij, met 29 tot 35 zetels. Toch is dit lager dan de huidige 37 zetels die de partij nu in het parlement heeft. Opiniepeiler Ipsos I&O merkt daarbij op dat Geert Wilders kan rekenen op een relatief trouwe achterban. Toch is het allerminst zeker of de PVV de grootste wordt op 29 oktober. Misschien lopen kiezers toch weg bij de PVV, omdat bijna alle partijen Wilders hebben uitgesloten als regeringspartner.
Voor het CDA bevestigen de nieuwe cijfers de opmars sinds de zomer. Bontenbal lijkt kiezers aan zich te binden, al geldt dat nog niet definitief: ‘Veel is nog onzeker’, benadrukt politicoloog Tom Louwerse, maker van de Peilingwijzer. ‘Er kan in de campagne straks van alles verschuiven. Ook veel mensen die wel een partij opgeven, weten het vaak nog niet zeker. Daarom zie je in het Ipsos I&O-onderzoek dat veel partijen nog ruimte hebben om te groeien. Een peiling is een momentopname.’
De partijen die in 2024 het gevallen kabinet-Schoof vormden staan allemaal in de min. De BBB schommelt tussen de 4 en 6 zetels, NSC tussen de 0 en 1.
Een van de partijen die het nu wel goed doet in de peilingen, naast het CDA, is JA21 van Joost Eerdmans en Annabel Nanninga. JA21 presenteert zich als redelijk rechts alternatief voor PVV en Forum voor Democratie, die vanwege hun extremisme niet langer salonfähig zijn. De partij staat op 7 tot 11 zetels.
Volgens Verian/EenVandaag zweeft nog altijd 30 procent van de kiezers: zij zijn van plan te gaan stemmen, maar hebben hun keuze nog niet gemaakt.
Zullen Israëliërs en Palestijnen ooit vrede met elkaar sluiten? Uiteraard kunnen we niet in de toekomst kijken, maar diplomaat en schrijver Benjamin Duerr weet veel over vredesprocessen, geschiedenis en hoe een duurzame vrede tot stand kan komen.
Wat is er nodig om een duurzame vrede te bereiken?
‘Hiervoor zijn een paar cruciale elementen belangrijk. Allereerst hangt veel af van de precieze aard van het conflict. Is het een oorlog tussen twee staten, of een strijd tussen een regering en een rebellengroep of een andere niet-statelijke actor? Dat maakt namelijk veel verschil voor het proces en het soort oplossing dat denkbaar is.
‘Verder spelen de interne omstandigheden van een land mee. Democratieën en autocratieën reageren anders op een oorlog. De Duits-Amerikaanse filosofe Hannah Arendt merkte ooit op dat een democratische regering een militaire nederlaag niet overleven zal. Een leider die de oorlog verliest zal niet worden herkozen. In autocratieën daarentegen kan een leider een nederlaag gemakkelijker overschaduwen of onderdrukken.
‘Ook de duur van het conflict speelt een rol. Hoe langer het duurt, hoe moeilijker het wordt. Partijen zijn geneigd te geloven dat de offers die zij gebracht hebben niet voor niets mogen zijn. Dat zagen we ook in de Eerste Wereldoorlog. Duitsland en de Centrale mogendheden, maar ook de geallieerden hadden allebei veel verliezen geleden en wilden daarom een vrede op hun voorwaarden. Met name Duitsland bleef doorvechten, omdat ze bleven geloven in een eindoverwinning.
‘En dan is er de rol van derde partijen. Hoe meer externe spelers betrokken raken, hoe ingewikkelder het wordt om vrede te bereiken. Tegelijkertijd kan internationale betrokkenheid juist cruciaal zijn om vrede te helpen sluiten én te bewaken.’
We hebben het nu over voorwaarden in abstracte zin. Laten we kijken naar een concreet voorbeeld, de Camp David-akkoorden van 1978 tussen Israël en Egypte. Waarom slaagde deze vrede?
‘Vredesprocessen hebben in belangrijke mate te maken met de leiders: in dit geval waren de Egyptische president Anwar Sadat en de Israëlische premier Menachem Begin bereid om te praten, concessies te doen en elkaar te vertrouwen.’
Maar Sadat werd in 1981 vermoord door militairen die woedend waren dat er vrede met Israël was gesloten …
‘Vrede is nooit vanzelfsprekend. Er zijn altijd groepen die belang hebben bij voortzetting van een conflict. Of groepen die teleurgesteld zijn.
Benjamin Duerr
In de jaren 1993-1995 sloten Israël en de Palestijnse bevrijdingsbeweging PLO de zogenoemde Oslo-akkoorden. Die liepen uiteindelijk uit op een deceptie. Wat kunnen redenen zijn dat het toch niet lukt?
‘Voor een oplossing is altijd een zekere mate van rijpheid nodig: militaire uitputting, binnenlandse druk of het besef dat doorgaan weinig perspectief biedt. En er moet een politieke wil zijn om je echt aan vrede en het zware proces ernaar toe te committeren. Uiteindelijk draait het om politieke keuzes. Vrede is niet vanzelfsprekend, het vergt leiders die bereid zijn om zich daadwerkelijk in te zetten voor een oplossing.’
Nu, na de gebeurtenissen van 7 oktober en de daarop volgende genocide in Gaza, lijkt een duurzame vrede tussen Israël en de Palestijnen verder weg dan ooit.
‘Dat klopt. En dat komt niet alleen door het gebrek aan politieke wil, maar ook door de grote complexiteit van het conflict. Je hebt te maken met meerdere partijen en veel belangen: niet alleen Israël en Hamas, maar ook de Palestijnse Autoriteit op de Westelijke Jordaanoever en een reeks internationale spelers. Dat maakt onderhandelen en het vinden van een oplossing voor de lange termijn erg ingewikkeld.’
Is vrede in het Midden-Oosten sowieso niet extra moeilijk?
‘Het Midden-Oosten is een van de meest complexe regio’s ter wereld. Allerlei factoren komen hier samen: religieuze en etnische verschillen, politieke belangen, economische tegenstellingen en straks ook uitdagingen zoals klimaatverandering die deze regio extra hard treft.
‘Al deze lagen zijn bovendien verweven met een lange geschiedenis van kolonialisme en imperialisme. Deze gelaagdheid zorgt ervoor dat het buitengewoon moeilijk is om een oplossing te vinden voor de conflicten in het Midden-Oosten, helemaal een vrede die ook nog eens duurzaam is.’
‘Zonder een breed palet aan hulp, vooral voor economisch perspectief en wederopbouw, blijft het moeilijk’
Als je wilt beginnen aan een duurzame oplossing, wat moet er sowieso gebeuren?
‘Veel zal afhangen van de specifieke omstandigheden en behoeftes, maar als de gevechten stoppen, moet je sowieso de gevolgen van de oorlog aanpakken. We weten bijvoorbeeld inmiddels uit studies over de Vietnam- en Balkanoorlogen, en zelfs door nazaten van Holocaustoverlevenden, hoe lang de mentale gevolgen van geweld doorwerken in samenlevingen. Ook de oorlog in Gaza zorgt voor verschrikkelijke trauma’s, aan beide kanten, enorme verwoestingen en een gebrek aan toekomstperspectief. Om stabiliteit te bereiken is daarom wederopbouw essentieel.
‘Een cruciaal element dat met name in Europa na de Tweede Wereldoorlog voor duurzame vrede heeft gezorgd, was dat wenkende economische perspectief. Ook steun van de internationale gemeenschap, economische integratie, de vervolging van misdrijven – toen bijvoorbeeld door de tribunalen in Neurenberg en Tokio of in de jaren negentig voor Rwanda- en Joegoslavië – kunnen belangrijk zijn. Het is vaak een combinatie van maatregelen.
‘Voor huidige conflicten, zoals in Oekraïne en het Midden-Oosten, geldt hetzelfde: zonder een breed palet aan hulp, vooral voor economisch perspectief en wederopbouw, blijft het moeilijk. En je hebt iedereen aan tafel nodig. Alleen zo kun je een regionale orde creëren met afspraken over vraagstukken als veiligheid, grenzen en economische samenwerking.’
En de rol van een derde partij, die bemiddelt?
‘Die rol is belangrijk. Een derde partij, die door beide oorlogvoerende partijen wordt vertrouwd, kan helpen om tot een vrede te komen. Maar nadat de inkt van het vredesverdrag droog is moet die derde partij ook toezien op naleving van de afspraken. Want een vrede moet bewaakt en onderhouden worden, anders blijft het bij een handtekening.’
Enkele conflicten lijken maar niet op te houden. Sommige strijdende partijen leggen het bijltje erbij neer, maar worden daarna vervangen door andere partijen.
‘Ja, de Pruisische militaire denker Carl von Clausewitz merkte aan het begin van de negentiende eeuw op dat oorlog net een kameleon is, die steeds weer van kleur verandert. Als je geen stabiele vrede sluit komt een conflict terug in een andere gedaante. Vrede is geen eenmalig moment, maar een proces. Het gaat vaak drie stappen vooruit en soms twee terug. Je moet voortdurend opnieuw onderhandelen, op verschillende niveaus. Het idee dat je één vredesverdrag sluit voor de eeuwigheid is achterhaald. Misschien heeft het zelfs nooit echt zo gewerkt.’
Ingezonden reactie, 30 september 2025
Het gebeurt zelden dat ik een ingezonden brief schrijf. Maar het interview met Benjamin Duerr liet me even duizelen op mijn stoel.
Hier lazen we onder het mom van ‘duurzame vrede’ precies het misleidende verkooppraatje van Israël en zijn ‘intellectuele’ protegés. Sus de wereld maar in slaap dat de kwestie ‘complex’ en ‘ingewikkeld’ is en dat daarom vrede zo lastig is. En niet eenmaal valt het woord ‘bezetting’. Een rookgordijn die zijn houdbaarheid allang heeft verloren. Want ieder die ook maar een beetje op de hoogte is van de kwestie weet dat de kwestie net zo ingewikkeld is als de optelsom van 2 + 2 =4.
Er is daar een regime neergezet dat al ruim 80 jaar op gruwelijke wijze een legitiem volk en een landgebied annexeert, onteert en uitmoordt, dag in, dag uit. In casu, het laatste westerse koloniale project van de moderne geschiedenis, ditmaal in naam van het zionisme in zijn meest genocidale gestalte.
Zoals een bloem nooit zal bloeien zonder water, zal vrede nooit tot bloei komen zonder rechtvaardigheid. Een beetje journalist had door de apekool van Duerr heen geprikt. Maar helaas, een Kanttekening onwaardig verhaal.
De rechter tikt Nederland op de vingers over 42 Afghaanse bewakers en hun familieleden. Zij hadden tijdens de chaotische machtsovername door de Taliban in 2021 ook naar Nederland moeten worden gehaald, meldt de NOS.
In de Tweede Kamer liepen destijds de emoties hoog op over de komst van Afghanen die hun leven niet meer zeker waren. Zo was er kritiek vanuit extreemrechtse hoek. ‘Niet elke Afghaan die een eitje heeft gebakken voor Nederlandse soldaten moet in ons land worden toegelaten’, zei Joost Eerdmans van JA21 toen.
De Afghanen waarover de rechter nu oordeelde bewaakten de Nederlandse ambassade in Kabul tijdens de machtsovername door de Taliban in 2021. De regering moet daarom alsnog meewerken aan hun komst naar Nederland, inclusief partners en minderjarige kinderen.
De reden dat dit vier jaar na dato nog steeds niet is gebeurd, is dat de bewakers in dienst waren van een extern beveiligingsbedrijf. Volgens de regering was Nederland daarom niet verantwoordelijk voor hun veiligheid, omdat ze niet direct werkten voor de staat. Maar de rechter acht dat niet overtuigend. ‘De constructie moet worden gezien als het inhuren van personeel via een uitzendbureau, en in die constructie kan een werknemer ook het inhurende bedrijf aanspreken op bijvoorbeeld het risico dat hij loopt tijdens de werkzaamheden’, aldus de rechtbank.
We leven in een tijd van wereldwijde onrust, met crises, oorlogen, nieuwe geopolitieke verhoudingen en steeds meer wapens in de omloop. Rusland heeft dankzij de zwalkende houding van de Verenigde Staten vrij spel in Oekraïne, het geweld in Gaza dat volgens velen een genocide is wordt maar niet gestopt en ook in Syrië laait het geweld weer op.
Te midden van deze wereldwijde verwarring valt één patroon op: het appeasen, sussen, van oorlogszuchtige regimes en vijanden van democratie. Juist daarom is het zinvol om terug te kijken naar de geschiedenis, vooral naar de oorzaken van de wereldoorlogen.
Een boek dat hierbij helpt is Talaat Pasha: Father of Modern Turkey, Architect of Genocide van de Duitse historicus Hans-Lukas Kieser. Dit boek, dat zeven jaar geleden verscheen, onderzoekt de laatste jaren van het Ottomaanse Rijk (1299-1922), toen er nog hoop was op een federale republiek waarin Turken, Armeniërs en Grieken in vrede met elkaar samen zouden leven.
Kieser onthult hoe het invloedrijke maar clandestiene Comité voor Eenheid en Vooruitgang (CUP) aanvankelijk leek te zorgen voor een frisse wind. Maar na de Balkanoorlogen (1912-1913) verloor het Ottomaanse Rijk veel grondgebied. In 1913 pleegde de CUP een staatsgreep in Istanbul. Drie leiders — Cemal, Enver en Talaat Pasja — namen de macht over en stuurden het rijk richting oorlog en ondergang.
Talaat Pasja was een slimme maar meedogenloze politicus. Hij zocht steun bij Duitsland om zijn macht te behouden, wat leidde tot de ondergang van het rijk. Volgens Kieser legde Talaat niet alleen de basis voor de moderne Turkse staat, maar was hij eveneens verantwoordelijk voor de Armeense genocide.
De Duitse historicus schetst Talaat als een nationalist die streefde naar een islamitisch en Turks Anatolië en niet vies was van geweld. Zijn ideeën klinken vandaag nog door in het Turkse ultranationalisme. Talaat wantrouwde niet-moslims, maar dacht paradoxaal genoeg ook aan een islamitisch-joodse alliantie tegen Europa, een plan dat nooit van de grond kwam.
Onder Talaats leiding werden Armeniërs systematisch gedeporteerd en vermoord. Kieser stelt dat Mustafa Kemal Atatürks latere beleid deze lijn voortzette, in plaats van er afstand van te nemen. Juist ook de nazi’s zouden Talaats regime als voorbeeld hebben gebruikt voor hun eigen etnische zuiveringen.
Een belangrijk deel van het boek gaat over Duitsland. Terwijl Duitse officieren en diplomaten getuige waren van de gruweldaden, koos de Duitse regering voor politieke belangen boven menselijkheid. Ze verspreidden propaganda om de genocide te ontkennen. De Duitse ambassadeur in Istanbul waarschuwde dat kritiek op de etnische zuiveringen de alliantie met het Ottomaanse Rijk in gevaar zou brengen. Toen een Duitse afgevaardigde protesteerde, werd hij door Talaat weggestuurd.
Hoewel Duitse missionarissen de genocide veroordeelden, spraken slechts twee politici zich openlijk uit: Karl Liebknecht en Matthias Erzberger. Erzberger probeerde in 1916 nog bescherming te regelen voor christenen, maar werd genegeerd. Duitsland liet het bondgenootschap boven de mensenrechten prevaleren.
Duitse kranten en de censor namen de Turkse ontkenning over. Armeniërs werden afgeschilderd als opstandelingen, waardoor het Duitse publiek nauwelijks wist wat er werkelijk gebeurde. Deze passieve houding zorgde ervoor dat Duitsland decennialang geen morele verantwoording nam.
Na de Eerste Wereldoorlog vluchtte Talaat naar Duitsland, dat hem asiel gaf. Hij bleef politiek actief en werd beschermd om geopolitieke redenen. In 1921 werd hij in Berlijn vermoord door de Armeniër Soghomon Tehlirian. De rechtszaak die volgde leidde tot meer erkenning van de genocide en inspireerde jurist Raphael Lemkin, die later het begrip ‘genocide’ zou definiëren.
Kieser schetst Talaat als een visionair maar wreed leider, wiens nalatenschap niet alleen Turkije vormde, maar ook een blauwdruk werd voor latere gruweldaden. Duitsland speelde hierin een cruciale rol door zijn morele onverschilligheid, een houding die we vandaag opnieuw zien.
Nu worstelt Duitsland met zijn relaties met Turkije onder Erdogan en Israël onder Netanyahu. Turkije onderdrukt de oppositie en bedreigt de Koerden, terwijl Israël in Gaza internationale wetten negeert en burgers uithongert. Door deze regimes te blijven steunen uit strategisch belang, dreigt Duitsland opnieuw zijn waarden te verloochenen.
En niet alleen Duitsland: ook Washington en Europese hoofdsteden vertonen dit hypocriete gedrag. Als dit zo doorgaat, dreigt een spiraal van haat, wraak, en misschien zelfs een nieuwe oorlog.
Kiesers boek is dus niet alleen een historische analyse, maar ook een waarschuwing: wie dictators appeast zaait rampen.
Hoewel de landelijke politiek er niets van wil weten, is er in de Utrechtse gemeenteraad een meerderheid voor het ophalen en behandelen van gewonde en zieke Palestijnen uit Gaza. Dat meldt het AD.
‘Duizenden zwaargewonde of doodzieke Palestijnen in Gaza wachten op acute medische hulp die er nauwelijks nog is. Ziekenhuizen zijn gebombardeerd, de zorg is ingestort. De WHO (Wereldgezondheidsorganisatie) vraagt al maanden om evacuaties naar Europa’, schrijven acht Utrechtse fracties (GroenLinks, PvdA, Denk, Groep Zwanenberg, Volt, D66, Bij1 en Student & Starter) in een brief met schriftelijke vragen aan asielwethouder Rachel Streefland.
De verontwaardiging over de onmenselijke houding van de Tweede Kamer ten aanzien van zieke en gewonde Palestijnen in Gaza lijkt zich om te zetten in politieke daadkracht vanuit de gemeente. De Utrechtse raad wil nu zelf mensen uit Gaza opvangen in Utrechtse ziekenhuizen. Zo willen de partijen het demissionaire kabinet onder druk zetten om meer te doen, of anders zelf de handen uit de mouwen steken.
Wethouder Streefland moet uiterlijk eind september laten weten of dat lukt.
GroenLinks-raadslid Melody Deldjou Fard is uitgesproken tegenover het AD. ‘We kijken al maanden naar een genocide in realtime. Het toekijken en niets doen raakt mij, en met mij duizenden Utrechters. Elke dag langer wachten is een dag langer onschuldige mensen zien sterven. Utrecht kan niet anders dan in beweging komen, ook als de regering blijft zitten. Druk vanuit steden is belangrijk. Moreel leiderschap moet ergens beginnen, zeker nu het landelijk zoek is’, aldus Deldjou Fard.
Landen als België, het Verenigd Koninkrijk en Italië namen al Palestijnse gewonden op. Nederland liet tot nu toe niemand overkomen.
Ook in Amsterdam is er een meerderheid voor de opvang van zwaargewonde en doodzieke Palestijnen uit Gaza.
Een groep kritische VVD’ers, verenigd in het Liberaal Collectief Nabije Oosten, zal op het aanstaande VVD-congres van 6 september een motie over Israël indienen. De VVD moet erkennen dat de Israëlische regering van Benjamin Netanyahu genocide pleegt in Gaza.
‘We zijn uitermate teleurgesteld in het optreden van de VVD-fractie in de Tweede Kamer in de discussie over Israël en Palestina de afgelopen weken’, vertelt Maarten Dirkse van het Liberaal Collectief Nabije aan de Kanttekening. ‘De VVD heeft geweigerd om ook maar een enkele concrete maatregel tegen Israël te steunen, terwijl dat land volgens mensenrechtenorganisaties en experts bezig is met een volkerenmoord op de Palestijnen. Zelfs een initiatief om zieke Palestijnse kinderen voor verpleging naar Nederland te brengen werd door de fractie geblokkeerd.’
Daarentegen steunde de VVD-fractie onlangs wel een motie van de PVV, die opriep tot de ‘totale vernietiging van Hamas’. Dirkse: ‘Voor iedereen die de afgelopen twee jaar in Gaza heeft gezien wat die ‘totale vernietiging’ in de praktijk betekent is dit een onmiskenbare oproep aan Israël om haar oorlogsmisdaden voort te zetten.’
Dirkse, die de anti-Israëlmotie op het komende VVD-congres zal toelichten, zegt dat het optreden van de fractie ‘liberaal en moreel’ niet langer te verdedigen is. Hij gelooft dat een meerderheid van de VVD-leden ook niet achter deze radicale koers staat. ‘Daarom vragen we de Algemene Vergadering komende zaterdag om een signaal af te geven door de genocide in Gaza te erkennen en de fractie op te roepen om dienovereenkomstig te handelen. Het is hoog tijd dat de VVD weer pal gaat staan voor het internationaal recht.’
Tekst van de motie die op de 161e Algemene Vergadering van 6 september 2025 zal worden toegelicht door Maarten Dirkse. Beeld: Liberaal Collectief
Onze site gebruikt cookies en vergelijkbare technologieën onder andere om u een optimale gebruikerservaring te bieden. Ook kunnen we hierdoor het gedrag van bezoekers vastleggen en analyseren en daardoor onze website verbeteren.
Deze website gebruikt cookies om uw gebruikservaring op deze website te verbeteren. Van deze cookies worden cookies aangemerkt als "Noodzakelijk" in uw browser bewaard, deze cookies zijn essentieel voor het functioneren van de website. Bijvoorbeeld het opslaan van uw keuze of u wel of geen cookies wilt hebben. Wij maken ook gebruik van cookies van derde partijen die ons helpen met het analyseren en begrijpen van de gebruik van deze website door u. Deze cookies worden alleen gebruikt als u daar toestemming toe geeft. U heeft ook de mogelijkheid om uzelf uit te sluiten voor deze cookies. Dit zal echter effect hebben op uw gebruikerservaring.
Noodzakelijke cookies zijn absoluut nodig voor het functioneren van de website. De cookies in deze categorie zorgen alleen voor de veiligheid en het functioneren van deze website . Deze cookies bewaren geen persoonlijke gegevens
Deze cookies zijn niet strict noodzakelijk, maar ze helpen de Kanttekening een beter beeld te krijgen van de gebruikers die langskomen en ons aan te passen aan de behoeftes van onze lezers. Hiervoor gebruiken wij tracking cookies. Bij het embedden van elementen vanuit andere websites zullen er door deze sites ook cookies worden gebruikt.
