Het gewelddadige incident tussen een agent en twee moslima’s maandag in Utrecht maakt veel emoties los. Migrantenorganisaties willen een expliciet onderzoek naar racisme en islamofobie bij de gebeurtenis, terwijl uiterst rechtse politici de betrokken agenten kritiekloos verdedigen.
Het Euro-Mediterraan Centrum Migratie & Ontwikkeling Emcemo, de Turkse arbeidersvereniging HTIB en het Collectief tegen Islamofobie en Discriminatie steunen de vrouwen die inmiddels aangifte hebben gedaan tegen de agenten. In een ‘gemeenschappelijke verklaring’ veroordelen de organisaties het politiegeweld. ‘Dit buitensporige en onaanvaardbare geweld is buiten alle proporties en niet te rechtvaardigen’, schrijven zij. In hun verklaring trekken zij ook een vergelijking met het gewelddadige optreden van de vreemdelingenpolitie ICE in Amerika. Daar zou het incident in Utrecht ‘aan doen denken’.
Aan de uiterst rechtse kant van het politieke spectrum is er geen enkele empathie voor dit verhaal. Ex-PVV’er Ingrid Coenradie, tegenwoordig Tweede Kamerlid voor JA21, neemt het juist op voor de politie. ‘Je zal nu maar dienst hebben’, reageert ze verbolgen in de rechtse talkshow Nieuws van de Dag. ‘Je weet dat er overal camera’s zijn en dat agenten uitgelokt kunnen worden. Dan kunnen ze zich niet verweren, want in die positie is de politie al maandenlang gebracht, en dit maakt dat alleen maar erger.’ Ze veroordeelt het politiegeweld niet en vindt het onbegrijpelijk dat de politietop niet achter zijn mensen staat.
De Amerikaanse dictator Donald Trump beschouwt zichzelf met afstand als de grootste president aller tijden, en zijn hofhouding vindt dat ook. Alles wat hij doet is ongekend geweldig en ongekend succesvol. Daar hoort uiteraard een ‘Arc de Trump’ bij, en de ombouw van het Witte Huis tot een Amerikaans Versailles.
Ook Mark Rutte vindt Trump geweldig en ongekend succesvol. Geen gelegenheid laat hij na om hem de hemel in te prijzen. Daarmee doet hij precies waarvoor hij als premier nu net keer op keer zijn excuses heeft aangeboden, toen het ging om de collaboratie van de Nederlandse autoriteiten tachtig jaar geleden met een andere agressieve staat.
Dat is namelijk erg makkelijk als alle toentertijd verantwoordelijken allang dood zijn. Die kunnen nu immers niet de vervelende wedervraag stellen: maar wat zou jij in mijn geval hebben gedaan? Intussen weten we bij Rutte het antwoord: dit dus.
Nu gaat u misschien roepen: Trump heeft toch met Groenland ingebonden? En nu toch ook na Minneapolis? Zo’n vaart loopt het dus toch niet? – ‘In een democratie vallen soms doden’, om met minister van Buitenlandse Zaken David van Weel te spreken. De Verenigde Staten zijn toch een bevriende mogendheid? En we kunnen toch niet zonder de Amerikanen, gezien het Rusland van Poetin?
Vast. Maar al die argumenten golden in de jaren dertig en veertig ook – en die liet Rutte zelf in zijn Torentjestijd niet gelden. Het Duitsland van Hitler lag pas écht direct naast de deur. Dat kon je maar beter te vriend houden. Het was dan ook een bevriende mogendheid – tot 10 mei 1940 althans. Na de mislukte moordaanslag op Hitler, net een half jaar eerder, had koningin Wilhelmina nog een telegram naar Berlijn gestuurd om de Führer met zijn redding te feliciteren.
Het wordt ook in Den Haag hoog tijd dat men de fundamentele kwaadaardigheid van dit door een narcistisch monster geleide gangsterregime in Washington onder ogen durft te zien. Amerika is volslagen onbetrouwbaar geworden: een verraderlijk land waarvan de dictator, ‘omdat hij het psychologisch nodig heeft’ en omdat hij, nu hem de Nobelprijs ‘is ontzegd’, geen reden meer ziet om zich voor vrede in te zetten, een bondgenoot van grondgebied wil beroven.
Ja, Trump kan vast wel eens charmant zijn. Dat kon Hitler ook
De minachting en haat jegens Europa spat van elke uitlating af. Denk aan de laatdunkende opmerking over de hondensleden van de Denen – waarvan Trump er met de huidige sneeuwstormen overigens best een paar zou kunnen gebruiken. Denk ook aan de belediging van Europese veteranen in Afghanistan, waartegen door andere hoofdsteden veel minder omfloerst protest is aangetekend dan door het laffe Den Haag, dat zich – daar hebben we Van Weel weer – tot gemompel beperkte.
De Europese Unie moet van Trump kapot: van buitenaf door de lidstaten tegen elkaar uit te spelen, van binnenuit door fascistoïde partijen aan de macht te brengen. Dan helpen bezweringen dat we militair bij bepaalde oefeningen toch best lekker samenwerken niet meer. Ja, Trump kan vast wel eens charmant zijn. Dat kon Hitler ook.
Europa zal heel snel op eigen benen moeten leren staan, met alle beginnersrisico’s van dien. Op veel compassie van de buitenwereld hoeft het niet te rekenen, niet in de laatste plaats door ons wegkijken bij Gaza. De algemene reactie op Amerikaans imperialisme buiten het Westen, van Chili tot de Filipijnen, luidt: daar hebben wíj al heel lang ervaring mee; nu merken jullie het zelf eindelijk eens ook.
In Brussel begint men dat in te zien, in Den Haag amper. Hier klampt men zich vast aan een infantiel Oranjegevoel: dat Groenland-akkoord – dat heeft Rutte toch maar mooi geflikt. Maar we weten niet wat er is beslist en de houdbaarheid van afspraken met Trump is sowieso gering.
Rutte en zijn fans menen dat vleien helpt en Trump tot toegeven verleidt. Een vergissing: het sterkt Trump juist in zijn eigenwaan en in het idee dat hij nog verder kan gaan, omdat hij met alles wegkomt. Trump paart de mentaliteit van een kleuter aan een feilloos machtsinstinct. En zo etaleert Rutte de rest van de wereld – ook de Amerikaanse oppositie – openlijk Europa’s zwakte, zodat men elders denkt: als Europeanen zelf niets durven, doen wij ook niets voor hen.
Terug naar 1939. Met een blik op het kabinet-De Geer liet de Britse ambassadeur zich toen, indachtig de Duitse dreiging, ontvallen dat een volk dat zulke miserabele leiders kiest, niet anders verdient dan tot slaaf gemaakt te worden. Hij zou zijn uitspraak voor het kabinet-Schoof nu woord voor woord kunnen herhalen. Voor David van Weel vooraan.
Het College voor de Rechten van de Mens oordeelt dat een lyceum in Hoofddorp een islamitische leerling heeft gediscrimineerd, door haar te hinderen in het uitvoeren van gebeden en door geen stilteruimte in te richten.
Volgens het College maakte de middelbare school direct onderscheid op grond van godsdienst, wat in strijd is met de Nederlandse wetgeving op het gebied van gelijke behandeling.
De leerling zocht in haar vrije tijd rustige plekken om te bidden, omdat de school geen stilteruimte had. In april 2024 greep een conrector in tijdens een gebed, met de uitleg dat de leerling de doorgang zou blokkeren. Het College vindt dat de school dit onvoldoende heeft onderbouwd en dat niet is aangetoond dat ingrijpen noodzakelijk was.
Daarnaast wees de school een verzoek voor een inclusieve stilteruimte af, ondanks een petitie met 235 handtekeningen, aldus NOS. De school stelde dat zo’n ruimte de neutraliteit zou ondermijnen, omdat deze vermoedelijk vooral door islamitische leerlingen gebruikt zou worden. Het College concludeert dat deze redenering neerkomt op onderscheid op basis van geloof, omdat het verzoek juist ging om een ruimte die voor alle leerlingen toegankelijk zou zijn.
De schoolleiding laat weten het oordeel niet te delen en benadrukt dat zij neutraliteit nastreeft. ‘Wij zijn en blijven een levensbeschouwelijk neutrale school die er voor alle leerlingen wil zijn. Vanuit die neutraliteit kiezen wij er bewust voor om geen religieuze voorzieningen in te richten voor specifieke groepen’, zegt rector Brenda Stam tegen persbureau ANP.
De uitspraken van het College voor de Rechten van de Mens zijn niet bindend.
Koning Charles krijgt toenemende druk om een officiële excuses aan te bieden voor de rol van de Britse monarchie in de trans-Atlantische slavernij. Dit schrijft the Guardian.
Nieuwe historische onderzoek toont aan dat de kroon en de Royal Navy eeuwenlang actief profiteerden van en bescherming boden aan de handel in tot slaaf gemaakte Afrikaanse mensen.
Aanleiding is de publicatie van The Crown’s Silence, een boek dat beschrijft hoe opeenvolgende vorsten vanaf Elizabeth I tot en met George IV inkomsten verwierven uit de slavenhandel en deze gebruikten om de Britse macht te versterken. Rond 1807 zou de kroon zelfs de grootste afnemer van tot slaaf gemaakte mensen zijn geweest.
Parlementariërs, maatschappelijke organisaties en deskundigen stellen dat eerdere uitingen van persoonlijke spijt door de koning onvoldoende zijn, omdat de monarchie als instituut nooit verantwoordelijkheid heeft erkend. Zij pleiten daarom voor een officiële excuses, gekoppeld aan concrete stappen om de doorwerking van slavernij in hedendaagse ongelijkheid aan te pakken.
Ook internationale experts, waaronder adviseurs van de Verenigde Naties, benadrukken dat erkenning en herstelmaatregelen noodzakelijk zijn om structurele ongelijkheden te verminderen.
Tijdens de komende top van het Gemenebest in Antigua en Barbuda zal de koning waarschijnlijk opnieuw worden geconfronteerd met oproepen tot actie vanuit Caribische en Afrikaanse landen. Buckingham Palace heeft nog niet gereageerd op de recente ontwikkelingen.
De gebeurtenissen in de wereld volgen elkaar zo snel op dat het nauwelijks bij te houden is. In Soedan speelt zich waarschijnlijk het grootste humanitaire drama af. In Gaza blijft Israël Palestijnen doden, ondanks een wapenstilstand. Rusland bombardeert dagelijks burgers in Kyiv. In Iran waren de bloedigste protesten in jaren, waarbij het regime duizenden mensen doodde. Intussen varen Amerikaanse oorlogsschepen met gevechtsvliegtuigen richting Iran, terwijl immigratiedienst ICE in de VS twee mensen op klaarlichte dag doodde en dagelijks migranten deporteert.
De geopolitieke spanningen nemen verder toe. Vorige maand liet Trump de president van Venezuela en zijn vrouw uit hun bed halen en zei hij openlijk dat dit om olie ging. Bijna geen enkel land bekritiseerde de VS. Kort daarna stelde hij voor om over Groenland te praten. Trump wil dit Europese grondgebied inlijven vanwege grondstoffen, onder het mom van veiligheid en een onbewezen dreiging van China en Rusland.
Europa reageerde geschokt en maakte gezamenlijk duidelijk dit niet te accepteren. Er werd gedreigd met een ‘handelsbazooka’, waarmee Amerikaanse bedrijven van de EU-markt geweerd zouden worden. Blijkbaar wordt agressie pas een probleem als een supermacht aan je eigen deur staat. Voor veel landen, vooral in het mondiale Zuiden, is dit echter het Amerika dat zij al lang kennen.
De VS en Europa hebben de afgelopen vier eeuwen wereldwijd landen gekoloniseerd en geplunderd voor grondstoffen, met chaos en massaal bloedvergieten tot gevolg. Later presenteerde het Westen deze interventies als missies voor mensenrechten en democratie, zoals Bush die ‘vrijheid’ zou brengen naar Afghanistan en Irak.
In Buitenhof vergeleek Geert Mak de huidige ontwikkelingen in de VS met Italië in de jaren 20 en Duitsland in de jaren 30. Hij ziet dezelfde patronen en noemt het Trump-regime fascistisch. Zelfs bij De Nederlandsche Bank wordt gevraagd wat er gebeurt als de VS het daar opgeslagen Nederlandse goud in beslag nemen. Het zijn huiveringwekkende tijden.
Ook China speelt een rol, met plannen om Taiwan in te lijven en zijn invloed in Afrika en Zuid-Amerika uit te breiden.
Koerden lijken voor de VS en Israël niet langer strategisch belangrijk
Dichter bij Europa, in Syrië, voltrekt zich opnieuw een menselijk drama. Opvallend is dat dit begon na een veiligheidsverdrag tussen Syrië, Israël en de VS begin januari. Het lijkt erop dat interim-president Ahmed al-Sharaa groen licht kreeg om de Koerdische SDF te verdrijven. Volgens de Koerdische politicus Salih Muslim is er sprake van een Turks-Syrisch complot, gesteund door de VS en Israël, tegen de Koerden in heel Koerdistan. Veel vragen blijven open: wat speelt hier en waarom zijn de Koerden plots in de steek gelaten?
Om dit te begrijpen, is het belangrijk te kijken hoe Sharaa veranderde van terrorist in politiek leider van Syrië. Robert Ford, voormalig Amerikaans ambassadeur, verklaarde op 1 mei 2025 dat hij in 2023 werd benaderd door Britse bureaucraten en ngo’s om contact te leggen met Sharaa — toen nog een terrorist met tien miljoen dollar op zijn hoofd — en hem te helpen normaliseren en politiek te leren bedrijven.
De Koerden lijken voor de VS en Israël niet langer strategisch belangrijk. Sharaa en ook Erdogan zijn nu de belangrijkste bondgenoten en voeren beleid dat Washington en Tel Aviv goed uitkomt. Wat Sharaa doet, sluit bovendien aan bij de belangen van Ankara. Met steun van het Turkse leger en Turkse wapens verdrijft het Syrische leger opnieuw Koerden. Dat gebeurde eerder ook, onder meer in Afrin in 2018 en in Halabja in 1988. De geschiedenis herhaalt zich.
Nu het Syrische leger oprukt, speelt ook de kwestie van IS-gevangenen weer op. De VS verplaatsten al 150 IS’ers naar Irak en zeggen dat dit kan oplopen tot 7.000. Dat roept de vraag op waarom dit niet eerder is gebeurd. De strijd tegen IS lijkt zo een rechtvaardiging te zijn geweest om in Syrië te blijven tot een regimewissel mogelijk werd. Met Sharaa is dat grotendeels gelukt.
Nu Syrië geen directe bedreiging meer vormt voor Israël, zal de VS zijn militaire aanwezigheid waarschijnlijk afbouwen. Daarmee verdwijnt ook de kans op een autonoom Koerdistan; dat dossier ligt voorlopig stil. Toch is het onwaarschijnlijk dat de Koerden definitief zijn afgeschreven. Mogelijk worden zij later opnieuw ingezet als Turkije niet meewerkt of zelf een bedreiging vormt voor Israël.
Kortom: voor grootmachten is het lijden van Koerdische baby’s in Kobane, het geweld tegen vrouwen en meisjes en het sterven van ouderen bijzaak in de strijd om macht, olie en grondstoffen. Hoelang de wereld dit kan verdragen, is onzeker. Eén ding is duidelijk: zo kan de wereld niet doorgaan zonder zichzelf en ons mee te trekken in de ondergang.
Turkije is nog geen lid van de Europese Unie omdat er ‘democratisch heel wat mankeert aan het land’, en niet omdat het een islamitisch land is. Dat zegt de Turkije-rapporteur van het Europees Parlement, Nacho Sánchez Amor.
De rapporteur reageert op kritiek van de Turkse minister van Buitenlandse Zaken Hakan Fidan. Die beschuldigde de EU eerder deze week van ‘identiteitspolitiek’ ten aanzien van Turkije. Dat meldt de nieuwssite Turkish Minute.
‘Het probleem met Turkije is niet religie, maar democratie’, zegt Sánchez Amor. Hij wil niets weten van de beschuldiging van Hakan Fidan. Volgens hem houdt Turkije zichzelf buiten de deur vanwege ‘democratische achteruitgang’ en ‘problemen met de rechtsstaat’.
Fidan uitte zijn kritiek maandag tegenover Sky News Arabia. Turkije zou volgens hem nooit lid van de EU kunnen worden zolang de Unie ‘identiteitspolitiek’ bedrijft tegenover het islamitische land.
Sánchez Amor ontkent niet dat er islamofobe en anti-Turkse sentimenten bestaan binnen de Europese politiek, maar stelt dat de officiële positie van de EU daar niets mee te maken heeft. Dat kan volgens hem ook niet, met ‘25 miljoen moslims’ die in Europa leven.
Turkije is de langst wachtende kandidaat-lidstaat ooit. De toetredingsonderhandelingen begonnen in 2005, maar zijn sinds 2018 vrijwel tot stilstand gekomen. Sinds het mislukken van het vredesproces met de Koerden in 2015 en de mislukte couppoging in 2016 is de mensenrechtensituatie in Turkije sterk achteruitgegaan.
De overheid, met al haar bureaucratische fratsen, dient haar burgers en verschilt daarin van de staat, die in zijn burgers vooral potentiële vijanden ziet: wilde beesten die getemd moeten worden. Dat de staat zelf een potentieel wild beest is, behoeft hier verder geen betoog.
Sommige overheden zijn staten in vermomming, staten in wording: potentiële staten voor als de noodtoestand zich aandient. In Nederland is de staat vooralsnog een overheid. In een land waar het grootste schandaal van de afgelopen jaren de toeslagenaffaire was — zonder dat ik het aangerichte leed in die affaire wil bagatelliseren — wil ik de staat nog wel overheid noemen.
Zoals de overheid een potentiële staat is, zo is elke staat, ook de democratische, juist de democratische, een potentiële totalitaire staat.
De staat beschikt over leven en dood van zijn burgers, maar als het goed is, en daar komt de rechtsstaat om de hoek kijken, kunnen burgers zich verweren door zich te beklagen. Ze hoeven het recht niet in eigen handen te nemen, ze kunnen naar de rechter stappen als de staat beschikt over leven waarover hij niet had mogen beschikken, of andere, minder ernstige misstappen begaat.
Het is een kenmerk van de totalitaire staat dat hij burgers doodt en dat de schuld van die burgers vervolgens bestaat uit het feit dat ze gedood zijn. Die reflex zagen we aan het begin van 2026 in Minneapolis, toen ICE-agenten twee witte Amerikaanse burgers doodden: Renee Good en Alex Pretti. Kort na de dood van die laatste verwees een regeringsfunctionaris op X naar Pretti als een ‘binnenlandse terrorist’. Trump zei dat het hem niet aanstond dat Pretti met een geladen geweer was gaan protesteren. De doden krijgen de schuld van hun dood.
De regering matigde snel haar toon. Er loopt een onderzoek. Nogal wat Amerikanen, ook mensen die op Trump hadden gestemd, vonden dat de president te ver ging met zijn migratiepolitiek, nu witte Amerikanen met een paspoort (en geen asielzoekers) op klaarlichte dag door ambtenaren in dienst konden worden doodgeschoten. Ik vermoed tenminste dat het een rol heeft gespeeld dat veel witte Amerikanen zich in de doden konden herkennen.
Het is te vroeg om te zeggen of deze matiging van toon tactiek is of werkelijk een kleine ommekeer betekent in Trumps beleid. Zoals bekend kan Trump snel van gedachten veranderen, en of er een coherente ideologie achter zijn beleid schuilgaat, is de vraag. Al kun je zeggen dat Trump en de zijnen voor een aanzienlijke ontmanteling van de liberale democratie zijn, en die ontmanteling mag misschien ideologie heten.
De ideologie van deze tijd bestaat uit het geloof dat de liberale democratie ontmanteld moet worden
In Davos zei de Canadese premier Mark Carney wat velen al wisten: de oude wereldorde is een lijk. Het lijk is nog warm, maar een lijk is een lijk. Vermoedelijk was die wereldorde ook zonder Trump een lijk geworden, maar sommige mannen geven wat valt graag een laatste zetje. Waarmee overigens niet gezegd is dat ik denk dat het matriarchaat een wezenlijk betere wereld zal opleveren. Zoals de Nederlanders vroeger zeiden: ‘Of je door de hond of de kat wordt gebeten.’
Wat is er precies een lijk geworden?
De ideologie van deze tijd bestaat uit het geloof dat de liberale democratie ontmanteld moet worden: die staatsvorm waarin de rechten van minderheden zijn gewaarborgd en waarin je eigen dood nooit het bewijs is van je schuld.
Die ideologie van de ontmanteling, in totaal verschillende gedaanten, is al lang aan de winnende hand: van Turkije tot Israël, van Rusland via Amerika tot Hongarije. Met de oude wereldorde is ook de internationale rechtsorde — ja, die rechtsorde was hypocriet — een warm lijk geworden.
De binnenlandse rechtsorde in Amerika, die redelijk functioneerde zolang je Amerikaan was, al hielp het ook als je de juiste huidskleur had, staat onder druk.
Imperia zullen sneuvelen, grenzen zullen opnieuw worden getrokken, en middelgrote landen als Canada zullen nieuwe bondgenoten zoeken.
Verdriet om de oude wereldorde is begrijpelijk, maar nog nooit heeft verdriet een dode tot leven gewekt.
De Russische historicus Yuri Dmitriev (70) zit al jaren vast in een strafkolonie in Mordavië. Hij deed onderzoek naar het Sovjetkampensysteem en naar stalinistische geschiedvervalsing. Dat meldt de Franse krant le Monde.
Volgens le Monde verzette Dmitriev zich tegen de manier waarop het Kremlin de geschiedenis herschrijft. Het regime zou hem daarna het zwijgen hebben willen opleggen, onder meer via een volgens critici gefabriceerde aanklacht wegens pedofilie rond zijn geadopteerde dochter.
Dmitriev bleef bij zijn standpunt en betaalt daarvoor sinds 2016 een prijs als gevangene van het Poetin-regime, op verschillende locaties. Sinds 2022 zit hij vast in een strafkolonie in Mordavië, ongeveer 500 kilometer ten oosten van Moskou.
Mensenrechtenverdedigers spreken van karaktermoord in een showproces. Volgens hen grijpt het Kremlin daarbij terug op methoden van het oude Sovjetregime, methoden die Dmitriev zelf meer dan dertig jaar heeft bestudeerd.
Onder Poetin is al jaren sprake van revisionisme rond het misdadige Sovjetverleden. Misdrijven van Stalin tegen de menselijkheid worden gebagatelliseerd, terwijl hij nationalistisch wordt verheerlijkt als de leider die nazi-Duitsland versloeg in de Tweede Wereldoorlog.
Arnon Grunberg begint vandaag als nieuwe columnist van de Kanttekening. Hij zal maandelijks een column schrijven.
Grunberg (54) werd geboren in Amsterdam en woont afwisselend in Amsterdam en New York. Hij is de zoon van Joods-Duitse ouders, die na de Tweede Wereldoorlog naar Nederland kwamen. In 1994 debuteerde hij met de roman Blauwe maandagen, die warm werd ontvangen. Daarna volgden tal van succesvolle romans, waaronder Fantoompijn en Tirza.
Naast romans schrijft Grunberg essays en opiniestukken voor kranten en tijdschriften, vaak over migratie, identiteit en politiek. In 2022 ontving hij de P.C. Hooftprijs voor zijn literaire werk.
Grunberg mengt zich geregeld in het maatschappelijke debat. Zo zei hij tijdens de Nationale Dodenherdenking op 4 mei 2020 in Amsterdam: ‘Als ze het over Marokkanen hebben, hebben ze het over mij.’ Daarmee waarschuwde hij dat het accepteren van discriminatie van de ene groep leidt tot uitsluiting van andere groepen, zoals Joden.
Met zijn komst krijgt de Kanttekening er een uitgesproken columnist bij.
Een mensenleven is niet in geld uit te drukken, meent acteur Fjodor Jozefzoon. Hij is een van de hoofdrolspelers in het toneelstuk Medicijn van Firma Mes, over de farmaceutische industrie. Als het aan hem ligt, zouden levensreddende medicijnen voor iedereen gratis moeten zijn.
Voor aandeelhouders van internationale farmaceutische bedrijven is het simpel: hoe kunnen winstmarges nog verder worden geoptimaliseerd? Dat achter tabellen, onderzoeken, prijsbepalingen en marketingstrategieën zieke mensen schuilgaan die vechten voor hun leven, lijkt van ondergeschikt belang. Want zodra er een nieuw medicijn op de markt verschijnt waar mensen mogelijk van kunnen genezen, rijst al snel de vraag: welk prijskaartje hangt eraan?
Theatergezelschap Firma Mes ontwikkelde samen met schrijver Maurits de Bruijn de aangrijpende voorstelling Medicijn. Het stuk is grotendeels gebaseerd op interviews met artsen en patiënten en op onderzoek naar farmaceutische conglomeraten. ‘Eigenlijk zou je de ontwikkeling van medicijnen los moeten koppelen van het kapitale systeem’, luidt een voorlopige slotconclusie.
Een van de hoofdrolspelers in Medicijn, naast vaste acteurs van Firma Mes Daan van Dijsseldonk en Lindertje Mans, is de uit Amsterdam afkomstige Surinaams-Nederlandse acteur Fjodor Jozefzoon (spreek uit als Fi-jo-dor). In 2024 werd hij genomineerd voor een Theo d’Or voor zijn rol in Brown Sugar Baby van Het Nationale Theater. Een andere acteur ging er uiteindelijk met het beeldje vandoor.
‘Maakt dat wat uit?’ vraagt hij. ‘Zo’n nominatie is een gigantische impuls voor je carrière’, aldus Jozefzoon. ‘Het zijn de Oscars onder de toneelprijzen!’ Voor aanvang van de voorstelling geeft de acteur een interview over zijn rol in Medicijn. Jozefzoon kruipt in de huid van dragqueen Britney Houston en moet daarvoor minimaal een uur voor de voorstelling in de make-up. Hij wordt begeleid door drag- en make-upartiest Roseè Sheneè Plastique. ‘Ik ben zijn dragmoeder, haha’, zegt Roseè.
Diagnose hepatitis C
Zijn rol als dragqueen blijkt in meerdere opzichten leerzaam voor Jozefzoon. ‘Sommige dingen wist ik al. Zoals dat drag meer is dan een pruik opzetten of een jurk aantrekken. Het is een manier van leven. Een attitude. Drag heeft een ontstaansgeschiedenis in het theater en groeide uit tot een vorm van zelfexpressie. Het is kunst, met fenomenale zang-, dans- en comedyoptredens.’
Daarnaast leert hij dat het aantrekken van een panty met nepnagels schier onmogelijk is, en ervaart hij meer van dit soort ongemakken waarmee onder anderen drags en vrouwen worden geconfronteerd. Zoals ’s nachts toch maar een taxi bestellen in plaats van alleen naar huis fietsen.
‘Wat blijft er over van wie je bent, wanneer je lichaam je in de steek laat?’
In de meeslepende en actuele voorstelling over de farmaceutische wereld speelt Jozefzoon de homoseksuele Jeffrey, alias dragqueen Britney Houston, die in 1999 de diagnose hepatitis C krijgt. In die tijd was dit nog een ongeneeslijke ziekte. Jeffreys ziekteverloop loopt synchroon met de ontwikkeling van een revolutionair geneesmiddel en zijn liefdesrelatie met Max.
De fatale diagnose zet de verhoudingen tussen Jeffrey en Max op scherp. ‘Wat blijft er over van wie je bent, wanneer je lichaam je in de steek laat?’ vraagt het personage Jeffrey zich tegen het einde van het toneelstuk af.
Fjodor Jozefzoon speelt Britney Houston
Wanneer het medicijn in 2014 eindelijk op de markt verschijnt, barst een maatschappelijk debat los. Hoe duur mag een levensreddend medicijn zijn? Uit onderzoek ontdekte Firma Mes hoe het farmaceutische bedrijf tot een verkoopprijs van 84.000 dollar per behandeling kwam. Voor velen onbetaalbaar, met als gevolg dat de discussie over betaalbare zorg oplaaide — een discussie die tot op de dag van vandaag voortduurt.
Wat kunnen we doen om de toegang tot zorg, ook voor de meest kwetsbaren in onze samenleving, te verbeteren? Het antwoord is minstens zo complex als de oplossing. Of is het inderdaad een oplossing om de ontwikkeling van medicijnen los te koppelen van het kapitale systeem?
Twaalf kinderen
Jozefzoon heeft er zo zijn eigen ideeën over. Hij groeide op in de Amsterdamse Bijlmer als jongste uit een gezin van twaalf kinderen. ‘Dat is behoorlijk ingewikkeld’, zegt hij met een onbetaalbare lach vanonder zijn nepwimpers. Zijn Surinaams-Nederlandse afkomst heeft hem gevormd. ‘In onze community kijken we naar elkaar om. Iedereen kan altijd mee-eten, want er is meer dan genoeg voor iedereen. Mijn ouders staan voor je klaar, zelfs als je midden in de nacht aanklopt. We laten niemand op straat staan.’
‘Iedereen kan altijd mee-eten’
‘Vroeger kwamen er geregeld mensen voor langere tijd bij ons wonen. In het begin vonden we dat prima, maar op een gegeven moment wilden we weer onze plek terug. Ons thuis.’ Al op jonge leeftijd wist Jozefzoon dat hij op de bühne wilde staan. Hij wilde dansen en zingen, maar zijn moeder zag liever dat hij ging voetballen.
Uiteindelijk won de creativiteit het van de sportiviteit, al gaat de acteur nog altijd graag naar de sportschool. Destijds meldde hij zich aan bij de Amsterdamse Toneelschool & Kleinkunstacademie. Tot zijn grote geluk werd hij aangenomen, maar de eindstreep haalde hij niet. Als aanstormend acteertalent kon hij zich daar niet optimaal ontwikkelen.
Jozefzoon vond zijn eigen weg en schitterde al snel op de planken in spraakmakende rollen. ‘Ik vind het fijn als er nog iets te winnen valt in een toneelstuk’, stelt hij. ‘Of het nu gaat over mijn Surinaams-Nederlandse achtergrond, de queer community of de onderhuidse opkomst van racisme. Als artiest kun je hopelijk verandering teweegbrengen.’
Zijn agent raadde hem aan auditie te doen bij Firma Mes voor Medicijn. ‘Ik kende het gezelschap niet en wist ook niet welke rol ik zou spelen. Maar de manier van werken en de maatschappelijke thema’s spraken me direct aan. Vooral de vraag “Wat is een mensenleven waard?” die Firma Mes zo pijnlijk afstandelijk benadert.’
‘Mijn vader en moeder krijgen meerdere keren per week nierdialyse’
Jozefzoon deed auditie en kreeg de rol van Jeffrey, die wordt gediagnosticeerd met hepatitis C: een ziekte die ooit levensbedreigend was, maar waar je tegenwoordig volledig van kunt genezen. Het thema raakt hem ook persoonlijk. Beide ouders van Jozefzoon kampen met nierfalen. ‘Mijn vader en moeder krijgen meerdere keren per week nierdialyse. Dat gaat op zich goed, ze doen dat thuis en moeten soms naar het ziekenhuis. Hoe fantastisch zou het zijn als er een effectief medicijn voor zou bestaan?’
Waarde van een mensenleven
Wat is een mensenleven waard? Die vraag stelt Firma Mes in Medicijn. Vraag je het aan AI, dan luidt het antwoord dat de waarde van een mensenleven niet in één geldbedrag is uit te drukken en sterk afhankelijk is van de context. Economen gebruiken richtlijnen, zoals de norm van 80.000 euro per gewonnen gezond levensjaar (QALY), voor beleidsbeslissingen en kosteneffectiviteitsanalyses. Er bestaat echter geen algemeen akkoord. Dergelijke berekeningen zijn controversieel, omdat ze ethische en emotionele overwegingen negeren en voorbijgaan aan mondiale verschillen.
‘Als ik antwoord moet geven op de vraag wat een mensenleven waard is,’ zegt Jozefzoon, ‘dan is mijn antwoord: onbetaalbaar. Het is niet in geld uit te drukken. Ik heb een groot sociaal hart. Wat mij betreft worden medicijnen gratis, net als het openbaar vervoer. Ik vind het ook geweldig dat op veel plekken gratis tampons en maandverband verkrijgbaar zijn. Van mij mag de ontwikkeling van medicijnen worden losgekoppeld van het kapitale systeem.’
Of dat ooit gaat gebeuren, betwijfelt de acteur. En de vraag is of farmaceutische bedrijven dan nog een prikkel hebben om nieuwe geneesmiddelen te ontwikkelen. Wanneer Roseè Sheneè Plastique de laatste hand legt aan de make-up en de pruik is opgezet, moet Jozefzoon gapen. ‘Ik heb geen slaap hoor. Dat zijn de spanningen’, zegt hij lachend, terwijl hij opspringt. Over een klein kwartier is het showtime.
Momenteel toert Firma Mes met Medicijn door Nederland. Na enkele voorstellingen is er een nagesprek met een deskundige, onder wie apotheker Paul Lebbink. Meer informatie is te vinden op firmames.nl.
Onze site gebruikt cookies en vergelijkbare technologieën onder andere om u een optimale gebruikerservaring te bieden. Ook kunnen we hierdoor het gedrag van bezoekers vastleggen en analyseren en daardoor onze website verbeteren.
Deze website gebruikt cookies om uw gebruikservaring op deze website te verbeteren. Van deze cookies worden cookies aangemerkt als "Noodzakelijk" in uw browser bewaard, deze cookies zijn essentieel voor het functioneren van de website. Bijvoorbeeld het opslaan van uw keuze of u wel of geen cookies wilt hebben. Wij maken ook gebruik van cookies van derde partijen die ons helpen met het analyseren en begrijpen van de gebruik van deze website door u. Deze cookies worden alleen gebruikt als u daar toestemming toe geeft. U heeft ook de mogelijkheid om uzelf uit te sluiten voor deze cookies. Dit zal echter effect hebben op uw gebruikerservaring.
Noodzakelijke cookies zijn absoluut nodig voor het functioneren van de website. De cookies in deze categorie zorgen alleen voor de veiligheid en het functioneren van deze website . Deze cookies bewaren geen persoonlijke gegevens
Deze cookies zijn niet strict noodzakelijk, maar ze helpen de Kanttekening een beter beeld te krijgen van de gebruikers die langskomen en ons aan te passen aan de behoeftes van onze lezers. Hiervoor gebruiken wij tracking cookies. Bij het embedden van elementen vanuit andere websites zullen er door deze sites ook cookies worden gebruikt.
