Israël grijpt de oorlog in Iran aan om Gaza opnieuw van de wereld af te grendelen. Alle grensovergangen zijn voor onbepaalde tijd gesloten, zo meldt The Guardian.
Terwijl Israël en de Verenigde Staten bombardementen uitvoeren op Iran wordt ook de Israëlische genocide in Gaza opgevoerd door middel van afgrendeling van de buitenwereld. Het staakt-het-vuren bleek een papieren werkelijkheid, aangezien de Israëlische aanvallen nooit zijn gestopt en talloze Palestijnse burgerdoden tot gevolg hadden.
Door het hernieuwde beleg van Gaza dreigt opnieuw een hongersnood voor de twee miljoen Gazanen, die al in erbarmelijke omstandigheden leven.
‘Als de grenzen gesloten blijven, raakt World Central Kitchen deze week zonder voedsel’, aldus José Andrés, oprichter en directeur van de organisatie, in een bericht op sociale media. ‘We koken elke dag 1 miljoen warme maaltijden. We hebben dagelijks voedselbevoorrading nodig.’
Na bijna drie jaar genocide is de Palestijnse bevolking bijna volledig afhankelijk van voedselimporten. Nu Israël dat weer afknijpt is het sterven van mensen een kwestie van tijd.
De Nederlandse hulporganisatie Plant een Olijfboom maakte meteen melding van de afgrendeling van Gaza. ‘Zonder voedsel en benzine zal er een hongersnood uitbreken in Gaza en zullen essentiële diensten niet meer functioneren. Stop genocide’, schreef de organisatie zondag.
Op de Westelijke Jordaanoever, in de plaats Qaryut ten zuiden van Nablus, zijn maandag twee Palestijnse broers vermoord door Israëlische kolonisten. Dit bericht Middle East Eye. De slachtoffers zijn Mohammad Taha Muammar (52), die in het hoofd werd geraakt, en zijn broer Fahim (48), die in zijn onderlichaam werd geschoten.
Volgens de Palestijnse Rode Halve Maan raakten meerdere inwoners gewond, onder wie een 15‑jarige jongen. Hulpverleners behandelden slachtoffers ter plaatse. Lokale media berichten dat kolonisten met scherp schoten op bewoners en Palestijnse eigendommen in brand staken.
Getuigen melden dat Israëlische troepen niet ingrepen om de kolonisten te stoppen. In plaats daarvan zouden zij traangas hebben afgevuurd op dorpsbewoners, ook op mensen die gewond waren geraakt. Op videobeelden is te zien hoe inwoners proberen slachtoffers in veiligheid te brengen, terwijl op andere beelden gewapende kolonisten op een heuvel lijken te mikken op het dorp.
Qaryut is vaker het toneel geweest van geweld door kolonisten en Israëlische troepen, waaronder eerdere brandstichtingen, vernielingen en dodelijke incidenten. Volgens Palestijnse cijfers vonden in 2025 ruim 4.700 gevallen van kolonistengeweld plaats op de Westbank. En in de afgelopen twee jaar zijn meer dan duizend Palestijnen in de Westelijke Jordaanoever gedood door Israëlische troepen en kolonisten.
In gesprek met de Kanttekening vertelde NTR-documentairemaker Nadia Moussaid hoe de situatie op de Westelijke Jordaanoever in rap tempo de verkeerde kant op gaat, met toenemend geweld, angst onder bewoners en een groeiend gevoel van rechteloosheid. Het incident in Qaryut past in dat bredere patroon van escalatie.
Twee vredesorganisaties uiten scherpe kritiek op de kernwapenplannen die de Franse president Emmanuel Macron maandag presenteerde.
Volgens de organisaties Artsen voor Vrede en De Nieuwe Vredesbeweging dreigt Nederland in strijd te handelen met internationale afspraken als het ingaat op Franse voorstellen voor nauwere nucleaire samenwerking, zo schrijven zij in een persbericht.
In het Nederlandse coalitieakkoord Aan de slag staat dat Nederland constructief tegenover het versterken van een Europese nucleaire afschrikking zou staan. Dat sluit aan bij de Franse plannen, waarbij Parijs ook gesprekken voert met onder meer Duitsland, Polen, België, Griekenland, Zweden en Denemarken. Frankrijk wil bovendien voor het eerst sinds 1992 het aantal kernkoppen uitbreiden.
NVMP – Artsen voor Vrede spreekt van een fundamentele tegenstrijdigheid in het Europese beleid. Europa heeft volgens de organisatie een dubbele moraal. ‘Op het moment dat er een oorlog gevoerd wordt onder het mom Iran van kernwapens af te houden wordt er in Europa over gesproken alsof het een onmisbaar niet meer dan logisch onderdeel vormt van onze verdediging.’ Volgens de artsen leidt dat niet tot veiligheid, maar tot escalatie: ‘Kernwapens zorgen niet voor wederzijdse afschrikking maar voor, gegarandeerde, wederzijdse vernietiging. Artsen waarschuwen al decennialang dat medische zorg van enige betekenis een illusie is bij een kernoorlog.’
Beide organisaties benadrukken dat alle Europese landen het Non-proliferatieverdrag (NPV) hebben ondertekend, dat verdere verspreiding van kernwapens moet voorkomen en landen verplicht tot ontwapening. De Franse plannen zouden dat fundament ondermijnen. Volgens de organisaties lijkt het verdrag hierdoor op springen te staan, waarna alle controle over de verspreiding van kernwapens komt te vervallen.
Als we als Nederland zouden instemmen met stationering van Franse kernwapens of deelname aan nucleaire oefeningen, dan zouden we volgens beide vredesorganisaties ons lot in de handen leggen van een wapen waar de hele wereld juist zo snel mogelijk vanaf moet.
NVMP – Artsen voor Vrede en De Nieuwe Vredesbeweging roepen het kabinet op onmiddellijk te stoppen met gesprekken over mogelijke stationering van Franse kernwapens en vast te houden aan het NPV. Daarnaast vragen zij Nederland toe te treden tot het VN-Kernwapenverdrag (TPNW), dat inmiddels door 95 landen is ondertekend.
Nadia Moussaid maakte de documentaire Gevangen in Palestina, over de moeilijke omstandigheden waarin Palestijnen op de Westelijke Jordaanoever leven. ‘Je kunt het Israëlische optreden beestachtig noemen, maar dat dekt de lading niet. Het is zo wreed.’
Voor haar nieuwe NTR-documentaire Gevangen in Palestina, uitgezonden op 12 februari op NPO 2, reisde journalist Nadia Moussaid af naar de bezette Palestijnse gebieden. Na haar eerdere films Getuigen van Gaza en Het geweten van Israël heeft ze zich deze keer gefocust op het alledaagse leven van Palestijnen die onder de Israëlische bezetting moeten zien te overleven. Het is een harde realiteit die wordt gekenmerkt door intimidatie en gewelddadige onderdrukking. Moussaid vertelt haar verhaal volledig vanuit Palestijns perspectief. Ze wil weten hoe je bestaan eruitziet wanneer je dagelijks te maken hebt met checkpoints, illegale Israëlische nederzettingen, geweld, arrestaties, landonteigening en strenge beperkingen van je bewegingsvrijheid.
Je had slechts elf dagen om Gevangen in Palestina te maken. Hoe beïnvloedde die tijdsdruk je keuzes?
‘Het filmen kostte ons inderdaad elf dagen. Maar daarvoor hadden we natuurlijk veel meer research gedaan. De grootste beperking was niet dat we slechts elf dagen konden filmen, maar dat onze documentaire maar 45 minuten mocht duren. Ik wilde graag ook iets vertellen over de economische kant van de bezetting. Over bedrijven die aan de bezetting verdienen, zoals Booking.com. Ook wilden we wat zeggen over de Nederlandse politiehonden die tegen Palestijnen worden ingezet. Het verhaal vertellen van de Palestijnse lichamen die niet worden teruggegeven aan hun families, maar door Israël in het geheim worden begraven in massagraven, die we nog niet hebben kunnen lokaliseren. En ten slotte wilden we ook iets doen met de doodstrafdiscussie in Israël: dat Palestijnse gevangenen straks kunnen worden opgehangen na veroordeeld te zijn voor ‘terrorisme’. Helaas was daar geen ruimte voor. Maar ik ben heel tevreden over de verhalen die we wél konden vertellen.’
Je richt je expliciet op het Palestijnse perspectief in Oost-Jeruzalem en de Westelijke Jordaanoever. Wat zag of hoorde je daar dat volgens jou in Nederland structureel onderbelicht blijft?
‘Mensen in Nederland begrijpen niet op hoeveel verschillende manieren de illegale bezetting van de Westbank doorwerkt. In de documentaire belichten we Siloam, waar Palestijnen door kolonisten met geweld uit hun huizen worden verdreven. De Palestijnse slachtoffers worden niet beschermd. Ik was geschokt door de grofheid en de straffeloosheid waardoor dit allemaal kan plaatsvinden.
‘Het doel is om het leven van Palestijnen op de Westbank zo zuur mogelijk te maken’
‘We mochten bij Israëlische checkpoints niet filmen. Palestijnen worden helemaal gek gemaakt met checkpoints. Israël verandert steeds weer waar de checkpoints zijn. Je kunt dus niet zomaar een reis plannen. Het doel is om het leven van Palestijnen op de Westbank zo zuur mogelijk te maken.
Nadia Moussaid en de Palestijnse activiste Mufeeda (l.)
‘Na 7 oktober 2023 is het voor Palestijnen op de Westbank veel moeilijker geworden om in Israël te gaan werken. Ze worden steeds meer economisch uitgeknepen. Ik sprak met een twintiger, net afgestudeerd als ingenieur. Hij kon geen werk vinden op de Westbank en moest naar Israël toe. Hij klom over een muur, waarop Israëlische militairen hem in zijn been schoten. Dat vond ik een heel naar, maar veelzeggend verhaal.
‘Verschrikkelijk zijn ook de verkrachtingen in gevangenissen. Niet alleen vrouwen worden verkracht, ook mannen. Het doel is om Palestijnen kapot te maken, ook hun ziel. Kranten en weekbladen als NRC en de Groene Amsterdammer berichten gelukkig hierover, maar op de Nederlandse televisie is dit thema onderbelicht. Ik sprak met een woordvoerder van een Palestijnse mensenrechtenorganisatie, die tegen mij zei: ze maken mensen kapot om ze kapot te maken. Het gaat hen niet meer om het verkrijgen van inlichtingen of het rekruteren van spionnen. Het doel is om mensen te slopen. De extreemrechtse Israëlische minister van Veiligheid, Itamar Ben-Gvir, maakt ook veel filmpjes. Het is schaamteloos hoe ze over mensen spreken.’
Je hebt ook gesproken met Palestijnse gevangenen. Wat heb je geleerd over hun rechtspositie en de impact van arrestaties op families en gemeenschappen?
‘Een rechtspositie hebben ze niet. Het Israëlische rechtssysteem is een grote farce. De Palestijnen op de Westelijke Jordaanoever vallen onder het militair recht, niet onder het civiele recht. Maar liefst 90 procent van de rechtszaken leidt tot veroordeling. Palestijnen kunnen bovendien zomaar worden gearresteerd.
‘Voor Israël zijn Palestijnse levens niets waard’
‘Dit legt natuurlijk een enorme druk op gezinnen, op families, op de hele omgeving. Mensen gaan gebukt onder een constante dreiging. Ze leven in angst. De bezetting leidt tot zware psychische problemen bij veel mensen. Voor Israël zijn Palestijnse levens niets waard. En dit is al jarenlang aan de gang.’
Wat deed het maken van deze documentaire emotioneel met jou? Was er een moment dat je als journalist moest vechten om professioneel te blijven?
‘[Nadia wacht even, slikt, denkt na en begint dan te vertellen.] Voor mij, wat de meeste impact op mij maakte, was het verhaal van een Palestijnse journalist die tegen mij zei dat hij verkracht is in de gevangenis. Ik keek hem aan in zijn ogen. Dat is zo gruwelijk. Dat achtervolgt mij wel. Net als de verhalen over handen die worden geamputeerd en mensen die worden uitgehongerd.
‘Nederland heeft hier een aandeel in door nog steeds met Israël handel te drijven’
‘Je kunt het Israëlische optreden beestachtig noemen, maar dat woord dekt de lading niet. Het is zo wreed, zo wreed. Israëlische bewakers lachen ook als het gebeurt. En bedenk ook: Nederland heeft hier een aandeel in door nog steeds met Israël handel te drijven. Onze Nederlandse houding moet veranderen. En juist daarom moeten we hier verhalen over maken.’
Maar die Nederlandse houding verandert toch wel een beetje, denk aan de Rode Lijn-demonstratie?
‘Dat was mooi. Maar het gaat er nu om wat het nieuwe kabinet gaat doen. Het uiteindelijke doel moet zijn dat Palestijnen hun land weer terugkrijgen. Nederland kan hier ook een steentje aan bijdragen. De grote vraag is: blijven we als Nederland handel drijven met Israël? Of gaan we eindelijk het internationaal recht beschermen?
‘Die vraag wordt gesteld aan ons allemaal, maar aan journalisten in het bijzonder. We moeten de politiek kritisch blijven bevragen. En uiteraard heeft de Tweede Kamer hierin ook een rol om het kabinet het vuur na aan de schenen te leggen.’
Heeft Nederland volgens jou een extra verantwoordelijkheid?
‘Ja. Het Internationaal Strafhof en het Internationaal Gerechtshof zijn in Den Haag gevestigd. En we zien nu dat medewerkers van beide hoven bedreigd worden. Dat mag niet zo zijn.’
Wordt het je moeilijk gemaakt als je opkomt voor de Palestijnen?
‘Het wordt lang niet overal gewaardeerd. Op social media heb je het fenomeen shadowbanning. Als we als NTR over Palestina berichten, komen deze berichten minder naar voren op LinkedIn, TikTok en Facebook. De NTR heeft TikTok er niet zo lang geleden nog op aangesproken, maar ze ontkenden dat ze aan shadowbanning deden.’
‘Je weet nu wel dat Israël in staat is om een genocide te plegen’
Je eerdere documentaires gingen over Gaza en over Israëlische stemmen van geweten. Wat wilde je met deze film toevoegen aan dat bredere verhaal?
‘Wat ik ook in de introductie heb gezegd, namelijk dat we nu onze ogen moeten richten op de Westelijke Jordaanoever. Iedereen is met Gaza bezig. Maar op de Westbank gaat het nu in een rap tempo de verkeerde kant op. Israël houdt niet alleen huis in Gaza. Maar je weet nu wel dat Israël in staat is om een genocide te plegen. Ze hebben dat gedaan in Gaza, ze kunnen dat ook doen op de Westbank. En Israël is heel open over wat ze allemaal aan het doen zijn. Ik wilde laten zien hoe verschrikkelijk en hoe gevaarlijk dit is.’
Nadia Moussaid praat met een kind in bezet Palestijns gebied
Verwacht je een beleidswijziging van het nieuwe kabinet-Jetten ten aanzien van de Palestijnen? Het rechtse kabinet-Schoof was heel pro-Israël, maar D66 en ook het CDA staan hier nu kritischer in.
‘Als we D66 en ook het CDA op hun verkiezingsbeloften moeten geloven, dan gaat het kabinet-Jetten inderdaad wat doen. Beide partijen vinden dat Nederland de Palestijnse staat moet erkennen.’
Maar nu de realiteit: D66 en CDA zitten in het kabinet met de VVD, die onder Dilan Yeşilgöz helaas nog steeds een rechtse, pro-Israëlische koers vaart.
‘Laat ik het zo zeggen: ik hoop het. D66 en CDA moeten hier hun best voor blijven doen. Maar deze vraag kun je beter aan hen stellen dan aan mij.’
Moussaid maakte haar documentaire natuurlijk niet alleen, maar werd geholpen door een heel team. ‘Regisseur Jack Valkering en anderen, onder wie een journalist uit Gaza, hebben heel hard gewerkt aan dit verhaal over Palestina, dat we moesten vertellen.’
Israël heeft in de nacht van zondag op maandag op meerdere locaties in Libanon luchtaanvallen uitgevoerd op doelen die volgens het Israëlische leger aan Hezbollah zijn gelieerd, aldus NU.nl.
In de zuidelijke buitenwijken van Beiroet waren zware explosies te horen. Lokale autoriteiten melden tientallen doden en gewonden, al zijn deze cijfers niet onafhankelijk bevestigd.
De aanvallen volgen op beschietingen door Hezbollah, dat raketten en drones afvuurde na de dood van de Iraanse leider Ali Khamenei. Hij kwam zaterdag om het leven bij een Israëlische aanval in Teheran. De Verenigde Staten voeren sinds dat moment eveneens militaire acties uit tegen Iraanse doelen.
Volgens het Libanese persbureau NNA zijn bij de Israëlische aanvallen zeker 31 doden en bijna 150 gewonden gevallen. In delen van Beiroet is een grote uittocht op gang gekomen, waarbij inwoners de zwaar getroffen wijken verlaten. Bij een van de aanvallen zou een hooggeplaatst Hezbollah-parlementslid zijn omgekomen. Israël heeft bewoners van tientallen dorpen in Zuid-Libanon opgeroepen hun huizen te verlaten.
De escalatie is de grootste sinds het staakt-het-vuren van november 2024, dat een einde maakte aan een jaar van gevechten tussen Israël en Hezbollah. De Verenigde Naties meldden eerder dat Israël het bestand herhaaldelijk had geschonden.
Volgens de Palestijns-Amerikaanse analist Ahmed Fouad Alkhatib valt Iran de Amerikaanse troepen die in Turkije zijn gestationeerd niet aan, omdat het land de militaire macht van Turkije en de NAVO vreest.
‘Mogelijk maakt Teheran zich zorgen over het NAVO-lidmaatschap van Turkije en het risico dat Artikel 5 in werking wordt gesteld, dat collectieve verdediging voorschrijft, naast het feit dat Turkije beschikt over een krachtige krijgsmacht die lucht- en grondaanvallen op Iraans grondgebied zou kunnen uitvoeren’, zo schrijft hij op X.
Turkije neemt geen deel aan de Amerikaans-Israëlische oorlog tegen Iran. President Recep Tayyip Erdogan heeft de aanvallen op Iran ‘zeer storend’ genoemd. Tegelijkertijd veroordeelt Erdogan ook de Iraanse aanvallen op Amerikaanse bases in de Golfstaten.
Opmerkelijk is verder dat Turkije recentelijk twee journalisten heeft opgepakt, die aan het livestreamen waren vanaf de Amerikaanse legerbasis Incirlik in Adana. Turkije ontkent dat deze basis wordt gebruikt voor de aanvallen op Iran.
Turkije wil, bij monde van minister van Buitenlandse Zaken Hakan Fidan, de-escalerend optreden tussen de strijdende partijen. Ondertussen schroeft Turkije de veiligheidsmaatregelen aan de grens met Iran op. Voor de Amerikaans-Israëlische aanval waren er speculaties, dat Turkije in het geval van een invasie een veiligheidszone zou vestigen in Iran, zoals er ook zones bestaan in Irak en Syrië, om op deze manier vluchtelingenstromen tegen te houden.
Uit een Turkse opiniepeiling blijkt dat de meerderheid van de Turken voor een regimechange in Iran is.
Geert Wilders heeft in 2025 gelogen over dreigementen om zo onder verkiezingsdebatten uit te komen. Dit schrijft de Volkskrant op basis van app-berichten die Wilders naar Gidi Markuszower heeft gestuurd.
‘Waarom moet ik naar die debatten? Verzin een list. Verzin een smoes zodat ik niet hoef te gaan’, schreef Wilders volgens de Volkskrant aan zijn voormalige fractiegenoot.
De Nationaal Coördinator Terrorismebestrijding en Veiligheid zag destijds die dreiging niet.
Het gaat niet zo goed met de PVV. De partij had 37 Kamerzetels, maar verloor hiervan elf bij de vorige Tweede Kamerverkiezingen. Eerder dit jaar splitsten bovendien zeven fractiegenoten onder leiding van Markuszower zich af van de PVV-fractie.
Het had het hoogtepunt moeten zijn van de macht en kracht van de zogeheten ‘As van Verzet’. 7 oktober: de dag waarop Hamasstrijders Israël binnenvielen. Een grote overwinning voor de door Iran aangevoerde as en een zware nederlaag voor aartsvijand Israël. Tweeëneenhalf jaar later is het echter Israël dat het laatst lacht. Wat een triomf moest zijn, bleek een pyrrusoverwinning.
De dood van de Iraanse leider ayatollah Khamenei is voorlopig de kroon op Israëls wraak. Het land is uitgegroeid tot de nieuwe hegemoon in het Midden-Oosten, door analisten ook wel aangeduid als de Pax Israelica. De vraag is nu wat deze ontwikkelingen betekenen voor de toekomst van Iran en de rest van de regio.
Over de dood van Khamenei kunnen we kort zijn. Buiten fundamentalistische kringen in Iran en zijn buurlanden zal vrijwel niemand een traan laten om de dood van deze wrede dictator, die in eigen land en daarbuiten talloze slachtoffers maakte. Zijn dood brengt een omwenteling in Iran dichterbij, en daarmee ook een stabieler en vreedzamer Midden-Oosten. De Iraanse bevolking is 47 jaar lang onderdrukt en Iran heeft onder Khamenei als grootste sponsor van terrorisme in de regio het Midden-Oosten decennialang gedestabiliseerd.
Er is dan ook weinig reden om te betreuren dat hij er niet meer is. Wie daar nog aan twijfelt, hoeft alleen maar te kijken naar de feestvierende Iraniërs in Iran zelf en in de diaspora. Degenen die nu stellen dat de Amerikaans-Israëlische aanval op Iran niet in lijn is met het internationaal recht, hebben op papier gelijk. Maar de tirannie van Khamenei en de zijnen tegen hun eigen volk was vele malen erger dan deze schending van het internationaal recht.
Bovendien getuigt het van realiteitszin als we erkennen dat het internationaal recht in dit decennium steeds meer is verworden tot een papieren realiteit. Als Europeanen wordt het hoog tijd dat we ons dit realiseren. Hard power is terug van weggeweest en als we ons niet snel klaarmaken voor dit nieuwe tijdperk, dreigen we er zelf ook slachtoffer van te worden.
De tirannie van Khamenei was vele malen erger dan deze schending van het internationaal recht
Dat impliceert niet dat we dan maar alle wreedheden op het wereldtoneel moeten toestaan. Ook al functioneert het recht niet meer, rechtvaardigheid moet voor ons een leidend principe blijven. Netanyahu en de zijnen zullen vroeg of laat rekenschap moeten afleggen voor de begane genocide in Gaza. Tegelijkertijd hoeven we er niet rouwig om te zijn wanneer dictatoriale regimes in Venezuela, Cuba en Iran en terroristische bewegingen als Hamas en Hezbollah kaltgestellt worden. Dit zijn immers vrienden van onze grote vijand Rusland en zo wordt de Russisch-Chinese as van dictaturen die Europa en de rest van het Westen bedreigt verder verzwakt. Het VN-Handvest kan hier van alles van vinden, maar zulke ontwikkelingen maken de wereld uiteindelijk wel een stukje veiliger.
Hierover hoeven we dus niet te klagen bij de Amerikanen en Israëliërs. Wel moeten we er scherp op zijn dat het Midden-Oosten, onze buurregio, nu niet in chaos vervalt. De beste uitkomst van deze oorlog is een democratische omwenteling in Iran. Dat is het streven waarop Europa bij zijn Amerikaanse en Israëlische bondgenoten moet blijven hameren. Trump en Netanyahu nemen misschien genoegen met minder, maar het Iraanse volk verdient vrijheid. En nee, Iran is geen Irak of Afghanistan, maar een land met een hoogontwikkelde bevolking die snakt naar vrijheid. Laten we hopen dat de Iraniërs nu hun eigen leiders voortbrengen die hen na een halve eeuw fundamentalistische dictatuur naar democratie leiden.
Voor de rest van het Midden-Oosten zal dit conflict op korte termijn vooral oorlog en instabiliteit brengen. Maar als het Iraanse regime daadwerkelijk in zijn geheel implodeert, dan biedt het enorme kansen voor de buurregio. De VS en Israël zullen in het post-7-oktober-Midden-Oosten samen met hun soennitische bondgenoten de mogelijkheid hebben om de machtsverhoudingen in de regio te stabiliseren nu Iran en zijn proxy’s van het toneel verdwenen zijn: de Pax Israelica.
En voor wie zich daarover opwindt, zou ik het volgende ter overweging mee willen geven: een Midden-Oosten zonder het regime van de ayatollahs is een beter Midden-Oosten. Het belooft een beter Irak, een beter Syrië, een beter Libanon, een beter Jemen en bovenal een beter Iran zelf. Bovendien valt na Assad en Maduro nu weer een bondgenoot van Rusland om. De ayatollah is dood en dat is een zegen voor Iran en de rest van de wereld.
Voor het tweede jaar op rij is Israël het land dat wereldwijd de meeste journalisten doodde. In 2025 doodde Israël 86 journalisten, het merendeel in Gaza, dat meldt The Committee to Protect Journalists (CPJ). In totaal werden er 129 journalisten gedood in 2025. Het was het dodelijkste jaar voor journalisten sinds het CPJ in 1992 begon met het bijhouden van deze cijfers.
‘Als deze woorden tot jullie komen, weet dan dat Israël erin is geslaagd om mij te doden en mijn stem tot zwijgen te brengen.’ Deze woorden verschenen op 11 augustus 2025 op de socialmediapagina’s van journalist Anas al-Sharif. Bijna twee jaar lang deed hij non-stop verslag van de genocide in Gaza. In zijn blauwe kogelvrije vest met ‘PRESS’ erop en met de blauwe microfoon met het gouden Al Jazeera-logo werd hij onmisbaar in de verslaggeving van de Israëlische aanvallen. Dagelijks keken miljoenen mensen naar zijn verhalen.
Op 10 augustus kwam daar een einde aan. Al-Sharif werd bij een Israëlische aanval naast het Al-Shifa-ziekenhuis in Gaza-Stad gedood. Ook vijf van zijn collega’s overleefden de aanval niet. Al-Sharif wist dat hij door zijn werk als journalist een doelwit was van Israël, daarom schreef hij al een afscheidsbericht. ‘Ik heb pijn gehad, ik heb geleden en ik ben veel kwijtgeraakt, maar ik heb nooit getwijfeld of ik de waarheid moest vertellen, zonder vervorming of vervalsing.’
Gerichte Israëlische aanvallen
Al-Sharif was een van de 86 journalisten die vorig jaar door Israël werden gedood. Van 38 journalisten is het volgens het CPJ zeker dat het een gerichte Israëlische aanval was en dat zij dus met opzet zijn vermoord. Volgens het CPJ kan het daadwerkelijke aantal veel hoger liggen. Door de verwoesting en de blokkade van Gaza is bewijs vaak onbereikbaar of vernietigd en is het volgens het CPJ daarom goed mogelijk dat we nooit zullen weten hoeveel journalisten doelgericht door Israël zijn vermoord.
‘Ik heb pijn gehad, ik heb geleden’
Kort na het overlijden van Al-Sharif meldde Israël dat het erin was geslaagd hem te doden, wat duidt op een gerichte aanval. Ook beschuldigde Israël hem ervan leiding te hebben gegeven aan een terreurcel van Hamas, maar leverde daarvoor nauwelijks controleerbaar bewijs. Het CPJ spreekt van een lastercampagne en stelt dat Israël journalisten vaak zonder geloofwaardig bewijs bestempelt als militanten.
Uit later onderzoek van +972 Magazine en Local Call blijkt bovendien dat er binnen het Israëlische leger een speciale eenheid actief is die onder meer de taak heeft om journalisten in Gaza te identificeren en hen neer te zetten als vermeende undercoveragenten van Hamas. Volgens het onderzoek zou dit onderdeel zijn van een strategie om de groeiende internationale verontwaardiging over de Israëlische aanvallen te beperken.
Wapenstilstand
Sinds oktober geldt er een wapenstilstand tussen Israël en Hamas. Ondanks het staakt-het-vuren voert Israël nog regelmatig aanvallen uit in Gaza. Bij een aanval afgelopen januari werden 11 Palestijnen gedood, onder wie twee kinderen en drie journalisten. ‘Veel beter is het dus niet sinds de wapenstilstand’, zegt Ruth Kronenburg, directeur van Free Press Unlimited (FPU). ‘Er zijn nog steeds bombardementen en naast burgers worden ook journalisten nog steeds gedood.’
Ook volgens camerajournalist Hamed Sbeata is de situatie voor journalisten in Gaza er sinds de wapenstilstand niet op vooruitgegaan. ‘Je hoort nog steeds dagelijks het geluid van bombardementen, van vliegtuigen en drones in de lucht. Na de aanval op mijn collega’s vorige maand is het duidelijk dat we nog steeds een doelwit zijn, ondanks de wapenstilstand’, zegt de journalist tegen de Kanttekening.
‘Je hoort nog steeds dagelijks het geluid van bombardementen’
Ondanks de gevaren heeft Sbeata de afgelopen jaren fulltime als journalist gewerkt. Hij heeft nooit overwogen te stoppen. ‘Mijn ouders willen dat ik stop vanwege het gevaar, maar het is mijn werk en mijn enige bron van inkomen. De angst draag ik ieder moment van de dag met me mee. Ik hoop dat de situatie verbetert, zodat ik ook weer mooie momenten kan documenteren.’
Free Press Unlimited ondersteunt Palestijnse journalisten onder andere met spullen zoals laptops, telefoons, harde schijven en veiligheidsuitrusting. De spullen over de grens met Gaza krijgen, is ook niet makkelijker geworden sinds de wapenstilstand, zegt Kronenburg. ‘De grens wordt nog altijd streng bewaakt. We krijgen de spullen dankzij onze partners wel naar binnen, maar het is zeker niet makkelijker dan eerst.’
Grote gevolgen
Sinds het begin van de oorlog in oktober 2023 heeft Israël bijna 300 journalisten gedood. Daar zijn grote gevolgen aan verbonden. ‘Ten eerste voor henzelf’, zegt Kronenburg. ‘Ze zijn in gevaar, kunnen zich minder vrij bewegen en sommige journalisten moeten noodgedwongen stoppen met werken.’
Daarnaast is er het risico dat gebeurtenissen die in het gebied plaatsvinden niet langer worden vastgelegd en onbekend blijven voor de buitenwereld, zeker in een gebied als Gaza waar geen internationale journalisten worden toegelaten. Maar ook lokaal is het belangrijk: ‘Journalisten kunnen informatie verstrekken over waar eten en water is, waar medicijnen te vinden zijn en welk ziekenhuis nog operationeel is. Dat kan levensreddende informatie zijn’, zegt Kronenburg.
‘Sommige journalisten moeten noodgedwongen stoppen met werken’
Ook voor juridische processen is het werk van lokale journalisten van belang. Ze brengen niet alleen persoonlijke en vaak levensreddende verhalen, zegt Kronenburg, ze documenteren ook mensenrechtenschendingen en mogelijke oorlogsmisdaden. ‘Getuigenissen, foto’s en video’s kunnen in latere rechtszaken doorslaggevend bewijs vormen. Dat bleek eerder na de Tweede Wereldoorlog, toen misdaden die tijdens de oorlog waren vastgelegd uiteindelijk hebben bijgedragen aan vervolging en berechting.’
‘Opgeven is geen optie’
Samen met organisaties als het CPJ roept FPU op tot onafhankelijk onderzoek naar aanvallen op de pers en mogelijke misdrijven. Of daders uiteindelijk ook ter verantwoording worden geroepen, blijft onzeker. Toch is opgeven geen optie. ‘Wij proberen zo veel mogelijk te documenteren,’ zegt Kronenburg. ‘De geschiedenis laat zien dat gerechtigheid soms decennia kan duren, maar niet onmogelijk is. Ook veertig jaar later kunnen zaken alsnog voor de rechter komen.’ Kronenburg noemt de zaak van de vier vermoorde IKON-journalisten als voorbeeld. Die journalisten werden in 1982 vermoord door militairen van het regeringsleger in El Salvador. Afgelopen juni, ruim 40 jaar later, werden de oud-militairen veroordeeld.
‘Journalisten kunnen informatie verstrekken over waar eten en water is’
Kronenburg hoopt dat de nieuwe Nederlandse regering druk op Israël zal uitoefenen om journalisten beter te beschermen. ‘Persvrijheid staat wereldwijd onder druk, en als overheden schendingen onbestraft laten, groeit het risico dat ook andere regimes denken ermee weg te kunnen komen. Als dit niet wordt aangepakt, wordt het alleen maar erger.’
Journalist Sbeata kijkt voorzichtig naar de toekomst. ‘We zijn eerlijk geweest over wat hier gebeurde, en daardoor moet ik nu nog steeds vrezen voor mijn leven. Maar ik hoop dat uiteindelijk het gevoel van angst voor altijd zal verdwijnen en ik een goed leven kan hebben.’
En toen stond op die ochtend ineens de politie voor de deur van de besnijders. Er volgde een huiszoeking en de instrumenten waarmee besnijdenissen worden uitgevoerd, werden voor nader onderzoek meegenomen. Ook werden door justitie lijsten opgevraagd van besnijdenissen die recentelijk door deze besnijders plaatsvonden.
Deze gebeurtenis vond niet plaats in de voormalige Sovjet-Unie, waar joden die hun kinderen lieten besnijden ooit voor jaren naar een werkkamp in het verre Siberië werden verbannen. Of ergens anders waar op onze aardbol de haat tegen Joden in volle glorie wordt gevierd. Dit gebeurde gewoon bij onze zuiderburen in België, een modern land waar godsdienstvrijheid en vrijheid van religieus handelen in de grondwet worden gegarandeerd. Het vreemde aan dit verhaal is dat het onderzoek door justitie werd opgestart naar aanleiding van klachten van slechts één persoon over ‘misstanden’ bij besnijdenissen. Deze persoon, die zichzelf ook nog eens rabbijn noemt, ligt al jaren overhoop met zijn eigen gevestigde joodse gemeenschap. Hij heeft zichzelf al lang geleden door vergelijkbare lasterlijke uitspraken buiten de joodse samenleving geplaatst. Toch is zijn kwaadsprekerij voldoende om een hele gemeenschap in de beklaagdenbank te zetten.
Onderhand zijn de besnijders zelf nu gecriminaliseerd. Zij worden beschuldigd van het verrichten van onbevoegd medisch handelen en ook nog eens van het schenden van lichamelijke integriteit en zelfbeschikking.
Wie zijn deze besnijders, of mohalim zoals zij in het Hebreeuws worden aangeduid? Dit zijn belijdend religieuze leden van onze gemeenschap die allereerst een volstrekt onberispelijk gedrag moeten vertonen, zowel religieus als maatschappelijk.
Zij volgen een gedegen theoretische en praktische opleiding. Na deze studie leggen zij het examen af. Pas dan worden zij geaccrediteerd om onder toezicht van de opperrabbijnen binnen het joodse kerkgenootschap de besnijdenissen volgens de regelgeving te verrichten. Daarbij gaat het om de kerkgenootschappen die officieel door de Belgische regering als zodanig zijn erkend.
Gelovigen met een regelgeving zoals moslims vanuit de Koran en joden vanuit de Tora, zijn geen vroegmiddeleeuwse burgers uit een zwart verleden
Hoe het verder gaat aflopen met deze onverkwikkelijke zaak is bij lange na niet bekend. Vorige week heeft de Amerikaanse ambassadeur in België zich er ook nog mee bemoeid.
Maar één ding is zeker. En dat geldt echt niet alleen voor de joodse gemeenschap in België. Affaires als deze gelden evenzeer voor mijn islamitische medeburgers en ook andere gelovigen binnen onze samenleving, waar ook.
Binnen de democratische landen waar onze grondwet spreekt over vrijheid van godsdienst en vrijheid van religieus handelen, is niets gegarandeerd. Van de ene op de andere dag kan met de huidige interpretatie van grondrechten het ene grondrecht zomaar worden opgeofferd ten faveure van een ander grondrecht.
We hebben dit jaren geleden al gezien bij de debatten rond het halal en het koosjer slachten. De visie op dierenwelzijn van de diervriendelijke politieke partijen weegt ineens zomaar zwaarder dan godsdienstvrijheid voor de mens. We zien hoe met argwanende, areligieuze ogen naar de religieuze dagscholen en het godsdienstonderwijs wordt gekeken. Terwijl ook dat als een grondrecht in onze wetgeving te boek staat.
Wat staat moslim en jood in deze situatie te doen? Gewoon met een hoge mate van zelfrespect en achting opstaan voor het geloof dat men belijdt en de stem laten horen.
‘Wij eisen onze grondrechten op. En binnen het kader van de grondwet, die ook de onze is, staan wij op het recht van religieus handelen volgens de regels van het geloof. Wij laten ons door karikatuurschetsen, laster en valse beschuldigingen niet reduceren tot dierenbeulen waar het het ritueel slachten betreft. Of tot schenders van de integriteit en mishandelaars van onze eigen kinderen wanneer het over de besnijdenis gaat.
Gelovigen met een regelgeving zoals moslims vanuit de Koran en joden vanuit de Tora, zijn geen vroegmiddeleeuwse burgers uit een zwart verleden. Wij zijn staatsburgers die in deze eenentwintigste eeuw gewoon onze bijdrage leveren aan de samenleving, zoals al die anderen om ons heen.’
Wij blijven strijden voor onze maatschappelijke integriteit. Daarbij zullen wij niet ophouden onze overheid en het wettelijk gezag erop te wijzen dat het haar verantwoordelijkheid is om ons hierin bij te staan. Niets van dat kwalijke gedrag dat zich nu over onze hoofden afspeelt. En dan komt het goed. Insh’Allah. Im Yirtse Hasheem. Met G’ds hulp.
Onze site gebruikt cookies en vergelijkbare technologieën onder andere om u een optimale gebruikerservaring te bieden. Ook kunnen we hierdoor het gedrag van bezoekers vastleggen en analyseren en daardoor onze website verbeteren.
Deze website gebruikt cookies om uw gebruikservaring op deze website te verbeteren. Van deze cookies worden cookies aangemerkt als "Noodzakelijk" in uw browser bewaard, deze cookies zijn essentieel voor het functioneren van de website. Bijvoorbeeld het opslaan van uw keuze of u wel of geen cookies wilt hebben. Wij maken ook gebruik van cookies van derde partijen die ons helpen met het analyseren en begrijpen van de gebruik van deze website door u. Deze cookies worden alleen gebruikt als u daar toestemming toe geeft. U heeft ook de mogelijkheid om uzelf uit te sluiten voor deze cookies. Dit zal echter effect hebben op uw gebruikerservaring.
Noodzakelijke cookies zijn absoluut nodig voor het functioneren van de website. De cookies in deze categorie zorgen alleen voor de veiligheid en het functioneren van deze website . Deze cookies bewaren geen persoonlijke gegevens
Deze cookies zijn niet strict noodzakelijk, maar ze helpen de Kanttekening een beter beeld te krijgen van de gebruikers die langskomen en ons aan te passen aan de behoeftes van onze lezers. Hiervoor gebruiken wij tracking cookies. Bij het embedden van elementen vanuit andere websites zullen er door deze sites ook cookies worden gebruikt.
