Wordt het nog wat met het premierschap van Jetten? Leidt hij eigenlijk wel zijn kabinet? Als buitenstaander krijg ik – en ik ben beslist niet de enige – vooral de indruk dat zijn kabinet voortdurend door de VVD wordt gekaapt.

Dat begon al bij de formatie. De VVD veranderde weer eens goud in gif. Denk aan de heiligverklaring van de hypotheekrenteaftrek, ook voor multimiljonairs, die met een korting van 400 euro per maand inderdaad spoedig op de bedeling aangewezen zouden zijn. Denk aan het laten betalen van de noodzakelijke verhoging van het defensiebudget door halvering van de WW en verdere afbraak van de sociale zekerheid.

De hoofdtaak van het nieuwe PRO, als behartiger van de belangen van alle fatsoenlijke gewone Nederlanders: als voorwaarde voor haar medewerking, om de coalitie meerderheden in beide Kamers te bezorgen, de VVD-inbreng uit het regeerprogramma slopen.

Intussen blijven grote bedrijven en grote vermogens buiten schot. Op zich geen wonder: de VVD wordt – zie de grootste donateur, een prominent vertegenwoordiger van de uitzend-uitbuitersbranche van de écht hardwerkende medelanders in de tuinbouw of de vleesindustrie – nu eenmaal door hen betaald. De VVD schermde met ‘zekerheid in de beurs’, maar dat is dan wel uitsluitend de beurs van de strontverwende hogere middenklasse. De rest van Nederland interesseert de gemiddelde villabewoner van Loosdrecht geen biet.

Een heel fatsoenlijk tussenakkoord van de verkiezingswinnaars D66 en CDA werd zo tijdens de formatie door de VVD radicaal naar rechts omgebogen. Yesilgöz chanteerde vervolgens de beide middenpartijen met haar verkiezingsbelofte te weigeren om zelfs maar met het toenmalige GroenLinks-PvdA te praten. Liever ging zij in zee met JA21 en andere rechts-extremistische partijen, die de rechtsstaat willen opofferen aan de eigen xenofoob-egoïstische onderbuik.

Er wordt wel eens gezegd dat de armslag van een minister wordt bepaald in het zogeheten constituerend beraad: de eerste bijeenkomst van een nieuwe ministersploeg, waarin ten aanzien van inhoudelijke grensgevallen de beleidsterreinen van de bewindspersonen precies worden afgebakend – welk dossier valt onder wie?

Jetten moet de VVD openlijk tot de orde roepen

Voor individuele ministers moge dat zo zijn, voor de premier – met een op zich kleine ‘eigen’ portefeuille – ligt dat anders. Hij moet juist in de eerste maanden daarna zijn gezag vestigen en ministers die duidelijk buiten hun boekje treden meteen intomen. In dat opzicht heeft Jetten tot dusver herhaaldelijk gefaald. Wil het nog wat met zijn premierschap worden, dan zal hij nu eindelijk met kracht moeten durven ingrijpen.

Grote boosdoener is de VVD, die bij het aantreden van de coalitie meende haar formatiebuit triomfantelijk op billboards in de weilanden rond Loosdrecht te moeten venten. Yesilgöz, die als minister van Defensie in het contact met Oekraïne haar collega van Buitenlandse Zaken passeert. Heinen, die eigenmachtig, achter de rug van zijn D66-staatssecretaris om en de Kamer negerend, met box 3 ging rommelen.

Opnieuw Heinen, die nu weigert om al over de evident dreigende budgettaire problemen van de hypotheekrenteaftrekregeling in 2031 na te denken: dat mag een volgend kabinet doen. Hij stelt gewoonweg te vertrouwen op de ‘eerlijkheid’ van een bevolkingsgroep die bovenmatig bedreven is in belastingontduiking. De dreiging van de afschaffing van de hypotheekrenteaftrek door anderen op de agenda houden, is nu eenmaal het electorale verdienmodel van de VVD.

VVD-collega Karremans van Infrastructuur wees zelfs een oproep tot zuinig energiegebruik in verband met de oliecrisis als ’te betuttelend’ af – de VVD is niet alleen kortzichtig, maar ook infantiel.

En dan is er uiteraard de AZC-crisis, met een door Wilders en Markuszower opgehitste gewelddadige meute, en fractieleider Karremans als VVD-lafaard-van-dienst die verkondigt dat – Spreidingswet of niet – gemeentes opvang kunnen weigeren. Burgemeester Boumans van Doetinchem (toevallig ook VVD) verklaarde namens de VNG woedend dat de lokale overheid zich door Den Haag in de kou gezet voelt.

In deze labbekakkerigheid van VVD-ministers – eerder Van Weel over de eigenrichting in Ter Apel, Heinen over de rellen in Den Haag – zit electoraal systeem. Het probleem is dat bij de VVD eigen bezit op zich erg carrièrebevorderend is, alleen niet het bezit van een ruggegraat. Jetten moet nu bewijzen dat hij die wel bezit en de VVD openlijk tot de orde roepen. Anders wordt het met zijn premierschap niets.