Verzonnen door Rutte I, ingevoerd door Rutte II, afgeschaft door Rutte III

Foto: Reuters

Asielmigranten zelf hun inburgeringscursus laten kiezen, dat werkt niet goed. Deze conclusie heeft nu eindelijk ook Den Haag in de persoon van minister van Sociale Zaken Wouter Koolmees getrokken. Die wond er geen doekjes om: het beoogde doel is niet bereikt en het beleid is in dat opzicht totaal mislukt.

Het is de zoveelste keer dat men hier op een onzinnig neo-liberaal idee-fixe, waarvan ieder nuchter mens van tevoren wist dat het niet zou werken, terug moet komen. Nieuwkomers die de taal niet kennen en de weg niet weten het helemaal zelf op de markt laten uitzoeken. Dat zij, voor de wolven van commerciële bureautjes gegooid, massaal het slachtoffer van beunhazerij zouden worden, was voorspelbaar. We zagen dat al eerder bij het PGB in de zorg, waar ook conform de moderne mantra van de ‘mondige burger’ van hoogbejaarden en verstandelijk gehandicapten totale zelfredzaamheid werd verwacht.

Verzonnen door Rutte I, ingevoerd door Rutte II, afgeschaft door Rutte III. Het heeft iets ironisch: een rechts kabinet dat iets moet afschaffen dat op een rechts waanidee berust, maar door het vorige rechts-linkse kabinet is ingevoerd, omdat de linkse regeringspartij toen de druk van de rechtse niet durfde te weerstaan. Het maakt duidelijk hoezeer niet het verstand, maar de ‘tijdgeest’ op het Binnenhof het beleid bepaalt. Met verbijstering kijkt men dan na enkele jaren naar de resultaten, waarbij die verbijstering ook voor het feit geldt dat men die niet heeft voorzien. Waarom leek iets, wat nu volstrekt logisch blijkt, dat toen niet?

Tekenaar Bas van der Schot (de Volkskrant) had er maandag een leuke prent bij: ‘Regeren is achteruitkijken.’ Naast Wouter Koolmees (‘de integratiewet is totaal mislukt’) van de super-zelfredzaamheid-partij D66 zagen we Eric Wiebes van de olieboerenpartij VVD die tot voor kort niets van energietransitie en klimaatverandering wilde weten: ‘Groningers jarenlang in de steek gelaten.’ Daar kan Henk Kamp het mee doen. Als derde was minister Hugo de Jonge getekend: ‘Grote problemen door de decentralisatie van de zorg.’ Ook dat was zo’n onaantastbaar geloof, kieper alles over de schutting van de gemeente en dan komt het goed.

Nu ja, niet alles, bij de politie was de richting juist omgekeerd. Complete centralisatie, dat was hier de boodschap. De Nationale Politie van Ivo Opstelten heette onvermijdelijk te zijn, want de oplossing voor elk probleem. Aansturing op hoog niveau van een megaorganisatie om kwaliteit te borgen. Zoals dat ook bij het MBO in Maastricht zo fantastisch werkte, zullen we maar zeggen. Ook daarin ging vrijwel heel de Tweede Kamer toen mee. Maar nee, aan onbevangen dáárop terugkijken is men nog niet toe. Dat wordt dan namelijk te erg. De erfgenamen van Opsteltens puinhoop ontbraken dus op Van der Schots prent. Wel nam hij alvast een ander voorschot op de toekomst. Als laatste was namelijk Mark Rutte te zien: ‘Draagvlak voor afschaffing dividendbelasting lijkt te ontbreken.’

Inderdaad, dit rechtse kabinet wordt straks nog eens verstandig en links, omdat rechts blijven onhoudbaar onzinnig is. Dat komt doordat twee neo-liberale basisaannames op drijfzand zijn gebaseerd: zelfredzaamheid en in samenhang daarmee de kleine overheid, omdat de heilig verklaarde vrije markt voor alles de beste oplossing heeft. In het verlengde daarvan beloofde men ook minder regels en minder bureaucratie. Daarvan is het evenmin gekomen en dat is ook logisch, want om een markt als eerlijke markt te laten functioneren (zeker als er van een markt eigenlijk geen sprake kan zijn) zijn heel veel regels nodig, plus bureaucraten om op de naleving van die regels toezicht te houden. Regels tegen kartelvorming en megafusies bijvoorbeeld. De EU heeft er een dagtaak aan.

Om op de inburgeringscursussen terug te komen. Hier moesten mensen die geen woord Nederlands spraken helemaal zelf gaan uitzoeken welke cursusaanbieder het beste Nederlands sprak. Assistentie bij dat zoeken van overheidszijde was in hoge mate ongewenst, want in strijd met de zelfredzaamheid en de vrije markt – sturing zou maar tot hulpverslaving en concurrentievervalsing leiden. Achter deze twee mooi klinkende principes staken twee minder mooie sentimenten, die alleen nooit openlijk konden worden toegegeven: sentimenten die samenhangen met de grote angst van vooral de VVD voor kiezersdiefstal door de PVV. Dat leidt tot permanente populistische prietpraat van Nederland’s grootste regeringspartij. Denk aan Halbe Zijlstra en borstvergrotingstoerisme. Maar opvolger Klaas Dijkhoff kan er ook wat van.

Het ene sentiment was dat met een ‘de-migrant-zoekt-het-maar-helemaal-zelf-uit-beleid’ geld kon worden bespaard. Sier kunnen maken met een kleine overheid betekende sier kunnen maken met lagere belastingen en dat ziet de Telegraaf-achterban graag. Geen gemakzuchtig inburgeren van onze centen! Het andere sentiment was dat men het de nieuwkomers inderdaad zo moeilijk mogelijk moest maken, omdat men ze eigenlijk liever niet hier heeft. Hoe afschrikwekkender het doolhof waarin zij belanden, hoe meer er misschien wegblijven. Aanzuigende werking, weet u wel. En u weet ook welke politici het dáár voortdurend over hebben.

DELEN
Thomas von der Dunk
Publicist. Cultuurhistoricus.