In de serie Nieuwe Pioniers spreekt de Kanttekening biculturele Nederlanders met een eigen onderneming. Deze keer: Sam’s Toko in Enschede, al jaren een vertrouwd adres voor liefhebbers van de Aziatische keuken.

Achter de toonbank staat Amar Nandpersad. Rustig, scherp en met de blik van iemand die precies weet waar je voor komt. Soms hoeft hij alleen maar naar het mandje van een klant te kijken. ‘Dan zie ik aan de producten wat iemand gaat maken’, zegt hij. ‘Dan zeg ik: je bent je pimentkorrels of gebakken uitjes vergeten.’

Dat is Sam’s Toko in één zin. Je komt er voor boodschappen, maar loopt vaak naar buiten met een tip, een alternatief of precies dat ene potje dat je anders had laten staan. ‘Veel producten kun je tegenwoordig ook in de supermarkt kopen’, zegt Amar. ‘Maar voor dat extra stukje meedenken kom je toch hier.’

Klein begonnen

Het verhaal van Sam’s Toko begint in 1981. Niet in een groot winkelpand, maar in een extra slaapkamer van het gezin, in een flat aan de Wesselerbrink. Amars ouders begonnen klein, met een paar producten die in Enschede lastig te krijgen waren. Voor Surinaamse en Aziatische boodschappen moesten mensen vaak naar Den Haag. ‘Mijn vader werd boos dat het hier zo duur en lastig was’, vertelt Amar. ‘Toen dacht hij: waarom verkoop ik het zelf niet?’

Klanten vertelden het door aan familie, buren en vrienden. De zolderkamer werd al snel te krap. Later verhuisde de zaak naar de Oostveenweg in Enschede. Daar ging het verder onder de naam Sam’s Tropic Center.

‘Iedereen hielp mee’

Voor Amar hoorde de toko vanaf dat moment gewoon bij thuis. Hij is geboren en opgegroeid in Enschede, groeide op in de wijk Velve en is de jongste van vijf kinderen. De zaak zat naast de woning, dus werk en gezinsleven liepen vanzelf door elkaar.

Schappen vullen, klanten helpen, spullen klaarzetten. Geen groot overleg, geen discussie. Het moest gebeuren. ‘Dat was normaal’, zegt hij. ‘Iedereen hielp mee.’

‘Zo was het vroeger’

Huiswerk kwam vaak later, als de winkel dicht was. Toch vertelt Amar dat zonder drama. Zo ging dat gewoon. De toko hoorde bij het gezin, net als eten, school en familie. Zijn vader Sam was streng en duidelijk. Zijn moeder Bea, nu 75 jaar, was warmer en zachter in de omgang. Van allebei nam Amar iets mee: discipline van zijn vader, geduld met mensen van zijn moeder.

De toko van vroeger was een wereld op zich. Je kon er levensmiddelen kopen, eten afhalen en films huren. Een toko, videotheek, afhaalplek en kleine supermarkt in één. Lekker efficiënt, zouden we nu zeggen. Toen was het vooral handig. ‘Dat kun je je nu bijna niet meer voorstellen’, zegt Amar. ‘Maar zo was het vroeger.’

Opleiding in de handel

Als kind zag Amar zichzelf niet meteen achter een toonbank staan. Hij droomde niet van schappen, bestellingen en kassa’s. Hij wilde politieagent worden. Of rijinstructeur. ‘Dat leek me toen gewoon leuk’, zegt hij lachend. Toch bleef ondernemen ergens trekken. Hij volgde een opleiding in de handel, deed later in de avonduren NIMA Marketing Management en haalde naast zijn werk een hbo-diploma.

Zijn eerste echte stap kwam in 1998. Zijn broer Anand had toen een tweede toko bij de Profimarkt aan de Wethouder Beverstraat in Enschede. Amar nam die over. ‘Ik kende de winkel natuurlijk al’, vertelt hij. ‘Maar ineens moest ik zelf keuzes maken.’

Elf jaar later kreeg de zaak een nieuwe plek: Spaansland in Enschede. Daar zit Sam’s Toko nog steeds. Amar gaf alles stap voor stap zijn eigen draai. De indeling veranderde, het assortiment werd breder en de kassa moderner. Klanten moesten makkelijker door de winkel kunnen lopen. Kleurrijk mocht, rommelig niet. ‘Mijn ouders deden het op hun manier’, zegt Amar. ‘Maar ik ben ook een andere generatie.’

Loempia’s 

Eén product maakte Sam’s Toko in Enschede extra bekend: de loempia. Vega of kip, vers uit het kraampje buiten bij de toko. Amar stond er jarenlang. Niet alleen als de zon scheen, maar ook als het regende en de wind net iets te enthousiast meedeed. ‘Elf jaar lang stond ik buiten’, zegt hij. ‘Regen of geen regen.’ Alleen bij hevige sneeuwval bleef hij binnen. De rest ging gewoon door. Van 1998 tot 2009 stond Amar bijna elke vrijdag en zaterdag buiten. In de zomer was dat gezellig. Mensen maakten een praatje, bestelden nog iets extra’s en bleven hangen. In de winter was het vooral karaktertraining. Maar dan wel met loempia’s.

Nog steeds zijn ze een van zijn bekendste producten. Amar levert ze aan voetbalclubs, cafetaria’s, shoarmazaken en all-you-can-eat-restaurants. Sommige mensen kennen ze inmiddels gewoon als die loempia’s van Sam’s Toko.

‘Elf jaar lang stond ik buiten’

Meer Nederlandse bezoekers

De zaak veranderde mee met de tijd. Vroeger kwamen vooral Surinaamse en Hindoestaanse klanten binnen. Nu ziet Amar veel meer Nederlandse bezoekers. Ook jongeren weten hem te vinden. In de pauze lopen scholieren naar binnen voor snacks, pittige noodles en drankjes. En TikTok zorgt ondertussen voor een nieuwe stroom vragen.

‘Soms laten mensen een filmpje zien en zeggen ze: ik wil dit maken.’

Dan kijkt Amar mee. Welke noodles heb je nodig? Welke saus hoort erbij? En wat kun je gebruiken als iets uitverkocht is? Zo leert hij zelf ook nieuwe trends kennen. Van extreem scherpe noodles tot drankjes die ineens overal op TikTok opduiken. Wordt er vaak naar gevraagd, dan kijkt Amar of het in het assortiment past.

Dertig soorten sambal

Wie denkt dat sambal gewoon sambal is, moet even met Amar meelopen. In de schappen staan meer dan dertig soorten. Er is sambal voor bij nasi, roti, loempia’s of gewoon op een broodje. Sommige potjes zijn zoetzuur, andere juist scherp. Je hebt grove varianten met stukjes erin, maar ook fijne sambal die je makkelijk door een gerecht roert.

‘Scherp moet wel lekker blijven’

Ook de smaken verschillen flink. Er is sambal met mango, birambi, aardappel of extra chili. De een wil vooral pit, de ander zoekt juist smaak. ‘Scherp moet wel lekker blijven’, vindt Amar. ‘Alleen maar heet, daar heb je niks aan.’

Zijn favoriet is pommisitair, ook wel ambarella of Tahiti-appel genoemd. Dat is een tropische vrucht met een frisse, wat zoete smaak. Amar wijst de variant aan. ‘Die is grof, lekker gekruid en superlekker.’

Voor veel klanten is sambal geen extraatje, maar vaste prik. Sommige mensen hebben thuis meerdere potjes staan voor verschillende gerechten. Amar snapt dat. Eten gaat niet alleen over trek hebben. Het gaat ook over smaak, gewoonte en herinnering.

De winkel blijft trekken

Ook thuis is de toko nooit helemaal weg. Niet dat er elke avond een vergadering aan de keukentafel is, maar de zaak hoort bij hun leven. Zijn vrouw Sandhia is sinds 2009 betrokken. In 2018 kwam er een tweede vestiging bij in winkelcentrum Zuid, waar zij veel meewerkte. Die locatie is deze week gesloten. Minder verspreid, meer focus. Dat past beter bij hoe Amar nu naar ondernemen kijkt.

Hun dochter Chalisa (16) wil ook graag meewerken. Amar houdt dat nog even af. Eerst haar examens, daarna de toko. ‘Zij is zeker een onderneemster’, zegt hij.

Ook zijn moeder Bea helpt soms nog mee, vooral met catering. En zelfs als ze niet werkt, blijft de winkel trekken. Als ze langskomt, kijkt ze rond. Dan worden bananen gesorteerd of producten rechtgezet. ‘Dat zit er gewoon in’, zegt Amar met een glimlach. Zijn vader Sam overleed in 2016. Zijn invloed is nog steeds merkbaar: in de discipline, in de manier van werken en in het idee waarmee de toko ooit begon.

Naast de winkel organiseert Amar ongeveer eens per drie maanden dansfeesten. Vooral voor de Hindoestaanse gemeenschap, maar iedereen is welkom. Zelf houdt hij ook van gezelligheid. En omdat er volgens hem in Enschede weinig van dit soort avonden zijn, regelt hij ze dan maar zelf.

‘Ik ben eigenlijk heel tevreden met wat ik nu heb en doe’

Voor muziek, bands en feesten moet je anders al snel naar Den Haag, Almere of Amsterdam. In Enschede kan het dichterbij. ‘Je bent in tien minuten of een kwartier weer thuis’, zegt Amar. Voor hem draait zo’n avond niet alleen om muziek. Het gaat om elkaar zien, dansen en bijpraten.

Liever goed dan groot

Toch blijft de toko de basis. Amar dacht ooit aan meer winkels, misschien zelfs aan een keten door Nederland. Maar corona, drukte en jarenlange ervaring leerden hem anders kijken. Sam’s Toko begon omdat zijn vader vond dat Enschede beter verdiende. Nu houdt Amar dat verhaal levend.

Het hoeft voor hem niet per se groter. Het moet vooral goed blijven: een nette zaak, producten waar mensen voor terugkomen en klanten die weten waarvoor ze naar Sam’s Toko komen. ‘Ik ben eigenlijk heel tevreden met wat ik nu heb en doe.’