De beroemde schilder Jan Toorop was van gemengde afkomst, maar is later ‘witgewassen’, zegt conservator Suzanne Veldink van museum Singer Laren. Mogelijk speelde de Indonesische onafhankelijkheid daarbij een rol.
De negentiende-eeuwse schilder Jan Toorop is een kunsticoon naar wie in Nederland vele straten zijn vernoemd. Maar vermoedelijk kent niemand hem als ‘kunstenaar van kleur’. Dat is geen toeval, meent het museum Singer Laren in een nieuwe expositie. De herinnering aan de kunstenaar is ‘witgewassen’, schrijft NRC.
Toorop was iemand voor wie zijn Javaanse identiteit van ‘cruciaal belang’ was. ‘Pas door zijn herkomst te kennen, kun je zijn werk echt goed begrijpen’, is te lezen in de nieuwe tentoonstelling De werelden van Jan Toorop, samengesteld door conservator Suzanne Veldink.
Niet dat het Toorop aan erkenning ontbrak. In de kunstgeschiedenisboeken kan hij zich meten met grote namen als Vincent van Gogh en Piet Mondriaan, als ‘de grootste der moderne Hollanders’. Maar bij Toorop bleef er toch altijd een zweem van onduidelijkheid, vindt Veldink.
Hij hanteerde veel verschillende stijlen, zoals impressionisme, symbolisme en katholieke kunst. Dat kan volgens Veldink alleen goed worden begrepen als zijn werk wordt geplaatst binnen de ‘kosmopolitische’ herkomst van de kunstenaar.
‘In zijn eigen tijd speelde zijn achtergrond als Indo-Europeaan, zoals dat toen heette, altijd mee in recensies en kunstbeschouwingen. In 1941 veranderde dat: bij een grote expositie in Den Haag werd zijn Javaanse achtergrond voor het eerst niet meer genoemd. In de decennia na de oorlog verdween het thema zelfs volledig. Hij werd ineens beschouwd als een witte Nederlandse kunstenaar’, zegt Veldink.
Die omslag zou te maken kunnen hebben met het verlies van Indonesië als kolonie. ‘De lijnen werden doorgeknipt. In Nederland wilde men de Javaanse achtergrond van Toorop liever vergeten. De nationale trots op Toorop bleef bestaan, maar een Javaanse achtergrond kon hij niet meer hebben. Dat zouden we nu framen noemen’, aldus Veldink in NRC.
