Denk niet te lichtvaardig over Forum voor Democratie, betoogt politicoloog en onderzoeker Ewoud Butter. De partij heeft meer dan zestigduizend leden en de normalisering van ultrarechtse ideeën vormt een reëel gevaar voor onze democratie.

Forum voor Democratie presenteert zich onder de nieuwe partijleider Lidewij de Vos als een fatsoenlijker rechtse partij. Maar uit een artikel dat de Volkskrant in januari publiceerde, bleek dat op het kerstgala van de jongerenafdeling van de partij tal van personen en organisaties uit de internationale identitaire en extreemrechtse scene rondliepen. Niet verrassend, want sinds de start van FvD zijn er steeds weer signalen dat de partij niet alleen flirt met extreemrechts, maar er ook op allerlei manieren mee verweven is. Wat wél verrast, is hoe weinig aandacht dit nog steeds krijgt.

En dat is een probleem. Forum voor Democratie bouwt namelijk succesvol aan een brede beweging en vormt een directe bedreiging voor de rechtsstaat en voor minderheden (migranten, mensen van kleur, lhbtiq+-personen). Dat komt omdat FvD deze groepen structureel wegzet als probleem en tegelijk de instituties aanvalt die hen moeten beschermen. Is FvD dan de enige die dit doet? Nee, de PVV en, in mindere mate, JA21 doen dit ook. Samen vormen ze een groot ultrarechts blok in de Tweede Kamer dat inmiddels bijna twee keer zo groot is als de traditioneel linkse partijen PvdA, GroenLinks en SP.

Toch heeft FvD binnen dit ultrarechtse blok een bijzondere positie. De partij is onderdeel van een groeiend internationaal netwerk, heeft verreweg de meeste leden, is online het grootst, heeft een eigen ecosysteem opgebouwd, genereert via BV’tjes eigen inkomsten en doet in maart mee aan de gemeenteraadsverkiezingen in 104 gemeenten. Ter vergelijking: de PVV doet mee in 40 gemeenten en JA21 in 7 gemeenten.

Ultrarechts

Forum voor Democratie is een ultrarechtse populistische partij met een uitgesproken nativistisch profiel. Politici van de partij suggereren dat het ‘eigen volk’ cultureel en etnisch bedreigd wordt door migratie. Migranten – zeker asielzoekers en niet-westerse nieuwkomers – worden neergezet als een risico voor de veronderstelde homogene nationale gemeenschap, voor de veiligheid, sociale voorzieningen en ‘onze beschaving’. Tegelijk is Forum sterk populistisch door steeds weer te waarschuwen voor een corrupte elite van kartelpartijen, media, universiteiten, EU-instellingen en internationale rechtbanken.

Politici van de partij suggereren dat het ‘eigen volk’ cultureel en etnisch bedreigd wordt door migratie

FvD valt ook te zien als onderdeel van een breder illiberaal project dat de fundamenten van de liberale democratische rechtsstaat ondermijnt. Waar populisme vooral een stijl en discours is, gaat illiberalisme over de inhoudelijke afkeer van liberale kernwaarden als de bescherming van minderheden, checks and balances, onafhankelijkheid van rechtspraak en media, en pluralisme.

De bekende overwinningstoespraak van Thierry Baudet in 2019 bevatte al veel van deze ideologische elementen: een beeld van een ten onder gaande westerse beschaving, verraden door een corrupte elite van bestuurders, universiteiten en media. Baudet prees de ‘boreale wereld’, zette klimaatbeleid weg als ‘klimaathekserij’ en presenteerde FvD als beweging die massa-immigratie, EU-invloed en ‘linkse’ instituties zou terugdringen. Het waren geen grappige losse stijlfiguren, maar ultrarechtse frames.

‘Homeopathische verdunning’

Vanaf de oprichting heeft Forum voor Democratie constant een crisisframe rond migratie herhaald. In toespraken en programma’s gaat het over ‘homeopathische verdunning van de Nederlandse bevolking door een massale immigratie van kansarmen’ die de woningmarkt, veiligheid en sociale voorzieningen zouden slopen.

FvD spreekt meestal over ‘omvolking’ en flirt met de omvolkingstheorie. Dit is volgens de NCTV een rechts-extremistische complottheorie die de immigratie van vooral moslims en personen met een donkere huidskleur beschouwt als een bewuste en planmatige demografische aanval door een joodse en/of linkse elite op de oorspronkelijke witte bevolking van Europa.

Als oplossing denkt FvD aan ‘remigratie’, gekoppeld aan lange asiel- en naturalisatiestops. Remigratie klinkt voor sommigen misschien als een neutraal beleidsdoel, maar het is in extreemrechtse kringen volgens de NCTV een verhullend woord ‘voor het deporteren van miljoenen mensen op basis van hun ras, geloof, geaardheid of onwelgevallige standpunten’. Het feit dat delen van de politiek, media en maatschappij termen als ‘omvolking’ en ‘remigratie’ overnemen, geeft volgens de NCTV rechts-extremisten het gevoel dat ze het tij mee hebben en slagen in het normaliseren van hun gedachtegoed.

Lhbtiq+

Wanneer ultrarechtse partijen opkomen voor de rechten van homo’s is er alle reden om argwanend te zijn: meestal is er sprake van onbeschaamd homonationalisme. Deze partijen spreken zich namelijk vooral uit voor homorechten om immigratie te beperken. Ze gebruiken het om westerse culturen als superieur en tolerant af te schilderen, en migranten, vooral moslims, als homofoob. Lhbtiq+’ers hebben in de praktijk echter geen snars aan deze ultrarechtse steun: als puntje bij paaltje komt, steunen de ultrarechtse partijen in de Tweede Kamer amper voorstellen die de rechten en acceptatie van lhbtiq+ verbeteren.

FvD wil bijvoorbeeld overheidscampagnes voor lhbt-acceptatie stoppen, ‘transgenderpropaganda’ op scholen en in jeugdmedia verbieden, en zorg voor minderjarige transjongeren praktisch onmogelijk maken. Tegelijk framen kopstukken diversiteits- en inclusiebeleid als ‘discriminatie tegen blanke hetero’s’ (Gideon van Meijeren) of, in de woorden van Baudet, als ‘een rechtstreekse aanval op de blanke, heteroseksuele man; de harde kern van rechts en werkend Nederland; degenen die dit land hebben opgebouwd – de autoritaire persoonlijkheid’.

Vrouwelijke lijsttrekker als onderdeel van strategie

Als het gaat om man-vrouwverhoudingen heeft Thierry Baudet zich regelmatig een vrouwonvriendelijke aartsconservatief getoond. Zo stelde hij in een interview dat vrouwen ‘over het algemeen minder excelleren in een heleboel beroepen en minder ambitie hebben’ en ‘meer interesse hebben in gewoon meer familieachtige dingen en zo’.

Tegen presentator Matthijs van Nieuwkerk zei Baudet: ‘Omdat we in een tijd leven waarin we vrouwen respecteren en niets tegen hun zin doen, weten we niet meer hoe we moeten flirten. Als een vrouw “nee” zegt, moet je niet denken: “O, ze wil het niet”, dan moet je zeggen: “Schatje, we gaan nog even wat drinken.” Gewoon nog even aandringen.’

Voor FvD-kiezers zijn deze opvattingen geen groot bezwaar. Onderzoek liet zien dat zij tot de meest genderconservatieve groepen behoren, met weinig steun voor een vrouwelijke premier of actief gelijkekansenbeleid.

De keuze voor Lidewij de Vos als vrouwelijke lijsttrekker moet dan ook niet gezien worden als een feministische doorbraak, maar als onderdeel van een strategie waarvoor radicaalrechts ook in Frankrijk (Le Pen), Italië (Meloni) en Duitsland (Weidel) kiest: een vrouwelijk gezicht kan een harde agenda acceptabeler maken en vrouwelijke stemmers verleiden. Dat werkt. Ondertussen blijft Baudet op de achtergrond als partijvoorzitter gewoon aan de touwtjes trekken.

Het Nederlandse ecosysteem rond FvD

Forum heeft rond de partij een ecosysteem ontwikkeld dat de partij veel groter maakt dan alleen de Kamerfractie.

Dit ecosysteem bestaat in de eerste plaats uit de leden. Op 1 januari 2025 had FvD volgens het Documentatiecentrum Nederlandse Politieke Partijen (DNPP) ruim 60.000 leden. Volgens FvD was dit op 1 januari 2026 inmiddels gegroeid tot ruim 70.000 leden. Hiermee heeft Forum verreweg de meeste leden van alle politieke partijen. En dat betekent inkomsten. Niet alleen omdat de leden contributie betalen, maar ook omdat FvD hierdoor een relatief groot deel ontvangt van de subsidiegelden die beschikbaar zijn voor politieke partijen.

Partij — Leden (1-1-2025)
FvD — 60.163
PvdA — 47.869
GroenLinks — 46.508
PvdD — 31.648
SGP — 30.573
D66 — 29.673
SP — 28.737
CDA — 26.227
ChristenUnie — 23.975
VVD — 20.902
Volt — 16.109
BBB — 13.041
NSC — 7.991
Denk — 4.240
JA21 — 3.637
50PLUS — 1.773
Totaal (DNPP-tabel) — 393.066

Baudet en de zijnen hebben daarnaast nog wat extra inkomsten via een commercieel netwerk van BV’s en verdienmodellen met uitgeverijen, een maaltijdboxbedrijf (‘Eerlijk eten’) en een uitgebreide webshop waar je boeken kunt kopen die veel duurder zijn dan in de boekwinkel. Maar dan krijg je wel een door Baudet hoogstpersoonlijk gesigneerd exemplaar. Transparantie over deze neveninkomsten wordt stelselmatig geweigerd uit ‘principiële overwegingen’.

Het ecosysteem van Forum voor Democratie bestaat verder onder andere uit de eerdergenoemde jongerenvereniging JFvD (5.000 leden, 150.000 euro subsidie), die niet alleen kerstgala’s met extreemrechtse vrienden organiseert, maar ook drie van de zeven Kamerleden leverde. Ook de Vrijmoedige Studentenpartij, die actief is op vijf Nederlandse universiteiten, kent diverse leden die ook actief zijn voor FvD.

Dit alles wordt ondersteund door een sterke aanwezigheid op sociale media. Bij de omroepen moet Forum het voornamelijk hebben van Ongehoord Nederland, waar FvD’ers tot de vaste stamgasten behoren. Veel groter is het bereik via YouTube, podcasts, Telegramgroepen en de eigen sociale mediakanalen van zowel FvD als Thierry Baudet. Op TikTok bijvoorbeeld heeft Baudet (249.000 volgers) net zoveel volgers als Rob Jetten, Dilan Yesilgöz, Jesse Klaver en Henri Bontenbal bij elkaar. Ook op YouTube is de partij met bijna 200.000 abonnees en vele filmpjes verreweg de grootste. Op ruime afstand volgen andere ultrarechtse partijen (PVV: 35.000 abonnees; JA21: 19.000 abonnees; BBB: 16.000 abonnees). Partijen als VVD, CDA, D66 en GroenLinks/PvdA blijven allen (ruim) onder de 10.000 abonnees.

Internationaal netwerk

FvD is geen losstaand Nederlands hobbyclubje. De partij is onderdeel van een groeiend internationaal netwerk van illiberale bondgenoten, vooral in Midden- en Oost-Europa.

De partij is direct voortgekomen uit het Oekraïnereferendum van 2016 en koos daarna voor een uitgesproken pro-Russische koers met pleidooien voor het beëindigen van sancties tegen Rusland, het stoppen van wapenleveranties aan Oekraïne en het ter discussie stellen van de NAVO.

Om internationale contacten te versterken werd Forum for Democracy International opgericht onder leiding van de Brits-Eurosceptische publicist John Laughland, die nauwe banden heeft met aan het Kremlin gelinkte denktanks.

FvD heeft op dit moment geen zetel in het Europees Parlement, maar sloot zich in 2024 aan bij Europe of Sovereign Nations (ESN). Deze partij – ultrarechtser vind je ze niet in het Europees Parlement – werd opgericht door leden van Alternative für Deutschland (AfD), nadat AfD-Europarlementariërs uit de ultrarechtse groep Identiteit en Democratie waren gezet na omstreden uitlatingen van toenmalig lijsttrekker Maximilian Krah over SS’ers. Behalve uit AfD en FvD bestaat ESN vooral uit kleine, sterk nationalistische en pro-Russische partijen uit Midden- en Oost-Europa. Op haar website schrijft ESN dat de Europese beschaving op het spel staat door globalistische agenda’s, woke-ideologieën en passiviteit tegenover de opmars van de politieke islam. De partij is tegen woke-, lhbtiq+- en diversiteitsagenda’s en voorstander van het bevorderen van het traditionele gezin.

De Hongaarse premier Viktor Orbán, die in zijn land de macht van media, universiteiten en rechters succesvol heeft ingeperkt, is een lichtend illiberaal voorbeeld voor Baudet, die hem ‘een held’ noemt ‘die iedereen in het Westen zou moeten prijzen’.

Andere, machtige inspiratiebronnen van Forum zitten in de Verenigde Staten. Donald Trump voert volgens Baudet de agenda van FvD uit. Trumps entourage beschouwt Europese ultrarechtse leiders als Marine Le Pen, Viktor Orbán en Matteo Salvini als natuurlijke bondgenoten in een mondiale strijd tegen ‘globalisten’, migratie en de EU. Het gaat daarbij niet alleen om gedeelde standpunten over migratie en woke, maar het past ook in een bredere strategie van Trump om de EU ideologisch te verdelen en zo als blok te verzwakken.

Met zijn Brusselse project ‘The Movement’ hielp de voormalig adviseur van Trump, Steve Bannon, ultrarechtse nationalistische partijen als Rassemblement National, Lega Nord en AfD zich als één front te presenteren tegen de EU en ‘liberale elites’.

Daarbovenop komt de steun van techmiljardairs met wereldwijde platforms die bang zijn beperkt te worden door de EU. Elon Musk gebruikt bijvoorbeeld zijn platform X (voorheen Twitter) om AfD-boodschappen te versterken.

Via algoritmen van YouTube, TikTok en X wordt dezelfde mix van anti-EU-, anti-migratie- en anti-‘woke’-boodschappen eindeloos herhaald. En zo krijgt het FvD-verhaal extra wind in de zeilen: internationaal én via de infrastructuur van Big Tech.

Normaliserende effect

De grootste partij zal FvD voorlopig niet worden en ook regeringsdeelname zit er op korte termijn niet in. Toch zou het een fout zijn de partij te onderschatten en haar lachend weg te zetten als een provocatieve, ballerige beweging, een intellectueel aangekleed protestclubje of een mediagenieke relpartij. Het echte gevaar van Forum voor Democratie zit niet alleen in de partij zelf, maar in het normaliserende effect. Hoe meer het discours van FvD via (sociale) media doorsijpelt in Kamerdebatten, gemeenteraden, scholen, universiteiten en op sociale media, des te meer de norm verschuift.

Het is al erg genoeg als andere partijen elementen overnemen: hardere asieltaal, remigratieframes en omvolkingstheorieën, relativering van queerrechten, aanvallen op ‘linkse rechters’. Minderheden zijn daarin de kanarie in de kolenmijn. Zij krijgen als eerste de klappen. En daarna blijkt dat de rechtsstaat voor iedereen dunner is geworden.

De Volkskrant-reportage over het JFvD-kerstgala is dus geen anekdote over een galafeestje waar toevallig een paar extreemrechtse partypoopers rondliepen. Het is een momentopname van een beweging die geduld heeft en al jaren werkt aan een ultrarechtse infrastructuur. Een journalist die dat niet kritisch bevraagt, faalt.