Deze maand zijn er parlementsverkiezingen in Israël. Maar van een echte democratie is geen sprake, betoogt Eric van ’t Hoff. Het argument dat Nederland altijd de kant van Israël moet kiezen omdat het een democratie zou zijn, gaat volgens hem dan ook niet op.

Met de aankomende parlementsverkiezingen van 27 oktober in Israël wordt in de media weer vaak gesteld dat Israël de enige democratie in het Midden-Oosten is en dat Nederland daarom altijd de kant van Israël zou moeten kiezen. Maar is Israël wel een democratie? Een democratie waarin de regering via vrije en eerlijke verkiezingen wordt gekozen, mensenrechten worden beschermd, burgers gelijk zijn voor de wet, vrijheid van godsdienst geldt en persvrijheid bestaat.

Omdat ik in Beiroet heb gewoond en Israël meerdere keren heb bezocht, heb ik er persoonlijk grote moeite mee om Israël als een democratisch land te beschouwen. Wie langs het strand van Tel Aviv loopt, zou het land als een toonbeeld van democratie kunnen ervaren. Maar sportende en zonnende inwoners zeggen weinig over het democratische karakter van een land. Ook in autoritaire staten kan het dagelijks leven op het eerste gezicht vrij en ongedwongen lijken.

Waarom Israël geen democratie is:

• Geen stemrecht voor Palestijnse inwoners zonder Israëlisch staatsburgerschap, maar wel voor Israëlische staatsburgers in (geannexeerd) Oost-Jeruzalem en op de (bezette) Westelijke Jordaanoever. Hetzelfde geldt voor Syrische Druzen op de (geannexeerde) Golanhoogten die geen Israëlisch staatsburgerschap hebben.
• Mensen van verschillende religies kunnen in Israël niet met elkaar trouwen, wat leidt tot een niet-democratische vorm van segregatie.
• Vestiging van niet-Joden in veel Joodse dorpen en woongebieden wordt bemoeilijkt of tegengehouden, wat de segregatie verder versterkt.
• Beperkte persvrijheid bij kritische berichtgeving over de regering. Israël staat op plek 112 op de World Press Freedom Index 2025.
• Het merendeel van de Israëlische grond is staats- of JNF-eigendom, waarvan een groot deel in de praktijk alleen aan Joodse inwoners wordt toegewezen. Het Jewish National Fund (JNF) is in 1901 opgericht om land in Palestina te kopen en te ontwikkelen voor Joodse nederzettingen.
• Verplichte militaire dienst voor Joodse volwassenen en voor Druzen en Circassische mannen, maar niet voor andere niet-Joodse inwoners.
• De Law of Return voor Joden, maar geen Right of Return voor Palestijnen. De Law of Return geeft iedere Jood wereldwijd het recht om terug te keren naar zijn oorspronkelijke Joodse wortels en onmiddellijk het Israëlische staatsburgerschap te verkrijgen. Het Right of Return verwijst naar VN-resolutie 194 en bepaalt dat Palestijnse vluchtelingen die willen terugkeren daar recht op hebben.
• Grove schendingen van mensenrechten, humanitair recht en internationaal recht tegen de Palestijnse bevolking in Gaza, op de Westelijke Jordaanoever en in Oost-Jeruzalem. Gedurende de periode 2015–2024 heeft de Algemene Vergadering van de VN maar liefst 173 resoluties over Israël aangenomen.
• Ernstige aantasting van de rechtsstaat. De huidige regering heeft wetten aangenomen die de politieke controle over de benoeming van rechters hebben versterkt en de onafhankelijkheid van de procureur-generaal en de juridische adviseurs sterk hebben beperkt. Ook probeert de regering de macht van het Hooggerechtshof in te perken.

Een nog ernstigere schending van elke vorm van democratie is dat duizenden Palestijnen zonder enige vorm van strafproces worden vastgehouden en dat Israël sinds maart 2026 de doodstraf heeft uitgebreid met een wet die een militaire rechtbank de doodstraf laat opleggen zonder mogelijkheid tot gratie. Iets wat geen enkele democratie zou moeten toelaten, temeer daar deze wet in de praktijk vooral geldt voor Palestijnse verdachten.

Stuitend is ook dat in militaire detentiecentra zoals Sde Teiman in de Negevwoestijn volgens internationale onderzoekers ernstige en systematische mishandeling van opgepakte Palestijnen en tientallen sterfgevallen zijn gedocumenteerd, terwijl het Rode Kruis geen toegang krijgt. Iets wat in een democratische rechtsstaat onaanvaardbaar zou moeten zijn.

De recente sancties tegen de progressieve krant Haaretz, die door de regering al jaren wordt weggezet als een krant van paniekzaaiers en leugenaars, hebben natuurlijk niets met democratie te maken en laten zien dat de persvrijheid in Israël onder druk staat.

Opmerkelijk is ook dat Israëliërs in het buitenland niet vanuit hun woonland kunnen stemmen. Dat is op zichzelf niet ondemocratisch, maar de mogelijkheid om vanuit het buitenland te stemmen bestaat wel in de meeste democratieën.

Genocide sluit democratie uit

Dat mensenrechtenorganisaties en een VN-onderzoekscommissie hebben vastgesteld dat Israël genocide pleegt in Gaza, is op zich al een reden om Israël niet als een democratie te beschouwen. Een westerse democratie zou na 7 oktober voor een veel humanere aanpak moeten kiezen om het conflict te beëindigen, door onder meer veel nadrukkelijker met Hamas te onderhandelen over de vrijlating van de gijzelaars en te kiezen voor een veel minder verwoestende aanpak om de verantwoordelijken te berechten en Hamas-strijders veel gerichter uit te schakelen.

Als de huidige peilingen uitkomen, zal een grote meerderheid van de zetels in de nieuwe Knesset naar partijen gaan die zich tegen de oprichting van een Palestijnse staat verzetten. Dat staat haaks op het democratische streven naar een tweestatenoplossing, dat door veel landen en de Verenigde Naties wordt gesteund.

Paradox van het ‘grote’ Israël

Ironisch genoeg zouden Joden in het ‘grote’ Israël waar veel nationalistische leiders van dromen – een Israël dat ook de Westelijke Jordaanoever, Gaza en Oost-Jeruzalem omvat – nog maar de helft van de bevolking vormen.

Een gezamenlijke staat waarin Palestijnen op de Westelijke Jordaanoever, in Gaza en Oost-Jeruzalem dezelfde rechten zouden krijgen als Israëlische burgers, zou de politieke verhoudingen ingrijpend veranderen en Israël daadwerkelijk democratisch kunnen maken.

Etnocratie

En daar zit juist de paradox van het ‘grote’ Israël: alle Palestijnse gebieden annexeren, maar tegelijk zowel de Joodse meerderheid als de democratie willen behouden. Hier zitten alle nationalistische partijen mee in hun maag, waardoor de Israëlische regering steeds meer pleit voor het verdrijven van Palestijnen en het illegaal toe-eigenen van Palestijns land.

Israël kan voor Joodse inwoners als een democratie worden beschouwd, maar in zijn geheel functioneert het eerder als een autocratische etnocratie. Een systeem waarin de Joodse gemeenschap structureel voorrang krijgt in macht, beleid, vrijheid van meningsuiting, militaire dienst, mensenrechten en woonkeuze boven de niet-Joodse bevolking.

De bewering dat Nederland aan de kant van Israël zou moeten staan omdat het een democratie is, vind ik daarom zeer controversieel. Binnen de Nederlandse media zou dit argument niet gebruikt mogen worden, omdat het feitelijk onjuist is.