De Israëlische premier Benjamin Netanyahu heeft samen met zijn president en voormalig minister van Defensie ‘aangezet tot het plegen van genocide’ in Gaza. Dat concludeerden VN-onderzoekers in een vandaag gepubliceerd rapport.
De Israëlische autoriteiten en troepen hebben sinds oktober 2023 ‘vier van de vijf genocidale daden’ gepleegd die vermeld staan in het Genocideverdrag van 1948, zo concludeerde de onafhankelijke internationale onderzoekscommissie van de VN (COI) in het onderzoeksrapport.
Het gaat volgens de commissie om het doden, het toebrengen van ernstig lichamelijk of geestelijk letsel, het opzettelijk opleggen van levensomstandigheden die gericht zijn op fysieke vernietiging en het opleggen van maatregelen die bedoeld zijn om geboorten van Palestijnen te voorkomen.
De onafhankelijke onderzoekscommissie concludeert dat ‘genocide plaatsvindt in Gaza en voortduurt’, zegt commissievoorzitter Navi Pillay tegen AFP.
In het rapport staat ook dat ‘de Israëlische president Isaac Herzog, premier Benjamin Netanyahu en de toenmalige minister van Defensie Yoav Gallant hebben aangezet tot het plegen van genocide en dat de Israëlische autoriteiten hebben nagelaten actie tegen hen te ondernemen om deze opruiing te bestraffen’.
Het rapport levert de commissie forse kritiek op van Israël. Het ministerie van Buitenlandse Zaken beschrijft het als ‘verdraaid en onjuist’ en riep op tot ‘de onmiddellijke afschaffing van deze onderzoekscommissie’.
Het duurde twee jaar voordat de COI deze conclusie trok. De commissie werd in 2021 opgericht door de VN-Mensenrechtenraad met als taak om overtredingen van internationaal recht te onderzoeken in Israël en de Palestijnse gebieden. Maar de conclusies van de COI zijn niet juridisch van aard. Wel kunnen de bevindingen worden gebruikt om een genocidezaak te onderbouwen, zoals bijvoorbeeld de zaak die door Zuid-Afrika is aangespannen bij het Internationaal Gerechtshof (ICJ). Het ICJ heeft zich nog steeds niet uitgesproken over de kwalificatie genocide.
Vandaag, op Prinsjesdag, vragen 29 senatoren in rode kleding aandacht voor de genocide in Gaza. Ze pleiten voor een staakt-het-vuren en een verandering van het Nederlandse beleid.
Vanmiddag, op Prinsjesdag, lopen senatoren van SP, GroenLinks-PvdA, Partij voor de Dieren, Volt, D66 en OPNL (een fractie van regionale partijen) in een rij, gekleed in rood. Zo trekken zij samen een rode lijn voor Gaza. Een krachtig symbool tegen geweld en onderdrukking, en vóór vrede en rechtvaardigheid, aldus de senatoren.
De actie sluit aan bij de massale manifestaties van de beweging Trek de Rode Lijn, waarbij eerder dit jaar tienduizenden mensen op de been kwamen op het Malieveld in Den Haag. De Eerste Kamerleden eisen een onmiddellijk staakt-het-vuren en een koerswijziging van de Nederlandse regering. Ook in de kledingkeuze van de senatoren zit symboliek. Iedereen draagt vandaag iets roods – een das, een blouse, een hoed – als teken van de rode lijn die getrokken wordt.
‘Dit is een menselijk vraagstuk, geen links-rechtskwestie’
‘Wij voelen ons verplicht om op te staan’, zegt GroenLinks-PvdA-senator Farah Karimi, die al sinds het uitbreken van het geweld in Gaza bijna twee jaar geleden betrokken is bij dit thema. ‘De genocide is straks twee jaar aan de gang. Senatoren van verschillende partijen hebben zich uitgesproken hiertegen, moties ingediend, discussies gevoerd. Wij voelen ons verplicht aan de Grondwet. In artikel 90 van de Nederlandse Grondwet staat dat ons land zich actief moet inzetten om de internationale rechtsorde te bevorderen. Ook zijn we als Nederland gebonden aan het genocideverdrag. We vroegen ons af, op welke manieren kunnen we dit zichtbaar maken, en ook dat de Nederlandse regering medeplichtig is aan de genocide in Gaza?’
Een breed front
Bijzonder aan de actie is dat senatoren van zes partijen samen optrekken. Niet alleen linkse partijen zoals SP en GroenLinks-PvdA doen mee, maar ook de onafhankelijke senaatsfractie OPNL, een samenwerkingsverband van enkele regionale partijen met een gezamenlijke kandidatenlijst voor de Eerste Kamer. ‘Dit is een menselijk vraagstuk, geen links-rechtskwestie’, benadrukt Karimi. ‘Wie tegen genocide is, trekt vandaag deze rode lijn. Dat is ons bestaansrecht als Eerste Kamerleden: de rechtsstaat en de Grondwet hooghouden.’
‘Ik vind het indrukwekkend dat we dit op Prinsjesdag laten zien’
SP-senator Lies van Aelst nam het initiatief tot de actie. ‘Maanden geleden ben ik begonnen met het zoeken naar steun’, vertelt ze. ‘Ik heb collega’s uitgenodigd om zich aan te sluiten, en dat hebben er uiteindelijk 29 gedaan, inclusief hun partners. Het is een groot en eensgezind statement, en ik vind het indrukwekkend dat we dit op Prinsjesdag laten zien.’
Senator Fatimazhra Belhirch (D66) draagt op Prinsjesdag rood en wit. ‘Wit staat voor vrede, hoop, de kracht van vrouwen en de herdenking van ruim 60.000 onschuldige slachtoffers’, aldus Belhirch.
CDA en VVD doen niet mee. ‘Met het CDA hebben we nog benaderd met deze vraag, maar ze willen helaas niet meedoen’, zegt Van Aelst. De SP-senator heeft de VVD niet benaderd. ‘De VVD heeft een rabiaat standpunt dat niet te verenigen is met deze actie. De Eerste Kamerfractie van de VVD verschilt nauwelijks van de Tweede Kamerfractie als het gaat over Gaza. Maar ik ben trots dat we met zoveel senatoren staan. In het licht van de eerdere demonstraties is dit een krachtig signaal.’
Geen angst voor kritiek
De senatoren zijn zich ervan bewust dat hun actie tot kritiek kan leiden. ‘Natuurlijk zullen diverse extreemrechtse media ons wegzetten’, zegt Van Aelst schouderophalend. ‘Maar dat weerhoudt mij niet. Ik wil over twintig jaar kunnen zeggen tegen mijn kinderen dat ik alles heb gedaan tegen de genocide in Gaza wat binnen mijn mogelijkheden lag. De situatie daar is onuitsprekelijk. We kunnen daarover niet zwijgen, we mogen niet passief blijven.’
Beeld: Jerney Wijnand
Karimi deelt die overtuiging. ‘De straffeloosheid van de afgelopen decennia heeft de Israëlische premier Benjamin Netanyahu en zijn extreemrechtse regering het gevoel gegeven dat ze alles kunnen maken. Europa doet toch niets om hen te stoppen. Ook Nederland draagt verantwoordelijkheid voor de genocide in Gaza, via wapenhandel met, economische steun aan en politieke bescherming van Israël. Vandaag laten wij zien dat we dat niet langer accepteren.’
‘Ook Nederland draagt verantwoordelijkheid voor de genocide in Gaza’
Andere critici vrezen dat acties als deze mensenrechten te veel politiseren. Karimi ziet dat anders: ‘Mensenrechten zijn altijd politiek geweest. Maar voor Europa speelt er nog iets extra’s. De belofte van ‘nooit meer’, die we deden na de verschrikkingen van de Tweede Wereldoorlog, vraagt van ons dat we kleur bekennen. Juist ook als dat ongemakkelijk is, zoals bij Israël. Dit is geen modegril, het gaat over de kern van onze democratische rechtsstaat.’
De senatoren hopen dat hun actie leidt tot een nieuwe politieke dynamiek. ‘We hebben een dubbel demissionaire regering’, zegt Karimi. ‘Juist nu is het moment om te laten zien dat de meerderheid van Nederland tegen de genocide in Gaza is, dat we als Nederland een koers kiezen die internationale solidariteit en mensenrechten vooropstelt. Dit moet gewoon stoppen.’
De Amerikaanse president Trump heeft een aanklacht ingediend tegen New York Times, vier journalisten van de krant en uitgeverij Penguin Random House. Hij eist 15 miljard dollar schadevergoeding wegens laster en smaad.
Dit maakte persbureau Reuters gisteren bekend. De kern van de klacht is dat de krant in aanloop naar de Amerikaanse presidentsverkiezingen in 2024 meerdere artikelen publiceerde waarin schadelijke beweringen over hem zouden zijn gedaan. De uitgever publiceerde bovendien een boek, Lucky Loser: Hoe Donald Trump het fortuin van zijn vader verkwistte en de illusie van succes creëerde, waarin Trump niet al te best uit de verf komt.
De dingen die over hem zijn geschreven waren niet alleen schadelijk, maar ook vaak niet waar, beweert de president. Hij stelt dat ze geschreven zijn met kennis van de onwaarheid, of in elk geval met roekeloosheid ten aanzien van de waarheid. Hij beweert dat zijn reputatie én zijn zakelijke belangen ernstig zijn geschaad, onder meer doordat de waarde van zijn mediabedrijf (TMTG) is gedaald. Trump noemt New York Times op zijn platform Truth Social een spreekbuis van de Democraten.
In de VS is het gebruikelijk dat de opinieredactie een voorkeur uitspreekt voor een kandidaat in campagnetijd. Bij de afgelopen presidentsverkiezingen kwam hier echter verandering in. De eigenaar van LA Times besloot dat een stemadvies voor Harris niet geplaatst mocht worden. Amazon-baas Bezos verbood ook zijn krant The Washington Post zich uit te spreken voor Harris. Beide eigenaren steunden de campagne van Trump.
PVV, VVD, JA21, SGP, FVD en BBB zijn partijen die allemaal vinden dat Nederland joods-christelijke wortels heeft. En laat het nu net ook die partijen zijn die vorige week tegen de motie stemden om zieke kinderen in Nederland te laten behandelen. Ik schrijf er bewust niet bij: Palestijnse kinderen, om te tonen dat sommigen gelijker zijn dan anderen. Want voor zieke Oekraïense kinderen hoefde het argument van opvang niet te worden bedacht; zij werden – terecht – gewoon in Utrecht geholpen.
Mij gaat het hier niet om kritiek op die speciale wortels van Nederland, en zeker niet op geloof. Al jaren geleden zeiden verstandige mensen dat die wortels niet deugen, zie bijvoorbeeld rabbijn Lody van de Kamp. En gelukkig stemden CDA en CU wel voor de motie. Maar hier wil ik het hebben over wat ervoor in de plaats moet komen aan morele consensus. Want naast die pseudo-identiteit, die tijdens WOII en ook nu weer niet heeft gewerkt als moreel kompas voor ons land, wordt er nog niet als de wiedeweerga aan een ander verhaal gebouwd.
De wortels zijn zowel een manier om geen verantwoordelijkheid te nemen voor antisemitisme in het heden en verleden, als een stok om de islamitische hond mee te slaan. De liberaal Mark Rutte verklaarde in 2008 dat de islamitische invloed in Nederland beperkt moest blijven tot het eten van couscous. In 2017, in een gesprek met Thijs van den Brink, zei hij: ‘We hebben Zwarte Piet en vieren kerst, dat zijn onze tradities.’ In datzelfde jaar brak hij ook nog een lans voor paaseitjes. De islamitische gebedsoproep die uit minaretten klinkt, vond hij ‘jengelmuziek’.
Belangrijk om te constateren: waarden kunnen veranderen, want Rutte verklaarde later dat hij andere inzichten had gekregen over Zwarte Piet en de slavernij. Maar noteer wel dat de de mythe van de joods-christelijke wortels vooral gekoesterd blijft door de rechtse, seculiere partijen.
In zijn net verschenen boek The Age Of Hitler beschrijft historicus Alec Ryrie hoe die morele consensus in een samenleving nooit statisch is. De joods-christelijke wortels werden pas vijfenzestig jaar geleden voor het eerst uitgevonden in veel westerse landen, na het proces in 1961 tegen nazi Eichmann en de door filosofe Hannah Arendt beschreven ‘banaliteit van het kwaad. Daarvoor zagen we onszelf als een product van de Grieks-Romeinse rationele cultuur. De medeplichtigheid aan genocide, de schuld, het moest worden goedgemaakt door Joden voortaan te zien als deel van onze eigen geschiedenis. Met de komst van migranten in de jaren tachtig kon die identiteit bovendien gebruikt worden om moslims buiten te sluiten. Joods-christelijke wortels brengen geen diverse boontjes voort. Alleen witte, geproduceerd door een gevaarlijke, exclusieve monocultuur. En dat zien we terug in de tunnelvisie om kinderen levensreddende zorg te ontnemen.
Juist de bestuurders van de protestantse kerken hebben zich gediskwalificeerd als kompas
Desondanks ziet Ryrie tot mijn verbazing een nieuwe moraal opkomen uit inspiratie van godsdiensten, met name uit een vernieuwd protestantisme en heeft hij weinig oog voor andere overtuigingen. Maar juist de bestuurders van de protestantse kerken hebben zich gediskwalificeerd als kompas omdat zij zich tot twee keer toe medeplichtig toonden aan genocide: eerst op Joden, nu op Palestijnen.
Een alternatief kan het versterken van het internationaal recht bieden, gebaseerd op de grondgedachte van alle overtuigingen: wat gij niet wilt dat u geschiedt, doet dat ook een ander niet. Psychologen, primatologen, antropologen hebben allemaal laten zien dat deze gulden regel van gerechtigheid inherent is aan het menszijn en diep gevoeld wordt. Net als de afkeer van onrecht. De Mensenrechtenverklaring is er mede op gebaseerd. Het probleem is dat deze na de Tweede Wereldoorlog werd vastgelegd als een juridisch, afstandelijk rationeel verdrag. Mijn idee zou zijn de betekenis van de Verklaring meer invoelbaar te maken. Navolging van de Verklaring geeft iedereen rechten, maar ook het vertrouwen om respect, waardigheid en autonomie te krijgen van je medemens. Die emoties kunnen worden gestimuleerd door kunst, activisme, politiek en educatie.
Als ik bij demonstraties ben zoals van de Rode Lijn, dan zie ik dat idee uitgevoerd in de praktijk. Het uniforme rood staat voor algemeen gedeelde waarden van gelijkheid en het beëindigen van onrecht, onder mensen van alle kleuren, genders, geloven en leeftijden. En die diep gevoelde overtuiging dat elke leven respect verdient, dat pluralisme en die solidariteit brengen een blije, geweldloze beweging voort. Soft verhaal? Beter dan dat van giftige wortels.
De meest radicale ideeën werden uit de kast getrokken om in 2022 de asielcrisis in Ter Apel op te lossen. Van enkelbanden voor asielzoekers tot zwaar beveiligde detentiecentra, niets was onmogelijk voor adviesbureau KPMG, ingeschakeld door niemand minder dan minister van Justitie en Veiligheid Dilan Yesilgöz (VVD).
Dit blijkt uit een uitgebreid artikel van NRC. De minister schakelde hulp in van KPMG om maatregelen te onderzoeken tegen de extreme opvangproblemen, maar zette daarbij haar eigen juridische afdeling, de Directie Wetgeving en Juridische Zaken (DWJZ), bewust buiten spel.
Het adviesbureau bracht 164 opties in kaart. Sommige opties waren zeer ingrijpend, zoals elektronisch toezicht met enkelbanden en het oprichten van zwaar beveiligde detentiecentra, wat ‘Samos op Schiermonnikoog’ werd genoemd. Vervolgens beoordeelde dit adviesbureau de plannen op haalbaarheid. Alles was mogelijk, zo klonk het advies.
Toen de DWJZ het advies eenmaal onder ogen had gekregen, waarschuwde de juridische afdeling herhaaldelijk dat de plannen moeilijk haalbaar waren. Maar deze memo’s werden ‘gekuist’. Kritische onderdelen verdwenen of werden verzwakt voordat ze de minister bereikten.
De plannen werden uiteindelijk door de rechter en vervolgens ook door de Raad van State als onwettig verklaard en dus nooit uitgevoerd. Niet veel later viel het kabinet-Schoof, juist op migratie. Toch is het belangrijk dit onder de aandacht te brengen, schrijft NRC. Want ook nu weer liggen er asielmaatregelen op tafel die volgens de rechter te ver gaan.
Afgevaardigden van de Arabische Liga en de Organisation of Islamic Cooperation (OIC) werken samen aan een resolutie met concrete maatregelen tegen Israël.
In Qatar vindt op dit moment een spoedbijeenkomst plaats van Arabische en islamitische staten. Aanleiding is de Israëlische luchtaanval op Hamas-leiders vorige week in Doha. Deze werd wereldwijd veroordeeld, ook door de Veiligheidsraad van de Verenigde Naties.
Maar het is tijd voor een sterke, eensgezinde reactie vanuit de Arabische wereld, vinden veel leiders. Leden van zowel de Arabische Liga als de OIC drongen erop aan dat Israël ter verantwoording zou worden geroepen voor de aanval op Qatar, schrijft Al Jazeera. Volgens BBC is een militaire reactie uitgesloten, maar wordt wel degelijk gesproken over concrete maatregelen.
Tot nu toe bleef het voornamelijk bij woorden. De Arabische Liga en OIC wordt al langer verweten dat ze te weinig de tanden laten zien. Volgens Faisal Abdulhameed al-Mudahka, hoofdredacteur van Gulf News, een krant in de Verenigde Arabische Emiraten, zou dat nu wel eens anders kunnen zijn. ‘De Arabische en islamitische wereld wacht met spanning de resultaten van de top af’, zei hij tegen Al Jazeera.
In de Nederlandse koloniën was slavernij, maar niet in Nederland zelf. Toch werden ook hier mensen verkocht: de zogenoemde bestedelingen. Het ging vooral om kinderen – weeskinderen, verlaten kinderen en kinderen met een ouder die in de gevangenis zat. Menno Lanting schreef er een boek over.
In zijn boek De bestedeling beschrijft Menno Lanting een systeem dat relatief onbekend is, maar dat vanaf de zeventiende eeuw tot en met 1945 in Nederland werd toegepast en in enkele andere westerse landen. In verband met uitpuilende armenhuizen en aalmoezeniersweeshuizen vonden de armenzorg en de kerken het noodzakelijk om mensen – en vooral kinderen – in het openbaar te veilen voor het laagste bedrag.
Menno Lanting
Ja, het laagste bedrag. Het ging om kinderen die officieel wees waren, verlaten kinderen of kinderen van wie een ouder in de gevangenis zat. Van alle personen die werden geveild ging het in zo’n zeventig procent van de gevallen om kinderen. De overige 30 procent bestond uit arme ouderen (20 procent) en geesteszieken (10 procent).
‘Het ging om armen en onderdrukten in de samenleving. Er waren bijvoorbeeld bestedelingen die epilepsie hadden’, legt auteur Menno Lanting uit.
In het dagelijks leven is Lanting een toonaangevend spreker en schrijver over de impact van innovatie, organisatie en leiderschap. Een van zijn boeken werd verkozen tot Managementboek van het Jaar. Hij heeft echter ook interesse in geschiedenis en ging op onderzoek uit toen hij ontdekte dat zijn overgrootmoeder in een weeshuis had gezeten.
Tot zijn verbazing trof hij bij de documenten die hij over haar vond ook bestedelingsformulieren. Wat was dat? De puzzeltocht over dit onderwerp, die twee jaar duurde, leidde tot het boek De bestedeling.
Waarom de laagste bieder won
Waarom werden mensen voor het laagste bedrag geveild? Het antwoord op deze vraag is pijnlijk. Het geveilde bedrag werd betaald door de kerk of de overheid, afhankelijk van wie de veiling had georganiseerd. Het was de bedoeling dat alles zo min mogelijk kostte.
‘In principe bleven de bestedelingen een of twee jaar op hetzelfde adres. Er zijn gevallen bekend van bestedelingen die veel langer op één adres bleven, maar er waren ook kinderen die op veel meer adressen verbleven. Als na de afgesproken periode iemand uit de omgeving aangaf een bestedeling voor minder geld in huis te nemen, dan werd er niet geaarzeld om de bestedeling op het goedkopere adres te laten verblijven. Aanvankelijk stonden kinderen die bestedeling waren onder toezicht tot ze 25 jaar werden, wat later werd verlaagd naar 23 jaar.’
Hartverscheurende taferelen bij veilingen
De ervaringen met geesteszieken als bestedeling waren over het algemeen negatief. Het meeste is er bekend over kinderen als bestedeling. De openbare veilingen brachten regelmatig hartverscheurende taferelen met zich mee.
In het boek wordt een veiling beschreven van een jong meisje dat haar broertje in haar armen had. De persoon die het laagste bedrag bood wilde haar, maar niet haar broertje. De twee werden zonder pardon van elkaar gescheiden. Tijdens de openbare veilingen moesten kinderen vaak op een tafel staan, zodat de aanwezigen goed konden zien op wie ze boden. Er is weinig over bekend, maar voor veel kinderen moet dit een traumatische ervaring zijn geweest. Het aantal bestedelingen loopt in de honderdduizenden.
Tijdens de openbare veilingen moesten kinderen vaak op een tafel staan, zodat de aanwezigen goed konden zien op wie ze boden
Geen familie
Er waren diverse oorzaken waardoor je bestedeling kon worden. De overgrootmoeder van Lanting verloor tijdens een epidemie binnen een paar dagen tijd allebei haar ouders aan een besmettelijke ziekte. Na hun overlijden werd alles in het huis, inclusief de kleding van de kinderen, buiten verbrand om verspreiding van de ziekte tegen te gaan. Iemand die dit beddengoed zou benutten, kon ook besmet worden.
‘Mijn grootmoeder en de andere kinderen uit hun gezin woonden in Deventer, maar ze is geplaatst in Holten. Tegenwoordig is dat 15 minuten met de auto. In die tijd betekende het een halve dag lopen.’
Er was geen familie die de wezen kon opvangen. Daarom werden ze bestedelingen. Ook andere categorieën kinderen brachten schrijnende verhalen met zich mee, zoals van een jong meisje dat te horen kreeg dat ze haar in de cel zittende vader te vaak schreef. ‘De achterliggende reden hiervoor was waarschijnlijk dat omgang met een gedetineerde niet goed voor haar zou zijn.’
Horror- en succesverhalen
Het systeem van bestedelingen kent zowel horror- als succesverhalen. Sommige kinderen kregen op het adres van de ‘veilingwinnaars’ kansen die ze anders nooit hadden gehad, zoals een vak leren. Vaak ging het om een ambacht, zoals het maken van schoenen. Er is ook een geval bekend waarbij de bestedeling later de boerderij overnam.
Veel bestedelingen werden naar het platteland gestuurd. Soms gebeurde dit omdat het hun eigen omgeving was, maar het overkwam ook kinderen uit Amsterdam of andere grote steden. Eerst moesten de kinderen meemaken dat ze werden verlaten of ze verloren hun ouders. Dan ondergingen ze de vernedering om geveild te worden én verhuisden ze van Amsterdam naar het platteland, bijvoorbeeld naar de Achterhoek.
Door al die spanningen en veranderingen plasten jonge bestedelingen nogal eens in hun bed
Kinderen vanaf vier jaar of ouder mochten niet lekker gaan spelen. Niets daarvan. Ze moesten werken, op het land. ‘Door al die spanningen en veranderingen plasten jonge bestedelingen nogal eens in hun bed. Daar heb ik complete correspondenties over gevonden. Soms was dit een reden om de bestedeling door te schuiven naar een ander adres, ondanks dat er speciale lakens voor dit probleem werden verstrekt.’
Toch kende het verplaatsen van de bestedeling wel grenzen. ‘In 1689 kwam er een verzoek uit Suriname om bestedelingen te sturen. Dat werd later als een mislukt experiment beschouwd. Los van dat het een verkapte huwelijksmarkt bleek te zijn, stierf een deel van de bestedelingen in Suriname aan de gevolgen van tropische ziekten. Bovendien was het onmogelijk om vanuit Nederland goed controle te houden op de bestedelingen.’
Strenge opvoeding en misbruik
‘Het systeem van bestedelingen was sterk afhankelijk van de persoonlijke motivatie en integriteit van de pleegouders. Er waren écht mensen die uit goede wil een bestedeling in huis namen, maar vaak zochten ze een goedkope werkkracht. De opvoeding was heel streng, wat gebruikelijk was in die tijd. De bestedelingen durfden vaak niets te zeggen over een eventuele slechte behandeling, uit angst dat ze niet werden geloofd en voor straf in een gesticht werden geplaatst. En hoewel jongens en meisjes goed van elkaar gescheiden bleven, werd een jonge bestedelinge soms zwanger van de boer.’
Destijds kon je zoiets niet bewijzen, met alle gevolgen van dien. Mensen die een goedkope werkkracht zochten waren vaak zelf erg arm. Ze namen een bestedeling in huis voor het geld, in plaats van goed voor het kind te zorgen.
‘De kinderen mochten een paar maanden per jaar naar school. In de winter, want in de zomermaanden moesten ze op het land helpen. Met wat geluk konden ze een beetje leren lezen en schrijven, wat de pleegouders niet altijd nodig vonden omdat ze dat zelf ook niet of nauwelijks konden. Eind negentiende eeuw kwam men eindelijk tot het besef dat het bestedelingensysteem armoede meestal in stand hield, in plaats van een vicieuze cirkel te doorbreken. Bovendien stopten de veilingen aan het einde van die eeuw. Het uitbesteden ging echter door tot ongeveer 1945.’
Omslag De Bestedeling
Mensen begonnen vraagtekens te zetten
Vanaf ongeveer 1850 begonnen steeds meer mensen vraagtekens te zetten bij het systeem van bestedelingen. Vroeger bestond er een geromantiseerd beeld van het leven op het platteland, wat nadelig was voor veel bestedelingen. Buitenstaanders hielden er geen rekening mee hoe hard het leven daar was. Er zijn zelfs gevallen bekend waarin zeer jonge bestedelingen een einde aan hun leven maakten.
‘En dat terwijl de boeken die halverwege de negentiende eeuw over bestedelingen verschenen mierzoete verhalen bevatten. In die periode werden er ook Kamervragen gesteld over bestedelingen.‘
Langzaam begon er meer controle te komen op de omstandigheden waaronder bestedelingen leefden. Het was één aangekondigde controle per jaar, maar het was in ieder geval iets.
Er zijn zelfs gevallen bekend waarin zeer jonge bestedelingen een einde aan hun leven maakten
Weglopers
Natuurlijk hebben bestedelingen geprobeerd om weg te lopen. In bepaalde gevallen begrijpelijk, maar in de praktijk een zinloze actie.
‘Alles werd in het werk gesteld om weggelopen bestedelingen terug te vinden. Huiszoeking bij familie, noem maar op. Die klopjacht had ook juridische redenen. De instelling waar ze onder vielen, had wettelijke verantwoordelijkheid voor hen. Na het weglopen kwamen bestedelingen soms in een opvoedingsgesticht terecht, vergelijkbaar met wat nu de jeugdgevangenis is. Bovendien liepen bestedelingen die wegliepen, of veel kattenkwaad uithaalden, het risico om naar de gevangenis in Veenhuizen te moeten, waar boeven, bedelaars en landlopers werden gestraft.’
Overigens waren er nog andere redenen om naar een opvoedingsgesticht te moeten, bijvoorbeeld als de pleegouders merkten dat de kinderen maar in hun bed bleven plassen. Of masturbeerden, of homoseksuele gevoelens hadden.
Schaamte
Mensen die bestedeling waren geweest praatten daar niet over. ‘Vroeger werd er over meer zaken niet gesproken, maar ook met directe nakomelingen werd er niet over gepraat. Vooral uit schaamte, terwijl je er niets aan kon doen. Veel mensen die ik spreek zijn zowel geschokt als verbaasd als ze over dit onderwerp horen.’
Bestedelingen zijn een vergeten stuk geschiedenis, waarover gelukkig veel bewaard is gebleven. Persoonlijke verhalen zijn minder goed bewaard gebleven, maar veel steden beschikken nog over uitgebreide archieven.
In Ankara gingen afgelopen zondag tienduizenden seculiere Turken de straat op tegen de toenemende druk van de regering op de Republikeinse Volkspartij (CHP), de grootste oppositiepartij van het land.
Sinds maart zit de burgemeester van Istanbul, Ekrem Imamoglu, samen met 500 anderen vast op verdenking van corruptie. De islamistische AKP-regering (in coalitie met de extreemrechtse MHP) lijkt zo de presidentsverkiezingen van Recep Tayyip Erdogan in 2028 te willen veiligstellen, zo meldt de Britse krant The Guardian.
Imamoglu geldt als de enige serieuze tegenkandidaat voor Erdogan tijdens de presidentsverkiezingen van 2028. Bij de lokale verkiezingen van vorig jaar werd de seculiere partij al de grootste. Dat was tevens het startpunt voor de Turkse autoriteiten om de CHP voor de presidentsverkiezingen te ‘onthoofden’, door Imamoglu en anderen uit de race te houden.
Vandaag moet blijken of dat ook daadwerkelijk gaat gebeuren. Özgür Özel, de huidige partijvoorzitter van de CHP, kan vandaag door de rechter uit zijn functie worden gezet. Dit omdat de interne verkiezing van de nieuwe leider van de CHP tijdens het congres van 2023 niet wettig zou zijn verlopen.
Vorige week werd het hoofdkantoor van de CHP al onder curatele geplaatst door een stroman van Erdogan, die daarmee profiteert van de interne verdeeldheid binnen de CHP.
Özel sprak gisteren tijdens de demonstratie: ‘Dit is een volstrekt politieke zaak tegen mij. De beschuldigingen zijn laster. Onze kameraden zijn onschuldig. Wat er gebeurt, is een staatsgreep – een staatsgreep tegen de toekomstige president, tegen de toekomstige regering. We zullen ons verzetten,’ zei hij in een opzwepende toespraak.
Terwijl de ontmanteling van de CHP in Erdogans Turkije voortduurt, is er gelijktijdig een vredesproces met de Koerden gaande. Erdogan heeft de zetels van de pro-Koerdische partij Dem nodig voor een derde termijn als president. Daar is een grondwetswijziging voor nodig, die alleen met een tweederdemeerderheid in het parlement kan worden aangenomen.
In Londen zijn zaterdag 13 september zo’n 110.000 mensen de straat opgegaan voor het ‘Unite the Kingdom’-protest tegen immigratie, aldus de NOS. De beruchte extreemrechtse agitator Tommy Robinson was de organisator van het protest.
Er waren ook buitenlandse sprekers, waaronder de Franse politicus Eric Zémmour en de Nederlandse activiste Eva Vlaardingerbroek. Het megaprotest in Londen, de grootste in decennia, liep op sommige plekken uit tot confrontaties met de politie. Er zijn zeker 25 mensen aangehouden.
De antiracistische tegendemonstratie trok veel minder mensen. Er waren ongeveer 5000 betogers. De politie was met 1000 agenten op de been om die twee groepen uit elkaar te houden. Dat lukte niet overal. 26 agenten liepen hierdoor verwondingen op.
Tommy Robinson, die in het echt Stephen Christopher Yaxley-Lennon heet, ging vol op de xenofobe orgel. ‘Vandaag ontbrandt een vonk van een culturele revolutie’, zei hij. ‘Ze hebben ons twintig jaar lang de mond gesnoerd met labels als racisten, islamofoben en extreemrechts. Maar deze labels werken niet meer.’
Verder ageerde Robinson tegen ‘ongecontroleerde massa-immigratie’ en zei hij op te komen voor vrouwenrechten. ‘Onze vrouwen en dochters zijn bang om op straat te lopen.’
De agitator speelde een belangrijke en omstreden rol in het zogenoemde ‘grooming gang’-schandaal in Rotherham. Veel minderjarige meisjes uit dit stadje werden seksueel misbruikt. De politie deed te weinig hiertegen. Volgens Robinson gebeurde dat omdat de daders Pakistanen waren en de politie bang was om voor racistisch te worden uitgemaakt. Vanwege zijn racistische agitatie tegen Pakistanen belandde Robinson voor achttien maanden in de gevangenis.
Multimiljardair Elon Musk, die het eerder opnam voor Robinson, deed via een videoverbinding mee aan de demonstratie. Hij bracht ook de moord op de extreemrechtse opiniemaker Charlie Kirk in herinnering, die op 10 september werd doodgeschoten. ‘Links’ zou hier de schuld van zijn. Volgens Musk is links ‘de partij van de dood’.
In een reactie op Sky News reageerden parlementariërs van Labour op de extreemrechtse aantijgen. ‘Het is een gevaarlijke leugen om te verkondigen dat mannen van kleur een bedreiging zijn voor vrouwen’, zei het zwarte Lagerhuislid Diana Abbott. ‘Dit zijn racistische demonstraties.’
De Britse Labour-premier Keir Starmer reageerde eveneens op het gestook. ‘Onze vlag vertegenwoordigt de diversiteit van ons land. We zullen nooit toegeven’, zei hij. Ook zei hij dat hij als premier niet zal toestaan dat mensen ‘geïntimideerd’ worden vanwege hun huidskleur of afkomst.
De stemming in Europa is onrustig en lijkt zich als een lopend vuurtje te verspreiden. Frankrijk vormt het epicentrum van deze politieke beroering. President Emmanuel Macron worstelt om zijn gezag te behouden, terwijl het land afglijdt richting een systeemcrisis.
De term ‘crise de régime’ is hier treffend: het politieke systeem hapert, en elke nieuwe ontwikkeling lijkt de opmars van extreemrechts verder aan te wakkeren. Marine Le Pen en haar partij Rassemblement National (RN) profiteren zichtbaar van deze situatie. Volgens recente peilingen staat RN op ongeveer 33 procent, een niveau dat nauwelijks nog afneemt. De normalisering van hun positie in het politieke landschap lijkt onafwendbaar.
De Franse politiek is in een impasse beland. Traditionele partijen verliezen terrein, en Jordan Bardella, Le Pens beoogde opvolger, wint snel aan populariteit. Omdat Le Pen momenteel uitgesloten is van deelname door een gerechtelijke uitspraak, schuift Bardella naar voren als het nieuwe gezicht van RN. Zijn opkomst wijst op een verschuiving in de publieke opinie: ideeën die ooit als radicaal werden beschouwd worden nu als acceptabel gezien.
Deze ontwikkeling ondermijnt het republikeinse front dat decennialang extreemrechts buiten de macht hield. De oorzaak ligt deels in een bredere identiteitscrisis binnen Frankrijk, gevoed door zorgen over globalisering, migratie en economische stagnatie. RN speelt hier handig op in en presenteert zichzelf als alternatief voor een systeem dat volgens veel Fransen niet meer werkt.
Ook Duitsland, lang beschouwd als het stabiele hart van Europa, ziet een sterke opkomst van extreemrechts. Alternative für Deutschland (AfD) haalt in sommige peilingen 26 tot 27 procent, waarmee de partij zelfs de conservatieve CDU/CSU voorbijstreeft.
Ideeën die ooit als radicaal werden beschouwd worden nu als acceptabel gezien
Na de federale verkiezingen van februari 2025 is AfD verder gegroeid. Haar succes weerspiegelt de diepe onvrede over het trage formatieproces en het functioneren van de gevestigde partijen. Uit onderzoek blijkt dat bijna twee derde van de Duitsers verwacht dat de AfD vóór 2026 een minister-president zal leveren in een deelstaat. Dat is een duidelijke aanwijzing dat de partij niet langer als een randverschijnsel wordt gezien, maar als een legitieme politieke kracht. De AfD staat bekend om haar nationalistische en EU-kritische standpunten, wat haaks staat op de traditionele Duitse buitenlandse politiek. Het feit dat AfD maar blijft groeien bemoeilijkt de vorming van stabiele coalities en zet het politieke midden verder onder druk, waardoor Duitsland als anker van de Europese Unie in het gedrang komt.
In het Verenigd Koninkrijk is de populist Nigel Farage opnieuw een factor van betekenis geworden. Met zijn partij Reform UK weet hij meer dan 30 procent van de kiezers aan zich te binden. Zijn boodschap richt zich op immigratiebeperking, strengere wetgeving en economisch nationalisme. Hoewel zijn macht beperkt wordt door het Britse districtenstel is zijn opmars een signaal. Steeds meer Britten hebben geen vertrouwen meer in de politiek. Zowel Labour als de Conservatieven lijken moeite te hebben om deze onvrede te kanaliseren. Farage speelt in op diepgewortelde zorgen over migratie, economische onzekerheid en het verlies van nationale controle, en weet daarmee een breed publiek aan te spreken.
Deze interne politieke verschuivingen vinden plaats tegen een achtergrond van internationale spanningen die de situatie nog complexer maken. Het conflict tussen Israël en Gaza heeft Europa in beroering gebracht. Demonstraties en maatschappelijke verdeeldheid nemen toe, en zowel extreemrechtse als extreemlinkse groeperingen gebruiken de situatie om hun eigen agenda te versterken. Europese regeringen reageren hier niet altijd even slim op, wat het vertrouwen in hun leiderschap ondermijnt.
Tegelijkertijd vormt Rusland een voortdurende dreiging voor Oost-Europa en de NAVO. De agressieve houding van Moskou dwingt Europa tot strategische heroverwegingen, terwijl de trans-Atlantische relatie met de Verenigde Staten afkoelt. De Amerikaanse regering verwacht meer zelfstandigheid van Europa op het gebied van defensie en buitenlandse politiek. De interne verdeeldheid maakt gezamenlijke Europese actie echter moeilijk. Nationalistische en EU-kritische partijen ondermijnen bovendien het streven naar eenheid, waardoor Europa aan invloed verliest op het wereldtoneel.
De komende jaren zullen cruciaal zijn voor het Europese project. De combinatie van interne verdeeldheid, electorale verschuivingen en externe dreigingen stelt de Europese samenwerking zwaar op de proef. Als de huidige trends zich voortzetten, dreigt Europa niet alleen zijn politieke stabiliteit te verliezen, maar ook zijn positie als mondiale speler. De vraag is niet langer óf extreemrechts zal blijven groeien, maar hoe Europa daarmee omgaat. En of het in staat is om zijn democratische fundamenten te behouden in een tijd van ongekende turbulentie.
Onze site gebruikt cookies en vergelijkbare technologieën onder andere om u een optimale gebruikerservaring te bieden. Ook kunnen we hierdoor het gedrag van bezoekers vastleggen en analyseren en daardoor onze website verbeteren.
Deze website gebruikt cookies om uw gebruikservaring op deze website te verbeteren. Van deze cookies worden cookies aangemerkt als "Noodzakelijk" in uw browser bewaard, deze cookies zijn essentieel voor het functioneren van de website. Bijvoorbeeld het opslaan van uw keuze of u wel of geen cookies wilt hebben. Wij maken ook gebruik van cookies van derde partijen die ons helpen met het analyseren en begrijpen van de gebruik van deze website door u. Deze cookies worden alleen gebruikt als u daar toestemming toe geeft. U heeft ook de mogelijkheid om uzelf uit te sluiten voor deze cookies. Dit zal echter effect hebben op uw gebruikerservaring.
Noodzakelijke cookies zijn absoluut nodig voor het functioneren van de website. De cookies in deze categorie zorgen alleen voor de veiligheid en het functioneren van deze website . Deze cookies bewaren geen persoonlijke gegevens
Deze cookies zijn niet strict noodzakelijk, maar ze helpen de Kanttekening een beter beeld te krijgen van de gebruikers die langskomen en ons aan te passen aan de behoeftes van onze lezers. Hiervoor gebruiken wij tracking cookies. Bij het embedden van elementen vanuit andere websites zullen er door deze sites ook cookies worden gebruikt.
