Na oud-minister en voormalig Erdogan-adviseur Fatma Kaya worden ook andere vertrouwelingen van de AKP beschuldigd van handel met voorkennis. Ook de huidige minister van Gezin en Sociale Zaken, Mahinur Özdemir Göktas, ligt onder vuur. Volgens de oppositie zou zij via haar vader betrokken zijn bij verdachte transacties ter waarde van 17 miljoen dollar. Dat meldt de nieuwssiteTurkish Minute.
Göktaş werpt de beschuldigingen verre van zich. ‘Ik veroordeel degenen die deze laster produceren en verspreiden, evenals degenen die zich hiervoor laten gebruiken. Ikzelf en mijn familieleden hebben geen enkele betrokkenheid bij of link met de betreffende gebeurtenissen. Geen enkel familielid van mij heeft ook maar één cent aan transacties in de betreffende fondsen, noch is er een geregistreerde rekening’, aldus Göktas.
Volgens Yeni Parti, een afsplitsing van de seculiere CHP, zou de vader van Göktas aandelen ter waarde van 9,5 miljoen dollar hebben gekocht en deze vlak voordat de koersen kelderden met voorkennis hebben verkocht voor 17 miljoen dollar. Ook in de zaak rond Fatma Kaya zou sprake zijn van dergelijke transacties. Göktas ontkent de beschuldigingen. Volgens haar gaat het om personen die toevallig dezelfde naam hebben als haar vader. ‘Dat is alles’, aldus Göktas.
Ook de minister van Handel, Ömer Bolat, zou fors hebben gecasht voordat de aandelencrisis in september uitbrak. Dat beweert journalist Murat Agirel van de linkse zender Sözcü TV, tegen wie direct een gerechtelijke procedure is gestart wegens het verspreiden van ‘desinformatie’. De journalisten Ismail Saymaz en Saban Sevinç, die eveneens berichtten over het fondsenschandaal, zijn door de rechtbank opgeroepen vanwege ‘desinformatie’.
Met dit nieuwste corruptieschandaal waarbij de AKP betrokken is, zouden vertrouwelingen van Erdogan zich voor twintig miljard euro hebben verrijkt. Volgens Turkije-experts diede Kanttekening sprak, is corruptie een ‘systemisch probleem’ in de Turkse politiek.
Opvallend is dat dit fondsenschandaal in Turkije aan het licht komt nadat een corruptieonderzoek is gestart naar de voormalige burgemeester van Ankara, Melih Gökçek. Vermoedelijk hangt hij de vuile was van andere AKP’ers buiten om zelf buiten schot te blijven. Fatma Kaya, die zelf ook nog wordt onderzocht, dreigde daar eveneens mee, maar zij moet nu toch getuigen.
Het leek een gesloten hoofdstuk. Na maanden van protest, politieke ruzie en juridisch getouwtrek mocht het Islamitisch Centrum Barendrecht (ICB) blijven. Maar dit voorjaar laaide het conflict opnieuw op. Dit keer ging het niet om de vraag óf het centrum mocht blijven, maar hoeveel ruimte het mocht gebruiken. De strijd om de begane grond werd zo een nieuw hoofdstuk in een dossier dat Barendrecht diep heeft verdeeld.
De lokale verkiezingen, het gesprek bij de bushalte en zelfs de verjaardagspartijtjes bij de buren: overal waar je kwam, was de kwestie een heet hangijzer en iedereen leek een mening te hebben over het islamitisch centrum in Barendrecht, de gemeente aan de grens met Rotterdam-Zuid.
Het van oorsprong christelijke dorp is de afgelopen jaren een populair toevluchtsoord gebleken voor starters die de huizenprijzen in de grote buurstad niet meer konden ophoesten. In Barendrecht waren de prijzen nog redelijk én je woonde nog altijd in de buurt van de grote stad of het ouderlijk huis.
Maar zoals elke demografische verandering bracht dit ook een culturele verandering teweeg. Barendrecht werd diverser. De mensen die er al hun hele leven woonden, soms in het huis dat hun ouders hadden gekocht, kwamen nu mensen tegen met een achtergrond die zich buiten Barendrecht – en soms ook buiten Nederland – had gevormd. De talloze kerken die het dorp tekenen, bleken niet voor alle inwoners geschikt. Er ontstond behoefte aan andere gebedshuizen.
Cihat Demir
En toen was daar het Islamitisch Centrum Barendrecht – een plek waar moslims kunnen bidden, kinderen lessen kunnen volgen en mensen samen kunnen komen. ‘Een huis waar moslims rust vinden en naartoe gaan voor het vrijdagsgebed’, legt Cihat Demir uit.
Demir verhuisde in januari naar Barendrecht. Hij vond er een nieuw thuis, waar hij en zijn vrouw aan een gezin begonnen. ‘Op vrijdag ga ik als Nederlandse moslim naar het vrijdaggebed in het ICB. Een fijne plek, met mensen die betrokken zijn bij de buurt’, vertelt hij. ‘En lekker dichtbij. Als het ICB er niet was, zou ik naar Rotterdam-Zuid moeten en dat is toch een stuk verder weg.’
‘Islamieten, parasieten’
Maar de komst van een moskee in Barendrecht bracht niet voor iedereen rust en bezinning. Er werden groepen opgericht om bezwaar te maken. Er werden leuzen op de grond gekalkt als ‘islamieten, parasieten’. Ook de gemeente kwam tegenover het islamitisch centrum te staan. In juni 2025 legde de gemeente een dwangsom op van 20.000 euro, omdat de religieuze activiteiten ‘niet pasten binnen de toen geldende planologische regels voor het terrein’. Het was het begin van een slepend dossier dat de gemeente polariseerde.
Het liep van kwaad tot erger, vertelt een vrouw die haar hond uitlaat in de wijk tegenover het bedrijventerrein. ‘Ik zag het probleem niet, maar veel van mijn buren waren van mening dat de moskee er niet mocht zijn. De gesprekken die we normaal gesproken hadden over onze honden, gingen nu alleen nog maar over de moskee. Op een gegeven moment werd ik gevraagd om mee te gaan naar de gemeente om ons bezwaar te laten horen. Maar ik had helemaal geen bezwaar.’ Liever noemt ze haar naam niet. De onderlinge verhoudingen zijn nog steeds niet best.
Ook de man verderop in de straat, eveneens met hond, wil niet met zijn naam in de krant. Hij blijkt echter van het andere kamp: hij is tegen de komst van de moskee. Barendrecht is een christelijk dorp en daar past deze moskee niet bij. Een kerk op dezelfde plek zou geen probleem zijn, maar ‘zij’ komen van buitenaf, legt hij uit.
Bovendien had hij last van de moskeegangers. Ze reden door zijn straat en parkeerden op plekken die niet voor hen bedoeld waren. Hij was het die – samen met andere tegenstanders – in 2025 naar de gemeente was gestapt, omdat deze naar zijn mening niet genoeg deed om het islamitisch centrum tegen te werken. Maar daar was hij op aangesproken door een stel jongeren en sindsdien houdt hij zich rustig, aldus de bewoner.
Machtsspel
Dat de politiek te weinig deed tegen het islamitisch centrum, valt moeilijk vol te houden gezien de gebeurtenissen die volgden. In juli 2025 won het ICB een procedure tegen de gemeente. De rechter oordeelde in het voordeel van het centrum, waarna het ICB de activiteiten kon voortzetten. Maar hiermee was het conflict niet beëindigd. Volgens de gemeente was uit de uitspraak niet duidelijk om welke delen van het gebouw het ging. De begane grond, zo stelde de gemeente, mocht niet worden gebruikt. Het was inmiddels begin 2026 en de begane grond was het nieuwe slagveld geworden, slechts enkele maanden voor de lokale verkiezingen.
‘We leven niet meer in de Middeleeuwen, overal in Nederland staan moskeeën’
Barendrechter Wim Eggens kan zich nog altijd opwinden over de absurditeit van de discussie. ‘Moeten ze dan een ladder tegen de muur zetten om naar boven te komen?’ Ook hij heeft een groot deel van zijn leven in het dorp gewoond en durft zich gerust ‘een echte Barendrechter’ te noemen. Maar wat hem betreft geldt dat voor iedereen die er komt wonen. ‘Dat het van oorsprong een christelijk dorp is, klopt wel, maar inmiddels kent het meerdere geloofsgemeenschappen en daar kan er prima nog eentje – wat zeg ik – nog wel tien bij.’
Discriminerende leuzen in Barendrecht. Beeld: Wim Eggens
Eggens schreef meerdere ingezonden brieven naar de lokale krant De Schakel om zijn medebewoners bewust te maken van dit ‘kleine denken’, want uiteindelijk is het een kwestie van onverdraagzaamheid, zegt hij. ‘Met overlast heeft het echt niets te maken. Barendrecht is een rijke gemeente, het ziet er keurig uit, we hebben niets te klagen.’
Maar het ergst vindt hij nog dat er in Barendrecht zo’n vruchtbare bodem is voor dit kleine denken, dat op zijn beurt weer een voedingsbodem vormt voor een partij als Echt voor Barendrecht (EvB), de grootste partij in de gemeente. Daarom bracht hij in maart, bij de lokale verkiezingen, een proteststem uit op de splinternieuwe partij Samen voor Barendrecht (SvB), die was opgericht uit onvrede over de manier waarop burgers tegen elkaar werden uitgespeeld.
Samen voor Barendrecht
Eggens bleek niet de enige die dit deed. De gemoederen waren zo hoog opgelopen dat er behoefte was aan een nieuw geluid, en dat vertolkte SvB. Hoewel de partij slechts enkele weken voor de verkiezingen werd opgericht, won ze een zetel in de gemeenteraad. EvB was nog steeds de grootste partij, maar het tegengeluid groeide. Een motie van PvdA-GroenLinks en VVD, die het college vroeg opnieuw te kijken naar de proportionaliteit van de regels waaraan het ICB werd onderworpen, werd met een nipte meerderheid aangenomen.
Wim Eggens
Bovendien bleek het dossier ook een splijtzwam binnen EvB. Een aantal partijprominenten stopte en sloot zich later aan bij Samen voor Barendrecht. Een van hen was Willem Booij. Hij was al acht jaar lid, maar de manier waarop de partij omging met het islamitisch centrum kon hij niet verkroppen. ‘De intentie van de partij was altijd om te staan voor wat goed was voor Barendrecht, maar door het ICB-dossier kreeg ik in de gaten dat dit niet gold voor iedere Barendrechter’, vertelt hij.
‘Ik zag het anders. Als raadslid maakte ik een afspraak met het ICB-bestuur, want in die positie dien je goed geïnformeerd te zijn over de dossiers. Dat werd me niet in dank afgenomen. Ik besloot de partij te verlaten en even later werd ik benaderd door een nieuwe partij. Er waren mensen van het islamitisch centrum bij betrokken, maar ook anderen. Inmiddels is het een brede partij die dwars door gemeenschappen heen loopt, in tegenstelling tot EvB, dat zich te veel afzet tegen mensen met een andere cultuur of geloofsovertuiging. Dit sprak me aan.’
Partijleider Demir
Aan Cihat Demir werd gevraagd of hij de fractie wilde gaan leiden. ‘Ik moest er echt even over nadenken. Ik woonde er net en moest nog landen. Maar op een gegeven moment zat ik naast een Barendrechter die me vertelde dat hij zich niet meer veilig voelde in Barendrecht, omdat de moskee zo onrechtvaardig was bejegend door de gemeente. Dat was de druppel. Toen wilde ik echt iets doen om dat te veranderen’, vertelt de kersverse politicus.
‘We zijn niet links, niet rechts, maar Barendrechts’
Maar het was zeker niet de enige reden om voor SvB te kiezen, benadrukt hij. ‘We willen vooral iets doen aan de enorme afstand tussen de inwoners van Barendrecht en het gemeentebestuur. Als iemand zich onrechtvaardig behandeld voelt, dan komen we voor diegene op, ook als het over een kerk of synagoge gaat. De partij bestaat uit moslims en niet-moslims. We zijn niet links, niet rechts, maar Barendrechts.’
‘Als er mensen zijn die echt overlast ervaren van de moskee, dan moeten we dat natuurlijk serieus nemen’, antwoordt hij op de vraag of dat ook voor de critici geldt. ‘Maar wat ik zie, is dat het bestuur tijdens gebedsdiensten heel hard zijn best doet om het verkeer in goede banen te leiden en ervoor te zorgen dat bezoekers parkeren op de aangegeven plekken. Dat doen ze gewoon heel goed’, zegt Demir.
‘Natuurlijk is Barendrecht van oorsprong een christelijk dorp, maar dat betekent niet dat er geen moskee mag zijn. We leven niet meer in de middeleeuwen. Overal in Nederland staan moskeeën en dat gaat ook gewoon goed. Gelukkig zijn er ook mensen binnen de christelijke gemeenschap die er zo over denken.’
Angst voor het onbekende
‘Het is gewoon de angst voor het onbekende’, zegt Booij. ‘Het is echt niet zo dat de mensen die hier wonen de moskeegangers onaardig vinden, maar ze kennen elkaar niet en ze zijn bang om de situatie die ze altijd hebben gekend, kwijt te raken. Het zou goed zijn om gewoon eens bij elkaar naar binnen te stappen. Dan zie je dat het allemaal wel meevalt.’
Willem Booij
Wat de politieke twist betekent voor het islamitisch centrum, blijft voorlopig onduidelijk. De gemeenteraad vroeg het college opnieuw te kijken naar de proportionaliteit van de besluitvorming rond het ICB, maar dat leidde vooralsnog niet tot een oplossing. In juni hield het college, na een nieuwe juridische toets, vast aan zijn standpunt dat het gebruik van de begane grond mocht worden verboden.
‘Wij vinden dat de wethouder dit dossier niet goed heeft aangepakt’, besluit Demir. ‘Er ligt een aangenomen motie en het college heeft zelf een oplossing aangedragen, maar de verwachtingen zijn onvoldoende waargemaakt. Als die oplossing juridisch lastig blijkt, verwachten wij een heldere uitleg en een concreet alternatief. Mensen telkens in onzekerheid laten, schaadt het vertrouwen.’
Een Amerikaanse immigratieagent heeft donderdag in New York een man neergeschoten. Zijn vijfjarige kind zat op dat moment in de auto. Burgemeester Mamdani reageert woedend.
Het incident vond plaats tijdens een arrestatieactie in de wijk Marble Hill, in het noorden van de stad. De man raakte gewond aan zijn nek en werd naar het ziekenhuis gebracht. Hij was volgens de politie bij bewustzijn. Het kind bleef ongedeerd.
De Amerikaanse immigratiedienst ICE wilde de man, afkomstig uit de Dominicaanse Republiek, aanhouden vanwege een eerdere veroordeling voor diefstal en andere strafrechtelijke verdenkingen. Volgens het Amerikaanse ministerie van Binnenlandse Veiligheid heeft hij banden met de straatbende Trinitarios. Over wat er precies aan de schietpartij voorafging, verschillen de verklaringen.
De schietpartij leidde tot protesten in de buurt en bij het ziekenhuis waar de man werd behandeld. Burgemeester Zohran Mamdani veroordeelde het optreden van ICE en zei president Donald Trump te willen vragen de immigratiecontroles in de stad te beëindigen. Ook gouverneur Kathy Hochul drong aan op opheldering en vroeg om eventuele camerabeelden van de schietpartij openbaar te maken.
De schietpartij voedt de kritiek op het verscherpte immigratiebeleid van de regering-Trump en het gewelddadige optreden van federale immigratieagenten. Eerdere schietincidenten door immigratie- en grensbewakingsagenten, waaronder de twee dodelijke schietpartijen in Minneapolis in januari, leidden eveneens tot landelijke protesten.
Het Amerikaanse ministerie van Defensie wil de executie van Nidal Hasan live uitzenden. De legerpsychiater vermoordde in 2009 dertien mensen op Fort Hood. Het wordt de eerste openbare terechtstelling in de Verenigde Staten sinds 1936.
Hasan zal op 3 december door een vuurpeloton terechtgesteld worden, een methode die in de Verenigde Staten sinds de herinvoering van de doodstraf in 1976 slechts zes keer is toegepast. Voor militaire executies is goedkeuring van de president vereist. Die is inmiddels verleend door Donald Trump, een uitgesproken voorstander van de doodstraf.
Minister van Defensie Pete Hegseth zegt dat de executie live zal worden uitgezonden: ‘We zullen ervoor zorgen dat de mensen het kunnen bekijken. Dat het openbaar is. Want mensen moeten begrijpen dat dit soort dingen ernstige gevolgen hebben.’
Als Hasan wordt terechtgesteld is dat de eerste legerexecutie sinds 1961. De laatste militair die door het leger werd terechtgesteld was John A. Bennett. Hij werd opgehangen in Fort Leavenworth, Kansas, vanwege de verkrachting van een 11-jarig meisje. President John F. Kennedy weigerde Bennett gratie te verlenen.
Vorige week werd de 50-jarige Christa Pike wereldnieuws, die in de staat Tennessee tweemaal vergeefs een dodelijke injectie kreeg toegediend. Pike pleegde op 18-jarige leeftijd een gruwelijke moord, waarvoor ze de doodstraf kreeg. Ze heeft meer dan dertig jaar op haar executie moeten wachten, die ook nog eens mislukte.
Pike ligt nu in het ziekenhuis, verward en met ernstige verwondingen. Volgens het Death Penalty Information Center is zij de eerste terdoodveroordeelde die een injectie overleefde. Haar advocaten melden dat ze nauwelijks haar armen kan bewegen, longontsteking heeft en aan bed is vastgebonden. En ze is boos. Een rechter heeft de staat opgedragen alle materialen uit de executieruimte te bewaren als bewijsmateriaal.
In de Verenigde Staten zijn er drie doodstrafstelsels. Allereerst is er de doodstraf op deelstaatniveau. Amerikaanse staten bepalen staten zelf of de doodstraf bestaat en welke methode wordt gebruikt. Enkele Democratische staten aan de oostkust hebben de doodstraf afgeschaft, Republikeinse staten in de Midwest en de Deep South (de Bible Belt) blijven aan de doodstraf vasthouden en executeren regelmatig gevangenen. In 2025 werden 47 gevangenen terechtgesteld, waarvan 19 in Florida, 5 in Taxas en 5 in Alabama.
Daarnaast bestaat er de doodstraf op federaal niveau. Sinds de herinvoering van de doodstraf in 1976 zijn er ‘slechts’ 16 mensen geëxecuteerd. De laatste veroordeelde die werd terechtgesteld was Dustin John Higgs, een 48-jarige zwarte man die medeplichtig was aan een moord in Maryland. Deze staat heeft de doodstraf afgeschaft, maar de moord vond plaats op federaal terrein.
Ten slotte bestaat er dus het militaire systeem, dat alleen geldt voor leden van de strijdkrachten en eigen procedures kent, waaronder het vuurpeloton voor Hasan.
Een gesprek met iemand die anders naar Israël-Palestina kijkt, is ‘niet per se het leukste van je leven’, zegt Oumaima Al Abdellaoui. Maar zo blijf je elkaar wel als mens zien.
Een paar dagen na 7 oktober 2023 was Oumaima Al Abdellaoui in de ambtswoning van de Amsterdamse burgemeester Femke Halsema. De burgemeester had Joden en moslims uit Amsterdam en daarbuiten uitgenodigd. Door het escalerende geweld in het Midden-Oosten waren de spanningen hoog opgelopen.
Al Abdellaoui (24), studente pedagogiek, twijfelde of ze wel wilde gaan, maar liet zich uiteindelijk door een bekende ‘overhalen’. Na de toespraak van de burgemeester had ze daar alweer spijt van. Halsema sprak volgens haar ‘vooral over de aanslag van Hamas’. Die aanslag was ‘verschrikkelijk’, zegt Al Abdellaoui, maar stond volgens haar niet op zichzelf.
Toch bracht de avond in de ambtswoning ook iets goeds voort. Al Abdellaoui ontmoette er Selma Boulmalf, Boaz Cahn en Noa Duizend: een andere moslima en twee Joodse jongeren. Samen besloten ze zich in te zetten voor vrede en onderling begrip en richtten ze Deel de Duif op. Sindsdien geven ze workshops en gaan ze op uitnodiging in gesprek met mensen op scholen, bij bedrijven en andere organisaties.
In dit interview spreekt Al Abdellaoui niet namens Deel de Duif, maar op persoonlijke titel.
Je zei dat je moeite had met wat Femke Halsema zei. Wat stoorde je?
‘Ze benadrukte vooral hoe verschrikkelijk de terreuraanslag was. Dat was die ook, maar ik heb er moeite mee als we de tijdlijn op 7 oktober laten beginnen. Je kunt mensen niet jarenlang hun rechten ontnemen, onderdrukken en in een openluchtgevangenis laten leven en dan verbaasd zijn dat daar geweld uit voortkomt.’
Waar begint die tijdlijn volgens jou?
‘Bij de aanloop naar de stichting van Israël. Het is niet normaal om ergens waar mensen wonen een vlag in de grond te planten en te zeggen: wij gaan hier een nieuwe staat creëren. Even heel gechargeerd gezegd. De stichting van Israël heeft een cyclus van geweld in gang gezet die tot op de dag van vandaag voortduurt.’
Wat ging er door je heen toen je op 7 oktober hoorde over de aanval van Hamas?
‘Ik was verdrietig. Ik voelde pijn en rouw om de onschuldige mensenlevens die verloren zijn gegaan. Tegelijkertijd voelde ik frustratie over hoe anders er wordt gereageerd als er Palestijnse slachtoffers vallen. Ik dacht ook meteen: de reactie van Israël gaat heftig zijn. Ze laten het hier niet bij.’
Hoezo dacht je dat?
‘Omdat ik weet wat voor vernietigingskracht het Israëlische leger heeft. Ook vóór 7 oktober was er al geweld tegen Palestijnen en was Gaza een openluchtgevangenis.
‘Soms moet ik mezelf tegenhouden om niet alles op de voet te blijven volgen’
‘Ik had natuurlijk niet kunnen voorspellen dat het een genocide zou worden. Maar die vernietigingskracht werd in de weken daarna al snel zichtbaar. Iedereen werd gedood, platgebombardeerd. Jong, oud, vrouw, man. Schuldig, niet schuldig. Hamas, geen Hamas.’
Wat voelde je in de eerste maanden van de Israëlische reactie?
‘Machteloosheid. Wij hebben het geluk dat we hier geboren zijn. Het is ook maar toeval dat wij niet in een oorlogsgebied wonen. Mensen maken daar vreselijke dingen mee en je kunt er bijna niks aan doen.
‘Ik heb zoveel vreselijke beelden uit Gaza gezien, zoveel heftig leed. Soms moet ik mezelf tegenhouden om niet alles op de voet te blijven volgen. Het verlamt me bijna en maakt het moeilijk om hoopvol te blijven.
‘Toch moet ik mezelf daar weer uit slepen. Daar voel ik me dan schuldig over. Ik heb het privilege om die beelden opzij te zetten en door te gaan met de waan van de dag, terwijl dit voor andere mensen de dagelijkse realiteit is. Zij kunnen daar niet aan ontsnappen.
‘Ik zag ook wat het hier met mensen deed. Daar hield ik mijn hart voor vast. Moslims en Joden kregen de schuld van wat er gebeurde. Tegelijkertijd dacht ik: mensen krijgen hier te maken met verbale en soms fysieke agressie. Dat is heftig, maar in Israël-Palestina worden mensen vermoord.’
Ook elders in de wereld is veel leed, zoals in Soedan en Congo.
‘Ja. Alleen komt wat er in Israël-Palestina gebeurt iets dichterbij, omdat ik daar al van jongs af aan mee bezig ben.’
Hoe komt dat?
‘Ik heb gewoon een sterk gevoel voor rechtvaardigheid. Ik denk dat het daarvan komt. En wat daar gebeurt, speelt al heel lang. Ik vind het moeilijk om er een naam aan te geven. Het is geen conflict, geen oorlogssituatie. Het is een probleem, een heel groot probleem.
‘En ik ben natuurlijk ook moslima. De Al-Aqsa-moskee in Jeruzalem heeft een bijzondere plek binnen de islam. Wij vereren geen gebouwen of moskeeën, maar er zijn drie heilige moskeeën waarvoor je een reis mag ondernemen en Al-Aqsa is daar één van.’
Speelt er nog meer?
‘Er valt ook een vergelijking te trekken met de positie van moslims hier. Dat gevoel een tweederangsburger te zijn, herken ik bij Palestijnen. Daar is de situatie natuurlijk veel erger dan hier in Nederland. Maar wie zegt dat dit geen voorbode is van hoe het er op een dag ook bij ons aan toe kan gaan? Als ik kijk naar de maatschappelijke ontwikkelingen en het politieke klimaat van de afgelopen jaren, maak ik me daar grote zorgen over.’
Kijken jullie binnen Deel de Duif hetzelfde naar Gaza?
‘Binnen Deel de Duif heeft iedereen er een eigen mening over. Onze overeenkomsten gaan vooral over wat we in Nederland zien en wat hier zou moeten gebeuren.’
Het lijkt me moeilijk om verbinding te zoeken met mensen die heel anders over Palestina denken
‘Ja, hartstikke moeilijk. Maar ik heb de afgelopen jaren geleerd dat iedereen zijn eigen waarheid heeft. We zijn allemaal opgevoed in een ander huis, met andere verhalen en een ander rugzakje. We lezen andere nieuwsbronnen en krijgen op sociale media verschillende dingen te zien.
‘Het is ook wel een beetje de Hollandse cultuur om op je eigen eilandje te gaan leven’
‘Laat ik het zo zeggen: ik houd mensen minder verantwoordelijk voor de denkbeelden die zij hebben, omdat die ook het gevolg kunnen zijn van een samenloop van omstandigheden. Daar heb ik meer begrip voor gekregen.
‘Dat neemt niet weg dat ik nog steeds vind dat mijn waarheid de waarheid is. Ik vind ook dat mensen de verantwoordelijkheid hebben om hun visie te verbreden, zich in te lezen in wat er in Palestina is gebeurd, wat er nu gebeurt en mogelijk gaat gebeuren.’
En als mensen dat niet doen?
‘Daar heb ik moeite mee, maar ik kan niemand dwingen. Het komt volgens mij ook doordat we hier in een bevoorrechte positie zitten: je leeft niet in zo’n situatie en hebt er dus geen last van. Tot het escaleert.’
Heb je het gevoel dat je met Deel de Duif iets bereikt?
‘Ik mag hopen van wel. Ik denk dat ik mezelf anders niet in de spiegel kan aankijken. Ik heb een sterk moreel kompas. Als ik het idee heb dat ik geen impact meer heb, kan ik er ook niet mee doorgaan.
‘Tegelijkertijd zie ik dat de samenleving splijt. Er zijn zoveel hete hangijzers. Het is ook wel een beetje de Hollandse cultuur om op je eigen eilandje te gaan leven. Daar maak ik me zorgen over.
‘Ik hoop dat we laten zien dat je het met elkaar oneens kunt zijn en toch met elkaar kunt praten. Dat is niet per se het leukste gesprek van je leven, maar soms is zo’n gesprek nodig om elkaar als mens te blijven zien en met elkaar om te kunnen gaan en samen te werken. Wij doen dat aan de hand van een aantal regels en een methode.
‘Jaren geleden zou ik het bijvoorbeeld heel moeilijk hebben gevonden om in gesprek te gaan met iemand die pro-Israëlisch is en echt een hardcore zionist. Nu kan ik dat wel. Dat betekent niet dat ik er niet meer tegen ben. Ik vind het nog steeds een heel foute ideologie, maar ik begrijp beter waar die houding vandaan komt.’
De hernieuwde discussie over een mogelijk verbod op ritueel slachten kreeg deze week een lugubere wending, nadat voetbalcommentator Johan Derksen zich ermee bemoeide.
Derksen is fel tegen ritueel slachten en kan het niet verkroppen dat de politieke partij Denk zich opwerpt als verdediger hiervan. ‘We zullen die meneer van Denk als proefkonijn de strot doorsnijden, om te testen of het pijn doet’, zei hij geïrriteerd. ‘Onverdoofd dieren slachten hoort niet in Nederland thuis. Het komt allemaal door de oprukkende islamisering.’
Dogukan Ergin van Denk voelde zich aangesproken heeft aangifte gedaan tegen Derksen, omdat hij de grove uitlatingen beschouwd als een oproep tot geweld. ‘Dit gaat alle perken te buiten’, schrijft hij op LinkedIn. Hij heeft ook een filmpje aan de kwestie gewijd. ‘Dit is dus wat er gebeurt als je opkomt voor de rechten van minderheden’, zegt hij vanuit zijn werkkamer in Den Haag.
‘Ritueel slachten is een grondrecht van moslims’, meldt Ergin zichtbaar aangedaan. ‘Dit raakt mij als mens, dit raakt mijn werk als Tweede Kamerlid, maar dit raakt ook de samenleving.’ De uitlatingen van Derksen zijn onacceptabel, vindt hij.
De discussie over onverdoofd ritueel slachten (zowel halal als koosjer, van dieren voor de goede orde) speelt al decennia in Nederland. De Partij voor de Dieren (PvdD) stelt sinds haar intrede in de Tweede Kamer in 2006 dat religieuze vrijheid niet mag prevaleren boven dierenwelzijn.
Toenmalig Marianne Thieme diende in 2008 een initiatiefwetsvoorstel in voor een verbod op onverdoofd slachten. Hoewel dit in 2011 door de Tweede Kamer werd aangenomen, sneuvelde het in 2012 in de Eerste Kamer vanwege zorgen over de godsdienstvrijheid. Het debat is nu opnieuw opgelaaid. Bij monde van staatssecretaris Dierenwelzijn Silvio Erkens (VVD) staat het kabinet open voor een verbod op de rituele slacht, aldus de Volkskrant.
DENK maakt zich grote zorgen over de toenemende explosies in Amsterdam Nieuw-West tussen rivaliserende groepen. Een groot deel van de achterban van de partij woont in dit stadsdeel. DENK vraagt om meer aandacht vanuit de centrale politiek, om de openbare orde te herstellen.
‘Jongeren dagen elkaar online uit, delen beelden van geweld en poseren met wat op zware wapens lijkt. Dat is niet alleen beangstigend, het kan ook andere jongeren meesleuren in de criminaliteit’, zegt een bezorgde Sheher Khan in de raad. Hij wil dat burgemeester Femke Halsema daadkrachtig optreedt tegen het geweld, op straat maar ook op sociale media. Khan pleit voor het zo snel mogelijk verwijderen van deze content.
Dat is een goedbedoeld idee, maar in de praktijk weerbarstig. Naast strafrechtelijke procedures spelen de regels van socialemediaplatforms een rol, die zich vaak beroepen op de vrijheid van meningsuiting. Khan erkent dat het probleem dieper ligt dan enkel de online content en pleit daarom ook voor meer jongerenwerk.
Opvallend is dat de explosies zich concentreren in een van de meest achtergestelde buurten van Amsterdam Nieuw-West, waar steeds meer mensen met een laag inkomen wonen. Dit komt omdat de rest van de stad gentrificeert (het opwaarderen van woningen in een achterstandswijk, waardoor rijkere bewoners de oorspronkelijke arme bewoners verdringen).
De verdeling van sociale huurwoningen in Amsterdam is ongelijk over de stad verspreid. Waar in stadsdelen als Nieuw-West, Amsterdam-Noord en Zuidoost relatief veel sociale huurwoningen te vinden zijn, is het aandeel in andere delen van de stad vaak aanzienlijk lager (CBS StatLine, 2025). Daar komen ook bijna geen explosies voor van rivaliserende groepen jongeren.
De politie heeft gisteravond een einde gemaakt aan een pro-Palestijnse demonstratie in het centrum van Amsterdam. Betogers hadden een spandoek meegenomen met de tekst ‘We support Hamas’.
De ongeveer 150 betogers begonnen hun demonstratie op de Dam en liepen daarna naar de Stopera, het Amsterdamse gemeentehuis. Ze droegen Palestijnse vlaggen en sjaals en scandeerden leuzen als ‘Long live the 7th of October‘ en ‘Palestine will be free, from the river to the sea‘, aldus Het Parool. Volgens een woordvoerder van de politie zijn deze uitlatingen niet strafbaar. Ook het groene spandoek met de tekst ‘We support Hamas’ is dat niet.
De Amsterdamse burgemeester Halsema reageerde niettemin geschokt. ‘Het doet ons verdriet dat de Dam op deze dag hiervoor gebruikt is’, liet ze via een woordvoerder weten. Ze spreekt verder van ‘verschrikkelijke uitingen’ die ‘shockerend en onsmakelijk’ zouden zijn.
De politie maakte op het plein voor de Stopera een einde aan de demonstratie, om eventuele wanordelijkheden te voorkomen.
Op social media krijgen de demonstranten kritiek en bijval. ‘De betogers, die een spandoek meedroegen met de tekst ‘We support Hamas’, liepen een mars door het centrum naar het stadhuis. Wat en volslagen idioten. Ze doen de Palestijnse zaak slechts kwaad’, schrijft voormalig PvdA-Kamerlid Jo Horn boos op BlueSky.
Maar niet iedereen is het met hem eens. ‘Als de Israëlische staat ongestraft etnisch mag blijven zuiveren dan vind ik het niet zo raar dat jongeren naar Hamas buigen. We hebben mensen die ergere dingen roepen in onze Kamer zitten…’
7 oktober is een gevoelige datum om een demonstratie te organiseren, want op 7 oktober 2023 viel de Palestijnse beweging Hamas Israël aan, met zo’n 1.200 doden tot gevolg. De Israëlische vergeldingsactie, die ook op 7 oktober 2023 begon, mondde echter uit in een bloedige genocide, die aan meer dan 70.000 Palestijnen het leven heeft gekost.
Maand van de geschiedenis |Afro-Amerikaanse gevechtspiloten, de Tuskegee Airmen, hebben hun steentje bijgedragen aan de bevrijding van Europa. Deze wereldberoemde helden zijn in Nederland nagenoeg onbekend.
De Tuskegee Airmen waren de Afro-Amerikaanse gevechtspiloten die ook een aandeel hadden in de bevrijding van Europa. In Nederland zijn ze vrijwel onbekend, wat komt omdat deze zwarte piloten in Italië gelegerd waren en hun missies uitvoerden boven Tsjecho-Slowakije, Oostenrijk, Hongarije, Polen en Duitsland.
De Tuskegee Airmen kwamen van Tuskegee University in de Verenigde Staten, de eerste zwarte universiteit. Ze werden, net als zwarte soldaten in het Amerikaanse leger, gediscrimineerd. Tijdens de Eerste Wereldoorlog mochten zwarten geen piloot worden bij de Amerikaanse luchtmacht. De eerste Afro-Amerikaanse gevechtspiloot, Eugene Bullard, vloog daarom in dienst van de Franse luchtmacht. Dankzij de lobby van de National Association for the Advancement of Colored People werden de discriminerende bepalingen tegen zwarten in de luchtmacht in 1939 deels opgeheven, met als gevolg dat toen de Verenigde Staten in de Tweede Wereldoorlog verzeild raakten er ook een groep zwarte gevechtspiloten klaar stond om tegen de nazi’s te vechten.
Op 24 maart 1945 begeleidden de Red Tails een grote groep bommenwerpers tot diep in Duitsland
De Amerikaanse luchtmacht was raciaal gesegregeerd. De zwarten hadden dus hun eigen groep en waren niet gemixt in eenheden met witte piloten. Ook waren er relatief weinig zwarte piloten. De Tuskegee Airmen werden niet meteen ingezet. Dat gebeurde pas in 1943 in Noord-Afrika. De Afro-Amerikaanse piloten vlogen in P40’s en P39’s, toen verouderde vliegtuigen, en hadden als taak om gronddoelen uit te schakelen. In Italië kregen ze meer taken en uiteindelijk ook betere vliegtuigen: eerst de P47 Thunderbolt, daarna de P51 Mustang.
Om zich te onderscheiden van de andere P51’s verfden de Tuskegee Airmen de staarten van hun vliegtuigen rood. Daar komt de bijnaam Red Tails vandaan. De Red Tails kregen als taak Amerikaanse bommenwerpers te begeleiden. In tegenstelling tot veel andere escortjagers bleven de Red Tails zich altijd aan de missie houden en de bommenwerpers beschermen, in plaats van dat ze voor persoonlijke eer en glorie Duitse jachtvliegtuigen gingen achtervolgen en de bommenwerpers onbeschermd achterlieten. Hierdoor kregen ze het respect van de andere piloten, die aanvankelijk helemaal niet wisten dat de Red Tails gevlogen werden door zwarte piloten.
Op 24 maart 1945 begeleidden de Red Tails een grote groep bommenwerpers tot diep in Duitsland. Ze werden aangevallen door de eerste straaljagers, de roemruchte Me 262’s. De zwarte piloten wisten echter hun mannetje te staan en haalden enkele straaljagers neer.
Op 1 oktober was het precies vijf jaar geleden dat in de Libische hoofdstad Tripoli duizenden migranten en vluchtelingen tijdens een grootschalige razzia uit hun woningen en onderkomens werden gehaald. Velen van hen belandden in de beruchte detentiecentra. Libië is voor velen nog altijd een plek van geweld, uitbuiting en detentie en Europa houdt dat systeem mede in stand, stellen getuigen en experts tijdens een herdenkingsbijeenkomst in Brussel.
In de vroege ochtend van 1 oktober 2021 omsingelden Libische veiligheidstroepen en aan het ministerie van Binnenlandse Zaken gelieerde milities de wijk Gargaresh, waar veel migranten en vluchtelingen uit Sub-Sahara-Afrika woonden. Gewapende mannen drongen woningen en tijdelijke onderkomens binnen, schoten met scherp, vernielden bezittingen en namen duizenden mensen mee. Volgens Amnesty International werden uiteindelijk meer dan 5.000 mannen, vrouwen en kinderen opgepakt.
Onder degenen die aan de razzia ontsnapten, was de Zuid-Soedanese vluchteling David Yambio. Hij rende voor zijn leven, halfnaakt omdat hij geen tijd had gehad om zich aan te kleden, vertelt hij aan de toehoorders op het evenement in Brussel. Velen werden opgepakt en sommigen overleefden de razzia niet. Samen met de mensen die waren ontsnapt, bewoog hij zich naar het kantoor van de VN-vluchtelingenorganisatie UNHCR in Tripoli. Daar vroegen ze niet alleen om voedsel en andere hulp, maar vooral om bescherming en een veilige uitweg uit Libië. ‘Het was onze enige optie.’
Het werd het begin van de 100 Days Protest. Duizenden vluchtelingen en migranten verzamelden zich voor het UNHCR-kantoor en eisten evacuatie naar veilige landen, bescherming en een einde aan de detentie en het geweld. Uit die mobilisatie ontstond Refugees in Libya, dat in 2024 officieel werd geregistreerd als ngo om aandacht te vragen voor de situatie in de kampen.
Yambio is inmiddels algemeen directeur van de organisatie. In Espace Buen Vivir, de cultureel en maatschappelijk geëngageerde ontmoetingsplek in Brussel waar het evenement plaatsvindt, zit hij te midden van Julia Winkler van Sea-Watch en Iftach Cohen van advocatengroep Front-LEX, die Frontex aansprakelijk stelt voor het leed in de Libische kampen. Met z’n drieën weerspiegelen ze onbedoeld de verschillende stadia waarin vluchtelingen terecht komen tijdens hun zoektocht naar gerechtigheid.
Onderschepping op zee
Deze gerechtigheid is nog steeds ver te zoeken. Migranten en vluchtelingen die in Libië terechtkomen, verdwijnen in detentiecentra waar ze zonder proces en soms voor onbepaalde tijd worden vastgehouden. Er is sprake van overvolle cellen, een gebrek aan voedsel en medische zorg en van mishandeling, maar ook marteling, gedwongen arbeid en seksueel geweld. Sommige gevangenen verdwijnen spoorloos. Mensenrechtenorganisaties en de VN hebben de misstanden in de Libische detentiecentra herhaaldelijk gedocumenteerd.
Zwarte migranten en vluchtelingen zijn volgens getuigen extra kwetsbaar. ‘Als je zwart bent in Libië, zal niemand zich om je bekommeren en je in geen geval gaan helpen’, vertelt F.M., een vluchteling die momenteel vastzit in een van de kampen en liever anoniem blijft. In een videoboodschap aan de toehoorders vertelt hij dat hij meerdere keren probeerde Libië te ontvluchten, maar zonder succes. ‘Ik werd steeds weer onderschept op zee, door Frontex en de milities waarmee ze samenwerken.’
‘Als je zwart bent in Libië, zal niemand zich om je bekommeren´
Dat de kans groot is op zee te worden onderschept, kan Julia Winkler beamen. Ze werkt voor Sea-Watch, een organisatie die tot doel heeft om migranten op zee te redden en naar een veilige haven te brengen, maar hierin slagen ze nauwelijks. ‘Het is meestal een race tegen de speedboten van de Libische kustwacht.’
Winkler weet precies hoe het reilt en zeilt op de Middellandse Zee tussen Libië en Italië, waar jaarlijks tienduizenden migranten de oversteek wagen naar Europa, soms in rubberbootjes en met zwembandjes die een kind zou dragen in een peuterbadje, vertelt ze. Boven deze zee vliegen de drones van Europees grensbewaker Frontex. Deze drones detecteren de bootjes en sturen de coördinaten door naar de Libische kustwacht. Deze rukt uit om de migranten op te pikken en (terug) te brengen naar de Libische detentiecentra, waar ze worden vastgezet.
Op dezelfde Middellandse Zee varen ook de reddingsboten van Sea-Watch. ‘Als onze bemanning een boot met migranten aantreft, brengen we ze naar het Italiaanse eiland Lampedusa. Dit omdat sinds 2012 niet is toegestaan om een vluchteling naar een land te brengen waar hij of zij niet veilig is en in Libië is dat momenteel het geval.’
Toch stranden onderschepte migranten in de meeste gevallen in Libië en dit heeft alles te maken met Frontex, vertelt Winkler. ‘Frontex deelt de coördinaten van de gedetecteerde boot nu eenmaal eerder met de Libische kustwacht dan met ons.’ Dit is ook het geval als er sprake is van een boot in nood, gaat ze verder. ‘Het gebeurde bijvoorbeeld op 31 augustus dit jaar. Frontex stuurde een noodoproep uit over een boot die in gevaar verkeerde. Ons schip was klaar om te helpen en had de migranten kunnen redden. Maar Frontex gaf de coördinaten aan een Libische speedboot.’
V.l.n.r.: Iftach Cohen, de dagvoorzitter, David Yambio en Julia Winkler. Beeld: Majorie van Leijen
Soms krijgt Sea-Watch de coördinaten ook, maar nooit op tijd. ‘De Libische kustwacht is met haar speedboten altijd sneller dan wij met onze boten. Het is steeds weer een race, die we altijd verliezen. De informatie vanuit de drones van Frontex is cruciaal, maar als we deze niet krijgen kunnen we in de meeste gevallen het schip niet vinden.’
Medeplichtigheid Frontex
Desondanks ziet menig Europeaan in Frontex een noodzakelijk kwaad, of helemaal geen kwaad. Het agentschap is immers ontstaan vanuit de gedachte dat migratie een gevaar vormt voor de Europese samenleving en dit gevaar moet worden bestreden. ‘Het lukt Frontex – en dan vooral directeur Hans Leijtens – keer op keer om zichzelf te presenteren als een instantie die levens wil redden’, zegt Cohen.
Maar het probleem zit niet alleen bij Frontex. Er is meer sprake van een gedeelde verantwoordelijkheden tussen Frontex, nationale grensautoriteiten, lidstaten en de Europese politiek, volgens de makers van het vierluik Poorten van Europa, dat sinds deze zomer te zien is op npo en waar ook Cohen en Yambio aan mee hebben gewerkt. In deze serie wordt duidelijk dat deze gedeelde verantwoordelijkheid is verzand in wegkijken; niemand voelt verantwoordelijk genoeg om te staan voor de mensenrechtenschendingen die plaatsvinden.
Toch zijn Cohen en Yambio enorm teleurgesteld in de productie. Zij vinden dat de verantwoordelijkheid van Frontex voor misstanden onvoldoende wordt blootgelegd. In een gezamenlijke kritiek omschrijven meerdere ngo’s de serie als een productie die Frontex zou ‘whitewashen’. Er zijn inmiddels meerdere rapporten verschenen over de medeplichtigheid van Frontex in mensenrechtenschendingen van vluchtelingen, maar de Europese Commissie houdt hen een hand boven het hoofd, vindt Cohen. Daarom heeft hij al zijn hoop gevestigd op de Europese rechtbank, waar hij inmiddels meerdere zaken heeft lopen tegen Frontex.
Begin dit jaar behaalde hij zijn eerste successen. In januari oordeelde het Europese Hof van Justitie dat Frontex verantwoordelijk gehouden kan worden voor mensenrechtenschendingen aan de Europese grens. ‘Dit betekent niet dat Frontex opeens anders te werk zal gaan, maar het moet zich nu verantwoorden. De rechtbank heeft het agentschap de instructie gegeven om vanaf nu transparant te zijn’, legde hij destijds uit.
Nog meer bevoegdheden
Ondertussen worden de bevoegdheden van Frontex juist verder uitgebreid. Op dezelfde dag als de persbijeenkomst werd tijdens de Raad Justitie en Binnenlandse Zaken in Brussel besproken hoe deze uitbreiding eruit zou zien. Frontex zou een grotere rol krijgen bij grensbewaking, terugkeer, samenwerking met derde landen, informatie-uitwisseling en monitoring van migratieroutes.
Zo zou Frontex bijvoorbeeld een coördinerende rol kunnen krijgen in het overbrengen van vluchtelingen uit Nederland naar Rwanda, waarmee het een terugkeerovereenkomst voorbereidt, waarschuwde Europarlementariër Tineke Strik al. In Rwanda is nu al een centrum waar vluchtelingen die in Libië te maken krijgen met ernstige mensenrechtenschendingen worden ondergebracht.
‘Het is heel koloniaal gedacht dat een EU-agentschap mag beslissen wie waar naartoe mag in Afrika’
David vindt dit absurd. ‘Dit zijn de slachtoffers van hetzelfde Frontex. Als je dus genoeg gemarteld bent en bijna dood bent, dan word je uitgenodigd in Rwanda. Het is heel koloniaal gedacht dat een EU-agentschap mag beslissen wie waar naartoe mag in Afrika. Europese expats mogen gaan en staan in Afrika waar ze willen, maar wij hebben geen vrijheid van beweging in ons eigen continent.’
Lotgenoten
Frontex zegt grip te willen krijgen op migratie, maar volgens David werkt het samen met partijen die mensen er juist toe aanzetten om naar Europa te reizen. ‘De meeste migranten die in Libië aankomen hebben niet per se de intentie om naar Europa te reizen. Toen ik daar aankwam, was ik dat ook niet van plan. Maar de omstandigheden in de Libische detentiekampen dwongen me om na te denken over manieren om te ontsnappen.’
David zegt nog steeds te geloven in Europa, maar dan vooral in de burgers. ‘Niet in de politici.’ Dat er mensen om hem heen zijn die zich inzetten voor zijn lotgenoten, doet hem goed. Toch gelooft hij dat het vooral op zijn gemeenschap aankomt om verandering te brengen. ‘Wij zijn de mensen die dit hebben meegemaakt. Ik maak het nog steeds mee, door de pijnlijke herinneringen die me blijven achtervolgen en de nachtmerries.
‘Ik kan niet wegkijken van wat lotgenoten die er nu nog zitten doormaken. Ik ken deze mensen en hun verhalen. Ik moet het wel vertellen, het is mijn plicht. We zijn begonnen als een protestbeweging, maar onze eisen zijn niet veranderd. De situatie is alleen maar verergerd. Daarom vraag ik ook anderen niet weg te kijken en iets te doen.’
Onze site gebruikt cookies en vergelijkbare technologieën onder andere om u een optimale gebruikerservaring te bieden. Ook kunnen we hierdoor het gedrag van bezoekers vastleggen en analyseren en daardoor onze website verbeteren.
Deze website gebruikt cookies om uw gebruikservaring op deze website te verbeteren. Van deze cookies worden cookies aangemerkt als "Noodzakelijk" in uw browser bewaard, deze cookies zijn essentieel voor het functioneren van de website. Bijvoorbeeld het opslaan van uw keuze of u wel of geen cookies wilt hebben. Wij maken ook gebruik van cookies van derde partijen die ons helpen met het analyseren en begrijpen van de gebruik van deze website door u. Deze cookies worden alleen gebruikt als u daar toestemming toe geeft. U heeft ook de mogelijkheid om uzelf uit te sluiten voor deze cookies. Dit zal echter effect hebben op uw gebruikerservaring.
Noodzakelijke cookies zijn absoluut nodig voor het functioneren van de website. De cookies in deze categorie zorgen alleen voor de veiligheid en het functioneren van deze website . Deze cookies bewaren geen persoonlijke gegevens
Deze cookies zijn niet strict noodzakelijk, maar ze helpen de Kanttekening een beter beeld te krijgen van de gebruikers die langskomen en ons aan te passen aan de behoeftes van onze lezers. Hiervoor gebruiken wij tracking cookies. Bij het embedden van elementen vanuit andere websites zullen er door deze sites ook cookies worden gebruikt.
