Het Centraal Joods Overleg (CJO) heeft het comité Herdenking Februaristaking verzocht om een andere hoofdspreker te kiezen dan voormalig Kick Out Zwarte Piet-voorman Jerry Afriyie.

In een brief aan het comité wijzen CJO‑voorzitter Chanan Hertzberger en vicevoorzitter Hans Weijel op uitspraken die Afriyie sinds 2023 heeft gedaan en die volgens hen niet passen bij de aard van de herdenking.

De jaarlijkse herdenking van de Februaristaking markeert volgens het CJO ‘het (helaas) unieke moment in de Nederlandse geschiedenis waarop een groot gedeelte van de bevolking in Amsterdam en de omliggende regio collectief in verzet kwam tegen de Jodenvervolging.’ De staking was, benadrukt de organisatie, ‘geen algemeen protest tegen oorlog of onrecht, maar een expliciete daad van solidariteit met Joodse medeburgers.’

Juist daarom vraagt de herdenking volgens het CJO om uiterste zorgvuldigheid in toon en sprekerskeuze. De organisatie stelt dat eerdere uitspraken van Afriyie op gespannen voet staan met de historische betekenis van 25 februari 1941. Zo zou Afriyie de Joden hebben omschreven als ‘slachtoffers die het monster dreigen te belichamen dat zij ooit moesten ontvluchten’. Daarnaast haalt de organisatie een bericht van 17 oktober 2023 aan, tien dagen na de aanval van Hamas op Israël, waarin Afriyie zei Israël te willen zien lijden: ‘Ik zou het land willen zien met een gebroken hart, hangend over de doodskist van dierbaren.’

Volgens het CJO dreigt door dergelijke uitspraken dat hedendaagse politieke frames de historische betekenis van de herdenking vertroebelen. De organisatie benadrukt dat hedendaags leed elders zeker erkend mag worden, ‘maar niet op deze plek, niet op dit moment, en niet op deze dag’.

De discussie over de keuze van sprekers bij de herdenking speelt al langer. Begin februari ontstond ophef toen vakbond FNV de uitnodiging aan BIJ1‑leider Tofik Dibi introk. Volgens BIJ1 gebeurde dat na een interventie van pro‑Israëlische lobbyorganisaties. Pro‑Israëlische groepen hadden veel moeite met Dibi als spreker en noemden hem een ‘Jodenjacht‑ontkenner’, verwijzend naar Dibi’s reactie op de Macabbi‑rellen van najaar 2024.

Tijdens de Februaristaking, eind februari 1941, besloten – veelal communistische – Amsterdammers te staken uit protest tegen de Jodenvervolging in hun stad. Een van de organisatoren van de staking was CPN’er Piet Nak, die in 1969 het Palestina Komitee zou oprichten.

Vandaag begint de viering van Chinees nieuwjaar: het Jaar van het Paard. In de Chinese dierenriem staat het paard voor energie, kracht en vooruitgang. Met die betekenis gaan Chinezen over de hele wereld het nieuwe jaar in.

Chinees nieuwjaar, ook wel het Lentefestival genoemd, is het belangrijkste traditionele feest in China. Het begin van het nieuwe jaar wordt bepaald door de maankalender en valt meestal tussen eind januari en half februari. Dit jaar valt het samen met het katholieke carnavalsfeest en de ramadan, die deze week begint.

In Nederland zijn er verschillende plekken waar je Chinees nieuwjaar kunt vieren met speciale activiteiten, voorstellingen en parades. Den Haag heeft de grootste en meest bekende viering. Er is een nationaal Chinees nieuwjaarsfestival met culturele optredens, muziek, dans en markten.

In Rotterdam zijn er speciale programma’s in musea zoals in het Wereldmuseum Rotterdam met activiteiten, fotosessies en culturele workshops. In Amsterdam zijn er optochten, leeuwendansen, straatfeesten en culturele shows in de Chinatown-wijk rondom de Nieuwmarkt.

In China is het Chinees nieuwjaar tevens het moment waarop mensen naar hun geboortestreek reizen om familie te bezoeken. Veel Chinese expats zullen deze dagen dan ook de koffers pakken voor een bezoek aan het thuisland. Degene die thuis blijven, zullen wellicht traditiegetrouw hun huis onderwerpen aan een grote schoonmaak om ‘oude pech’ weg te vegen en het vervolgens versieren met rode decoraties, want rood staat voor geluk.

Asielaanvragen voor een Europees land buiten Europa behandelen mag volgens de wet, maar er is een duidelijke kans dat mensenrechten worden geschonden. Dat zegt instituut Clingendael na onderzoek in opdracht van het demissionaire kabinet.

Internationale mensenrechtenverdragen staan zulke plannen niet per definitie in de weg, maar er zijn beperkingen vanuit het Europees recht. Dat is de belangrijkste conclusie van het onderzoeksbureau, dat in opdracht van het aftredende kabinet-Schoof onderzocht wat de mogelijkheden zijn om samenwerkingen aan te gaan met bijvoorbeeld Oeganda.

Ook het nieuwe kabinet-Jetten zal geïnteresseerd zijn in deze onderzoeksbevindingen. In het regeerakkoord staat namelijk dat het de mogelijkheden voor zulke samenwerkingen wil onderzoeken, in lijn met het EU-migratiepact dat in juni dit jaar ingaat. Daarbij gaat het niet alleen om centra waar de aanvragen beoordeeld worden, zodat alleen kansrijke asielzoekers de Europese grens over gaan, maar ook om de zogeheten terugkeerhubs, waar kansarme asielzoekers zullen worden ondergebracht.

In beide gevallen is uitgangspunt dat samenwerking wordt gezocht met een land buiten Europa, waar de asielzoeker niet noodzakelijkerwijs vandaan komt en ook geen banden mee heeft. Dit is nu juridisch mogelijk, aangezien ook het Europees Parlement vorige week instemde tot een wetswijziging.

Maar dat het juridisch mogelijk is, betekent echter niet dat je het ook kunt uitvoeren zonder mensenrechten te schenden, waarschuwen experts. ‘De modellen zijn juridisch mogelijk, maar vergen in praktijk zeer complexe implementatie en intensieve samenwerking, met grote risico’s op schending van mensenrechten, onvoldoende capaciteit in partnerlanden en politieke weerstand’, concludeert Clingendael in het rapport dat deze week gepubliceerd werd.

Vijf modellen en de kritiek daarop

Hierbij  keek het onderzoeksinstituut naar vijf mogelijke modellen die momenteel op tafel liggen: 1) Safe Mobility Offices, een soort voorposten in doorreislanden buiten Europa; 2) ontschepingsplatforms, hier worden migranten naartoe gebracht als ze worden gered op zee; 3) het Albanië-model naar het project dat Italië momenteel uitvoert; 4) het Rwanda-model waar de VK mee heeft geëxperimenteerd en 5) de Oegandadeal van Nederland, maar deze staat inmiddels on-hold.

De laatste modellen zijn alle drie al meerdere malen tegen mensenrechtenschendingen aangelopen. Dit is ook waar critici al maanden voor waarschuwen. In een recent artikel in de Kanttekening legt oud-directeur van Amnesty Nederland Eduard Nazarski, tegenwoordig lid van de Commissie Mensenrechten bij de Adviesraad Internationale Vraagstukken, uit hoe volgens hem de vork in de steel zit. ‘Het lukt Nederland niet om deze mensen terug te sturen naar hun land van herkomst, waarom zou het Oeganda dan wel lukken? De kans is groot dat een land als Oeganda druk gaat uitoefenen op deze mensen.’

Gevraagd hoe deze druk eruit zou kunnen zien, noemt hij ‘opsluiting’, ‘weinig te eten krijgen’,  of ‘geen toegang tot medische zorg of rechtshulp’. ‘Het regime is heel hard.’

Clingendael stelt dat de samenwerking met derde landen alleen kans van slagen heeft wanneer het onderdeel wordt van een ‘breder hervormingsinitiatief dat mondiale verantwoordelijkheid centraal stelt’. Maar juist die betrokkenheid is waar het momenteel aan ontbreekt, stellen critici. De samenwerking met derde landen zou een manier zijn voor EU-lidstaten om  de verantwoordelijkheid af te schuiven op anderen, of het ‘probleem’ buiten de deur te houden.

Europarlementariër Tineke Strik (GroenLinks-PvdA) zei eerder dat de EU-plannen die inmiddels zijn goedgekeurd vooral ‘vaag zijn’ over de uitwerking. ‘Er staat alleen in dat mensen wel mogen worden teruggestuurd naar andere landen dan hun land van herkomst. Er staat niets in over de terugkeerhubs en de voorwaarden. Hoelang mag iemand bijvoorbeeld in detentie blijven zitten? Wat als iemand ook vanuit de terugkeerhub niet terug kan naar het land van herkomst? Wie gaat dit bovendien monitoren?

‘Dit soort vragen zijn tot nu toe niet beantwoord. Onze lezing is dan ook dat de Europese Commissie het aan de lidstaten wil laten hoe dit verder uitgewerkt moet worden. Zo krijgen lidstaten wat ze willen en kan de Europese Commissie de handen ervan aftrekken. Want het gaat problemen opleveren. Er zullen rechtszaken volgen, en daar zit de Europese Commissie niet op te wachten’, aldus de Europarlementariër.

De Afro-Amerikaanse predikant en burgerrechtenleider Jesse Jackson is dinsdag op 84‑jarige leeftijd overleden, zo bericht NBC News.

In een verklaring omschreef zijn familie Jackson als ‘een dienende leider, toegewijd aan de onderdrukten en ongehoorden wereldwijd’. Hij overleed vredig in het bijzijn van zijn naasten. De burgerrechtenactivist leed jarenlang aan gezondheidsproblemen vanwege Parkinson en een hersenaandoening.

Jackson werd geboren in Greenville, South Carolina, en groeide uit tot een van de meest invloedrijke stemmen binnen de Amerikaanse burgerrechtenbeweging. Hij werkte nauw samen met Martin Luther King Jr. en was aanwezig in Memphis toen King in 1968 werd vermoord.

Later richtte Jackson de organisaties PUSH en de Rainbow Coalition op, die zich inzetten voor economische rechtvaardigheid, stemrecht en sociale gelijkheid. Zijn twee pogingen om de Democratische presidentsnominatie te winnen, in 1984 en 1988, vergrootten de politieke invloed van Afro-Amerikanen aanzienlijk. Daarnaast speelde hij een diplomatieke rol bij de vrijlating van meerdere Amerikaanse gevangenen in het buitenland.

Jesse Jackson en Nederland

Ook buiten de Verenigde Staten mengde Jackson zich in maatschappelijke discussies, ook in kwesties die in Nederland speelden. In oktober 1983 bezocht Jackson het graf van Kerwin Duinmeijer, die enkele weken eerder slachtoffer was geworden van een racistische moord. Mede dankzij deze moord kwam er in Nederland een groot debat over racisme op gang.

In 2020 schreef Jackson een open brief aan de toenmalige Nederlandse premier Mark Rutte, waarin hij opriep de racistische traditie van Zwarte Piet te beëindigen. De Kanttekening kwam met de primeur hierover, die daarna het wereldnieuws haalde. Jackson stelde in zijn brief dat de figuur niet los kan worden gezien van koloniale en racistische beeldvorming en dat deze schadelijk is voor kinderen. Hij riep Rutte op zijn morele geweten te volgen en te kiezen voor verandering.

In de brief verwees Jackson ook naar de lessen van zijn mentor Martin Luther King Jr., die benadrukte dat er momenten zijn waarop moreel leiderschap belangrijker is dan politieke voorzichtigheid. Jackson sloot af met de oproep om Zwarte Piet definitief te verbieden: ‘Ik denk dat met uw morele leiderschap de goede Nederlanders positief zullen reageren om de kwetsende en racistische Zwarte Piet definitief te verbieden. De wereld kijkt toe. Houd de hoop levend!’

Daarmee onderstreepte Jackson dat de strijd tegen racisme voor hem altijd grensoverschrijdend was, een overtuiging die zijn levenswerk blijvend zal kenmerken.

Dave Ensberg-Kleijkers, voorzitter van NiNsee, reageerde als volgt op het droeve bericht van Jacksons overlijden:

‘Als voorzitter van het NiNsee sta ik ook in de traditie van Jesse Jackson. Hij was, is en zal voor altijd een inspiratiebron voor mij en voor ons blijven. Zijn moed, morele leiderschap en onvermoeibare strijd voor Afro-Amerikanen verdient louter lof en respect. Bovendien was zijn invloed ook wereldwijd, waaronder in Nederland, merkbaar en voelbaar. Hij wist ook Afro-Caribische Nederlanders in Nederland te inspireren en te motiveren actief op te komen voor hun burger- en mensenrechten. Dat deed hij onder meer toen hij in 2010 in Den Haag de Martin Luther King Lezing verzorgde. Hij sprak vol vuur, passie en overtuiging. In zijn lezing gaf hij bewust aandacht aan het trans-Atlantisch slavernijverleden en de systematische, inhumane behandeling van zwarte mensen. Een behandeling die ook ná de formele afschaffing van de slavernij doorging, waaronder in de vorm van anti-zwart racisme in alle maatschappelijke domeinen. Jackson bleef hameren op universele mensenrechten en op het belang van vrijheid. Dat deed hij niet op een boze of polariserende, maar op een positief-kritische en hoopgevende wijze. Een groot man is niet meer. We zullen hem missen en in onze harten meedragen.’