Het Centrum Informatie en Documentatie Israël (CIDI) neemt aanstoot aan een rode lijn die op het stadhuis is geplakt, waarmee de gemeente Arnhem zich solidair verklaart met de Rode Lijn-demonstratie aanstaande zondag in Amsterdam. De pro-Israëlische lobbyclub plaatst bovendien in een bericht het woord ‘genocide’ tussen haakjes, waarmee zij volgens critici bijdraagt aan de ontkenning van de genocide in Gaza.
De tekst is geplaatst bij een artikel van Jonet, eveneens een pro-Israëlische nieuwssite, waarin de stap van de gemeente Arnhem en burgemeester Ahmed Marcouch wordt bekritiseerd. ‘Door stelling te nemen en kleur te bekennen, gaat het Arnhemse college van burgemeester en wethouders in tegen de neutraliteit waar gemeenten voor horen te staan’, schrijft Jonet.
Jonet stelt dat er begrip moet zijn voor de minderheid die anders over de situatie denkt en de genocide ontkent: ‘Arnhem heeft volgens Marcouch veel inwoners die stellen dat er ‘genocide’ in Gaza zou plaatsvinden – hijzelf neemt dat woord ook in de mond. Als dat zo is, dan is er ook een minderheid van bewoners die er anders over denkt. Deze minderheid wordt genegeerd.’
Of de site daarmee specifiek de Joodse gemeenschap van Arnhem en Israëlische Arnhemmers bedoelt, is niet geheel duidelijk. Wel wordt de link met die twee groepen duidelijk gelegd door te stellen dat Joden zich door de rode lijn ‘in de steek gelaten’ en ‘onveiliger’ voelen. Marcouch wordt ‘profileringsdrang’ verweten. ‘Met name richting Amsterdam met progressieve thema’s’, aldus Jonet.
Binnen de Joodse gemeenschap in Nederland wordt verschillend over de genocide gedacht. Aan de ene kant heb je luide stemmen als CIDI, Jonet en het Nieuw Israëlietisch Weekblad, die de term ‘genocide’ resoluut verwerpen en wijzen op ‘het recht op zelfverdediging van Israël’. Tegelijkertijd zijn er ook andere Joodse stemmen, die de massaslachtingen in Gaza ‘genocide’ noemen en de Israëlische staat een ‘apartheidsregime.
Tussen oktober 2023 en oktober 2026 hebben professionele nepnieuwsverspreiders honderden miljoenen haatberichten op social media geplaatst over de islam en moslims.Het gaat om een politieke beïnvloedingscampagne waar waarschijnlijk Israël achter zit.
De bevindingen staan in het rapport ‘Manufacturing the ‘Great Replacement’ van Marc Owen Jones, verbonden aan Northwestern University in Qatar, en desinformatieonderzoeker Sohan Dsouza. Volgens hen werden de politieke advertenties verspreid via platforms als YouTube, TikTok en Facebook. Dit gebeurde in circa dertig landen, waaronder diverse Europese landen, de Verenigde Staten en Libanon, waar een grote christelijke minderheid woont.
De campagne zou meer dan 533 miljoen advertenties op social media hebben gepromoot en ruim 11 miljoen dollar hebben gekost.
De onderzoekers stellen dat de advertenties vaak aansloten bij de zogenoemde omvolkingstheorie, een racistische complottheorie die stelt dat Europese bevolkingen worden vervangen door immigranten. In de advertenties werd de Arabische oliestaat Qatar neergezet als een verborgen kracht achter migratie naar Europa en de vermeende ‘islamisering’ van het continent. In Qatar is de Arabische zender Al Jazeera gevestigd, die kritisch bericht over Israël. Ook steunt Qatar de Palestijnse beweging Hamas financieel.
De rapporteurs hebben sterke aanwijzingen dat deze islamofobe desinformatiecampagne vanuit Israël is opgezet. Als aanwijzingen noemen de onderzoekers onder meer metadata, waaruit zou blijken dat medewerkers aan de campagne werkten in de Israëlische tijdzone en gebruikmaakten van systemen met Hebreeuwse bestands- en mapnamen.
Doel van de desinformatiecampagne was om de verkiezingen in westerse landen te beïnvloeden. De campagne zou rekening hebben gehouden met de zogenoemde verkiezingskalenders in verschillende landen. Volgens de onderzoekers liepen advertentiecampagnes in Frankrijk door in de periode voorafgaand aan de Europese verkiezingen van 2024. In het Verenigd Koninkrijk stopten advertentieaankopen enkele dagen voordat de parlementsverkiezingen werden uitgeschreven.
Nederland wordt in het rapport genoemd, als onderdeel van Europa, maar aan ons land is verder geen aparte analyse gewijd. Op basis van het rapport kunnen we daarom niet zien in welke mate Nederlandse internetgebruikers zijn bereikt door de desinformatiecampagne, of welke groepen specifiek zijn getarget.
Het vijftigste jaar is toch wel de leeftijd waarop de puber en de man elkaar ontmoeten. En degene die ons bij elkaar brengt, is Hercules, de zoon van Zeus en Alkemene, een prinses. Hercules was wat we nu een halfbloed zouden noemen. Hercules verlangde ernaar god te worden, wat begrijpelijk is, want mens zijn is toch maar zo-zo.
Om die status te bereiken moest hij hard werken. Hij kreeg van de god de opdracht om twaalf werken uit te voeren en een van die werken zou gigantische gevolgen hebben voor het migratievraagstuk. Hij moest de runderen van Gyrones stelen, een monster dat in Zuid-Spanje woonde. Om de runderen te bereiken scheurde Hercules het Atlasgebergte open en zo ontstond de Straat van Gibraltar, de zee-engte die vandaag de dag de grens tussen Afrika en Europa markeert. Aan weerszijden van de Straat doemen de zuilen van Hercules op, de rotsen van Gibraltar en Sebta.
Dit verhaal vertelt ons twee dingen: brute kracht richt een hoop ellende aan. En het is de schuld van de goden dat miljoenen Marokkanen elk jaar opnieuw de oversteek moeten maken van Tarifa naar Tanger en terug. Het impliceert ook dat er voor de Grieken zoiets was als het einde van de wereld, deze plek waar de Middellandse Zee overgaat in de Atlantische Oceaan, een plek waar monsters wonen en vreemde volkeren, toevallig de plek waar ik geboren ben.
De Grieken noemden deze mensen barbaren, want hun taal zou gebrabbel zijn, en dat werd weer Berbers. Ik ben een Berber. Die Straat van Gibraltar is een plek vol geweld, vreemdheid en monsters. De Grieken wisten het mooi te vertellen.
Het is de schuld van de goden dat miljoenen Marokkanen elk jaar opnieuw de oversteek moeten maken
Op mijn vijftigste werk ik aan een theatervoorstelling waarin ik Hercules aanwijs als aanstichter van die verwijdering tussen hier en daar, Afrika en Europa, reiziger en migrant; had hij dat Atlasgebergte maar met rust gelaten. En toch ben ik Hercules ook dankbaar. De gecreëerde afstand dwingt mij tot nadenken over wie ik ben en wie de ander is. We hebben nog een hele afstand te overbruggen om elkaar te leren kennen. Naderbij komen is het echte werk.
Een week geleden ging ik in de Ulu-moskee in Utrecht praten met moslims en joden over ons gemeenschappelijk erfgoed, tijdens een conferentie georganiseerd door Miretage, dat zich buigt over religieus erfgoed in de publieke ruimte, en het Moslim Archief, dat de wereld van de islam zichtbaar wil maken door middel van wandelingen. De avond werd een gezamenlijke reis richting nieuwe perspectieven. Op de terugweg naar huis moest ik denken aan de puber die ik was. Alles was weer mogelijk!
Als kind zat ik in de bibliotheek in Rotterdam te lezen in De Groene Amsterdammer, een mooi stuk over de Holocaustoverlevende Primo Levi. In Auschwitz bemoedigt hij zijn medegevangene door te citeren uit De goddelijke komedie van Dante, een prachtig werk waarin een reis wordt gemaakt door hel en hemel en historische figuren worden ontmoet.
Levi drukt zijn vriend op het hart zijn menselijkheid niet te verliezen, ook niet in de hel die Auschwitz heet, en citeert uit Canto 26: ‘Denk aan je afkomst; ’t is ons niet gegeven/Te leven als het redeloze beest;/Wij horen deugd en kennis na te streven.’ De zinnen maakten veel indruk op mij. Maar wie sprak deze woorden eigenlijk? Die andere Griekse held: Odysseus.
Waarom? Op weg naar Ithaca, zijn huis, overtuigt hij zijn bemanning koers te zetten richting het onbekende, puur uit nieuwsgierigheid om nieuwe werelden te ontdekken. En waar ligt die nieuwe wereld? Bij de Straat van Gibraltar.
‘Ik ben dus over open zee gevaren,/Met maar één schip, voor het slechts uitgerust/Die tot het allerlaatste bij mij waren./Ik zag Marokko’s kust en Spanjes kust,/En eerder al het eiland der Sardijnen/En andere al door dezelfde zee gekust.’
Oud-journalist Endre Barcs (80) maakte als tienjarige jongen de Hongaarse Opstand van 1956 mee, die zeventig jaar geleden hard werd neergeslagen door de Sovjet-Unie. Hoe beleefde hij deze opstand, als ooggetuige? En hoe kijkt hij naar de politieke strijd over de herinnering aan de opstand?
Endre Barcs en de verslaggever kennen elkaar alweer zeven jaren. We kwamen elkaar voor het eerst tegen in het Europees Parlement in Brussel, op een symposium over de situatie in Kashmir. Barcs was toen al een tijdje met pensioen, maar lobbyt sindsdien voor de vrijheid van Kashmir. Hij vertelde toen dat hij uit Hongarije komt en natuurlijk ook het communisme heeft meegemaakt. Ook de Hongaarse Opstand, die door het Rode Leger bloedig werd neergeslagen.
Dit jaar is het 70 jaar geleden dat de Hongaarse Opstand plaatsvond. Hoe beleefde de jonge Endre deze tijd toen? ‘Ik was tien jaar oud toen de revolutie uitbrak’, vertelt hij. ‘De scholen waren dicht. En overal lagen wapens, van gedeserteerde Hongaarse soldaten. Mijn vriendjes en ik gingen het bos in om geweren op te rapen.’
De opstand begint
Endre Barcs vertelt het verhaal levendig, met een scherp ook voor detail. Volgens hem is de opstand niet te begrijpen zonder de ellendige omstandigheden van de jaren daarvoor, legt hij uit. ‘De jaren vijftig waren verschrikkelijk voor Hongarije. Voor brood en melk had je bonnen nodig. Soms liep ik een uur door het bos naar een winkel, om vervolgens te horen dat het brood al op was en de bon niets meer waard was. Tot 1957 of 1958 at ik nauwelijks vlees. Chocolade kende ik eigenlijk niet.’
Hongarije was sinds Tweede Wereldoorlog een communistische staat en bevond zich binnen de invloedssfeer van de Sovjet-Unie. De geheime politie Államvédelmi Hatóság (ÁVH) hield de bevolking scherp in de gaten en politieke vrijheid bestond er nauwelijks. Toch begon de opstand volgens Barcs verrassend vreedzaam. ‘Op 23 oktober gingen mensen naar het radiostation in Boedapest. Ze wilden hervormingsvoorstellen voorlezen. Dat mocht niet. Daar begonnen de problemen.’
De situatie escaleerde toen veiligheidstroepen het vuur openden. ‘De politie begon op de mensen te schieten. Toen kregen demonstranten wapens in handen en begonnen terug te schieten.’
‘De politie begon op de mensen te schieten’
De revolutie beperkte zich niet tot intellectuelen en studenten, benadrukt Barcs. ‘Het was een volksopstand. Arbeiders, boeren en mensen uit andere steden deden allemaal mee. Dat wordt soms wel eens vergeten.’
Een beslissend moment vond plaats voor het Hongaarse parlementsgebouw. ‘Op het plein stond een enorme menigte. Maar soldaten op de daken begonnen te schieten op ongewapende mensen. Veel militairen waren boos en liepen over naar de demonstranten, of besloten te deserteren. Sommigen gooiden hun wapens in het bos en vluchtten naar Oostenrijk.’
Opstandelingen over de vloer
Voor Endre en zijn leeftijdsgenoten veranderde de revolutie in een surrealistisch avontuur. ‘Er was geen school meer. Mijn vriendjes en ik gingen op zoek naar wapens. Later leerde mijn vader mij schieten in het bos.’
Zijn eigen familie had een bijzondere positie. Endres vader Sándor Barcs was een vooraanstaande journalist en jarenlang voorzitter van de Hongaarse voetbalbond, tijdens de Magische Magyaren van Ferenc Puskás, na Johan Cruyff de beste Europese voetballer aller tijden. Uiteindelijk zou Sándor Barcs het schoppen tot vice-voorzitter van de FIFA. ‘Ik kende Puskás persoonlijk’, vertel Endre. ‘En in 1954 kwamen vriendjes bij ons thuis televisie kijken naar voetbalwedstrijden. Mijn vader was de enige in de wijde omgeving die een televisie had.’
Tijdens de opstand kreeg de familie onverwacht bezoek. ‘Eerst kwamen revolutionairen. Een stuk of dertig mannen. Ze dachten dat we misschien in contact stonde met de Russen. Ze maakten uiteindelijk een kabel van onze televisie kapot, omdat ze dachten dat er nog verbinding was.’
Een van hen staat Endre nog helder voor de geest. ‘Hij had een zwarte grote snor, net zo’n snor als kameraad Stalin, en een zware jas. Hij was een leider van revolutionairen in Buda. Hij bleef herhalen dat we moesten doorvechten, omdat de Amerikanen ons zouden komen helpen bevrijden.’
Endres grootvader geloofde daar niets van. ‘Hij zei alleen maar: ‘Jalta.’ Daarmee bedoelde hij dat de grootmachten Europa al hadden verdeeld in invloedssferen. Hongarije viel binnen de invloedssfeer van de Sovjet-Unie. Volgens hem zouden de Amerikanen nooit ingrijpen.’
De vriendelijke dode soldaat
Enkele uren later verschenen er andere bezoekers aan de deur. ‘Het waren soldaten van het Rode Leger.’ Zijn moeder sprak Roemeens. Dat bleek onverwacht van pas te komen. ‘Een van de soldaten kwam uit de Sovjet-republiek Moldova, waar ze ook Roemeens spreken. De Sovjet-militairen vroegen mijn ouders of er misschien revolutionairen in ons huis zaten, want dat hadden ze gehoord. Maar de revolutionairen waren allang weg. Toen werden ze gezellig en dronken ze een kopje thee.
‘In de chaos raakte ik mijn moeder kwijt’
Het beeld dat Barcs van die soldaten heeft, wijkt af van het stereotype van de vijand. ‘Een van hen zette mij op zijn schoot en liet foto’s zien van zijn vrouw en kind.’ De volgende dag zag hij diezelfde soldaat terug. Maar toen was hij dood. ‘Mijn moeder en ik gingen brood halen in Boedapest. De tram reed nog, maar niet tot in het centrum waar hevige straatgevechten hadden plaatsgevonden. We zagen Russische tanks en ondertussen lag die soldaat dood op straat.’
Kort daarna braken opnieuw gevechten uit. ‘Er werd geschoten op burgers. In de chaos raakte ik mijn moeder kwijt. Uiteindelijk vonden we elkaar terug. We hadden het overleefd.’
Keiharde repressie
De revolutie duurde uiteindelijk slechts enkele dagen. ‘Op 4 november begon de grootschalige Sovjetinterventie. Op 7 november was het verzet grotendeels gebroken.’
‘We hadden geen schijn van kans’, zegt Endre. ‘Hoe vecht je tegen tanks? De Hongaren hadden misschien drie tanks, en die deden het niet eens goed. Het Rode Leger was veel te sterk.’
De revolutie was geen eenduidige beweging. ‘Revolutionairen wilden verschillende dingen. Sommigen wilden vrijheid en democratie, anderen wilden naar Oostenrijk vluchten. Er waren revolutionairen die hervormingen binnen het socialisme wilden. En er waren zelfs mensen die het koninkrijk wilden herstellen [tot 1918 was Hongarije een koninkrijk binnen de dubbelmonarchie Oostenrijk-Hongarije]. Wat hen verenigde, was vooral hun verzet tegen de Sovjetmacht.’
Endre herinnert zich ook heel goed de schaduwzijden van de opstand. ‘Revolutionairen gingen op zoek naar medewerkers van de ÁVH, de Hongaarse KGB die intens werd gehaat. Sommige ÁVH-agenten werden opgehangen. Ik heb hun lichamen zien hangen in Boedapest.’
Ook zag hij de vernielingen die de straatgevechten achterlieten. ‘Er waren kapotte ramen en beschadigde winkels. Maar opvallend genoeg werd er nauwelijks geplunderd. Gelukkig maar.’
Na de nederlaag volgde repressie. Duizenden opstandelingen werden gearresteerd en honderden geëxecuteerd. ‘Sommige revolutionairen waren nog maar vijftien jaar oud. Dan wachtten de autoriteiten een paar jaar, tot ze officieel volwassen waren, en daarna werden ze alsnog opgehangen.’
Zelfs mensen die geen wapens hadden gedragen werden vervolgd. ‘Acteurs die op de eerste dag van de protesten gedichten hadden voorgedragen tijdens de grote demonstraties verdwenen voor jaren achter slot en grendel.’
Minister-president Imre Nagy, die met de opstandelingen had samengewerkt, werd gearresteerd en een jaar later opgehangen. Zijn opvolger werd János Kádár. Aanvankelijk regeerde hij met harde hand, ook om de Sovjets te pleasen, maar na verloop van tijd werd zijn regime minder repressief. ‘Hij werd uiteindelijk zelfs geliefd, onder delen van de Hongaarse bevolking. Zijn boodschap was mild. ‘Wie niet tegen ons is, is voor ons.’
Endre Barcs
Strijd om de herinnering
De herinnering aan de Hongaarse Opstand van 1956 is sterk aan verandering onderhevig, vertelt Endre. ‘Onder het communisme werd de opstand geframed als een contrarevolutie. Degenen die mee hadden gedaan waren staatsvijanden. Na 1989 werd het de opstand een revolutie genoemd, of een vrijheidsstrijd.’
Maar nog steeds wordt de herinnering aan 1956 politiek misbruikt. ‘Politici gebruiken de revolutie vaak om iets te zeggen over het heden. Tegenstanders van oud-premier Viktor Orbán doen het, Orbán en zijn Fidesz deden het daarvoor ook. De mensen die alles echt hebben meegemaakt zijn inmiddels overleden, of stokoud. En er wordt weinig naar hen geluisterd. Politici horen liever zichzelf praten.’
‘Sommige Hongaren vinden dat wij Oekraïne moeten steunen, vanwege wat er in 1956 gebeurde’
Endre Barcs ziet interessante lijntjes met de huidige oorlog in Oekraïne. ‘Sommige Hongaren vinden dat wij Oekraïne moeten steunen, vanwege wat er in 1956 gebeurde. Toen waren wij slachtoffers van de Russische agressie, nu zijn de Oekraïners dat.’ Maar de geschiedenis is genuanceerder, legt hij uit. ‘Veel mensen weten niet dat een deel van de Sovjettroepen die Hongarije binnenvielen uit Oekraïne kwam. De soldaten die op ons schoten waren soms Oekraïners, soms Russen, soms Moldaviërs. Natuurlijk vochten ze niet voor Oekraïne, maar voor de Sovjet-Unie.’
Aan het einde van het gesprek blijft vooral een gevoel van tragiek hangen. ‘Als je eerlijk bent, was het achteraf gezien een verloren strijd. Het Rode Leger was simpelweg te sterk.’
De links-activistische zangeres Sophie Straat zegt nog altijd op haar hoede te zijn na de ophef die ontstond rond haar uitspraak tijdens festival Best Kept Secret, waar zij witte mannen opriep een stap naar achteren te doen. In het programma Boerderij van Dorst vertelt de artiest dat zij na de controverse te maken kreeg met haatberichten en doodsbedreigingen, zo schrijft NU.nl.
‘Op ieder festival had ik beveiliging en dat gaf me wel angst’, aldus Straat. ‘Het werd heel duidelijk: je loopt gevaar.’
De ophef ontstond nadat Straat tijdens optredens op Best Kept Secret en later in Gent vrouwen, queerpersonen en mensen van kleur naar voren riep en witte mannen vroeg naar achteren te gaan. De beelden verspreidden zich op sociale media en leidden tot honderden klachten bij Discriminatie.nl, die besloot om deze klachten naast zich neer te leggen. Straat werd door haar linkse fans verdedigd, die haar uitspraken niet racistisch vinden.
Volgens Straat was haar oproep juist bedoeld om ruimte te creëren voor vrouwen, queerpersonen en mensen van kleur, die zich in een zogenoemde moshpit vaak minder veilig zouden voelen. Een moshpit is een plek voor het podium, waar het publiek tijdens een concert of festival wild tegen elkaar aan duwt, springt, botst of rondrent op de muziek. Witte mannen zouden de moshpit domineren. Ze ziet haar oproep daarom ook als een symbolisch gebaar richting mensen die volgens haar minder vaak op de voorgrond staan.
Ondanks alle rechtse kritiek heeft Straat geen spijt van haar linkse woorden. ‘Het is wel een politiek standpunt, maar het is niet zo heftig allemaal. Ik stop ze ook niet in gaskamers. Maar ik werd wel vergeleken met Hitler.’
Straat hoopt met haar deelname aan het programma Boerderij van Dorst meer context te geven bij haar uitspraken. Daarnaast staat zij centraal in de documentaire ‘Sophie Straat: Wie hoog vliegt’. Deze documentaire zal op 21 december worden uitgezonden in Het Uur van de Wolf op NPO 2. Daarin komen onder meer de gevolgen van de ontstane controverse aan bod.
Zuid-Korea wil de zeestraat van Hormuz open houden. Daarom stuurt het Oost-Aziatische land onder andere verkenningsvliegtuigen, mijnenruimers en onderzeeboten naar de wateren bij de kust van Oman, aldus France24.
De missie is volgens de Franse nieuwssite een uitbreiding van de Koreaanse maritieme missie in de Golf van Aden, bij de kust van Somalië. Die missie heeft als doel schepen te beschermen tegen piraterij.
Het Zuid-Koreaanse parlement moet de nieuwe missie nog goedkeuren. De missie zou enkel tot doel hebben om commerciële schepen door de Straat van Hormuz te beschermen en zo de olietoevoer veilig te stellen.
Door de zeestraat tussen Iran en Oman loopt normaal gesproken zo’n twintig procent van de olie wereldwijd, schrijft France24. Maar dat veranderde toen de Verenigde Staten en Israël afgelopen februari hun oorlog tegen Iran begonnen.
Zuid-Korea blijft neutraal in dit conflict. Volgens het Koreaanse ministerie van Defensie zijn de operaties beperkt tot de ‘open zee ten zuiden van Oman’. Zuid-Koreaanse verkenningsvliegtuigen mogen Iraans grondgebied, de Iraanse territoriale wateren en de Straat van Hormuz zelf niet in de gaten houden of onder vuur nemen. De missie is bedoeld om ‘onze burgers en economische belangen te beschermen’, aldus een woordvoerder.
Afgelopen september zei de Koreaanse president Lee Jae Myung dat zijn land geen militairen naar het gebied zou sturen, die tegen Iran zouden worden ingezet. Iran heeft Zuid-Korea gewaarschuwd zich buiten het conflict te houden.
Tientallen mensen hebben zich verzameld in de stad San Pedro, de tweede stad van Honduras. Ze willen naar de Verenigde Staten voor een beter leven. De hoop is dat het immigratiebeleid van de VS minder streng zal zijn, omdat Donald Trump en zijn Republikeinse Partij de midterms-verkiezingen hebben verloren.
De karavaan maakte zich dinsdag klaar voor vertrek, terwijl Amerikanen naar de stembus gingen voor de verkiezingen voor de midterms. Wat ze toen misschien al hadden voorgevoeld in inmiddels realiteit geworden. De Democraten hebben bij de tussentijdse verkiezingen de controle over zowel het Huis van Afgevaardigden als de Senaat heroverd. Daarmee krijgt de oppositie meer mogelijkheden om de politieke agenda van president Donald Trump te dwarsbomen.
Voor veel deelnemers is de reis een uitweg uit de armoede en het geweld in Honduras. De 47-jarige Jimena Morazan reist met vijf familieleden mee. ‘Daarom nemen we het risico. In Honduras hebben we niets anders’, vertelde ze aan het Franse persbureau AFP.
Het is de derde migratiekaravaan die sinds september vanuit Honduras vertrekt. Bij eerdere tochten sloten ook mensen uit El Salvador, Guatemala, Nicaragua en Mexico zich bij de karavaan aan.
De Amerikaanse regering heeft de organisatoren van de karavaan uiteraard gewaarschuwd. Zij zouden hun Amerikaanse visa kunnen verliezen, omdat ze de reis via sociale media als TikTok en WhatsApp hebben aangekondigd. Volgens de Amerikaanse ambassade in de Hondurese hoofdstad Tegucigalpa maken de deelnemers geen kans om de Verenigde Staten binnen te komen.
Trump voert sinds zijn aantreden een hard anti-immigratiebeleid, met grootschalige arrestaties en strengere grenscontroles. Volgens het Amerikaanse ministerie van Binnenlandse Veiligheid is sinds januari 2025 de immigratiestatus van 2,2 miljoen buitenlandse staatsburgers ingetrokken.
Voormalig NBA-speler Enes Kanter krijgt flinke kritiek vanuit de Gülenbeweging, naar aanleiding van controversiële uitspraken over moslims en de Amerikaanse midterm-verkiezingen. ‘Mensen die op Democraten stemmen, kunnen geen moslims zijn’, stelde hij in een interview. Gülensympathisanten zijn furieus en laten hem op sociale media alle hoeken van de kamer zien, zo meldt de Turkse nieuwssite T24.
‘Geen enkel individu heeft het recht om iemands moslimidentiteit te bepalen op basis van politieke voorkeuren of stemkeuzes. Geloof is een kwestie van geweten en geen enkele politieke partij heeft een monopolie op de islam’, reageert de islamoloog Ahmet Kurucan, een zwaargewicht binnen de Gülenbeweging.
De uitspraak van Kanter, die zelf ook sympathisant is van de Gülenbeweging, is opvallend. Want juist diverse politici van de Republikeinse Partij hebben zich tijdens de midterms schuldig gemaakt aan islamofobe uitlatingen. Die waren onder meer gericht tegen Abdul El-Sayed, de nu verkozen is tot senator van Michigan.
Kanter heeft in het verleden vaker controversiële uitspraken gedaan. Zo noemde hij de Turkse president Recep Tayyip Erdogan eens de ‘Hitler van onze tijd’. Hij kreeg daar ook veel kritiek op.
Maar waarom die felle aanval op de Democratische Partij? Kanter onderhoudt nauwe banden met de Republikeinse Partij en heeft zich meermaals publiekelijk geschaard achter conservatieve standpunten. Op de dag van de verkiezingen stuurde Kanter wel een verbindend bericht via X: ‘Ongeacht voor wie je hebt gestemd, blijft één ding waar: we zijn allemaal Amerikanen.’
Een akkoord tussen Turkije en Libië over de verdeling van de Middellandse Zee zorgt voor spanningen met Griekenland en Cyprus. Wat betekent dit voor de EU en dreigt het conflict verder uit de hand te lopen?
Turkije en Libië sloten vorige maand een akkoord over de verdeling van het oostelijke Middellandse Zeegebied, waar mogelijk grote voorraden olie en gas liggen. Dit zet de verhoudingen flink op scherp: aan de ene kant staan Turkije en Libië, aan de andere kant Griekenland, Cyprus, Israël en Egypte die zich door de deal gepasseerd voelen. De EU steunt dit laatste blok; voorzitter Ursula von der Leyen bestempelde het akkoord zelfs als ‘nietig’ op basis van het internationale zeerecht. In een context van toenemende spanningen lijkt dit recht echter steeds vaker aan het kortste eind te trekken.
Turkije-kenner Ergün Babahan stelt dat de EU zich zorgen maakt over een mogelijke escalatie. ‘Turkije en Griekenland zijn verwikkeld in een langdurig geschil over de Egeïsche Zee en Cyprus. Turkije is een van de belangrijkste militaire mogendheden in de regio. Na de mislukte staatsgreep van 15 juli 2016 promootte Ankara, met Rusland steeds meer aan zijn zijde, de doctrine van Mavi Vatan, het blauwe vaderland, die voorziet in een uitbreiding van de Turkse maritieme aanspraken.’
Het akkoord tussen Turkije en Libië is volgens Babahan onderdeel van deze Mavi Vatan-doctrine. ‘Het alarmeerde Griekenland, Cyprus en Israël, die tal van overeenkomsten hebben gesloten om hun positie in de Middellandse Zee te versterken.’
Het oostelijke Middellandse Zeegebied is strategisch belangrijk voor de EU vanwege de grote olie- en aardgasvoorraden, zegt Babahan. ‘Elke stap die het machtsevenwicht eenzijdig in het voordeel van één blok verschuift, verhoogt daarom de spanningen. Het maritieme akkoord tussen Turkije en Libië is daar een voorbeeld van.’
Israëlische zorgen
De Israëlische oud-diplomaat en Turkije-expert Alon Liel belicht de kwestie vanuit Israëlisch perspectief. Hij bevestigt dat de Turks-Libische deal in Israël tot grote zorgen leidt.
‘Het lijkt een belangrijke strategische prestatie voor Turkije, dat hier als een vijandig land wordt beschouwd. De deal met Libië wordt gezien als een verschuiving van het regionale machtsevenwicht in het voordeel van Turkije. Dat komt boven op de verzoening met de Koerden, de groeiende Turkse invloed in Syrië en het recente Mekka-pact, het militaire bondgenootschap tussen Saoedi-Arabië, Pakistan en Turkije.’
Tegelijkertijd staat Turkije momenteel niet bovenaan Israëls lijst van dreigingen. ‘Israël is nu met andere zaken bezig’, zegt Liel, verwijzend naar de verkiezingen. Toch wil hij nog iets kwijt over een mogelijke escalatie met Turkije als gevolg van het maritieme akkoord.
‘Israël is nu met andere zaken bezig’
‘De Israëlisch-Grieks-Cypriotische driehoek lijkt stabiel. De verslechtering van de Turks-Israëlische betrekkingen kan vooral op Syrische bodem tot geweld leiden. Het is moeilijk voor te stellen dat er bilaterale maritieme confrontaties plaatsvinden, zo ver van Israël’, aldus Liel.
Elektriciteitskabel
Babahan wijst op de grote economische belangen van de EU en Israël, die door deze deal mogelijk in het gedrang komen. ‘Het project dat het meest direct aan deze spanningen wordt blootgesteld, is de Great Sea Interconnector (GSI), de geplande elektriciteitskabel die Griekenland, Cyprus en in een latere fase Israël met elkaar moet verbinden’, vertelt Babahan. Hij vervolgt: ‘De EU heeft ongeveer 800 miljoen euro toegezegd aan het project, dat een totale geschatte kostprijs heeft van 1,94 miljard euro. Het plan is om Israël in een later stadium op het elektriciteitsnet aan te sluiten.’
‘Het akkoord verhindert niet dat de kabel wordt aangelegd’
Turkije wil dat hierover voorafgaand overleg plaatsvindt, omdat de voorgestelde route van de kabel door maritieme gebieden loopt waarop Turkije op basis van het akkoord met Libië aanspraak maakt. ‘Het akkoord op zichzelf verhindert echter niet dat de kabel wordt aangelegd of dat de aardgasplannen van Israël tot stilstand komen’, aldus Babahan.
Tot slot benadrukt hij dat hij niet verwacht dat hierdoor een nieuwe oorlog zal uitbreken in de Middellandse Zee. Incidenten sluit hij echter niet uit. ‘Het bestaan van twee blokken met overlappende maritieme aanspraken, gecombineerd met marineschepen en onderzoeksschepen die in betwiste wateren opereren, verhoogt het risico op incidenten.’
Wie heeft juridisch gezien de sterkste papieren?
De maritieme deal tussen Turkije en Libië botst met de economische en militaire belangen van Griekenland, Cyprus en, indirect, Israël. Beide kampen beroepen zich op het internationale zeerecht, maar wie heeft er gelijk?
Argumenten vóór Turkije en Libië
Turkije en Libië willen dat kuststaten een ‘eerlijke hap’ van de Middellandse Zee krijgen. Eilanden zouden niet automatisch recht moeten hebben op een groot zeegebied, ten koste van landen met lange kustlijnen. Het internationale zeerecht biedt ruimte voor zo’n verdeling: bij het trekken van zeegrenzen moet rekening worden gehouden met een eerlijke verdeling tussen landen.
Turkije heeft het VN-Zeerechtverdrag UNCLOS niet ondertekend en is er dus niet aan gebonden.
Argumenten tegen Turkije en Libië
Artikel 121 van UNCLOS geeft eilanden in principe dezelfde rechten op territoriale wateren, een exclusieve economische zone en een continentaal plat als ander landgebied. Griekse eilanden als Kreta, Rhodos en Kastellorizo kunnen dus niet zomaar buiten beschouwing worden gelaten.
Een akkoord tussen twee landen kan de rechten van andere landen niet opzijzetten. Griekenland en Cyprus stellen daarom dat de Turks-Libische deal hun maritieme rechten schendt.
Zondag is het Divali, het hindoeïstische lichtjesfeest. De geëmigreerde familie Sarmah viert het feest in Enschede. ‘Je moet de sfeer hier zelf creëren.’
Dipangkur (48) verschijnt in een goudgele kurta, een traditioneel Indiaas lang hemd. Naast hem zit zijn vrouw Dipti (46), in een gele outfit met felroze borduursels en een bijpassende sjaal. Voor het interview hebben ze hun feestkleding uit de kast gehaald. Die dragen ze ook graag tijdens Divali, het hindoeïstische lichtjesfeest, dat dit jaar op zondag 8 november valt.
Maar ook als Divali op een werkdag valt, trekken ze hun traditionele Indiase kleding aan. ‘Ik probeer met Divali vrij te nemen’, vertelt Dipti, die aan de Universiteit Twente werkt. ‘Als ik bijvoorbeeld colleges moet geven, lukt dat niet altijd.’ Soms gaat ze dus in haar feestkleding naar haar werk, wat nieuwsgierige vragen van collega’s oplevert.
Jeugdherinneringen
Voor Dipangkur beginnen de mooiste Divali-herinneringen in Golaghat, een plaats in de Indiase deelstaat Assam. Als kleine jongen keek hij ieder jaar uit naar pataka, het Hindi-woord voor vuurwerk. Zijn ouders kochten het voor hem, maar genoeg was het eigenlijk nooit. Dus spaarde hij zijn zakgeld om zelf nog wat extra te kopen.
Maar Divali was meer dan vuurwerk. Het was ook de tijd waarin familie samenkwam, buren bij elkaar binnenliepen en de telefoon regelmatig ging. Zelfs mensen die je maanden niet had gesproken, belden om je een fijne Divali te wensen.
Dipti groeide ruim tweeduizend kilometer verderop op, in Kanpur, in de deelstaat Uttar Pradesh. Zij denkt vooral terug aan de dagen vóór het feest. Het huis schoonmaken, alles versieren en samen met de familie uitkijken naar de grote dag. Want het lichtjesfeest Divali begint eigenlijk al voordat het eerste lichtje brandt. Bij Divali hoort ook Lakshmi Puja, een gebed ter ere van Lakshmi, de godin van voorspoed en welvaart.
Kleine olielampen
Tijdens Divali steken veel hindoes diya’s aan. Dat zijn kleine olielampjes van klei. Ze staan voor de overwinning van het goede op het kwade en van licht op duisternis.
‘Het licht staat voor hoop en het goede’
Wat betekent dat licht eigenlijk? Suradj Jagai (68) uit Enschede kan er meer over vertellen. Hij is een pandit, een hindoeïstische priester, en voorzitter van Arya Sabha Enschede. Samen met vrijwilligers organiseert hij ieder jaar een Divali-viering in de stad.
‘Ook als het donker is, is er licht. Het licht staat voor hoop en het goede’, vertelt hij. Volgens Suradj gaat Divali ook over eerlijk zijn en goed omgaan met anderen. Niet alleen tijdens het lichtjesfeest.
Olielampje, ook wel diya genoemd. Foto: Shalinie Ramlal
In 2019 verruilden Dipti en Dipangkur hun leven in India voor Nederland. Dipangkur werkte daar al als consultant en kreeg de kans om zijn loopbaan hier voort te zetten. Tegenwoordig werkt hij bij de Rabobank.
Het gezin vestigde zich eerst in Utrecht. Voor Dipti betekende de verhuizing dat ze haar carrière opnieuw moest opbouwen. Ze had in India jarenlang gestudeerd en was gepromoveerd. Toen ze een baan kreeg aan de Universiteit Twente, verhuisde het gezin naar Enschede. Dipangkur paste zijn werk daarop aan. ‘Natuurlijk mis je thuis’, zegt Dipti. ‘Je wilt die sfeer van thuis hier ook hebben.’
Vooral tijdens feestdagen voelde ze dat gemis. In India waren familie, vrienden en de voorbereidingen op het feest vanzelfsprekend. In Nederland moesten ze daar zelf een nieuwe invulling aan geven.
Vrienden op het schoolplein
Via hun dochters raakten Dipti en Dipangkur op school aan de praat met andere Indiase ouders. Zo ontstonden nieuwe vriendschappen. Inmiddels zien de gezinnen elkaar ook buiten school en vieren ze rond Divali samen feest in het weekend. Met werk en school is dat vaak het handigst.
‘Hier moet je die sfeer zelf creëren’, zegt Dipti. ‘En die willen we ook aan onze kinderen meegeven.’
Dipti met haar dochters Aditi en Anvi. Foto: privéarchief
Ook thuis wordt Divali gevierd. Zo maakt Dipti ieder jaar samen met haar dochters Aditi en Anvi een rangoli: een kleurrijk patroon van bijvoorbeeld gekleurd poeder, rijst of bloemen. Vaak ligt zo‘n patroon bij de voordeur om bezoekers welkom te heten.
Al wil Dipti één ding meteen duidelijk maken: ‘Ik ben geen expert in het maken van rangoli, maar ik probeer het ieder jaar toch weer samen met mijn dochters.’ Het hoeft voor Dipti ook niet perfect te zijn. Ze vindt het vooral belangrijk dat haar dochters de tradities leren kennen. ‘Mijn ouders zijn hier natuurlijk niet’, vertelt ze. ‘Dus wij moeten die verantwoordelijkheid op ons nemen.’
‘Natuurlijk mis je thuis’
Ook op de internationale school van Aditi en Anvi wordt Divali gevierd. Toch wil Dipti dat haar dochters meer meekrijgen dan alleen de gezelligheid. ‘Ik wil niet dat ze alleen op sociale media zien dat er een Divali-festival is, zonder te weten waarom.’
Inmiddels kijkt Dipti ook anders naar haar eigen jeugd. ‘Wat je ouders vroeger voor je deden, is anders dan wat je nu zelf voor je kinderen doet. Maar later begrijp je pas hoe belangrijk Divali is.’
Bij Divali hoort natuurlijk ook lekker eten. Dipti vertelt over gerechten als roti, kruidige groenten en dahl, linzen. Vooral de zoetigheden mogen niet ontbreken. Denk aan gulab jamun, zachte deegballetjes in zoete siroop, en ladoo, ronde zoete balletjes. Tijdens het gebed wordt soms ook prasad aangeboden,een zoet gerecht van griesmeel, melk, boter en suiker. Na het gebed wordt dit met iedereen gedeeld.
Voor Dipangkur is Divali inmiddels meer dan het vuurwerk waar hij als kind zo dol op was. Waar hij vroeger vooral uitkeek naar de feestelijkheden, draait het voor hem nu ook om de boodschap erachter.
‘Het gaat om het verspreiden van licht en positiviteit. Om het goede in jezelf en de mensen om je heen’, vertelt hij. Die gedachte houdt volgens hem niet op bij de grens van India. Je hoeft er ook geen hindoe voor te zijn.
Of je nu in India of Enschede woont, de boodschap blijft hetzelfde: deel iets goeds met een ander. Al is het maar door iemand die je al een tijdje niet hebt gesproken een ‘Shubh Divali’ te wensen, oftewel een fijn lichtjesfeest.
Onze site gebruikt cookies en vergelijkbare technologieën onder andere om u een optimale gebruikerservaring te bieden. Ook kunnen we hierdoor het gedrag van bezoekers vastleggen en analyseren en daardoor onze website verbeteren.
Deze website gebruikt cookies om uw gebruikservaring op deze website te verbeteren. Van deze cookies worden cookies aangemerkt als "Noodzakelijk" in uw browser bewaard, deze cookies zijn essentieel voor het functioneren van de website. Bijvoorbeeld het opslaan van uw keuze of u wel of geen cookies wilt hebben. Wij maken ook gebruik van cookies van derde partijen die ons helpen met het analyseren en begrijpen van de gebruik van deze website door u. Deze cookies worden alleen gebruikt als u daar toestemming toe geeft. U heeft ook de mogelijkheid om uzelf uit te sluiten voor deze cookies. Dit zal echter effect hebben op uw gebruikerservaring.
Noodzakelijke cookies zijn absoluut nodig voor het functioneren van de website. De cookies in deze categorie zorgen alleen voor de veiligheid en het functioneren van deze website . Deze cookies bewaren geen persoonlijke gegevens
Deze cookies zijn niet strict noodzakelijk, maar ze helpen de Kanttekening een beter beeld te krijgen van de gebruikers die langskomen en ons aan te passen aan de behoeftes van onze lezers. Hiervoor gebruiken wij tracking cookies. Bij het embedden van elementen vanuit andere websites zullen er door deze sites ook cookies worden gebruikt.
