Terwijl Oranjefans teleurgesteld afdropen vierden Marokkaanse Nederlanders tot in de loop van de ochtend feest, nadat Marokko Nederland had verslagen op het WK Voetbal in Mexico. Er was ook onrust in verschillende steden, aldus verschillende media.
De Marokkaanse ploeg was ‘door het dolle heen’ na de winst op Oranje, schrijft Nu.nl. Marokko versloeg Nederland na strafschoppen, na een tussenstand van 1-1 na 120 minuten spelen. Nederland miste tot drie keer toe een penalty.
Voor Nederlands-Marokkaanse spelers was dit een bijzondere wedstrijd. De in Leiderdorp geboren Noussair Mazraoui uitte groot respect voor het Nederlands elftal, en omschreef het als het ‘één van de beste tegenstanders die we konden treffen.’ Mazraoui zei tegen de NOS dat hij een ‘hele speciale band’ heeft met Nederland, en dat hij in het Nederlandse elftal had kunnen spelen.
Ook de uit Nederland afkomstige Anass Salah-Eddine zei dat hij er erg naar uit had gekeken om tegen Oranje te spelen.
In de vier grote steden gingen fans van Marokko direct de straat op om de winst te vieren. Al toeterend reden zij door de straten, bijvoorbeeld in Amsterdam-West, waar het verkeer vastliep met toeterende scooters en auto’s.
Een paar honderd supporters van Marokko zich verzamelden in de Schilderswijk in Den Haag. Daar werd volgens Nu.nl vuurwerk afgestoken en hadden mensen Marokkaanse vlaggen bij zich.
Rond 6.30 uur werd de sfeer onrustiger. Agenten werden bekogeld met vuurwerk en stenen en de ME moest ingrijpen. Enkele mensen zijn aangehouden op verdenking van openlijke geweldpleging. Volgens Nu.nl keerde rond 8.45 uur de rust terug.
Verschillende buurtbewoners in de Schilderswijk zeiden tegen de NOS ‘dat de politie onnodig snel en hard ingreep.’
Ook in Rotterdam zijn enkele mensen opgepakt vanwege onder meer ordeverstoring en mishandeling.
Met de winst zal het Marokkaanse elftal Canada treffen in de achtste finales.
Ismail El Abbasi van Denk plaatste op Facebook een AI-foto van zichzelf terwijl hij aan een huilende Wilders een rode kaart geeft. ‘Wilders had gelijk: ‘Het komt goed’. En inderdaad, het is goed gekomen. Dima Maghreb.’
De Israëlische erkenning van de Armeense Genocide leidt tot een zeldzaam moment van Turks-Armeense eensgezindheid. Terwijl de Turkse staat de Israëlische stap veroordeelt als ‘politiek gemotiveerd’, meldt de Armeense premier Nikol Pashinian dat van hem geen reactie verwacht hoeft te worden. Armenië zou er geen belang bij hebben dat de geschiedenis van de genocide tot een politiek instrument wordt gemaakt, zo zei hij tijdens een persconferentie in Armenië.
Netanyahu zei eerder dit jaar al de genocide te erkennen. Voor de goede orde: niet de genocide die hij zelf pleegt tegen de Palestijnen en Libanezen, maar die tegen de Armeniërs in het Ottomaanse Rijk tijdens de Eerste Wereldoorlog.
Turkije, de juridische opvolger van het Ottomaanse Rijk, heeft de Armeense Genocide altijd ontkend. Net zoals Israël de genocide op de Palestijnen in de Gazastrook nu ontkent. Die laatste genocide wordt door Turkije dan weer gretig op de agenda geplaatst, terwijl Turkse pleitbezorgers van de erkenning van de Armeense Genocide de mond wordt gesnoerd.
Lange tijd was de erkenning van de Armeense Genocide een van de grootste prioriteiten van Armenië. Israël weigerde de Armeense Genocide jarenlang te erkennen, mede vanwege de goede betrekkingen die de Joodse staat vroeger had met Turkije. Maar sinds het aan de macht komen van Recep Tayyip Erdogan zijn de betrekkingen tussen Israël en Turkije ernstig bekoeld. En bovendien is voor Armenië de erkenning van de Armeense Genocide niet zo belangrijk meer, vooral na de verloren oorlog tegen Azerbeidzjan. Daarom reageerde de Armeense premier Nikol Pashinyan ook zo koeltjes.
Andere Armeniërs, zoals Serj Tankian, de ex-leadzanger van de wereldberoemde rockband System of a Down, veroordelen de Israëlische erkenning juist in scherpe bewoordingen. ‘Het feit dat een genocideplegende staat, tegen de Palestijnen en Libanezen, de genocide op mijn voorouders erkent, is het slechtste wat Armeniërs kan overkomen. Dat onze geschiedenis en onze pijn worden gebruikt voor politiek gewin, is waardeloze politiek’, zegt Tankian en scheldt het Israëlische regime uit met het f-woord.
Internationale oliebedrijven vernietigen een uniek moerasgebied in Irak, zeggen Iraakse activisten. Ze spreken van een nieuwe vorm van kolonialisme.
In de zaal vol met boeren, activisten, onderzoekers en andere geïnteresseerden uit de Arabische wereld en Nederland, tijdens ‘Green MENA meets the Netherlands’, een reeks conferenties georganiseerd door het Grote Midden-Oosten Platform, wordt een filmpje afgespeeld van Murtada al-Janoub. Hij is een visser uit het Iraakse al-Ahwar moerasgebied aan de grens met Iran. Al-Janoubi, met de bijnaam ‘Ibn al-Ahwar’, kan er niet bij zijn. Hij durfde het niet aan een visum aan te vragen uit angst dat de Iraakse autoriteiten zouden denken dat hij onder zijn rechtszaak uit wilde komen.
Ibn al-Ahwar heeft een rechtszaak tegen hem lopen vanwege zijn activisme tegen de desastreuze gevolgen die de olie-industrie toebrengt aan het moerasgebied. Dat voorheen waterrijke gebied vormt een fragiel ecosysteem dat sinds 2016 op de Unesco-werelderfgoedlijst staat.
Op het filmpje is een stuk van het moeras te zien nadat het is drooggelegd. In plaats van een waterrijk gebied zien we een dor landschap. Aan het kleurverloop van het riet is nog te zien waar het water heeft gestaan. Bootjes die eerder door vissers werden gebruikt, liggen nu op hun kant. Op een ander filmpje is een demonstratie te zien en zien we olievelden op de achtergrond.
In januari 2010 tekende het Franse oliebedrijf TotalEnergies, het Chinese PetroChina en het Maleisische Petronas een contract met het Iraakse staatsbedrijf Missan Oil Company om olie te winnen in Halfaya, in het zuidwesten van Irak. Productie startte in 2012. Om de olie te kunnen winnen, halen de bedrijven water uit de Tigris. Normaal gesproken voorziet de rivier de moerassen van water, maar door het onttrekken van water komen deze droog te liggen. Het waterniveau van de Tigris staat al onder druk vanwege dammen in Turkije, Iran en Iraaks Koerdistan. En nu kost het industriële gebruik de inwoners hun water, hun land en hun manier van leven, schrijft de ngo Natural World Fund.
Unesco-werelderfgoed in gevaar
Jamal Al Sayegh, activist van Gwez w Nakhl, een organisatie voor voedselzekerheid in Koerdistan en Irak, werkt intensief samen met de bevolking van het gebied, de al-Ahwar. Hij voert namens Ibn al-Ahwar het woord.
‘De inwoners van dit gebied bouwen hun huizen op water. Zij zijn voor hun voedsel afhankelijk van de visserij en de jacht met vogels. Ook houden zij buffels voor hun melk, wat alleen in dit gebied voorkomt. Dit zorgt voor waardevolle inkomsten, aangezien de producten duur zijn op de markt. Verder verbouwen zij rijst, waarvan zij afhankelijk zijn voor hun voedsel. Hun voedselzekerheid hangt af van het water in het gebied.’
Hij legt uit wat het effect is van de droogleggingen op de lokale bevolking.
‘Internationale oliebedrijven legden twaalf olievelden aan vlak bij de dorpen en in een gebied dat door de Unesco wordt beschermd. Terwijl oliebedrijven over heel de wereld olie kunnen halen uit de diepste oceanen, is het goedkoper om een gebied droog te leggen. Dit betekent dat grote stukken moeras worden drooggelegd. Dit water is belangrijk voor de ecologie in Irak en bovendien huist het een samenleving en cultuur die uniek zijn in de regio. Deze droogleggingen hebben het leven en de natuurlijke omgeving daar verwoest. Hierdoor hebben mensen het gebied moeten ontvluchten.’
‘Dit water is belangrijk voor de ecologie in Irak’
Volgens een rapport dat Al Sayegh schreef met onafhankelijke onderzoeksjournalist Safaa Khalaf hangt er een ‘zweem van ambiguïteit en ondoorzichtigheid rond de droogleggingen van de moerassen en het isoleren van de overgebleven bevolking. En dat terwijl de Iraakse regering tijdens de oorlog tegen Islamitische Staat (IS) in 2016 nog prioriteit gaf aan de erkenning van de moerassen door de Unesco.’ De onderzoekers schrijven dat deze praktijken een geval van ‘ecocide’ zouden kunnen zijn, bedoeld om de controle te krijgen over de oliebronnen terwijl de lokale bevolking wordt gedwongen te vertrekken.
Vissers in het moerasgebied al-Ahwar in Zuid-Irak op een foto uit 1992. Beeld: Karim Sahib/AFP
Volgens het rapport zou het moerasgebied sinds 2021 85 procent van zijn gebied hebben verloren.
Al Sayegh legt uit hoe de bedrijven hun land hebben kunnen exploiteren. ‘De oliebedrijven worden gesteund door de Iraakse regering en beschermd via officieuze relaties met milities. Op die manier koloniseren zij het gebied, verwoesten zij de natuur, plunderen zij bronnen [van inkomsten] en jagen zij de mensen weg. Dit doen zij onder een mediastilte, zonder dat iemand ervan afweet. Ondertussen verliezen mensen hun werk als visser en zijn zij gedwongen om laagbetaalde banen te accepteren in de olie-industrie. Toen de productie stil kwam te liggen na de blokkade van de Straat van Hormuz, werden de lokale krachten, in tegenstelling tot de ingenieurs van buiten, niet doorbetaald.’
Gewapende bewakers
De Iraaks-Duitse politicologe en activiste Ansar Jasim, die samen met Al Sayegh ter plekke onderzoek uitvoerde, legt uit dat de lokale bevolking de exploitatie van het gebied ziet als een nieuwe vorm van kolonialisme.
‘Lokale gemeenschappen gebruiken symbolen die lokale stammen honderd jaar geleden gebruikten toen zij zich in de jaren twintig begonnen te verzetten. Terwijl zij behoorlijk van zich laten horen, wordt het in de media vaak gepolitiseerd en teruggebracht tot een waterprobleem of een klimaatprobleem. Maar daar gaat het niet om. De exploitatie van het gebied vernietigt op een koloniale en imperialistische manier de identiteit van de bevolking.’
Een drooggelegd gedeelte van het moerasgebied. Beeld: Mourtada al-Janoubi
Volgens Natural World Fund zijn de moerassen nu ‘gemilitariseerd’. In de kanalen waar vissers en buffelherders voorheen tot diep in het moerasgebied konden komen, staan nu controleposten bemand door gewapende bewakers. De autoriteiten zeggen dat dit dient om smokkel over de grens met Iran te voorkomen, maar inwoners zeggen dat het bedoeld is om opstand de kop in te drukken. Dit is ook wat Al Sayegh en Jasim bevestigen.
Tegen de industriële activiteiten demonstreren is illegaal en niet veilig, zegt Jasim. Zij zegt dat lokale milities helpen de demonstraties te onderdrukken.
‘Deze rechtszaken zouden vanuit Europa gesteund moeten worden’
Al Sayegh vertelt erover: ‘Toen er op de demonstranten werd geschoten, reageerden zij woedend en trokken zij naar een dam die hen afsloot van water. Zij braken de dam open waardoor het water weer stroomde. Na twee dagen oordeelde de rechter dat eenieder die op de dam zou komen, zou worden aangeklaagd voor terrorisme.’
Jasim zegt hoop te putten uit eerdere rechtszaken die in Nederland gevoerd zijn tegen oliebedrijven naar aanleiding van de milieueffecten van hun activiteiten, zoals Shell dat actief was in de Nigerdelta. ‘Deze rechtszaken hadden enig succes en dit is dan ook de oplossing. Daarom zijn wij hier. Deze rechtszaken zouden vanuit Europa gesteund moeten worden. Het is geen nationale strijd. Terwijl de olie vooral wordt gebruikt in het mondiale noorden, kampen mensen als Ibn al-Ahwar met de consequenties van het beschermen van zijn gemeenschap. De mensen zijn letterlijk aan het sterven.’
Zij wijst op de verantwoordelijkheid van Europese oliebedrijven, waaronder TotalEnergies.
‘Voordat zij hun activiteiten starten, moeten organisaties in het maatschappelijk middenveld hier hen verantwoordelijk houden. Bedrijven zouden in deze regio gewoon moeten opereren onder de mensenrechtenstandaarden die in Europa gelden, in plaats van gebruik te maken van een corrupt systeem.’
Greenwashing
Na tien jaar zowel het grondwater als het oppervlaktewater van het gebied te hebben gebruikt, hebben TotalEnergies en PetroChina voorgesteld om ontzilt water te gaan gebruiken, vertelt Al Sayegh. ‘Grote bedrijven doen vaak alsof ze groen bezig zijn, terwijl ze al onze bronnen hebben gebruikt.’
Volgens een rapport van TotalEnergies wil het bedrijf in 2030 twintig procent minder zoet water onttrekken uit regio’s met watertekorten dan in 2021. Vanaf 2027 verwacht het bedrijf voor een ander project in het zuiden van Irak ontzilt water te kunnen gebruiken in plaats van zoet water, dankzij een nog te bouwen ontziltingsinstallatie. Het project in Halfaya wordt hierbij niet genoemd.
‘Grote bedrijven doen vaak alsof ze groen bezig zijn’
In een promotievideo over Halfaya zegt PetroChina dat hun activiteiten ‘geen directe impact hebben op dit belangrijke ecosysteem’ en dat het veel doet aan biodiversiteit door onder andere bomen te planten. ‘Om een stad te bouwen in wat ooit onontgonnen land was, hebben Chinese en Iraakse medewerkers moeilijkheden overwonnen, zoals het gevaar om terecht te komen in een gevecht met lokale stammen of milities,’ schrijft het Chinese staatspersbureau Xinhua.
Een deel van het moerasgebied met in de achtergrond de olievelden. Beeld: Mourtada al-Janoubi
Sarine Karajerjian, programmadirecteur milieupolitiek bij de ngo Arab Reform Initiative, legt uit dat niet de bevolking, maar grote bedrijven profiteren van dit soort projecten.
Neokoloniale krachten
‘We moeten ons afvragen wie er uiteindelijk wint van dit soort projecten. Niet de lokale bevolking, maar vooral de grote bedrijven, gesteund door autoritaire regimes in onze landen. Dit is groter dan slechts de zakelijke wereld. Het Westen blijft deze regimes steunen, net als sommige milities hier in de regio. Het zijn neokoloniale krachten.’
Zij zegt dat Europa gezien zijn historische rol in de regio ook een verantwoordelijkheid heeft als het gaat om ontwikkeling in de Arabische wereld en de regio anders moet gaan benaderen.
‘Het enige waar we nu om vragen is water’
‘Met de genocide in Gaza nog steeds gaande, hebben we onze hoop in Europa verloren. Europa is verantwoordelijk. Terwijl de Amerikanen en de Israëliërs de grootste oorlogen ontketenen, gaat Europa erachteraan. Ze zeggen dat ze humanitaire hulp sturen. Maar om te beginnen zijn jullie al verantwoordelijk voor herstel[betalingen], en voor wie de controle heeft over ons land. Jullie oefenen nog steeds controle over ons uit. Europa moet van richting veranderen en deze regio niet alleen zien als kans om te investeren, maar ook als een gebied dat soeverein is.’
Al Sayegh, de activist uit Irak, zegt dat de samenwerking tussen internationale bedrijven en de Iraakse autoriteiten niet zou moeten uitmonden in ‘verwoesting en kolonisatie’. ‘De Europese samenleving en organisaties moeten zich beseffen welke consequenties de beslissingen die op hun continent zijn genomen kunnen hebben voor de omgeving in Irak. De mensen hebben dorst, de dieren sterven, het meeste water is er niet meer en de bevolking komt daartegen in opstand. Het enige waar we nu om vragen is water.’
Marokkaanse Nederlanders beleven de WK-wedstrijd tussen Nederland en Marokko genuanceerder dan het publieke debat vaak doet vermoeden, blijkt uit een opiniepeiling van Etnobarometer. Veel respondenten zeggen niet te hoeven kiezen tussen Nederland en Marokko en vinden de terugkerende discussie over loyaliteit overdreven.
Met de peiling wilde Etnobarometer, een initiatief van het Opiniehuis, partner van de Kanttekening, de groep Marokkaanse Nederlanders zelf aan het woord laten. Niet om bestaande opvattingen te bevestigen of te ontkrachten, maar om op een onafhankelijke en objectieve manier inzicht te krijgen in hun ervaringen, verwachtingen en beleving van de WK-wedstrijd tussen Nederland en Marokko. De organisatie zegt de peiling te hebben uitgevoerd ‘vanuit de overtuiging dat een goed maatschappelijk debat begint met het luisteren naar de mensen om wie het gaat.’
De peiling is nadrukkelijk geen wetenschappelijk representatief onderzoek, maar een online-peiling onder een grote groep Marokkaanse Nederlanders die vrijwillig aan het onderzoek hebben deelgenomen.
Volgens Etnobarometer wordt er in het publieke debat dat al jaren gepaard gaat met voetbalwedstrijden tussen Nederland en Marokko, vaak gesproken óver Marokkaanse Nederlanders in plaats van mét hen. Wanneer het gaat om onderwerpen als identiteit, loyaliteit, integratie en maatschappelijke verhoudingen ontstaat al snel een beeld dat is gebaseerd op aannames, incidenten of uitspraken van anderen.
Dit beeld blijkt op basis van de resultaten van de peiling onder een stuk genuanceerder.
Steun voor Marokko gaat niet ten koste van verbondenheid met Nederland
De resultaten van deze peiling laten zien dat de WK-wedstrijd tussen Nederland en Marokko sterk leeft onder Marokkaanse Nederlanders. Twee derde van de respondenten is van plan de wedstrijd te bekijken, waarbij de meeste mensen kiezen voor een gezamenlijke kijkervaring thuis met familie of vrienden. De wedstrijd wordt daarmee vooral beleefd als een gezellig en verbindend sportmoment.
Marokko blijkt voor veel respondenten sportief en emotioneel extra aan te spreken
Terwijl 67 procent van de respondenten aangeeft tijdens deze wedstrijd Marokko te steunen, geeft 15 procent aan voor Oranje te gaan juichen. Achttien procent heeft geen voorkeur.
Bent u van plan de wedstrijd te kijken? (n=432)
Marokko blijkt voor veel respondenten sportief en emotioneel extra aan te spreken. Oudere respondenten geven vaker aan geen uitgesproken voorkeur te hebben of Nederland te steunen, terwijl jongere respondenten vaker Marokko noemen.
Steun voor Marokko komt volgens Etnobarometer voort uit meerdere positieve factoren, waaronder trots op de internationale prestaties van Marokko, herkenning in spelers met een migratieachtergrond en sympathie voor specifieke spelers. Natuurlijk speelt ook de Marokkaanse achtergrond een belangrijke rol. Vooral vrouwen kennen een grote rol toe aan deze factoren. Jongeren en Marokkaanse Nederlanders van middelbare leeftijd vinden herkenning in spelers vaker belangrijk dan ouderen.
Welk team support u tijdens deze wedstrijd het meest? (n=432)
Bijna de helft vindt het vooral jammer als Marokko verliest. Tegelijkertijd geeft een grote groep aan dat verlies van beide landen even teleurstellend zou zijn.
De peiling laat echter zien dat de voorkeur voor Marokko niet ten koste gaat van de verbondenheid met Nederland.
Opvallend is dat een zeer ruime meerderheid (84 procent) aangeeft Nederland te steunen als Marokko wordt uitgeschakeld. Volgens Etnobarometer is dit een belangrijke positieve uitkomst. De voorkeur voor Marokko tijdens de onderlinge wedstrijd gaat voor veel respondenten samen met sportieve sympathie voor Nederland later in het toernooi. Mannen geven iets vaker dan vrouwen aan daarna Nederland te steunen. Vrouwen geven iets vaker aan het nog niet te weten. Oudere respondenten zijn relatief vaak bereid Nederland daarna te steunen, terwijl jongere respondenten iets vaker twijfelen.
‘Voorkeur voor voetbalelftal zegt niets over iemands loyaliteit aan Nederland’
Op de vraag of deze wedstrijd mensen in Nederland zal verbinden of juist zal verdelen, antwoordt een meerderheid dat zij verwacht dat de wedstrijd geen duidelijk effect op de samenleving zal hebben. Ongeveer een kwart verwacht dat het tot verdeeldheid zal leiden, terwijl 18 procent juist mogelijkheden tot verbinding ziet. Volgens Etnobarometer wordt de wedstrijd binnen de groep Marokkaanse Nederlanders verschillend beleefd, maar is er duidelijk ruimte voor een positieve en sportieve invulling.
Negenenvijftig procent zegt niet te hoeven kiezen tussen Marokko en Oranje
Vrouwen denken hierbij vaker geen duidelijk effect te verwachten, terwijl mannen iets vaker verdeeldheid zeggen te verwachten.
Uit een serie stellingen die Etnobarometer aan Marokkaanse Nederlanders voorlegde, blijkt dat veel respondenten een genuanceerde kijk hebben op de wedstrijd Nederland-Marokko. Een ruime meerderheid vindt dat de discussie over loyaliteit rondom dit soort wedstrijden wordt overdreven. Negenenvijftig procent zegt niet te hoeven kiezen tussen Marokko en Oranje en 65 procent vindt dat voetbalwedstrijden tussen beide landen niets zeggen over de positie van Marokkaanse Nederlanders in Nederland. Een meerderheid ervaart verbondenheid met beide teams.
Stel dat Marokko door Nederland wordt uitgeschakeld op het WK. Welk land zult u daarna steunen? (n=432)
Wel vindt een overgrote meerderheid dat hun loyaliteit aan Nederland sneller ter discussie wordt gesteld dan wanneer Nederlanders met bijvoorbeeld een Surinaamse of andere migratieachtergrond het land van herkomst steunen. Eenenzestig procent vindt het dan ook storend wanneer mensen vinden dat Marokkaanse Nederlanders tijdens deze wedstrijd voor Oranje zouden moeten juichen.
Oproep tot verbinding
Ondanks hun genuanceerde blik verwachten veel Marokkaanse Nederlanders in de peiling dat politici en opiniemakers de wedstrijd zullen gebruiken om maatschappelijke tegenstellingen te benadrukken, zoals Wilders die knielende Marokkaanse spelers beledigde. Vierentachtig procent vindt dat politici rond deze wedstrijd terughoudend zouden moeten zijn met uitspraken die groepen Nederlanders tegenover elkaar kunnen zetten.
De meeste respondenten zien de ontmoeting tussen Nederland en Marokko vooral zien als een bijzondere voetbalwedstrijd
Zij spreken juist de wens uit om de wedstrijd vooral als een sportieve ontmoeting te benaderen. De meeste respondenten maken zich bovendien weinig zorgen over ongeregeldheden en verwachten dat de sfeer na afloop overwegend positief of neutraal zal zijn.
Een dag na de wedstrijd zal de sfeer op het werk, op school of in de buurt gezellig en sportief zijn, vindt ongeveer een derde van de groep ondervraagden. Een even grote groep verwacht een neutrale sfeer en 12 procent een ‘overwegend positieve’ sfeer. Slechts 12 procent verwacht spanningen of ongemakkelijke gesprekken.
Uit open reacties uit de peiling blijkt dat de meeste Marokkaanse Nederlanders de ontmoeting tussen Nederland en Marokko vooral zien als een bijzondere voetbalwedstrijd. Zij hopen dat de nadruk ligt op sportiviteit, respect en saamhorigheid en niet op polarisatie of maatschappelijke verdeeldheid. Hoewel er zorgen bestaan over de manier waarop de wedstrijd in het publieke debat wordt benaderd, overheerst in de reacties de wens dat voetbal mensen juist verbindt en dat de uitslag geen aanleiding vormt voor blijvende tegenstellingen.
De nieuwe politieke partij ‘Millennium’, die afgelopen zaterdag haar eerste partijbijeenkomst had in Almere, wil de toenemende polarisatie in Nederland tegengaan door ‘huidige grondrechten onveranderbaar in de Grondwet vast te leggen’, aldus een persbericht van de partij.
‘Moslims hoeven dan niet meer te vrezen dat hun godsdienst verboden wordt en andersgelovigen hoeven niet meer bang te zijn dat extremistische moslims in de toekomst hun vrijheid afnemen’, aldus psychiater Abdulhaq Compier, directeur van het aan de partij verbonden wetenschappelijk instituut. Volgens hem zijn grondrechten van belang voor ‘menselijke ontplooiing en maatschappelijke vrede’.
Het huidige belastingstelsel belemmert werkenden om vermogen op te bouwen en vergroot de vermogensongelijkheid, aldus Compier. De partij pleit voor afschaffing van de inkomstenbelasting en de btw, en baseert zich daarbij op onderzoek van Reinier Kooiman, universitair docent belastingrecht aan de Universiteit Leiden. In plaats daarvan zou er ‘één eenvoudige vermogensbelasting’ moeten komen.
Ook wil Millennium de wet wijzigen, waardoor politici door het OM vervolgd kunnen worden voor ambtsmisdrijven. ‘Nu kunnen politici alleen door een interne commissie worden onderzocht, wat ongelijkheid creëert met de gewone burger’, aldus het persbericht.
De partij wil sancties instellen tegen landen die de Geneefse Conventies (regels rond het oorlogsrecht) schenden of het Internationaal Strafhof belemmeren. Verder moet Nederland druk uitoefenen om een diplomatieke oplossing te vinden voor de oorlog in Oekraïne.
Millennium hoopt op minimaal vijf zetels bij de volgende landelijke verkiezingen.
Het akkoord dat Israël afgelopen vrijdag met Libanon sloot, is vooral gunstig voor Israël en riskeert verdere onrust in Libanon, zeggen analisten tegen The New Arab.
De ontwapening van Hezbollah door het Libanese leger en de terugtrekking van Israëlische troepen uit Zuid-Libanon zijn de hete hangijzers van het ‘raamwerkakkoord’. Het akkoord zou moeten dienen als eerste opstap naar verdere onderhandelingen over beide onderwerpen.
Het was het resultaat van wekenlange, door de Verenigde Staten geleide onderhandelingen tussen Israël en Libanon. De door Iran gesteunde militante beweging en politieke partij Hezbollah deed niet mee aan de gesprekken.
Volgens het akkoord moet Libanon haast maken met de ontwapening van Hezbollah. Israël, dat momenteel een vijfde van het land bezet houdt, zou daarna zijn troepen terugtrekken.
Maar wanneer de Israëlische troepen uiterlijk het gebied moeten hebben verlaten, is onduidelijk, schrijft The New Arab. Ook ontbreekt een Israëlische toezegging om zich volledig uit het gebied terug te trekken. Dat houdt de deur open voor een verlenging van de Israëlische bezetting van Zuid-Libanon, zeggen analisten.
In plaats daarvan spreekt het akkoord over ‘herplaatsing’ van troepen, zodra Hezbollah is ontwapend. Hierdoor zou Israël zijn troepen kunnen verplaatsen, of zelfs de controle over het gebied kunnen blijven uitoefenen, zoals het dat deed na de terugtrekking uit Gaza in 2005.
Premier Netanyahu heeft uitgesloten dat Israël zich zal terugtrekken uit Zuid-Libanon. Extreemrechtse ministers uit zijn kabinet hebben opgeroepen het gebied bezet te blijven houden, ongeacht de status van Hezbollah.
Hezbollah verzet zich tegen de ontwapening van zijn troepen. Leider Naim Qassem keurde het akkoord dan ook af. Het zal dan ook lastig, zo niet onmogelijk, zijn de beweging te ontwapenen, zeggen analisten. Er zijn zorgen dat het Libanese leger onder druk van het akkoord Hezbollah met geweld zal moeten ontwapenen.
Dit zou kunnen leiden tot binnenlandse spanningen en zelfs een nieuwe burgeroorlog, waarschuwen analisten. Een parlementslid van Hezbollah had na de bekendmaking van het akkoord gedreigd met een burgeroorlog.
Pijnlijk is dat Libanon ook ermee akkoord is gegaan geen ‘vijandige acties’ te ondernemen richting internationale organisaties. Dit betekent hoogstwaarschijnlijk dat Libanon geen juridische stappen kan zetten tegen Israël binnen de Verenigde Naties of het Internationaal Strafhof wegens mogelijke oorlogsmisdaden die het in Libanon heeft begaan.
Volgens NRCondermijnen de afspraken van vrijdag de Libanon-clausule uit de deal tussen de VS en Iran, en was die ‘veel voordeliger’. Er zou een ‘direct en permanent einde’ komen aan de militaire operaties op alle fronten, inclusief Libanon. Het jongste akkoord stelt echter de ontwapening van Hezbollah als voorwaarde voor de ‘herplaatsing’ van Israëlische troepen op Libanees grondgebied.
Gisteren, vlak nadat Israël en Libanon een akkoord sloten dat volgens de onderhandelaars een eerste stap naar vrede is, trokken Israëlische troepen verder Zuid-Syrië binnen. De Syrische regering heeft weinig mogelijkheden om de Israëlische opmars tegen te houden.
‘Israëlische troepen gaan steeds dieper Zuid-Syrië in. Berichten over gevechten, beschietingen en Syriërs die vluchten vanaf het platteland ten westen van Daraa in oostelijke richting,’ bericht journalist Harald Doornbos op X, met beelden van Israëlische voertuigen bij een Syrische blokkade op de weg naar Daraa in Zuid-Syrië.
Middle East Eye meldt dat Israëlische troepen op Syrische journalisten hebben geschoten, terwijl er ook kinderen aanwezig waren. Niemand raakte gewond.
Volgens Haaretzzegt een woordvoerder van het Israëlische leger dat de militairen zelf werden beschoten. Intussen zou het leger negen extra militaire posten hebben opgezet in Zuid-Syrië. Bij die operaties zouden aan Syrische zijde doden zijn gevallen. Hoeveel is vooralsnog onbekend.
Sinds de val van het Assad-regime eind 2024 heeft Israël zijn aanwezigheid in Zuid-Syrië gestaag uitgebreid. Vorig jaar zouden tijdens een overleg in Parijs tussen Turkije, Syrië en de Verenigde Staten invloedssferen zijn afgesproken: Noord-Syrië voor Turkije en Zuid-Syrië voor Israël.
President Aleksandar Vucic van Servië treedt na anderhalf jaar van massale protesten terug. Of zijn vertrek definitief is, blijft vooralsnog onduidelijk. Wel heeft hij aangekondigd dat er nieuwe verkiezingen komen, waarmee hij tegemoetkomt aan een belangrijke eis van de demonstranten, meldt NRC.
Honderdduizenden Serven protesteerden anderhalf jaar lang om Vucic tot aftreden te dwingen. Afgelopen weekend gaf hij uiteindelijk toe. De onrust in Servië begon eind 2024, toen zestien mensen omkwamen bij een ongeluk op een treinstation in Novi Sad. Door corruptie zouden de veiligheidsmaatregelen onvoldoende op orde zijn. Met name studenten zagen het ongeluk als een symbool voor corruptie en gebrekkig overheidstoezicht.
Steeds meer mensen sloten zich aan bij de demonstraties, die uitgroeiden tot een aanhoudend volksprotest.
Critici beschouwen het aftreden van Vucic echter als een list van lange adem. Hij zou als premier willen terugkeren in het landsbestuur of, zoals Poetin in het bevriende Rusland deed, een vertrouweling naar voren schuiven die tijdelijk de leiding op zich neemt, alvorens hij zelf terugkeert naar het centrum van de macht.
Het is nog niet duidelijk wanneer de nieuwe verkiezingen worden gehouden.
Eerlijk is eerlijk: het WK herenvoetbal plaatste mij voor een lastig moreel dilemma. Ga ik kijken naar een WK waarvan het gastland schaamteloos discrimineert, waar een scheidsrechter de toegang zelfs werd geweigerd en waar een heel elftal moest uitwijken naar een ander gastland, omdat het in het ene gastland niet welkom was? En dan heb ik het nog niet eens over die belachelijke ‘drinkpauzes’ of de sponsoring door Aramco, het grootste broeikasbedrijf ter wereld. Of het feit dat damesvoetbal anno 2026 nog steeds niet kan rekenen op dezelfde financiering, aandacht en kansen als de heren, die toch echt hetzelfde spelletje spelen. Om over mijnheer Infantino en zijn zogenaamde vredesprijs nog maar te zwijgen.
Maar ja, ook mijn bloed kruipt waar het niet gaan kan. En dus won mijn voetballiefde het van mijn principes en zit ik toch telkens weer midden in de nacht aan de buis gekluisterd als we moeten spelen. Die ‘we’, dat zijn bij ons thuis overigens best een aantal landen. Nederland uiteraard, en natuurlijk Egypte, waar mijn man vandaan komt. Maar ook Tunesië volgen we op de voet, evenals Marokko, Frankrijk, Curaçao en Kaapverdië. Altijd prijs, zou je zeggen.
Toch worden mijn man en ik vaak gevraagd om kleur te bekennen. Alsof je er pas echt bij hoort als je in je juichjack naar links en rechts staat te springen met een biertje in je hand. ‘Voor wie ben je nou eigenlijk?’ vroeg een enkeling zelfs op de vrouw af. Ik zeg: waarom kiezen? Maakt het iemand minder Nederlands als je naast de mannen van Oranje ook de Atlasleeuwen, de Farao’s en de Adelaars van Carthago een warm hart toedraagt?
Waarom moet het toch altijd meteen gaan over loyaliteit?
Nederland is mijn geboorteland, Egypte is mijn ‘country-in-law’ en Tunesië is mijn tweede thuis, nadat ik er jaren geleden heb gewoond, gewerkt en gestudeerd. Dus niet zo gek toch, om voor al die landen te juichen? Net zo gewoon als wanneer Nederlandse Marokkanen voor Marokko zijn, Nederlandse Kaapverdianen voor Kaapverdië of Nederlandse Turken voor Turkije. Waarom moet het toch altijd meteen gaan over loyaliteit? Ik snap daar echt helemaal niks van. Wat is nou eigenlijk precies het probleem? Blijkbaar moet je je hier telkens weer opnieuw bewijzen als het gaat om identiteit. Ben je wel Nederlands genoeg? Juich je wel voor het juiste team?
Ik breek graag een lans voor meervoudige vaderlandsliefde. Niet of-of, maar en-en. Dat is namelijk geen zwakte, maar een verrijking. Superhandig tijdens een WK, want je spreidt je kansen. Maar ook buiten het voetbal is het een enorme luxe om je op verschillende plekken thuis te voelen, de taal te spreken en de weg te weten. In het doolhof van de medina van Tunis weet ik de lekkerste banketbakker met een blinddoek om te vinden en weet ik wat een taxi kost vanaf het vliegveld. Welkom terug, zeggen ze in Alexandrië als ik binnenloop bij mijn lievelingsrestaurant. En bij onze vrienden in Griekenland staat de koffie klaar wanneer we maar willen. Dat voelt fijn. Net zo fijn als wanneer de Haagse patatboer zonder woorden weet dat ik een patatje speciaal wil, met curry en uitjes. Of als mijn hart sneller gaat kloppen zodra ik de eerste akkoorden hoor van Hazes’ Bloed, zweet en tranen. Heerlijk toch?
En het leuke is: als je het eenmaal hebt, die meervoudige vaderlandsliefde, dan is het best besmettelijk. Mijn moeder volgt de vorderingen van Salah en zijn collega’s inmiddels ook op de voet, mijn Egyptische schoonfamilie juicht mee met Oranje en de Tunesische taxichauffeur herinnert zich nog de gouden dagen van Gullit, Rijkaard en Van Basten. Een paar minuten fietsen van ons huis hangen ondertussen Marokkaanse, Turkse en Nederlandse vlaggen vrolijk naast elkaar te wapperen in de wind. In Deventer zag ik van de week een hele straat vol oranje vlaggen, met één huis waar men duidelijk voor Duitsland was. Kijk, ook dat is voetbal. Ik wens u allen een mooie voetbalzomer. Moge het beste elftal winnen. De bal is en blijft tenslotte rond.
De trans-Atlantische slavernij is uitgebreid onderzocht, maar de slavenhandel in de islamitische wereld krijgt veel minder aandacht. In Abd schetst historicus Justin Marozzi die geschiedenis, waarvan de omvang lang werd verdonkeremaand.
Midden april nam de Algemene Vergadering van de Verenigde Naties met een grote meerderheid van 123 stemmen vóór, 3 stemmen tegen en 52 onthoudingen een resolutie aan waarmee de Trans-Atlantische slavenhandel betiteld werd als ‘de ergste misdaad tegen de menselijkheid’. Twee van de drie tegenstemmers waren – verklaarbaar – Israël en de Verenigde Staten. Tot de vele landen die zich van stemming onthielden, behoorden de meeste Europese landen, waaronder Nederland.
Waarover zij struikelden, was het woordje ‘ergste’. Niet: ‘één van de ergste’, maar uitdrukkelijk: ‘ergste’. Het inhoudelijke bezwaar daartegen was tweeledig. Ten eerste belandde de Shoah daarmee automatisch in de hiërarchie van verschrikkingen op de tweede plaats – en waar het westerse kolonialisme voor de niet-westerse landen de morele maat van alle dingen vormt, vormt de genocide door de nazi’s op de Joden dat voor de westerse.
Voor gekoloniseerde volkeren maakt het niet zoveel uit of de veroveraars per schip of per kameel hun land binnenvielen
En ten tweede werd met het uitsluitend noemen van de Trans-Atlantische slavenhandel de slavernij en slavenhandel in andere delen van de wereld – bijvoorbeeld door de Arabieren – ook stilzwijgend naar het tweede plan verwezen.
Het herinnert aan de wijze waarop ooit door diezelfde VN ‘kolonialisme’ werd gedefinieerd en veroordeeld: als imperialisme over zee. Daarmee werd dat tot een uitsluitend westers verschijnsel gemaakt en bleef onderdrukkend imperialisme over land – bijvoorbeeld van Moskou, Beijing, Djakarta (denk: Molukken) – doelbewust buiten schot. Maar voor gekoloniseerde volkeren maakt het niet zoveel uit of de veroveraars per schip of per kameel hun land binnenvielen.
Groot taboe
De meer dan duizendjarige slavernij in de islamitische wereld, waarbij Arabische slavenhandelaren al vele eeuwen vóór de Portugezen begonnen waren zwart Afrika leeg te roven: het vormde als onderwerp lang een groot taboe. Zowel in het Westen als in het Oosten zelf. In het eerste geval uit angst enerzijds extreemrechts met anti-Arabische vooroordelen in de kaart te spelen en anderzijds het verwijt te krijgen daarmee het westerse aandeel te willen relativeren.
En in het tweede geval in feite om dezelfde reden: het zou het mondiale aanzien van de Arabische wereld te zeer schaden en het uitspelen van de antiwesterse morele kaart moeilijker maken als men onder ogen moest zien dat men zelf inzake de slavenhandel eeuwenlang geen haar beter was geweest. De omvang werd lang verdonkeremaand, de aard ervan gebagatelliseerd. Uitvoerige aandacht voor de slachtoffers van Arabisch imperialisme paste niet in het dominante vertoog van slachtofferschap, omdat men dus zelf óók dader was geweest – zoals het niet in het dominante vertoog van slachtofferschap van Israël past dat men nu zelf dader geworden is.
Zijn boek bestrijkt de hele regio van Mauretanië (waar nog steeds slavernij bestaat) tot en met Perzië
Dat wegkijken is sinds de eeuwwisseling gelukkig wel afgenomen; ook in Turkije, Marokko en een aantal Arabische landen loopt een generatie jongere historici – zij het vaak tegen de zin van een oudere garde – niet langer om dit thema heen. Maar de omvang van de literatuur is maar een fractie vergeleken bij die over de Trans-Atlantische slavenhandel en haar gevolgen. Zo is niet alleen het aantal detailstudies gering, maar ook het aantal gedegen overzichtswerken.
Daaraan is vorig jaar een nieuw boeiend boek toegevoegd, Captives & Companions, nu net in het Nederlands vertaald onder de titel Abd. De geschiedenis van slavernij en slavenhandel in de islamitische wereld. De auteur, de in 1970 geboren Engelse historicus en journalist Justin Marozzi, was vele decennia in de Arabische wereld werkzaam, in een hele reeks van landen, en kent die zo door en door. Zijn boek bestrijkt de hele regio van Mauretanië (waar nog steeds slavernij bestaat) tot en met Perzië. ‘Abd’ is het Arabische woord voor ‘slaaf’ – dienovereenkomstig heeft ook de vertaler getracht het gebruik van gekunstelde anglicismen als ‘slaafgemaakten’ zoveel mogelijk te vermijden.
12 tot 17 miljoen
Aan de aantallen slachtoffers kan het, wat die langdurige en hardnekkige wetenschappelijke onderbestudering betreft, niet liggen: het aantal Afrikanen dat in nog geen vier eeuwen tijd in totaal in slavernij naar de beide Amerika’s werd weggevoerd, wordt op 11 tot 14 miljoen geschat, het aantal Afrikanen dat in elf eeuwen in Arabische slavernij belandde op 12 tot 17 miljoen. Precieze aantallen zijn in dat laatste geval veel moeilijker te achterhalen, omdat, anders dan bij Europese slavenschepen, de administratie veel gebrekkiger was.
Daarnaast kan, als bescheiden excuus voor die langdurige onderbestudering, aangevoerd worden dat de geroofde Afrikanen niet over zee, maar over land gedeporteerd werden, wat de geografische scheidslijn minder strikt maakt: waar ging slavernij binnen ‘zwart’ islamitisch Midden-Afrika zelf – want die bestond ook! – over in slavernij binnen ‘wit’ (Arabisch) islamitisch Noord-Afrika? En waar het in de Amerika’s vrijwel uitsluitend zwarte Afrikanen en zware fysieke dwangarbeid op plantages betrof, is het beeld voor de islamitische wereld veel diverser. Dat maakte het in het verleden makkelijker om een te rooskleurig beeld te schetsen.
Allereerst bestond een substantieel deel van de Arabische slaven niet uit Afrikanen, maar was afkomstig van de Balkan, de Kaukasus, Zuid-Rusland, Centraal-Azië of het Indische subcontinent. Die slaven konden het soms tot hoge militaire of bestuurlijke functies brengen – denk aan de (christelijke) Janitsaren in het Ottomaanse Rijk of de Mammelukken in Egypte – en zo een heel comfortabel leven leiden, al bleven zij in dat opzicht een minderheid en al bleven ook zij ten opzichte van hun meester tegelijk rechteloos.
Enorme variëteit in soorten slavernij
Het woord ‘Abd’ geeft dat eigenlijk ook aan: het kan behalve met het niet voor misverstand vatbare Nederlandse woord ‘slaaf’ in andere gevallen ook als ‘dienaar’ worden vertaald. Daarmee kon – op grond van diens maatschappelijke succes – de formeel en feitelijk nog steeds fundamenteel onvrije status van de persoon in kwestie op eufemistische wijze worden verhuld. De term ‘Abd’ is zo tekenend voor de mogelijkheid tot grotere dubbelzinnigheid die de enorme variëteit in soorten slavernij binnen de islamitische wereld aan een sympathisant bood.
Allereerst bestond een substantieel deel van de Arabische slaven niet uit Afrikanen
Een groot verschil met de Amerika’s vormde voorts uiteraard ook de massale haremslavernij voor (door eunuchen bewaakte) vrouwen, die in die legale vorm in het Westen absoluut niet bestond. Maar daarnaast trof een behoorlijk deel van vooral de zwarte Afrikanen hetzelfde wrede lot als hun soortgenoten aan de andere zijde van de Atlantische Oceaan: tewerkstelling op plantages of in steengroeven, koper- en zoutmijnen. Met in de Arabische wereld dezelfde effecten op het tot op heden zeer hardnekkige voortbestaan van racistische opvattingen jegens zwarte mensen als in de beide Amerika’s – dezelfde soort raciale vooroordelen die voorheen de slavernij moesten helpen legitimeren.
Gebrek aan bronnen
Het is met een schokkend concreet actueel voorbeeld van dat laatste dat Marozzi zijn boek begint. Het daarmee helaas onvermijdelijk anekdotisch-individuele karakter daarvan vormt een prelude op de aanpak in de rest van het boek, wat bij alle informatierijkdom als het belangrijkste manco ervan aangemerkt moet worden. Het tweede manco vormt de wel erg onevenwichtige nadruk op de negentiende eeuw. Dat valt niet los te zien van een gebrek aan bronnen, ten minste aan ooggetuigenverslagen van (meest westerse) buitenstaanders en egodocumenten van de slachtoffers zelf: die zijn voor eerdere eeuwen nu eenmaal veel schaarser.
In het verlengde daarvan komt de nadruk dan onvermijdelijk ook zeer sterk op de sociale bovenlaag te liggen, wier ervaringen nu eenmaal in veel grotere frequentie zijn opgetekend. Voor het eerste millennium zorgt dat voor een te hoog 1001 Nacht-gehalte. Over het zware dagelijkse leven van de doorsneeslaven op de plantages en hun wrede behandeling komen we – vergelijk dat met wat over het Amerikaanse equivalent bekend is – maar zeer weinig te weten.
De nadruk ligt zo te weinig op de praktijk en te sterk op de theorie: te sterk op de wijze waarop de slavernij op basis van het islamitisch recht eeuwenlang werd gelegitimeerd, en met welke argumenten zij in de 19de eeuw werd bestreden – in de islamitische wereld zelf, maar toch vooral van Europese zijde. Eén parallel met Europa zelf valt overigens bij dat eerste op: ketters en heidenen tot slaaf maken gold als veel legitiemer dan datzelfde doen met geloofsgenoten. Dat was not done.
Justin Marozzi, Abd. De geschiedenis van de slavernij en slavenhandel in de islamitische wereld, Omniboek, 624 blz., € 39,99
Onze site gebruikt cookies en vergelijkbare technologieën onder andere om u een optimale gebruikerservaring te bieden. Ook kunnen we hierdoor het gedrag van bezoekers vastleggen en analyseren en daardoor onze website verbeteren.
Deze website gebruikt cookies om uw gebruikservaring op deze website te verbeteren. Van deze cookies worden cookies aangemerkt als "Noodzakelijk" in uw browser bewaard, deze cookies zijn essentieel voor het functioneren van de website. Bijvoorbeeld het opslaan van uw keuze of u wel of geen cookies wilt hebben. Wij maken ook gebruik van cookies van derde partijen die ons helpen met het analyseren en begrijpen van de gebruik van deze website door u. Deze cookies worden alleen gebruikt als u daar toestemming toe geeft. U heeft ook de mogelijkheid om uzelf uit te sluiten voor deze cookies. Dit zal echter effect hebben op uw gebruikerservaring.
Noodzakelijke cookies zijn absoluut nodig voor het functioneren van de website. De cookies in deze categorie zorgen alleen voor de veiligheid en het functioneren van deze website . Deze cookies bewaren geen persoonlijke gegevens
Deze cookies zijn niet strict noodzakelijk, maar ze helpen de Kanttekening een beter beeld te krijgen van de gebruikers die langskomen en ons aan te passen aan de behoeftes van onze lezers. Hiervoor gebruiken wij tracking cookies. Bij het embedden van elementen vanuit andere websites zullen er door deze sites ook cookies worden gebruikt.
