3.2 C
Amsterdam
Home Blog Pagina 2

Gerechtigheid voor Palestijnen vereist politieke wil, zeggen juristen

0

De internationale rechtsorde heeft de Palestijnen gefaald en raakt steeds vaker ondergeschikt aan de macht. Bescherming ervan is hard nodig, stellen juristen tijdens een serie lezingen aan het ISS, een onderzoeksinstituut van de Erasmus Universiteit Rotterdam in Den Haag.

Terwijl het Nederlandse kabinet afgelopen maandagavond niet ver van het International Institute of Social Studies (ISS) vooral met zichzelf bezig was, kwamen studenten, diplomaten, activisten en andere geïnteresseerden bijeen voor een lezingenserie over internationaal recht, wereldwijde solidariteit en de Palestijnse strijd voor gerechtigheid. De avond werd georganiseerd door de Raad van Arabische Ambassadeurs en het Legal Mobilization Platform, een netwerk van juristen aan het ISS.

Er is een kloof ontstaan tussen wat het internationaal recht de Palestijnen belooft en wat daarvan in de praktijk terechtkomt. Volgens ambassadeur Ammar Hijazi, hoofd van de Palestijnse Missie in Nederland, roept dit de vraag op of het internationaal recht wel voor iedereen geldt.

‘Al bijna acht decennia komt de internationale gemeenschap met resoluties over de Palestijnse zaak. Het Internationaal Gerechtshof heeft geoordeeld over de Israëlische afscheidingsmuur, de bezetting illegaal verklaard en tijdelijke maatregelen opgelegd in de genocidezaak van Zuid-Afrika. Het Internationaal Strafhof heeft arrestatiebevelen uitgevaardigd. Aan resoluties geen gebrek, wel aan consequenties. Als het internationaal recht voor sommigen geldt en voor anderen niet, is het dan nog wel recht? Of dient het vooral de belangen van de machtigen?’

‘Aan resoluties geen gebrek, wel aan consequenties’

Volgens Hijazi heeft de internationale rechtsorde, die na de Tweede Wereldoorlog werd opgezet, gefaald in Palestina. ‘Palestina was de eerste test voor dit systeem, maar met iedere dubbele standaard en genegeerde resolutie groeide het onrecht. Een systeem dat vanaf het begin faalt, zal elders ook niet overleven. De vraag is niet of Palestina het internationaal recht nodig heeft, maar of het internationaal recht dit falen kan overleven. Daarom kunnen andere staten, die verplicht zijn het recht na te leven, niet om Palestina heen.’

Tekortkomingen

Volgens Marcel Brus, emeritus hoogleraar publiekrecht aan de Rijksuniversiteit Groningen, is het internationale rechtssysteem ‘onvolmaakt’. ‘Er zijn grofweg twee tekortkomingen: de inhoud van het recht en de uitvoering ervan. Sinds de oprichting van de Verenigde Naties in 1945 zijn er veel regels, procedures en instellingen bij gekomen. Dat heeft ons veel goeds gebracht, maar niet iedereen profiteert daarvan. Daarom moeten we blijven kijken hoe we het recht kunnen verbeteren om onrecht aan te pakken.’

Ook is het recht volgens Brus vooringenomen. Sterkere partijen zijn vaak in het voordeel ten opzichte van zwakkere. Toch ziet hij ook vooruitgang. ‘Toen ik student was, was het ondenkbaar dat er ooit een Internationaal Strafhof in Den Haag zou komen. Na het Neurenberg-tribunaal geloofde men niet meer in zo’n onafhankelijk instituut.’

Volgens Brus werkt het recht alleen als mensen en instellingen erkennen dat het ertoe doet. Juist dat staat de laatste tijd sterk onder druk. ‘Steeds vaker raakt het recht ondergeschikt aan de macht. Alsof het er niet meer toe doet. Daar is onvoldoende verzet tegen.’

Ambassadeur Ammar Hijazi houdt een toespraak. Beeld: Erik Prins

Deze opvatting sijpelt volgens Brus ook door naar regeringen, waaronder de Nederlandse. ‘De regering zegt dat het internationaal recht belangrijk is, maar dat het niet leidend is binnen het buitenlands beleid. Dat is ongekend.’

‘Hoewel het internationaal recht heel duidelijk is, is er bij heel veel staten onwil om het toe te passen’, zegt Gerard Jonkman, directeur van The Rights Forum, in een gesprek met de Kanttekening. ‘Ze zoeken redenen om dat niet te hoeven doen. Zo zei minister van Buitenlandse Zaken Tom Berendsen over de onrechtmatige Amerikaanse aanval op Iran dat het internationaal recht slechts één van de perspectieven is. Ook geopolitieke belangen speelden volgens hem een rol.’

De Commissie van Advies inzake Volkenrechtelijke Vraagstukken (CAVV) riep de regering vorige maand in een rapport op om het internationaal recht consequent als leidraad te nemen voor het Nederlandse buitenlandbeleid. De commissie waarschuwde voor de gevolgen van selectieve toepassing van het internationaal recht. De regering moet zich altijd uitspreken over ernstige schendingen, ongeacht welke staat daarvoor verantwoordelijk is.

Internationaal Strafhof

De praktijk is echter weerbarstig. Onlangs onthulde The Rights Forum dat Nederland met de Verenigde Staten onderhandelt over het uithollen van de bevoegdheden van het Internationaal Strafhof. De onderhandelingen zouden onder meer gaan over het toekennen van immuniteit aan staatshoofden zoals Netanyahu, Trump en Poetin. Daardoor zouden zij niet meer vervolgd kunnen worden.

De onderhandelingen volgen op sancties die de VS tegen het Strafhof instelden. ‘VN-medewerkers en onafhankelijke experts die schendingen documenteren, worden al enkele jaren neergezet als bevooroordeeld, antisemitisch of als terreursympathisanten’, zegt ambassadeur Hijazi. ‘Nu hebben sommigen van hen te maken met persoonlijke financiële sancties, visumintrekkingen en bedreigingen.’

In juli dit jaar gaven de Amerikaanse president Donald Trump en minister van Buitenlandse Zaken Marco Rubio toe dat zij de druk op het Strafhof opvoerden ‘om Bibi [Netanyahu] en anderen te beschermen’.

‘De arrestatiebevelen van het Strafhof tegen Netanyahu en Gallant waren gerechtelijke uitspraken gebaseerd op bewijs dat ook door andere instituties is verzameld. Desondanks worden de uitspraken neergezet als politiek gemotiveerd’, zegt Marieke de Hoon, hoogleraar strafrecht aan de Universiteit van Amsterdam.

De Hoon vindt dat het Strafhof geen enkele concessie zou moeten doen, omdat het niet ‘om een normale situatie gaat’, maar om een situatie waarin ‘de Vergadering van Lidstaten van het Hof handelt onder druk van sancties’.

Handelsembargo

Derde staten moeten zich inspannen om genocide en andere mensenrechtenschendingen tegen Palestijnen te voorkomen, stelt Federica Violi, universitair hoofddocent aan de Erasmus School of Law. ‘Uit het oordeel van het ICJ uit 2024 blijkt dat staten juridisch gezien niet mogen toekijken wat er in Palestina gebeurt, zonder zelf iets te doen. Zo moeten zij wegblijven van economische of handelsbetrekkingen die de onrechtmatige bezetting in stand houden’, zegt Violi.

Het verbod op producten uit de illegale nederzettingen, dat Nederland recent invoerde, is volgens haar een goed begin, maar niet voldoende. ‘Diensten, zoals het aanbieden van onroerend goed in de nederzettingen, zijn uitgesloten van het verbod. De EU voerde in het geval van Rusland wél een verbod in voor diensten. Dat is tekenend voor het feit dat het internationaal recht voor sommigen geldt en voor anderen niet’, aldus Violi.

Bovendien zijn bijna alle economische activiteiten in Israël verbonden met de illegale nederzettingen, stelt Violi. ‘In het Israëlische recht zijn de nederzettingen volledig geïntegreerd in het economische bestel van Israël. Je kunt dus niet volhouden dat een bedrijf in Israël geen banden heeft met de nederzettingen. Denk bijvoorbeeld aan het waterbedrijf van Israël dat water uit de bezette Palestijnse gebieden onttrekt, of supermarkten die ook filialen in nederzettingen hebben. Daarom zou een handelsembargo met Israël een goede stap kunnen zijn.’

V.l.n.r. Jeff Handmaker, hoogleraar Marieke de Hoon, hoogleraar Sanne Taekema (gespreksleider), hoogleraar Marcel Brus, Giulia Pinzauti, Federica Violi. Beeld: Erik Prins

Jonkman van The Rights Forum zegt zich vast te houden aan Violi’s analyse. Zijn organisatie pleit al langer voor een handelsembargo tegen heel Israël, in plaats van alleen tegen de illegale nederzettingen. ‘Doordat Israël geen onderscheid maakt tussen de nederzettingen in de bezette gebieden enerzijds en Israël proper anderzijds, moet de regering een totale boycot van Israël gaan overwegen. Een paar jaar geleden bleek uit een WOO-verzoek dat we bij het ministerie van Buitenlandse Zaken hadden ingediend, dat het ministerie zelf zegt dat de hele Israëlische economie direct of indirect is verweven met de nederzettingeneconomie.’

Meer dan zeshonderd Nederlanders dienen bij het Israëlische leger

De verantwoordelijkheid van derde staten houdt ook in dat zij zelf daders van misdaden tegen Palestijnen berechten, stelt De Hoon. ‘We moeten ons realiseren dat er zo veel meer daders zijn dan een handvol individuen die het Strafhof kan berechten. Het is belangrijk dat iedere staat hiertoe de capaciteit en expertise heeft. Er moet politieke wil zijn om het aanklagers en rechters mogelijk te maken verdachten te arresteren door middel van universele jurisdictie.’

Ook Nederlanders die in het Israëlische leger dienen, kunnen op die manier worden berecht, zegt De Hoon. Maar in de praktijk ziet zij een andere aanpak. ‘Toen Nederlanders naar het ‘kalifaat’ afreisden om Islamitische Staat te dienen, wees de regering erop dat zij zich in dat geval aansloten bij een terreurgroep en dat zij zouden worden berecht als zij misdaden zouden begaan. In het geval van het Israëlische leger zien we een heel andere benadering.’

‘Net als bij IS destijds sprake is van schendingen van het internationaal recht en oorlogsmisdaden’

Jonkman vindt dat Nederland beide gevallen gelijk moet behandelen. ‘Er zijn meer dan zeshonderd Nederlanders die in het Israëlische leger dienen. Waarom doet Nederland daar niets aan? Terwijl net als bij IS destijds sprake is van schendingen van het internationaal recht en oorlogsmisdaden. Dus de regering zou in beide gevallen moeten oproepen daar niet naartoe te gaan. En zij zou mensen moeten screenen die daar toch hebben gediend.’

De Hoon benadrukt het belang van politieke wil om de rechtsorde te beschermen. ‘Staten kunnen heel veel doen, als de politieke wil er maar is. Het is belangrijk dat aanklagers worden gesteund in hun werk, evenals de NGO’s die over veel informatie beschikken, maar net als het Strafhof ook worden getroffen door sancties. Staten zouden hen moeten ondersteunen en beschermen, zodat de informatie in goede handen komt.’

Ondanks het gebrek aan gerechtigheid heeft de druk van de groeiende pro-Palestinabeweging ervoor gezorgd dat Palestina niet alleen meer aandacht krijgt, maar dat ook regeringen zich anders zijn gaan opstellen, zegt ambassadeur Hijazi tegen de Kanttekening.

‘De kwestie had niet de aandacht van regeringen en werd onder het tapijt geschoven. De zaak werd overgelaten aan de machtige spelers. Maar nu heeft het volk dit ter discussie gesteld en spreken professoren zoals hier zich steeds vaker uit. Inmiddels hebben regeringen andere posities ingenomen, zoals Nederland heeft gedaan met producten uit de nederzettingen. Het is een kleine stap, maar het is opmerkelijk hoe deze beweging hierin het verschil heeft gemaakt’, aldus Hijazi.

VN, EU en NAVO mogelijk getroffen door Israëlische spyware via online advertenties

0

Computernetwerken van internationale organisaties, overheden en media wereldwijd zijn mogelijk blootgesteld aan geavanceerde Israëlische spyware die werd verspreid via online advertenties, zo schrijft journalist Tom Beemsterboer in een groot stuk in NRC. Hij wijst op een onderzoek van Citizen Lab, een gerenommeerd onderzoeksinstituut van de Universiteit van Toronto.

De zaak kwam aan het licht nadat het ICT-team van de Arabische nieuwszender Al Jazeera in 2024 verdachte activiteiten ontdekte op de computers van tientallen journalisten. Uit nader onderzoek bleek dat 45 medewerkers waren blootgesteld aan spyware van het Israëlische bedrijf Candiru. Opvallend is dat slachtoffers geen link hoefden aan te klikken. Het simpelweg laden van een online advertentie was voldoende om een infectie mogelijk te maken.

Volgens Citizen Lab werden de kwaadaardige advertenties gedurende vier maanden verspreid via bijna 200.000 websites en apps, waaronder grote nieuws- en dienstensites. De onderzoekers spreken van een nieuwe aanvalsmethode, die zij ‘AdFection’ noemen. Het is volgens hen de eerste keer dat technisch is aangetoond dat spyware op deze manier via advertentienetwerken kan worden ingezet.

Niet alleen journalisten werden geraakt. De advertenties werden ook weergegeven op apparaten binnen netwerken van ministeries van Buitenlandse Zaken en Defensie, strijdkrachten, cyberveiligheidsdiensten en internationale organisaties zoals de Verenigde Naties, de Europese Unie en de NAVO. Hoewel niet is vastgesteld dat al deze systemen daadwerkelijk zijn geïnfecteerd, waarschuwen onderzoekers dat de blootstelling al veiligheidsrisico’s met zich meebrengt.

Wolfie Christl, onderzoeker bij Citizen Lab, noemt de digitale advertentie-industrie een ernstig beveiligingsprobleem. Volgens hem kunnen advertentieveilingen grote hoeveelheden persoonsgegevens verspreiden onder commerciële partijen, waardoor niet alleen profilering maar ook gerichte spionage mogelijk wordt.

De bevindingen hebben inmiddels geleid tot politieke onrust in Europa. Drieëndertig Europarlementariërs hebben opgeroepen tot een grondig onderzoek naar mogelijke besmettingen binnen Europese instellingen. Zij waarschuwen dat vertrouwelijke communicatie en democratische processen kwetsbaar kunnen zijn voor digitale surveillance via advertentieplatforms.

Wie wekt de Mammoetwet tot leven?

0

Onlangs berichtte deze krant over de CBS-rapportage Integratie en Samenleven 2026. Het goede nieuws: kinderen van Turkse en Marokkaanse komaf die hier geboren zijn, komen steeds vaker op havo en vwo. Minder goed: die vooruitgang zet niet even sterk door richting het hoger onderwijs.

Ik krijg een throwback naar mijn eigen schooltijd. Scholengemeenschap Noord, 6 vwo. Op de examenfoto zie ik mijn klas van 1986. Daar heb je Marc, Nanda en Danny. En daar Anja en Jenny. Ilona, Richard, Nanette en Ellis. Albert, Sandra en natuurlijk Edwin, die op de basisschool Eddie heette.

Amsterdam-Noord lag in de jaren 80 op het hakblok van de economische crisis. De scheepswerven in dit stadsdeel – waaronder NDSM – waren stuk voor stuk omgevallen. Vaders van klasgenoten waren de werkloze dokwerkers die somber visten aan het IJ. Op twee of drie kilometer van mijn scholengemeenschap lag het Barlaeus. De andere hoofdstedelijke gymnasia lagen even verderop in Amsterdam-Zuid. Luttele kilometers die destijds tientallen mijlen leken. Een milieu waarmee wij arbeiderskinderen nooit in aanraking kwamen. Nou ja, behalve tijdens die open dag voor de Universiteit van Amsterdam op het Sint Nicolaas Lyceum in Zuid. Daar ging niemand van onze klas naartoe, behalve de superslimme Eddie en ik. In de auto met zijn vader drukte deze ons op het hart iets te kiezen met baanzekerheid. Schoorvoetend zei ik dat ik naar het informatie-uur van psychologie ging.

‘Spiegologie,’ lachte hij. ‘Wat kun je daarmee? Ik zou rechten kiezen.’

Eenmaal op de informatieavond, tussen talloze onbekende leeftijdgenoten, las ik de schrik op het gezicht van Eddie. ‘Die gasten praten als Kinderen voor Kinderen,’ zei hij. Enkele weken later koos hij voor de heao. Jaren later zag ik hem rijden als taxichauffeur.

Voor vwo-kinderen uit Amsterdam-Noord was een wetenschappelijke studie veertig jaar geleden geen lonkend perspectief. Het mocht dan voorbereidend wetenschappelijk onderwijs heten, de meesten gingen maar meteen ‘aan de slag’. Een kleine minderheid ging studeren aan de universiteit, van wie ik er een was. Mijn ouders reageerden gelaten. Op de basisschool hadden ze voor mij de lagere technische school in gedachten. Toen ik na de brugklas tot het vwo werd bevorderd, wilden ze de havo. Dit keer was het mijn eigen keuze. Ze sloegen me thuis overigens welwillend gade en informeerden op roostervrije dagen of ik niet ‘naar school’ moest. Verder bliefden ze geen dure woorden. Als eerste afgestudeerde van de familie moest ik niet denken dat ik intelligenter was.

In de buitenwijk waar ik met mijn ouders woonde, was nooit een student te bekennen

Ja, de overgang van het arbeidersmilieu naar de universiteit was enorm, maar het joeg me niet uit huis. Daarvoor was de academische omgeving me te koud. Waar op de SGN – ook wel Staatsgevangenis Noord genoemd – de harde mores van de straat golden, was de universiteit een bastion met formele regels. Vervreemdend waren de omgangsvormen, gedragscodes en formele uitdrukkingen. Dat mijn medestudenten overwegend kinderen van artsen, leraren, advocaten en directeuren waren, hielp niet mee om me thuis te voelen. In de buitenwijk waar ik met mijn ouders woonde, was nooit een student te bekennen.

Aan mijn 6 vwo-klas en eerste studiejaren moest ik dus denken toen ik onlangs het CBS-bericht las. Dat kinderen van Turkse en Marokkaanse komaf minder naar de universiteit doorstromen, zou komen door de sociaaleconomische klasse van de ouders. Net als in 1986 bezorgen milieu en ouderinkomen je een achterstand (of voorsprong) in de jaren dat het er qua carrière op aankomt. Als ik naar havo-vwo-scholen in grote steden kijk, lijkt nog steeds sprake van standenonderwijs. Op de gymnasia en lyceums domineren de welbespraakte leerlingen die zich opmaken voor de universiteit. Daar bevinden zich doorgaans ook de kinderen van hoogopgeleide, ambitieuze Marokkaanse en Turkse Nederlanders. Hun feestjes en gedrag vertonen al studentikoze trekjes. Op de scholen in arme buitenwijken clusteren de kinderen uit minderdraagkrachtige milieus. Hun taal en omgangsvormen hebben niets studentikoos. Wat mij steekt, is dat ons schoolsysteem meer dan een halve eeuw na de opheffing van de hogereburgerschool nog altijd officieus georganiseerde klassensegregatie bevat. Het wachten is op een hernieuwde Mammoetwet die zorgt dat ook categorale vwo- en gymnasiumscholen kinderen uit de lagere sociaaleconomische klasse binnenhalen.

Toen ik klasgenoot en taxichauffeur Eddie jaren later tegenkwam, was hij gelukkig alsnog doorgestroomd naar de universiteit. Afgestudeerd in beleid en management aan de VU, een master. Dat dan weer wel.

Inheems Awá-volk in Brazilië zoekt contact met buitenwereld en vraagt om voedsel

0

Er zijn beelden opgedoken van zo’n twintig leden van de inheemse Awá-gemeenschap, die contact zoeken met de buitenwereld en om voedsel vragen. Het gaat om mannen, vrouwen en kinderen. Volgens mensenrechtenactivisten staan de inheemsen onder druk van jagers, houtkappers en veehouders. 

Survival International, een Britse mensenrechtengroep die voor inheemse volkeren opkomt, heeft de beelden van de ‘historische ontmoeting’ met de bedreigde Awa gedeeld. Zij waren de ‘beschaafde wereld’ genaderd, op zoek naar eten, zo bericht het Franse persbureau AFP.

De Braziliaanse overheid respecteert de inheemsen, die in hun leefgebied moeten kunnen blijven wonen. Ze worden daarom verder met rust gelaten. Maar omdat de Awa nu bedreigd worden in hun bestaanszekerheid hebben ze contact met de buitenwereld gezocht, zo meldt de Braziliaanse overheid.

‘De Awa staan onder extreme druk nu indringers vanuit alle kanten hun territorium binnendringen en hen naar een steeds kleiner eiland in het Amazoneregenwoud drijven, ze worden omringd door vernietiging’, aldus Caroline Pearce, directeur van Survival International.Ze roept de Braziliaanse overheid daarom op stappen te nemen, omdat zulke ontmoetingen vaak fataal kunnen aflopen voor inheemse groepen, met name door blootstelling aan besmettelijke ziektes die bij hen nog onbekend zijn. In de jaren tachtig van de vorige eeuw kwamen de Nukak in Colombia in contact met de buitenwereld. 40 procent van de gemeenschap overleed vervolgens aan besmettelijke ziektes, waartegen de Nukak nauwelijks weerstand hadden.

Verhaal | Turkse vluchteling denkt met weemoed terug aan zijn tijd als leraar

0

Uzeyir Oguz woont in een asielzoekerscentrum in Heerlen, waar hij meedeed aan een schrijfopdracht. Het resultaat is het verhaal Een reis naar hoop door verlangen, dat hieronder te lezen is.

Oguz werd in 1971 geboren in het Turkse Eskisehir en studeerde Engels. Hij werkte zo’n 25 jaar als docent in Oezbekistan, Pakistan, Irak en Bosnië en Herzegovina. Hij is getrouwd en heeft vier kinderen: drie zonen en een dochter.

In de herfst, op een koele en winderige ochtend, in een vluchtelingenkamp helemaal in het zuiden van het land van tulpen en windmolens, is het al een tijd geleden dat ik afscheid nam van mijn drukke leven vol rennen en zweten om belangrijke afspraken te halen. Nu zit ik rustig en kijk ik vanuit het raam van mijn kamer naar de bomen met kale stammen en takken die de horizon helemaal bedekken en in de wind dansen. De bladeren, oud en zwak door de onvermijdelijke kracht van tijd en seizoenen, waaien heen en weer in de wind en vallen tenslotte op de grond. In mijn leven zocht ik, net als de bladeren, een schuilplaats om mij te beschermen tegen de harde stormen van het leven.

Er is een gezegde: ‘Alles begint met dromen.’ Graag wil ik jullie meenemen naar de plaatsen waar mijn dromen mij brachten.

Alles begon met een boek dat ik vond in de kast van mijn vader. Tijdens een lange zomervakantie, uit verveling, pakte ik een boek van Mevlana Celaleddin Roemi. De titel kan ik me niet meer herinneren, maar het raakte mijn ziel als een opkomende vulkaan. Na het lezen vertelde ik mijn vader dat ik mensen in nood wilde helpen. Hij lachte natuurlijk om mijn kinderachtige droom.

‘Jouw naam staat niet op de lijst, sorry’

Er was enige tijd voorbijgegaan. Een vriend vertelde me dat er leraren werden gezocht voor scholen in de nieuwe landen van Centraal-Azië, ontstaan na het uiteenvallen van de Sovjet-Unie. Er was een informatiebijeenkomst in Izmir. Ik had me te laat aangemeld, maar besloot toch mee te gaan en stapte in de bus. We kwamen aan voor een gebouw dat op een school leek. Bij de ingang stond een medewerker met een lijst en riep de namen op van mensen die naar de bijeenkomst konden gaan. Toen de lijst klaar was, stond ik alleen nog bij de deur.

De medewerker zei: ‘Jongen, jouw naam staat niet op de lijst, sorry. Alleen mensen die zich hebben aangemeld kunnen naar binnen. Wist je dat niet?’

Ik vertelde hem dat ik te laat was, maar dat ik dit werk heel graag wilde doen en daarom zo ver was gekomen. ‘Sorry,’ zei hij en hij deed de deur dicht. Ik ging op de trap zitten en begon te wachten. Ik had geen verdere plannen.

Ongeveer een half uur later verscheen de medewerker weer, glimlachte en zei: ‘Kom maar mee.’ Hij nodigde me uit om naar binnen te komen. Met onbeschrijfelijke blijdschap liep ik naar binnen.

Het was 12 september 1992. Voor het eerst vloog ik met een vliegtuig dat me 3500 kilometer van mijn familie en mijn vaderland bracht. Jaren later, in deze nieuwe zelfstandige landen, was onderwijs minstens zo belangrijk als water en brood. De eerste dagen waren moeilijk. Je verlaat de plek waar je bent geboren en de mensen van wie je houdt. Je belandt in het onbekende en vraagt je af of je een fout hebt gemaakt. Het geeft een droevig en eenzaam gevoel.

Na een vijf uur durende reis met een oude Ikarus-bus van Russische makelij, kwamen we aan in de stad waar ik zou werken. Het leek alsof ik in een land was dat in het verleden was blijven steken. Oude gebouwen, kapotte wegen, voertuigen die bijna als museumstukken waren. Er werden bussen gebruikt die ik alleen in films had gezien: met een hendel aan de voorkant die snel werd gedraaid om te starten, en een deur aan de rechterkant van de chauffeur die met een hendel open- en dichtging. Aan de andere kant voelde het alsof ik in een stad uit een geschiedenisboek was: Samarkand, een belangrijk centrum van wetenschap en cultuur aan de zijderoute. Grote wetenschappers als Ulug Beg, Giyaseddin Cemsid el-Kasi en Ali Kuscu woonden hier, en ook Ibn-i Sina, wiens medisch boek eeuwenlang in Europese universiteiten werd gebruikt. Deze indrukwekkende en tijdloze gebouwen vertegenwoordigen de glorie van een prachtige geschiedenis.

Daarna was het tijd om de school te bezoeken. We waren erg enthousiast. De gids vertelde onderweg dat de lessen over twee weken zouden starten, want er moesten nog wat dingen worden afgerond. Toen we uitstapten, keek ik rond en zocht een schoolgebouw. Maar het bleek dat de school nog niets meer was dan een bouwplaats zonder deuren of ramen, waar kranen betonblokken plaatsten. We begonnen meteen met hard werken. We kwamen elke ochtend vroeg en werkten samen met de directeur, leraren en andere medewerkers tot het donker werd.

 Je belandt in het onbekende en vraagt je af of je een fout hebt gemaakt

Na twee weken hadden we de school klaar voor ongeveer vijftig leerlingen. Met een ceremonie waarbij de volksliederen van beide landen werden gezongen en de vlaggen werden gehesen, begon het schoolleven. De leerlingen en hun ouders kwamen van ver en keken geïnteresseerd naar ons, vreemdelingen. Hoewel de school open was, was er nog veel te doen. We vulden de ontbrekende spullen aan terwijl de leerlingen in de klas waren. Na de lessen gaven we al onze tijd aan de studenten. De school was een internaat, dus de leraren namen de rol van ouders op zich. In mijn klas had ik vierentwintig leerlingen. Ik wekte ze elke ochtend, zorgde dat ze hun schoolkleding aantrokken, hun ontbijt aten, en op tijd naar de les gingen. Na de lessen begroette ik ze elke dag met een glimlach bij de deur. Na een korte rust gingen we naar de studieruimtes, waar ik toezicht hield terwijl ze hun huiswerk maakten. Als het weer slecht was, speelden we binnen spelletjes om de dag gezellig af te sluiten. We aten ook samen het avondeten. De mooiste momenten waren de thee-uurtjes voordat we gingen slapen, waarin we gezellig praatten. Soms dronken we thee met koekjes of lekkernijen die ouders hadden meegebracht. Ik vertelde hen over het belang van respect, zorgzaamheid, behulpzaamheid en hard werken voor familie en maatschappij. Soms las ik een verhaal voor en bespraken we dat. Soms genoten we gewoon van de vrolijke gesprekken. In hun ogen zag ik het licht van de toekomst, gedragen door het prachtige erfgoed van hun voorouders.

Mijn liefde en verbondenheid met hen voelen nog steeds zo sterk als op de eerste dag. Als die onverwachte gebeurtenissen die mijn leven veranderden er niet waren geweest, zou ik nooit hebben willen vertrekken uit het land dat me de meest waardevolle momenten gaf. Nu klop ik met hoop en geduld opnieuw aan de deur van een ander hoofdstuk waar ik niet voor uitgenodigd ben.

Dit verhaal is geschreven in het kader van een schrijfproject voor vluchtelingen, een samenwerking tussen uitgeverij Wintertuin en bibliotheek Schunck in Heerlen.

Poetin spreekt morgen met Trump en Xi over toekomst van Oekraïne

0

De Russische president Vladimir Poetin heeft aan de vooravond van een historische top met de Chinese president Xi Jinping en de Amerikaanse president Donald Trump opnieuw uitgehaald naar de westerse sancties tegen Rusland. Volgens Poetin zijn pogingen om Rusland internationaal te isoleren mislukt.

De ontmoeting tussen de drie leiders vindt donderdag plaats in de Chinese stad Shenzhen, in de marge van een internationale conferentie van de Asia-Pacific Economic Cooperation (APEC). Europese regeringen en Oekraïne maken zich zorgen. Ze vrezen dat de Verenigde Staten spreken over toekomst van de oorlog in Oekraïne, zonder directe betrokkenheid van Kiev of Europese landen, meldt het Franse persbureau AFP.

Voorafgaand aan de top spraken Xi en Poetin afzonderlijk met elkaar. Daarbij stonden onder meer energie, financiën, buitenlandse politiek en de oorlog in Oekraïne op de agenda. Xi pleitte daarnaast voor nauwere samenwerking tussen China en Rusland.

Naast Oekraïne zullen naar verwachting ook de oorlog met Iran en nucleaire ontwapening worden besproken. De gesprekken volgen op het aflopen van een Amerikaans-Russisch verdrag over kernwapens eerder dit jaar.

Ten slotte zullen de drie wereldleiders ook spreken over de wereldhandel. De spanningen tussen Washington en Beijing zijn opnieuw opgelopen door Amerikaanse importheffingen, exportbeperkingen voor geavanceerde AI-chips en concurrentie rond de productie van zeldzame aardmetalen.

Turkije plaatst in nog geen twee jaar minstens elf mediaorganisaties onder staatstoezicht

0

Gisteren viel de Turkse politie Sözcü TV binnen en plaatste deze linkse, seculiere zender onder staatstoezicht. Dit is allesbehalve een uitzonderlijk fenomeen in het Turkije van president Recep Tayyip Erdogan, aldus nieuwssite Turkish Minute. Sinds maart 2025 zijn minstens elf televisie- en digitale mediaorganisaties onder beheer van de Turkse staat geplaatst.

De Turkse rechterlijke macht, die sterk onder invloed staat van president Erdogan, speelt daarbij een cruciale rol. De mediaorganisaties die zijn overgenomen zijn via rechterlijke uitspraken onder curatele geplaatst. Deze besluiten zijn moeilijk los te zien van de naderende presidentsverkiezingen in 2027. Erdogan is vastbesloten deze verkiezingen te winnen en wil blijkbaar niets aan toeval overlaten. Kritische stemmen moeten daarom gesmoord worden.

De repressie van oppositiemedia maakt in Turkije al sinds de mislukte couppoging van 2016 deel uit van het politieke systeem. De afgelopen jaren is de druk verder toegenomen, met name op de seculiere oppositie, die in 2024 een grote overwinning behaalde bij de lokale verkiezingen. Erdogan pakt niet alleen seculiere oppositiemedia aan, maar ook politici, burgemeesters en hun medewerkers. Zo zit de burgemeester van Istanbul, Ekrem Imamoglu, sinds maart 2025 vast. Andere politici zitten al veel langer vast, zoals de progressieve Koerdische politicus Selahattin Demirtas, die sinds 2016 gevangen zit.

De strafrechtelijke onderzoeken en aanklachten van het Turkse Openbaar Ministerie variëren van terrorisme en misinformatie tot witwassen en andere criminele activiteiten. Mediabedrijven die nauwe banden met president Erdogan en zijn AK-partij hebben blijven grotendeels buiten schot. 

Turkije staat op de 163ste plaats van de 180 landen op de persvrijheidsindex van Reporters Without Borders (RSF) uit 2026.

De pers was in Turkije nooit echt vrij. Sinds de stichting van de Turkse Republiek in 1923 hebben vrijwel alle politieke machtsblokken op enig moment geprobeerd de pers aan banden te leggen. Toch gelooft de bekende journalist Can Dündar, die naar Duitsland is gevlucht, dat de repressie nu zwaarder is dan ooit.  

Nieuwsuur: Forum voor Democratie gebruikt het vaakst extreemrechtse taal in parlement

0

Het gebruik van de termen ‘remigratie’ en ‘omvolking’ in de Tweede Kamer is de afgelopen jaren sterk toegenomen, zo blijkt uit een onderzoek van Nieuwsuur. 

Het televisieprogramma heeft cijfers opgevraagd bij de Tweede Kamer. Van de 115 keer dat het woord ‘remigratie’ in de afgelopen tien jaar werd uitgesproken, gebeurde dat 96 keer sinds 2024. Kamerleden van Forum voor Democratie gebruikten deze term het vaakst, gevolgd door de PVV.

Volgens inlichtingendiensten AIVD en veiligheidsdienst NCTV worden dergelijke woorden gebruikt door extreemrechtse groepen om hun ideeën acceptabeler te maken. De veiligheidsdiensten waarschuwen dat deze bewegingen de democratische rechtsorde willen ondermijnen en streven naar een ‘witte etnostaat’.

Historicus Robin te Slaa, die onlangs het boek Flirten met fascisme uitbracht, zegt tegen de NOS dat Forum voor Democratie ‘een extreemrechtse partij’ is ‘die een gevaar vormt voor de democratische rechtsorde’. Politocoloog Sarah de Lange, een bekende deskundige op het gebied van uiterst rechts, vertelt de omroep dat achter het begrip remigratie een radicale agenda schuilgaat. ‘Als extreemrechtse activisten en bewegingen aan remigratie refereren, dan bedoelen zij eigenlijk de deportatie van in Nederland wonende mensen met een migratieachtergrond.’

Aan de Kanttekening vertelde De Lange eerder dat FvD een duidelijke ideologische verschuiving heeft doorgemaakt. ‘Steeds meer wetenschappers classificeren FvD als extreemrechts, niet langer als radicaal rechts’, zei ze toen. ‘Dat heeft te maken met hun discours, hun omgang met de democratische instituties en hun banden met extreemrechtse buitenparlementaire groepen.’

Forum voor Democratie wijst de kritiek van de hand. Tijdelijk fractievoorzitter Ralf Dekker (Lidewij de Vos is met zwangerschapsverlof) noemt de kritiek van AIVD en NCTV ‘een beetje criminaliserend’. Volgens hem zijn ‘remigratie en omvolking normale woorden’ en heeft zijn partij daar ‘legitieme politieke standpunten’ over, zo vertelt hij aan NOS.

Kamervoorzitter Thom van Campen ten slotte zegt geen woorden te willen verbieden. Hij benadrukt het belang van debat over de betekenis van dergelijke termen.

Opnieuw valt de Turkse politie een nieuwszender binnen: het licht gaat langzaam uit

0

Dus, weer een stap in de duisternis aan de zuidoostelijke flank van Europa: bij zonsopgang op dinsdag 17 november viel de politie Sözcü TV binnen. Tegen de tijd dat Turkije wakker werd, was de zender uit de lucht en had een door de staat aangestelde bewindvoerder zowel de omroep als de website overgenomen. Vier leidinggevenden werden vastgehouden. Kijkers kregen een muziekdocumentaire te zien waar voorheen het nieuws was. De presentator van het ochtendprogramma werd de toegang tot het gebouw, dat was omringd door politievoertuigen, ontzegd.

De juridische achtergrond is een bijna tien jaar oude zaak over vermeende banden tussen eigenaar Burak Akbay en het Gülen-netwerk. Maar, zoals bij talloze zaken in het huidige Turkije, is dit slechts een voorwendsel. Sözcü is de tweede grote oppositiegezinde zender die in een maand tijd valt; Halk TV, een ander populair nieuwskanaal, werd in oktober binnengevallen en onder bewind gesteld. Deze twee waren de laatste grote oppositiegezinde zenders die kritische geluiden een podium boden. Het patroon is duidelijk: sinds 2022 zijn zes nieuwszenders in beslag genomen, waaronder Flash TV en Habertürk.

De werkelijke reden voor het ingrijpen is — u raadt het al — de realiteit die zich opdringt en het nieuws dat verteld moet worden om een steeds onrustiger publiek te informeren. Wat de inbeslagname van de twee zenders uitlokte, was een zich ontwikkelend verhaal.

Hier is een tijdlijn. 15 september: een enorm fraude-schandaal met fondsen — ongeveer 18 miljard euro die naar verluidt door de ‘nomenklatoera’ [namenlijst] rond president Erdogan is weggesluisd — barst los. 30 september: het populaire online platform T24 wordt geblokkeerd. 14 oktober: een bewindvoerder wordt aangesteld bij Halk TV. Ook in september-oktober: toegangsblokkades treffen de nieuwssites Kısa Dalga, soL Haber, Mezopotamya Agency en Evrensel, plus bijna 2.500 X-accounts van journalisten, academici, ngo’s en, ironisch genoeg, zelfs media-censuurwaakhonden. Medio 2025 was het aantal geblokkeerde websites in Turkije de 1,3 miljoen gepasseerd.

We staan voor een nieuwe drempel naar de duisternis. Het regime is druk bezig een systeem op te bouwen dat een dikke muur optrekt tussen de feiten en het publiek.

Televisie is het strijdtoneel waar deze strijd in Turkije wordt beslecht. UNESCO-cijfers tonen aan dat televisie met ongeveer 80 procent het populairste medium blijft in de imploderende mediasector van Turkije. Reuters merkt op dat oppositiekranten overleven, maar hun bereik is veel kleiner dan dat van televisie en online nieuws. De krant van Sözcü werd ditmaal gespaard. In de ogen van het regime is die van geen belang.

Het regime is vastbesloten de duimschroeven tot het einde aan te draaien

Niets hiervan begon vandaag of, zeg, twee jaar geleden. In 2013 ontstond de breuk tussen Erdogan en de Gülen-beweging, en werd de Zaman Media Group, die steeds kritischer werd, een doelwit. In 2015-2016 werden de media-outlets van de Ipek Group na een dramatische politie-inval gesloten. De overheidsdruk op de machtige Dogan Media Group werd ook onhoudbaar en de familie Dogan werd uiteindelijk gedwongen al haar bezittingen te verkopen aan een ondernemersfamilie die bekend staat als een vazal van het regime.

Daarna kwam de mislukte coup van juli 2016. Een enkel nooddecreet beval de sluiting van 131 outlets uit het hele politieke spectrum, waaronder drie persbureaus, 16 tv-zenders, 23 radiostations en 45 kranten. Latere noodmaatregelen brachten het totaal op bijna 200 gesloten outlets per decreet. In september 2016 werden 23 pro-Koerdische tv- en radiostations gesloten.

Verslaggevers Zonder Grenzen (RSF) schat dat ongeveer 95 procent van de nationale media nu onder overheidscontrole staat. Hun laatste wereldwijde index plaatst Turkije in 2026 op de 163e plaats.

Het onderzoek van het Reuters Institute uit 2026 rapporteerde een wekelijks offline nieuwsbereik van 24 procent voor Halk TV en 23 procent voor Sözcü TV. Na Halk TV en Sözcü blijft het terrein over aan twee kleine oppositiezenders, KRT en Koza. Het valt nog te bezien of zij de middelen hebben om te overleven — en ze riskeren hetzelfde lot als ze ‘luid’ en populair worden.

Dit zijn de feiten: de Turkse media worden verstikt en het regime is vastbesloten de duimschroeven tot het einde aan te draaien; om zowel de vrijheid als het pluralisme van de media te verdrinken. Toch blijft één ding hardnekkig: het verhaal, de waarheid die verteld moet worden.

De bondgenoten van Turkije hebben er lang voor gekozen de andere kant op te kijken, wat de vraag oproept: heeft Europa een nieuw China, Iran of Rusland aan zijn achterdeur nodig?

Edward Said: Between Worlds | ‘Wat ik mis, is begrip voor de omvang van het Palestijnse lijden’

0

Recensie | De Palestijnen zijn het slachtoffer van het slachtoffer, zei de invloedrijke denker Edward Said. Een nieuwe documentaire op IDFA belicht zijn leven en strijd voor de Palestijnse zaak.

De kaartjes voor Edward Said: Between Worlds zijn bijna uitverkocht. Niet verwonderlijk, want het is een bijzondere documentaire die te zien is op het IDFA, dat nog tot 22 november in Amsterdam plaatsvindt. Net als NAZA, dat gaat over de misdaden van het Israëlische leger, biedt de film een indringende en verhelderende blik op Palestina.

Ditmaal staat het Palestina van vóór de grootschalige verwoesting van Gaza centraal, gezien door de ogen van de Palestijns-Amerikaanse denker Edward Said (1935–2003). Geboren in Jeruzalem, groeit hij uit tot een invloedrijke hoogleraar Engelse literatuur aan Columbia University in New York, die wereldberoemd wordt door zijn scherpe kritiek op de westerse beeldvorming over de Arabische wereld en zijn inzet voor de Palestijnse zaak.

De documentaire van de Amerikaanse regisseur Maiken Baird zit vol bijzonder archiefmateriaal. Zeldzame foto’s en filmopnamen uit het begin van de vorige eeuw tonen het Palestina dat wij niet hebben gekend: Palestijnse families wandelend in een park, mannen op een terras, een vrouw die brood bakt. Maar ook vertrouwde beelden komen voorbij, van stenengooiende Palestijnse jongens tot de ondertekening van de Oslo-akkoorden in 1993, op het gazon van het Witte Huis. Said moest overigens weinig van die akkoorden hebben, maar daarover later meer. Samen schetsen de beelden de geschiedenis van Palestina gedurende een groot deel van de twintigste eeuw.

Bloedbad in Deir Yassin

Said, een jongetje met een opvallend zachte blik, groeit op met twee zussen, een liefdevolle moeder en een veeleisende vader, die een succesvol zakenman in kantoorbenodigdheden is. Het gezin woont in een prachtige stadsvilla in een welgestelde Arabische buitenwijk van West-Jeruzalem.

Maar de spanningen tussen de Joden, Palestijnen en de Britten, die het mandaatgebied Palestina besturen, lopen op. In 1946 ziet Edward vanuit huis de ingestorte delen van het King David Hotel, waar de Britten kantoren hebben. Ze zijn opgeblazen door de Joodse terreurorganisatie Irgun in de strijd voor een eigen Joodse staat.

In april 1948 hoort Said zijn tante en nicht praten over het bloedbad in Deir Yassin, een dorp net buiten Jeruzalem. Joodse strijders zijn het dorp binnengevallen, hebben er 250 mensen gedood en vrouwen naakt door de straten van Tel Aviv gevoerd, vertelt Said. Het was een waarschuwing aan de Arabische bevolking: dit stond hun te wachten als ze in de weg stonden.

Het bloedbad maakt deel uit van de Nakba, de catastrofe, waarbij in 1948 418 Palestijnse dorpen werden vernietigd. Meer dan 700.000 Palestijnen sloegen op de vlucht of werden verdreven. Ruim een maand na Deir Yassin, op 14 mei 1948, roept David Ben-Gurion de staat Israël uit.

De gebeurtenissen hebben een grote invloed op het gezin Said. Met zijn ouders en zussen vlucht de jonge Edward naar Caïro om nooit meer terug te keren. Later wordt hij naar een Engelse kostschool in de Verenigde Staten gestuurd, Princeton en Harvard volgen. Uiteindelijk wordt hij hoogleraar Engelse literatuur aan Columbia University in New York.

Alle elementen van een wonder

Ondanks deze heftige ervaringen blijft Said tot 1967 vrijwel apolitiek, zo zegt hij zelf. Dat verandert met het uitbreken van de Zesdaagse Oorlog, als Israël de Gazastrook en de Westelijke Jordaanoever bezet en de Sinaï en de Golanhoogten verovert.

Tot zijn ontsteltenis ziet hij hoe de Amerikanen zich massaal achter Israël scharen. Er blijkt een dominant verhaal te bestaan waarin Joden en Israëliërs worden voorgesteld als democratische, pionierende witte mensen – mensen die op hen lijken – terwijl Arabieren worden afgeschilderd als fanatiek, gewelddadig en laf.

‘Een verbrijzelde gemeenschap van mensen die in het Westen eeuwenlang waren onderdrukt’

Over Palestina bestaan vastomlijnde ideeën. Dat is een lege woestijn die wacht om tot bloei te komen. De bewoners zijn slechts onbeduidende nomaden.

Said wil begrijpen wat het zionisme nou zo aantrekkelijk maakt voor westerlingen. Hij ziet dat de nieuwe Joodse bewoners van Israël behoren tot ‘een verbrijzelde gemeenschap van mensen die in het Westen eeuwenlang waren onderdrukt en mishandeld en zich hebben verenigd tot een krachtige beweging’. Dat is het: het heeft alle elementen van een feniks die uit zijn as herrijst.

De aantrekkingskracht lijkt ook op dat van een ander geliefd land, Amerika. Dat heeft een soortgelijke ontstaansmythe: mensen die naar een nieuw land verhuizen om daar een samenleving op te bouwen. Het heeft alle elementen van een wonder.

Een flard van een interview met de Israëlische generaal Moshe Dayan, met zijn kenmerkende ooglapje, komt voorbij. Hij stelt dat het niet de bedoeling is om grote aantallen Arabieren die op het grondgebied wonen, op te nemen in de samenleving. Economisch zou dat kunnen, zegt hij, maar het past niet bij de doelen voor de toekomst. Het zou van Israël een binationale staat maken, een Arabisch-Joodse staat. Terwijl men juist een Joodse staat wil, ‘zoals de Fransen een Franse staat willen’.

Westerse beeldvorming over het Oosten

Er volgt een periode in het leven van Said waarin hij opnieuw kennismaakt met zijn Arabische roots. Hij trouwt met een vrouw die ook uit het Midden-Oosten afkomstig is, reist naar Beiroet, ontmoet er de Palestijnse beweging en verdiept zich in de Arabische cultuur.

Gaandeweg wordt hij zich steeds bewuster van de kloof tussen wat Arabieren zelf zeggen en wat westerlingen over hen vertellen.

Aan de Nederlandse journalist Michael Zeeman (1958-2009), die net als collega Anil Ramdas (1958-2012) verrassend in de documentaire opduikt, vertelt Said over zijn beroemde boek Oriëntalisme, waarin hij de westerse beeldvorming over het Oosten analyseert.

Er bestaat een groter denksysteem, legt Said uit, waarin wordt gedacht dat de oosterse geest anders is en niet in staat is de westerse logica te begrijpen.

Er volgen schokkende moorden, zoals die op PLO-leider Kamal Nasser, die streeft naar een Palestijnse staat waarin Palestijnen en Joden vreedzaam kunnen samenleven. Hij wordt op 10 april 1973 in zijn appartement in Beiroet vermoord door Israëlische agenten. Said had de avond met hem doorgebracht.

‘We zijn het slachtoffer van het slachtoffer’

Ook de Palestijnse vrijheidsstrijders schuwen het geweld niet. Eind jaren zestig worden vliegtuigen gekaapt. Er volgt een bloedbad op het vliegveld van Lod in 1972, gepleegd door leden van het Japanse Rode Leger, dat samenwerkt met een Palestijnse organisatie. Daarbij vinden 26 mensen de dood. Enkele maanden later komen elf Israëlische teamleden om het leven tijdens de Olympische Spelen in München, na een gijzeling door de Palestijnse organisatie Zwarte September.

Said verwerpt deze wreedheden, maar zegt veel meer aangeslagen te zijn door het Israëlische geweld, dat volgens hem omvangrijker is. ‘Alle vernederingen die de Joden in het verleden hebben meegemaakt, worden nu op ons toegepast. We zijn het slachtoffer van het slachtoffer’, zegt Said.

Het woord ‘terrorist’

Said ziet dat de Israëlische autoriteiten stelselmatig het woord ‘terrorist’ gebruiken in plaats van ‘Palestijn’. Volgens Said is dat een narratieve draai om de vijand zijn identiteit en de zaak waarvoor hij strijdt te ontnemen.

Edward Said spreekt met Palestijnse jongens. Beeld: stil uit Edward Said: Between Worlds

Er volgen beelden van de Gazastrook en de Westelijke Jordaanoever in 1987, van bezetting, onteigening van Palestijnse gronden, vernietiging van olijfbomen om plaats te maken voor wegen en de herinrichting van de Westelijke Jordaanoever. Volgens Said volgt dit het patroon van het klassieke kolonialisme.

De woede op de Westelijke Jordaanoever laait op. De Palestijnen noemen hun opstand de intifada. Die groeit uit tot een grote volksbeweging die streeft naar de oprichting van een Palestijnse staat.

Palestijnse huissleutels

Ondertussen gebeurt ook het een en ander in het leven van Said zelf. In 1991 krijgt hij de diagnose leukemie. Een jaar later neemt hij zijn kinderen mee naar Palestina, waar ze nog nooit zijn geweest. Ook bezoeken ze zijn ouderlijk huis in West-Jeruzalem, dat inmiddels dienstdoet als kantoor van een extremistische christelijke organisatie.

Jeruzalem is totaal veranderd en ook in Safed, waar de familie van zijn moeder deels vandaan kwam, wonen geen Palestijnen meer. Maar Jaffa is een Palestijnse stad gebleven. De overblijfselen van het oude Palestina zijn er nog altijd. Said ontmoet oudere Palestijnen die de sleutels van de huizen die ze zijn ontvlucht nog steeds bewaren, hoewel er nu waarschijnlijk Israëliërs in wonen of de huizen zijn afgebroken. ‘Het geheugen is een zeer krachtig instrument om identiteit te behouden. Het is een bolwerk tegen historische uitwissing’, zegt hij.

In 1993 worden de Oslo-akkoorden gesloten in de tuin van het Witte Huis. De Palestijnen krijgen in de Gazastrook en de stad Jericho op de Westelijke Jordaanoever beperkt zelfbestuur. Yitzhak Rabin, de premier van Israël, en PLO-leider Yasser Arafat schudden elkaar de hand. In het Westen wordt het akkoord gezien als de grootste gebeurtenis sinds de val van de Berlijnse Muur. Maar de Palestijnen zijn niet euforisch. Said evenmin.

‘Hij doodde de geest van de intifada en de geest van het verzet’

Volgens Said dwingt het akkoord de Palestijnen ertoe voor onbepaalde tijd ondergeschikt te blijven aan Israël. ‘Arafat stemde in met de voorwaarden van de Israëliërs. Hij doodde de geest van de intifada en de geest van het verzet’, zegt hij.

In de documentaire zijn ook snippers te zien uit verhitte debatten over de Palestijnse zaak. Dat blijkt niet zijn sterkste kant. Said laat zijn tegenstanders niet altijd uitpraten en wordt emotioneel, waardoor zijn inbreng aan impact verliest.

‘Samen als gelijken leven’

In 2002 blikt Said terug op zijn ideeën over een oplossing voor het conflict. Hij blijkt van gedachten veranderd. ‘Ik geloofde lange tijd dat je het land kon verdelen, maar dat brengt alleen maar meer problemen met zich mee.’ Hij komt tot de conclusie dat ‘de enige oplossing is dat ze samen als gelijken leven in één staat. Het alternatief is bloedvergieten op een schaal die niemand zich kan veroorloven.’

Vrede tussen Israëliërs en Palestijnen is volgens hem alleen mogelijk als beide volken begrip krijgen voor elkaars geschiedenis.

Best schokkend is het fragment uit een interview dat Said ter gelegenheid van het verschijnen van zijn biografie aan de Israëlische televisie geeft. De interviewer vraagt de doodzieke Said: ‘Denkt u dat u een oplossing voor het Palestijnse probleem zult meemaken, een Palestijnse staat, een betere toekomst voor uw volk?’ Het is een harteloze en cynische vraag.

‘Wat ik mis in Israël, is enig begrip voor de omvang van het lijden van de Palestijnen’, had Said juist daarvoor gezegd. ‘De dag waarop een hoge Israëlische leider een echt gebaar maakt, zoals dat ook in Zuid-Afrika is gebeurd, en zegt: “We begrijpen het.”’

Dat besef lijkt de interviewer niet te hebben en het lijkt ook nu verder weg dan ooit.