Israëlische troepen zijn dinsdagochtend begonnen met de sloop van het hoofdkantoor van de VN-hulporganisatie UNRWA. De actie leidt tot felle kritiek van de Verenigde Naties en de Palestijnse Autoriteit.
Volgens een woordvoerder van UNRWA drongen Israëlische troepen kort na 7.00 uur het complex in Oost-Jeruzalem binnen. Zij zetten beveiligingsbeambten eruit, waarna bulldozers arriveerden en begonnen met het slopen van de gebouwen.
‘Dit is een ongekende aanval op UNRWA en haar terreinen. Het is bovendien een ernstige schending van het internationaal recht en van de privileges en immuniteiten van de Verenigde Naties’, zei een woordvoerder tegen nieuwsdienst AFP. ‘Wat UNRWA vandaag overkomt, kan morgen elke andere internationale organisatie of diplomatieke missie treffen.’
De Palestijnse Autoriteit in Ramallah waarschuwde voor de ‘ernst van deze opzettelijke escalatie tegen UNRWA’.
De extreemrechtse Israëlische minister van Nationale Veiligheid, Itamar Ben Gvir, bracht kort een bezoek aan de locatie. ‘Dit is een historische dag, een dag om te vieren en een zeer belangrijke dag voor het bestuur in Jeruzalem’, zei hij. ‘Jarenlang zaten hier aanhangers van terrorisme. Vandaag worden zij verwijderd, samen met alles wat zij hier hebben gebouwd. Zo zal het elke voorstander van terrorisme vergaan.’
Israël beschuldigt UNRWA al langer van steun aan Hamas en stelt dat sommige medewerkers betrokken waren bij de aanval van 7 oktober 2023, die de oorlog in Gaza ontketende. Israël heeft hiervoor geen sluitend bewijs geleverd. UNRWA zegt dat de beschuldigingen niet kloppen en dat medewerkers meteen worden aangepakt als er twijfel is over banden met Hamas.
Het UNRWA-complex deed in Ottomaanse tijden dienst als gevangenis. Later werd het eigendom van Jordanië, dat het overdroeg aan UNRWA.
‘Ik val niet op Turken’, zei ze. Het grote, onzekere avontuur op de middelbare school was net begonnen op het Hervormd Lyceum West, en bij de kennismakingsles in de brugklas maakte een van de mooiste meisjes van de klas al bekend dat Turken niet bij haar moesten aankloppen voor liefde. Want afwijzing op basis van afkomst zou ons ten deel vallen. De Turken achter in de klas hadden daar niet veel erg in. Het was toch maar een ‘verkaaste Indo’.
Maar een afwijzing op basis van je afkomst, publiekelijk uitgesproken, vergeet je niet snel. Bijna nooit, zou ik zeggen. Ook de onverschilligheid daartegen niet. Zo ben ik ook de Marokkaanse clown van de klas nooit vergeten die om de zoveel tijd ‘Turken stinken’ zei.
‘Hoe kun je nou zo’n uitspraak doen over meer dan tweehonderd miljoen mensen op deze aardbol’, zei ik bloedserieus tegen hem. ‘Zijn er zoveel Turken op de wereld, mijn hemel’, grapte hij toen verder. Ik rekende pan-Turkistisch, de nationalistische ideologie die alle ‘Turken’ op aarde wil verenigen, waarbij Turkstaligen uiteraard werden meegerekend. Je bent nou eenmaal een Grijze Wolf (een extreemrechtse groepering, gebaseerd op het idee van Turkse superioriteit waarin ik ben opgevoed) of niet.
Terugblikkend op eind jaren negentig in Amsterdam, terwijl ik de mooiste Turk, mijn dochtertje, in mijn armen een fruithapje toedien, stemt het somber dat het etnische gedachtegoed (om het r-woord maar niet te gebruiken) overal ter wereld terrein wint.
Bij Hart van Nederland heeft de redactie een panel gehouden over de zogenoemde ‘remigratie’ van Nederlanders met een migratieachtergrond. In het bericht daarover wordt steevast gesproken over ‘mensen met een migratieachtergrond’. Het klinkt natuurlijk vreemd om vierde- of vijfdegeneratie-Nederlanders met een migratieachtergrond te deporteren naar ‘het land van herkomst’, waarmee zeker niet Amsterdam, Rotterdam, Den Haag of Enschede wordt bedoeld. De steden waar Turkse Nederlanders en andere minderheden zijn geboren en opgegroeid, en inmiddels al lange tijd ook sterven.
Voor de witte snotneuzen van Forum voor Democratie, de extreemrechtse partij die eufemistisch ‘remigratie’ agendeert, kunnen wij immers nooit Nederlander zijn, ook al zijn wij hier al veel langer dan de steenpuisten op hun porem. In Nederland wonen witte Nederlanders, en klaar is Kees. In Donald Trump hebben ze nu hun wereldleider gevonden die ‘witte orde’ zal scheppen in de multiculturele chaos. Wit bij wit en zwart bij zwart. Alsof apartheid ons zoveel goeds heeft gebracht.
Voor de witte snotneuzen van Forum voor Democratie kunnen wij immers nooit Nederlander zijn
Het is belangrijk hoe het zogenoemde ‘gematigde midden’, mocht dat nog bestaan, reageert op de opmars van het etnische gedachtegoed. ‘Ik zie geen kleur’ is geen optie als machtige witte mannen de wereld op basis van afkomst en kleur opeisen, herindelen en uiteindelijk vernietigen, zoals we zagen bij de moord op de dichter Renée Goud in Minneapolis. Moeder van drie is er niet meer, omdat Trump-supporters migranten zat zijn en de paramilitaire immigratiedienst ICE op hen afsturen.
Je hoeft geen migratieachtergrond te hebben om het fascisme van Trump te veroordelen, zoals je ook geen Koerd hoeft te zijn om het Turkse fascisme te veroordelen, dat Noord-Syrië tot achtertuin van Turkije maakt met de hulp van het pro-Turkse Syrische regime.
Een hart van medemenselijkheid is al genoeg. Bij het demissionaire kabinet-Schoof hoeven we daar niet naar te zoeken. Van hen is al langer bekend dat zij koste wat het kost appeasementpolitiek willen bedrijven richting Trump. Alsof dat in het verleden zo goed heeft gewerkt.
Oud-minister en voormalig VN-gezant Sigrid Kaag neemt zitting in een nieuwe ondersteunende raad, die de eveneens nieuwe internationale vredesraad voor Gaza zal bijstaan. Tot de leden behoren onder meer Trumps schoonzoon Jared Kushner, de Britse oud-premier Tony Blair, de Amerikaanse gezant Steve Witkoff en de Egyptische generaal Hassan Rashad. Dat meldt NRC.
Het doel van de nieuwe raad is volgens het Witte Huis ‘bij te dragen aan effectief bestuur en aan de levering van diensten van het hoogste niveau, met als doel vrede, stabiliteit en welvaart voor de bevolking van Gaza te bevorderen’. Critici wijzen er echter al jaren op dat naleving van VN-resoluties daarvoor het geëigende internationaalrechtelijke pad is. Daar heeft Trump echter geen boodschap aan.
De raad was oorspronkelijk bedoeld om toezicht te houden op de wederopbouw van het door oorlog geteisterde Gaza, maar het handvest lijkt haar rol niet te beperken tot het bezette Palestijnse gebied.
Board of Peace
De regering van de Amerikaanse president Donald Trump heeft landen gevraagd 1 miljard dollar te betalen voor een permanente zetel in zijn Board of Peace, een vredesraad die zich richt op het oplossen van internationale conflicten, meldt persbureau AFP. Trump is zelf voorzitter van de raad, die een uitbreiding lijkt van de vredesraad voor Gaza.
Washington heeft hiervoor verschillende wereldleiders benaderd, onder wie de Russische president Vladimir Poetin, de Hongaarse premier Viktor Orbán en de Canadese premier Mark Carney. Ook China en de Oekraïense president Zelensky zijn uitgenodigd, evenals de leiders van Jordanië, Brazilië, Paraguay, India, Pakistan, Duitsland, Frankrijk en Roemenië. Ook demissionair premier Dick Schoof ontving een uitnodiging.
Volgens het handvest van de Board of Peace duurt het lidmaatschap van de raad in principe drie jaar. Na die periode bepaalt voorzitter Donald Trump of een land mag aanblijven. Voor landen die meer dan ongeveer 1 miljard dollar bijdragen aan de vredesraad geldt deze beperking van drie jaar niet, meldt NRC.
Tot ongenoegen van de Israëlische premier Netanyahu zijn er geen Israëlische functionarissen uitgenodigd om zitting te nemen in het bestuur van de vredesraad die zich richt op Gaza. Het is de vraag of Hamas het gezag van die raad zal accepteren. Eerder beriep de beweging zich al op de schending van de volkssoevereiniteit van de Palestijnen.
Volgens een naar eigen zeggen ‘representatief’ onderzoek van tv-programma Hart van Nederland staan ‘Nederlanders’ positief tegenover een ‘actiever remigratiebeleid’ voor mensen met een verblijfsstatus of Nederlanders met een migratieachtergrond.
Het onderzoek is uitgevoerd door de redactie van het Hart van Nederland-panel onder 2.885 respondenten. Van die ondervraagden zou ‘zeven op de tien’ voorstander zijn een van remigratiebeleid voor Nederlanders met een migratieachtergrond. Ruim een vijfde van alle ondervraagden is tegen en 8 procent heeft geen mening.
Journalist Chris Aalberts plaatst grote vraagtekens bij het onderzoek, dat ‘remigratie’ als een ogenschijnlijk ‘normaal onderwerp’ behandelt. Hij beschuldigt de redactie van Hart van Nederland van ‘rechts-extremistisch’ gedachtegoed. Remigratie wordt in extreemrechtse kringen als een eufemisme gebruikt voor deportaties van minderheden.
Ook onderzoeker Liset van Dijk reageert. ‘Het is een panel waarvoor je jezelf kunt aanmelden. Er is, denk ik, een correlatie mogelijk tussen het kijken naar Hart van Nederland en het zien van een oproep tot paneldeelname. Dan kun je representatief zijn op leeftijd en geslacht, maar heb je alsnog een bias op datgene waar je onderzoek naar doet’, aldus Van Dijk.
Uit de recente ETHOS-telling (*) blijkt dat er in Amsterdam 11.000 daklozen zijn en een veel hoger percentage buitenslapers dan in de rest van het land. Experts vertellen wat erachter schuilgaat en wat eraan te doen is. Aflevering 3: een dakloze.
We zijn bij het inloophuis van De Regenboog Groep in Amsterdam-Zuid. Pieneke, die daar gebruik van maakt, is geen ‘gewone’ economisch dakloze. Dat zijn overwegend mensen, doorgaans zonder al te zware psychische of verslavingsproblemen, die nog wel bij vrienden en kennissen kunnen slapen. Maar hoe snel het bergafwaarts gaat als je vanuit die nog enigszins hanteerbare situatie op straat belandt, kent ze maar al te goed. Een keurige dame dus, van in de vijftig, die keurig spreekt; niemand zou eraan twijfelen als ze zei dat ze ergens officemanager was, of lerares. Dat het anders ligt, wordt al aangegeven als een medewerker van het inloophuis haar sterkte wenst voor dit gesprek. ‘Je kan het echt wel, Pieneke, dat weet ik van je.’ En ze is, zegt ze, ook wel zenuwachtig, maar wil ook zeker ‘alles’ vertellen. ‘Ik ben de schaamte voorbij. Nou ja, toen ik laatst blikjes uit een vuilnisbak ging halen, moest ik wel ergens overheen. Toen dacht ik: nou ben ik echt een dakloze.’
Wil je iets zeggen over hoe het gekomen is?
‘Ja, oké, de korte versie dan. Mijn ouders hadden een café in Den Bosch en waren alcoholisten. Geen aandacht, mishandeling, mijn vader kreeg Korsakov, van school gegaan. Drugs. Ik werd uit huis geplaatst en ging van de ene naar de andere plek. Nooit een papiertje gehaald. Ik had heel graag willen leren en mee willen doen met de maatschappij. Ik heb ook altijd heel veel respect gehad voor mensen die gewoon werken. Maar in die tijd, in die chaos, kon ik niet bedenken hoe dat te doen. Ik heb ook een tijd begeleid kunnen wonen. Maar daar kwamen wel al die formulieren en aanslagen en wat al niet binnen. Ik heb van alles geleerd door de jaren heen, gewoon van het leven. Maar dat overzicht, dat had ik toen helemaal niet. Ik stopte het maar in een doos.’
Dus schulden?
‘Ja. En opgenomen geweest.’
Hoe ging het naarmate je volwassener werd? Ik begreep dat er ook rustiger perioden in je leven waren.
‘Ja, ik ben achttien jaar getrouwd geweest met een vrachtwagenchauffeur. Hij heeft me heel erg geholpen. Hij gaf me zekerheid, stabiliteit, en ik wist dat ik dat nodig had. Ik probeerde het wel vol te houden met hem. Maar in die tijd ben ik tot het besef gekomen dat ik op vrouwen viel. Op een gegeven moment ging het gewoon niet meer.’
Hoe ben je dakloos geworden?
‘Ik denk… ik was toch wel heel kwetsbaar. En een huis vinden, dat gaat gewoon niet. En op straat is het heel zwaar. Als je eenmaal op straat bent, wordt alles snel veel moeilijker. Dat probleem heb ik niet alleen.’
Het sluipende gevaar van economische dakloosheid?
‘Ja, op straat slapen, dat is echt…’ (Schudt haar hoofd.)
Kun je de eerste nacht op straat nog herinneren?
‘Dat was in Amsterdam-Noord. Ik ben daar bij het filmmuseum gaan liggen, want daar is een overkapping. Maar ik werd weggestuurd en toen begon het te gieten. Toen ben ik maar een beetje rond gaan lopen met mijn slaapzak en mijn hele hebben en houwen. In de ochtend kreeg ik een kop koffie van een schoonmaakster van het filmmuseum.’
En de dagen daarna?
‘Beetje rondlopen en die avond in een parkje daar vlakbij gaan liggen. Er kwam een man op me af. Ik was zo bang. Ik heb mijn capuchon over mijn hoofd gedaan en een beetje nonchalant met mijn been gezwaaid. Daarna ben ik nog vaak bedreigd en ik ben ook een paar keer mishandeld. En toen dacht ik wel: ik moet naar een inloophuis gaan.’
‘Toen ik laatst blikjes uit een vuilnisbak ging halen, moest ik wel ergens overheen’
Wat doe je zoal gedurende de dag?
‘Meestal hetzelfde riedeltje. Ik loop naar het pleintje hier in de buurt en haal een kop koffie bij de Albert Heijn. Of een cola. Ik drink veel cola. En ik heb meelwormen en voer de duiven en de kauwen. Dan wat rondlopen, blikjes verzamelen. Terug naar het inloophuis… maar…’
Maar?
‘Het is wel een heel erg fijne plek. Alleen mensen die hier werken hebben echt te veel werk, die werken zich een slag in de rondte.’
Maar?
‘Er zijn gewoon te weinig van dit soort huizen in de stad. Er zijn zoveel mensen die een plek nodig hebben… Ik bedoel, nou ja, je hebt natuurlijk geen plaats van jezelf, geen privacy.’
Hoe zie je je toekomst?
‘Het gaat wel beter. Ik praat een keer per week met een ervaringsdeskundige. Iemand die zelf ook dakloos is geweest. En in april hoop ik iets te horen over een meer vaste plek om te wonen. Daar hoop ik echt op. Het is hier zo druk. Ik ga soms toch weer de straat op, want ik kan dat niet aan. Al die mensen. Ik kan niet zo goed tegen prikkels meer. Eigenlijk ben ik altijd op mijn hoede. Daar komt dat ook door. Daar word je zo moe van.’
(*) De ETHOS-methode van de Europese Unie telt niet alleen mensen die op straat leven, maar ook mensen in tijdelijke opvang, mensen die net uit een instelling komen en mensen die tijdelijk bij familie of vrienden verblijven. In de hele regio Amsterdam-Amstelland gaat het om 13.070 dak- en thuislozen: 11.352 volwassenen en 1.718 kinderen.
Lees ook de twee andere afleveringen in deze reeks:
Rond de brand in de Amsterdamse Vondelkerk in de nacht van 31 december op 1 januari circuleren op sociale media duizenden ongefundeerde berichten, aldus de NOS. Hierin wordt gesuggereerd dat sprake zou zijn van een islamitische aanslag.
Volgens directeur Jelle Postma, voormalig AIVD-medewerker, is sprake van een georganiseerde desinformatiecampagne. Hij stelt dat op 1 en 2 januari ongeveer 20 procent van de berichten op X een link legde tussen de brand en moslims. ‘Al een paar minuten na het nieuws over de brand zien we de eerste valse claims verschijnen’, zegt hij tegen de NOS.
Aanvankelijk gaat het om suggestieve vragen als ‘Zouden het moslims zijn?’, maar binnen een uur worden die vervangen door stellige beschuldigingen. Een van de berichten luidde: ‘Heel toevallig een kerk en geen moskee… FU tering moslims.’
Extreemrechtse influencers als Eva Vlaardingerbroek en Tommy Robinson (pseudoniem van Stephen Christopher Yaxley-Lennon) pikten de berichten snel op. Vlaardingerbroek sprak over een ‘act of war’ en riep op om terug te vechten om ‘onze beschaving’ te redden. Robinson pleitte voor massale deportaties.
Volgens Postma verandert de verspreiding daarna in hoog tempo in een massale golf van desinformatie. Steeds opnieuw wordt daarin gesuggereerd dat de brand een bewuste aanval op christenen was, toegeschreven aan moslims en een linkse elite.
Ook pro-Kremlinkanalen deden een duit in het zakje, wat volgens Postma past in een bredere strategie om lokale gebeurtenissen te polariseren. UvA-hoogleraar Politieke Communicatie Claes de Vreese wijst op het commerciële en politieke belang van influencers die inspelen op woede: ‘Het wordt dan gebruikt om in te spelen op de woede en boosheid die er al is: ragebait heet dat.’
De gevolgen zijn volgens Postma merkbaar op verschillende niveaus, van jongeren die op straat worden aangesproken tot politieke partijen die retoriek overnemen. Het ontkrachten van de claims is lastig zolang het onderzoek naar de brand loopt. Postma waarschuwt dat desinformatie de democratie kan ondermijnen: ‘Soms moet je democratie ook tegen zichzelf beschermen.’
Eduard Mangal heeft van de kantonrechter een vergoeding van meer dan 20.000 euro toegewezen gekregen, nadat hij in de zomer van vorig jaar op staande voet was ontslagen door de Amsterdamse afdeling van Denk. Dit schrijft Quote.
Mangal werkte sinds 2018 voor de Denk-fractie in Amsterdam en vervulde later ook de rol van fractievertegenwoordiger. De arbeidsrelatie verslechterde echter al langere tijd, met onder meer moeizame functioneringsgesprekken en mediationtrajecten in 2024 en begin 2025.
De spanningen liepen verder op toen Mangal kritiek uitte op een interne vergadering, waarin volgens hem onderscheid werd gemaakt tussen islamitische en niet-islamitische collega’s. Kort daarna mocht hij de fractie niet langer vertegenwoordigen. In dezelfde periode meldde hij zich ziek, waarna discussies ontstonden over zijn re-integratie.
Het conflict escaleerde in juli, toen Denk hem per direct ontsloeg. De partij vond dat Mangal een eigen politiek initiatief – de Coalitie van Kleur – had gepromoot terwijl hij nog in dienst was. Dit deed hij onder meer via sociale media en tijdens een publiek evenement. Mangal ontkende dat sprake was van een formele partij en stelde dat hij handelde binnen de afspraken.
De rechter oordeelde dat het ontslag op staande voet disproportioneel was. Hoewel Mangal verwijtbaar had gehandeld, had Denk volgens de rechtbank minder ingrijpende stappen moeten zetten. Daarom heeft hij recht op meerdere vergoedingen, samen goed voor ruim 20.000 euro. Inmiddels werkt Mangal aan zijn nieuwe partij, die nu De Nieuwe Politiek heet. Hij hoopt op 18 maart tussen de een en drie zetels te halen, zo vertelde hij de Kanttekening.
Binnen het Afrikaanse denken is de gemeenschap cruciaal en ondersteun je elkaar, vertellen filosofen Pius Mosima en Henk Haenen. ‘Als een oude oom ziek is, bel je hem.’
Bij Uitgeverij Noordboek verscheen onlangs het boek Afrikaanse filosofie. Het is een inleiding op de brede filosofische tradities die al eeuwen bestaan in Afrika ten zuiden van de Sahara. We spraken hierover met auteurs Pius Mosima en Henk Haenen.
Bestaat er eigenlijk zoiets als Afrikaanse filosofie?
Pius Mosima: ‘Opmerkelijk genoeg vraagt niemand zich af of er zoiets bestaat als Griekse, westerse of Chinese filosofie. Maar zodra het over Afrika gaat, lijkt die vraag ineens vanzelfsprekend. Natuurlijk bestaat er Afrikaanse filosofie. Veel Afrikaanse denktradities draaien om richtinggevende principes over het leven, over de betekenis van het bestaan en over hoe mensen zich tot elkaar verhouden. Afrikaanse filosofie is altijd verbonden met context en culturele waarden. Ze was lange tijd onzichtbaar, onder een soort koloniale betovering. Nu proberen we haar weer zichtbaar te maken. Filosofie is niet alleen rede; het is ook cultuur die de rede op een bepaalde manier inkleurt. Daarom spreken we van culturele filosofie, maar net zo goed van een wereldbeschouwing, wat de Duitsers Weltanschauung noemen. We willen het begrip filosofie verbreden. Afrikaans denken is breder dan academische filosofie. Om die reden besteden we ook aandacht aan de sages, de wijzen.’
Henk Haenen: ‘Daarom is de ondertitel van ons boek Stemmen van wijsheid. In het Westen is filosofie vooral een geschreven traditie, gericht op een relatief klein publiek. Afrikaanse filosofie is in oorsprong een orale traditie: mensen filosoferen met elkaar, in ontmoeting. Dat lijkt eigenlijk sterk op Socrates. Voor veel Afrikaanse denkers ís Socrates ook een sage: iemand die vragen stelt om de samenleving cultureel en sociaal verder te brengen.’
En hoe zit het dan met Noord-Afrikaanse denkers zoals Augustinus of Ibn Khaldoun? Vallen zij ook onder Afrikaanse filosofie?
Pius Mosima
Mosima: ‘In ons boek richten we ons vooral op Sub-Sahara-Afrika. De tendensen die we beschrijven, komen daar vandaan. Noord-Afrika is historisch en cultureel veel sterker verbonden met de Arabische wereld. We noemen die tradities wel in onze inleiding, maar de filosofie die wij analyseren is fundamenteel anders. Ze draait om ubuntu en om sage-filosofie.’
Haenen: ‘We hebben vooral gekeken naar de inhoudelijke structuur van het denken. De filosofie van Sub-Sahara-Afrika heeft andere grondpatronen dan de Noord-Afrikaanse filosofie. Wij onderzoeken hoe er in deze traditie gekeken wordt naar politiek, de samenleving en de onderliggende structuren van het bestaan.’
Wat is ubuntu precies? Is het dé Afrikaanse filosofie, of slechts één stroming?
Mosima: ‘Afrika kent talloze culturen en filosofieën; wij kunnen alleen de grote lijnen schetsen. Ubuntu, ik ben omdat wij zijn, is een van de meest invloedrijke. In Sub-Sahara-Afrika is de gemeenschap essentieel. Ubuntu drukt die wereldblik uit. Mensen zijn verbonden met elkaar, maar ook met dieren, de omgeving en de natuur. Het gaat om onderlinge verbondenheid.’
Haenen: ‘Die verbondenheid heeft ook een spirituele dimensie. Het familieconcept is veel breder dan in het Westen. Wie ben jij? Je bent deel van een gemeenschap die zich uitstrekt over generaties. Voorouders, de levende doden en de nog niet geborenen zijn aanwezig. Dat intergenerationele “wij” is doorslaggevend.’
Heeft Afrikaanse filosofie ook een eigen epistemologie (kennisleer), of is het vooral een ‘way of life’?
Haenen: ‘Ubuntu bevat zeker een kennisleer. In het woord zelf zit al een kosmologie: ubu verwijst naar “zijn”, ntu naar de spirituele kracht die de werkelijkheid ontvouwt. Gemeenschappen spelen daarin een cruciale rol. De epistemologie gaat over hoe je de werkelijkheid ziet. En die blik is relationeel.’
Mosima: ‘Gemeenschap en context zijn essentieel voor weten. Veel westerse filosofie maakt onderscheid tussen materie en vorm, tussen fysiek en spiritueel. In Afrika bestaat dat onderscheid niet als radicale tegenstelling. Weten is daarentegen complementair: je kent dingen niet in stukjes, maar in hun geheel. Kennis is zowel fysiek als spiritueel.’
Afrikaanse filosofie begint bij de gemeenschap. Hoe geven we samen zin aan het leven?
Haenen: ‘Het dynamische aspect is belangrijk. Westerse filosofie heeft de neiging de werkelijkheid te fixeren, te analyseren in onderdelen en die later weer samen te voegen. Binnen veel Afrikaanse filosofische tradities wordt de werkelijkheid eerder als een geheel benaderd.’
Veel Afrikaanse filosofie is mondeling overgeleverd. Maakt dat haar niet moeilijker te begrijpen?
Mosima: ‘Veel Afrikaanse denktradities zijn inderdaad oraal, al bestaat er ook schriftelijke filosofie. De afgelopen decennia is veel werk verricht om de wijsheid van sages op te tekenen en te systematiseren. De Keniaanse filosoof Henry Odera Oruka heeft hiertoe met zijn boek Sage Philosophy een belangrijke stap gezet. Hij bracht met deze publicatie een levendige discussie op gang die weer tot nieuwe wegen en publicaties in de Afrikaanse filosofie leidde. Maar het strikte onderscheid tussen schriftelijk en mondeling is zelf al een gevolg van een westerse blik. Er is nu een debat hierover: moet filosofie geschreven zijn om kritisch te kunnen worden onderzocht? Sommige filosofen vinden van wel, anderen niet. Zelf pleit ik voor een evenwicht en vooral een interactie tussen de twee.’
Wat kan westerse filosofie leren van Afrikaanse filosofie?
Henk Haenen
Haenen: ‘Het belang van het “wij”. In het Westen is eenzaamheid een groot probleem. Afrikaanse filosofie begint bij de gemeenschap. Hoe geven we samen zin aan het leven? Westerse filosofie leidt soms tot atomisering: het verlies van sociale ruimte en relaties. In verschillende Afrikaanse politieke tradities wordt consensus als belangrijk uitgangspunt gezien. Mensen luisteren en zoeken gezamenlijk naar rechtvaardigheid en naar ruimte om te leven. Onderlinge verbondenheid is hierbij essentieel. En verzoening; denk aan conflicten zoals in Oekraïne. Het is belangrijk dat je de ander echt begrijpt. Afrikaanse filosofie biedt handvatten hiervoor, inclusief emotionele motieven. Ze geeft ruimte aan de emotionele kant van communicatie. Dat is een rijke bron voor westerse politici en samenlevingen.’
Mosima: ‘En we zien dat het Westen zelf verandert. Het autonome individu staat minder centraal, de verhouding tot de natuur verandert en er komt meer ruimte voor spirituele kennis.’
Hoe kijkt Afrikaanse filosofie naar politiek en economie?
Mosima: ‘In de politiek draait het om consensus. Iedereen wordt gehoord, ook de voorouders. Ubuntu betekent dat iedereen wint, niet the winner takes it all. Het nadeel van deze benadering is wel dat minderheden soms minder gehoord worden, maar het uitgangspunt blijft dat de gemeenschap centraal staat. Economie is niet alleen kapitalisme. Het gaat om welzijn, gemeenschap en natuur. Julius Nyerere in Tanzania probeerde dat. Het draait niet alleen om winst, maar om gedeeld welzijn.’
Haenen: ‘Het draait om delen, om verantwoordelijkheid voor de aarde. Sharing first. Het is niet communistisch of socialistisch, maar wel sociaal. De gemeenschap is het basisprincipe. De uitgebreide familie is cruciaal om Afrikaanse filosofie te begrijpen.’
Mosima: ‘Precies. De uitgebreide familie is het tegenovergestelde van het westerse kerngezin. Het is de boom van Ubuntu, inclusief de overledenen en de nog niet geborenen. Je ondersteunt elkaar. Het gaat om het “wij”. Als een oude oom ziek is, bel je hem. Je staat dicht bij elkaar.’
De drie belangrijkste eigentijdse Afrikaanse filosofen volgens Pius Mosima en Henk Haenen:
Mogobe Ramose (Zuid-Afrika): Hij heeft de Ubuntu-filosofie op de kaart gezet; een filosofie van het ‘wij’ die in grote lijnen (en onder andere benamingen) in een groot deel van Afrika erkend wordt als uitgangspunt voor verder filosoferen. Ramose benadrukt de noodzakelijke verbinding tussen filosofisch denken en handelen. Hij geeft daarmee een algemene karakteristiek van Afrikaanse filosofie aan: de studeerkamer en de collegezalen hebben veel open deuren en ramen naar de samenleving toe.
Paulin Hountondji (Benin): Hij heeft de Afrikaanse filosofie verbonden met de westerse wetenschapsfilosofie en epistemologie. Hierbij bieden fenomenologische denkers als Edmund Husserl, maar ook taalfilosofen als Jacques Derrida, hem de nodige aanknopingspunten. Voor hem is het belangrijk dat filosofie ook schriftelijk wordt vastgelegd, zodat het bereik en de precisie van het filosoferen vergroot en verdiept kunnen worden.
Sophie Bosèdé Olúwolé (Nigeria): Zij heeft er filosofisch voor gepleit het volledige ‘stemrecht’ te erkennen van bepaalde mondeling overgeleverde filosofie die zorgvuldig door kenners van generatie op generatie is overgedragen, zoals het Ifa-corpus van de Yoruba-bevolking. Ook is haar streven naar emancipatie gericht op het filosofische stemrecht van vrouwen.
Afrikaanse filosofie, Henk Haenen en Pius Mosima, Noordboek, 428 blz., € 34,90
AVROTROS heeft de serie Hila voorbij de Taliban offline gehaald nadat een Afghaanse vrouw die herkenbaar in beeld was door de Taliban is gearresteerd. Volgens de omroep gebeurt dit uit veiligheidsoverwegingen voor de betrokkenen aldus Villamedia.
De vrouw, een sportlerares uit de Afghaanse stad Herat, werd samen met haar vader opgepakt door de Taliban-inlichtingendienst. Zoals te zien is in de serie gaf ze vrouwen les in de vechtsport taekwondo. Dit gebeurde in het geheim, omdat vrouwen niet mogen sporten in Afghanistan.
Het is niet duidelijk of haar arrestatie direct verband houdt met haar deelname aan de documentaire, waarin zij openlijk sprak over de positie van vrouwen onder het Taliban-bewind. Afghaanse media maken deze link wel.
De serie, gepresenteerd door Hila Noorzai, volgt vrouwen in Afghanistan na de machtsovername door de Taliban in 2021. Mensenrechtenorganisaties en internationale waarnemers hebben hun zorgen uitgesproken over de arrestaties en roepen op tot onmiddellijke vrijlating.
In de laatste opiniepeiling van Maurice de Hond staat de PVV op zeventien zetels, negen minder dan de partij nu in de Tweede Kamer heeft. Het radicaal-rechtse Forum voor Democratie zit echter in de lift: de partij stijgt van zeven zetels naar veertien.
Dat de populariteit van de PVV afneemt is misschien niet zo verrassend. Sinds de partij van Geert Wilders door VVD wordt uitgesloten zijn veel PVV-stemmers uitgeweken naar andere partijen. Velen kwamen terecht bij JA21.
Ondertussen groeide ook Forum voor Democratie. De partij werd lange tijd geleid door Thierry Baudet, maar hij is omstreden vanwege buitenissige uitspraken over de Uil van Minerva, de maanlanding, 9/11 en reptielen. Bij de laatste verkiezingen liet de partij zich daarom vertegenwoordigen door Lidewij de Vos. Deze strategie had succes. FvD steeg van drie zetels naar zeven. Maar de groei stopte daar niet, blijkt nu uit de peilingen van Maurice de Hond.
FvD heeft extreme standpunten op het gebied van migratie, veiligheid en grensbewaking. De partij wil een asielstop van tien jaar, ‘criminele asielzoekers’ uitzetten en remigratie bevorderen. Bovendien wil FvD zoveel mogelijk klimaatbeleid terugdraaien en juist ruimte bieden aan diesel- en gasvoertuigen.
FvD onderscheidt zich echter vooral in zijn buitenlandbeleid en heeft zich meerdere malen achter de Russische president Vladimir Poetin geschaard. De partij wil dat Nederland een neutrale positie inneemt in de wereldpolitiek, net als Zwitserland, en wil vooral geen Nederlandse jongeren naar Oekraïne sturen.
De partij zet stevig in op de gemeenteraadsverkiezingen. Op 18 maart doet FvD mee in minimaal 100 Nederlandse gemeenten.
Onze site gebruikt cookies en vergelijkbare technologieën onder andere om u een optimale gebruikerservaring te bieden. Ook kunnen we hierdoor het gedrag van bezoekers vastleggen en analyseren en daardoor onze website verbeteren.
Deze website gebruikt cookies om uw gebruikservaring op deze website te verbeteren. Van deze cookies worden cookies aangemerkt als "Noodzakelijk" in uw browser bewaard, deze cookies zijn essentieel voor het functioneren van de website. Bijvoorbeeld het opslaan van uw keuze of u wel of geen cookies wilt hebben. Wij maken ook gebruik van cookies van derde partijen die ons helpen met het analyseren en begrijpen van de gebruik van deze website door u. Deze cookies worden alleen gebruikt als u daar toestemming toe geeft. U heeft ook de mogelijkheid om uzelf uit te sluiten voor deze cookies. Dit zal echter effect hebben op uw gebruikerservaring.
Noodzakelijke cookies zijn absoluut nodig voor het functioneren van de website. De cookies in deze categorie zorgen alleen voor de veiligheid en het functioneren van deze website . Deze cookies bewaren geen persoonlijke gegevens
Deze cookies zijn niet strict noodzakelijk, maar ze helpen de Kanttekening een beter beeld te krijgen van de gebruikers die langskomen en ons aan te passen aan de behoeftes van onze lezers. Hiervoor gebruiken wij tracking cookies. Bij het embedden van elementen vanuit andere websites zullen er door deze sites ook cookies worden gebruikt.
