In aanloop naar de gemeenteraadsverkiezingen van 18 maart interviewt de Kanttekening lijsttrekkers in de vier grote steden van Nederland. Vandaag is dat wethouder Linda Voortman, die de GroenLinks-PvdA-lijst in Utrecht aanvoert. ‘Inclusiviteit is onderdeel van het reguliere beleid.’
Linda Voortman (46) studeerde Engels en literatuurwetenschappen in Groningen en was van 2010 tot juni 2018 met onderbreking Tweede Kamerlid voor GroenLinks. Daarna werd ze wethouder in Utrecht, wat ze nog steeds is. In haar portefeuille zitten onder meer werk en inkomen, Wmo en welzijn, diversiteit en inclusie, grondzaken en groen. Dat diversiteit voor Voortman prioriteit heeft, bleek vorig jaar april. Utrecht won toen de European Capitals of Inclusion and Diversity Award 2025, een prijs waar ze trots op is maar die ook om blijvende inzet vraagt.
Wat was volgens u de doorslaggevende factor waardoor Utrecht deze inclusiviteitsprijs kreeg, en welke rol speelde uw portefeuille diversiteit daarin?
‘Het is natuurlijk ontzettend mooi dat Utrecht deze prijs heeft gekregen. Wat de jury vooral waardeerde, is dat wij diversiteit en inclusie niet als een losstaand thema behandelen. Het zit verweven in al onze portefeuilles, bijvoorbeeld in het onderwijs. Ik maak bijvoorbeeld geen apart plan tegen discriminatie in het onderwijs, dat doet de onderwijswethouder zelf, omdat het onderdeel is van het reguliere beleid.
‘Daarnaast kijken we als gemeente Utrecht kritisch naar onze eigen organisatie en dienstverlening. We willen cultuursensitief werken en blijven leren. Samen met de stad hebben we een nota diversiteit en inclusie opgesteld, die we elke twee jaar evalueren met organisaties die zich hiermee bezighouden, van lhbti-activisten tot groepen die zich inzetten tegen moslimdiscriminatie.’
De prijs is een erkenning, maar ook een verplichting. Waar ziet u nog blinde vlekken in het Utrechtse inclusiebeleid?
‘Ik zei tegen mijn medewerkers dat het prachtig is, maar dat we er nog lang niet zijn. Er worden nog steeds mensen buitengesloten.
‘We moeten blijven verdedigen wat we hebben opgebouwd’
‘Op sociale terreinen, zoals sport, onderwijs en cultuur, gaat het inmiddels goed. Zeven jaar geleden moest ik collega’s nog aansporen om inclusie mee te nemen, nu doen ze dat vanzelf. Maar op ruimtelijke onderwerpen, zoals de veiligheid in de openbare ruimte, is nog veel te winnen. Iedereen moet zich veilig over straat kunnen bewegen.
‘Dus we moeten blijven verdedigen wat we hebben opgebouwd, maar we moeten het ook verder uitbouwen.’
Hoe verloopt de samenwerking tussen GroenLinks en PvdA in Utrecht in de praktijk? Zijn er thema’s waarop verschillen nog voelbaar zijn?
‘De samenwerking gaat eigenlijk heel goed. In 2024 hebben de leden van GroenLinks Utrecht en PvdA Utrecht uitgesproken dat we samen de verkiezingen in willen. Het enige dat nu nog gescheiden is, zijn de twee fracties, maar die worden na 18 maart samengevoegd. Op de kandidatenlijst staat iedereen door elkaar. Soms weet je niet eens of iemand oorspronkelijk van GroenLinks of van de PvdA is.
‘We zaten al samen in het college, dus het was logisch om nu ook gezamenlijk verder te gaan.’
De afsplitsing van Link! door Pepijn Zwanenberg liet zien dat de fusie lokaal gevoelig ligt. Wat zegt dat volgens u over de interne dynamiek?
‘We krijgen het overgrote deel van de mensen mee met de fusiepartij. Ook veel mensen die eerst tegen waren, zijn nu voor, omdat de leden in meerderheid voor samenwerking hebben gekozen. Een kleine minderheid gaat helaas niet mee.
‘Het is belangrijk om zorgen serieus te nemen en alles goed met elkaar door te spreken. Een mooi voorbeeld van hoe we het nu doen, is bij het thema betaald parkeren. GroenLinks en PvdA wilden betaald parkeren invoeren in heel de stad Utrecht. Voor GroenLinks is dat vanzelfsprekender dan voor de PvdA, die ook kijkt naar sociale voorwaarden. Daarom hebben we geregeld dat minima via de U-pas hun parkeervergunning vergoed kunnen krijgen.’
Is de fusie in Utrecht vooral strategisch, of ziet u het als een inhoudelijke versmelting van twee politieke tradities?
‘De tradities zijn verschillend, maar in Utrecht is de situatie een beetje anders. Hier heeft GroenLinks vaak in het college gezeten, maar was de PvdA tussen 2014 en 2022 een oppositiepartij.
‘Zij willen dat GroenLinks-PvdA kneiterlinks en knalgroen blijft, en dat wil ik ook’
‘Het is vooral een samensmelting. Kijk, mensen hebben behoefte aan samenwerking. Ik ben eind jaren negentig lid geworden van GroenLinks en sinds drie jaar ben ik ook PvdA-lid. Ik kreeg als GroenLinkser jarenlang de vraag wat nou precies het verschil tussen die twee was. Je was vaak meer bezig om de verschillen uit te leggen dan om te vertellen wat je wilt bereiken.
‘Zowel GroenLinks als PvdA hebben altijd stromingen gekend en dat zal de nieuwe partij dus ook hebben. Daarom moet je met elkaar in gesprek blijven. Op onze lijst staan bijvoorbeeld ook Baukje Harmsma, Victor van der Have en Mehrzad Joussef van LinksBoven, een groep die de boel van binnenuit scherp wil houden. Daar ben ik blij mee. Zij willen dat GroenLinks-PvdA kneiterlinks en knalgroen blijft, en dat wil ik ook. Inhoudelijk staan we grosso modo dicht bij elkaar.’
Wat is voor GroenLinks–PvdA de voorkeurscoalitie na de verkiezingen? Zijn er voorwaarden die voor u niet onderhandelbaar zijn?
‘Ik noem vooraf geen breekpunten. Maar hoe socialer, hoe beter.
‘We hebben mooie dingen gedaan met deze coalitie, maar D66 is de afgelopen tijd wel naar rechts opgeschoven. Wij als GroenLinks-PvdA willen meer doen aan armoedebestrijding. D66 staat hier een beetje anders in en wil nu bijvoorbeeld de lasten voor huizenbezitters niet verhogen. En landelijk zit er nu ook een rechts kabinet. Daarom kan ik mij goed voorstellen dat we ook met de Partij voor de Dieren in het college zouden stappen na 18 maart.’
Landelijk is samenwerking met PVV, FvD en JA21 onderwerp van debat. Hoe kijkt u daar lokaal naar?
‘We gaan niet met hen in een college zitten. Bovendien is het maar de vraag of FvD en JA21 überhaupt in de gemeenteraad komen. Ze staan in een totaal andere wereld.’
Utrecht kent uitgesproken lokale partijen zoals UtrechtNu! en Stadsbelang Utrecht. Ziet u mogelijkheden voor samenwerking?
‘Ze hebben allebei één zetel. Als dat zo blijft, is samen in een college niet aan de orde. Maar los daarvan weet je bij deze partijen niet goed waar je aan toe bent. Ze hebben geen duidelijke ideologie of programma en zijn meer populistisch van aard. Ik werk liever met partijen die een helder programma en een duidelijke visie hebben.’
Utrecht groeit snel en staat voor grote sociale en ruimtelijke uitdagingen. Welke keuzes moeten de komende bestuursperiode absoluut gemaakt worden?
‘Ruimtegebrek is een probleem in alle grote steden, ook in Rotterdam, waar jij woont. Het moet betaalbaar blijven. Daarom zetten we in op 45 procent sociale woningbouw in nieuwbouwprojecten, in plaats van 35 procent.
‘Daarnaast moet er genoeg groen zijn. En we moeten de mobiliteitstransitie doorzetten. Dat betekent minder auto’s, vooral minder stilstaande auto’s. We willen dat mensen vaker de fiets of het ov pakken of gewoon wandelen.
‘Neem het slavernijmonument in het Griftpark. Omwonenden vonden dat lastig, maar het park is van ons allemaal’
‘Op het gebied van diversiteit en inclusie moeten we natuurlijk blijven investeren. Utrecht is een diverse stad, en iedereen moet hier een plek hebben. En dat betekent ongelijk investeren waar de verschillen groot zijn.
‘Neem het slavernijmonument in het Griftpark. Omwonenden vonden dat lastig, maar het park is van ons allemaal. Het monument staat in een nogal witte wijk, maar ik heb bewoners uitgelegd dat sommige groepen lang zijn gemarginaliseerd en nu extra ruimte en aandacht verdienen. Hun stem moet daarom zwaarder wegen.’
U bent al jaren een zichtbaar gezicht in het Utrechtse bestuur. Daarvoor was u Kamerlid voor GroenLinks. Waarom bent u wethouder geworden?
‘Ik heb acht jaar in de Tweede Kamer gezeten, midden in de decentralisaties. Ik kreeg vaak te horen van de minister: “Daar gaat de Kamer niet over, dat is aan de gemeenten.” Tegelijkertijd hoorde ik ook veel verhalen over armoede en schulden.
‘Toen er een vacature kwam voor wethouder in mijn eigen stad dacht ik: dit is het moment om zelf verantwoordelijkheid te nemen. Besturen is een andere rol, maar wel een hele mooie.’
Wat wilt u nog bereiken?
‘Landelijk gaat het nieuwe kabinet door met het strafbaar stellen van illegaliteit, dat vind ik echt verkeerd. Wij gaan daar in Utrecht niet aan meewerken, wat GroenLinks-PvdA betreft. Ik wil daarnaast ook dat mensen goed kunnen rondkomen, en dat wordt nu moeilijker door het landelijke beleid.
Mijn inzet is dat bezuinigingen op zorg en sociale zekerheid door het kabinet-Jetten niet leiden tot negatieve gevolgen voor Utrechters in kwetsbare posities. En daarnaast blijf ik me inzetten voor groen en inclusiviteit. Vasthouden aan inclusiviteit is voor mij essentieel.’