Dankzij haar flirt met rechts is Mona Keijzer niet de nieuwe partijleider van de BBB geworden. Caroline van der Plas had het idee dat Keijzer de BBB rechtser wilde maken dan bij de oprichting de bedoeling was geweest, zo meldt NRC.
Dit bleek onder andere toen Keijzer, toen nog demissionair minister van Wonen en Asiel en Migratie, de zeven PVV-afsplitsers benaderde met de vraag of ze zich misschien bij de BBB wilden voegen. De politici kozen er echter voor om zich te verenigen in Groep Markuszower.
Op vrijdag 13 februari las Caroline van der Plas een brief voor in haar werkkamer, waarin ze vertelde dat ze de BBB niet toevertrouwde aan Keijzer. Het was een schok voor iedereen en vooral voor Keijzer zelf, die wel oren had naar het leiderschap. Sterker nog, als de nummer 2 van de partij ging ze ervan uit dat Van der Plas het stokje aan haar zou overdragen. De nieuwe partijleider is Henk Vermeer. Hij is onbekend bij het grote publiek, maar wel een van de oprichters van de partij en iemand die de oude partijkoers van Van der Plas volgt. Van der Plas blijft overigens wel Tweede Kamerlid.
De verdeeldheid over de ruk naar rechts speelde al langer binnen de BBB. Rechtse thema’s zoals migratie en asiel leveren stemmen op. BBB koos er in 2025 voor om zich juist op deze thema’s te profileren, in de hoop hiermee PVV-stemmers binnen te hengelen.
Toch waren deze thema’s geen core business van de BBB, dat juist populair was geworden door een sterke positionering op het gebied van landbouw. BBB was dé partij die het opnam voor de mensen op het platteland.
Terwijl sommige kiezers en partijleden zich goed konden vinden in de rechtse retoriek waren er ook steeds meer partijleden die terug wilden naar de oorspronkelijke missie van de BBB. Mona Keijzer vertolkte de ruk naar rechts, ze was conservatiever dan de meeste BBB’ers. Dit blijkt haar nu te vervreemden van de partij. Ze is nu uit de BBB gestapt en heeft haar Kamerzetel meegenomen. Mogelijk gaat ze nu ook een eigen politieke partij oprichten. BBB-watcher Chris Aalberts heeft echter weinig vertrouwen in het slagen van zo’n nieuwe partij, zo schrijft hij op zijn veelgelezen blog.
Met het aantreden van het kabinet-Jetten deze week breekt een historisch moment aan. Voor het eerst in de geschiedenis levert D66 de premier. Het is ook voor het eerst in deze eeuw dat een progressieve partij weer de premier mag leveren, sinds PvdA-premier Kok in 2002 afscheid nam. Tot slot is het ook voor de tweede keer sinds een eeuw dat onze premier een liberaal is. Genoeg historische aspecten aan het aantreden van dit kabinet, dus. Toch is de stemming in het land lang niet onverdeeld positief.
De slogan die dit kabinet voert, is optimisme. Pessimistisch lijken echter de reacties te zijn op de regeerplannen van dit kabinet. Op links vindt men dat D66 zich door de VVD de kaas van het brood heeft laten eten. De VVD-achterban mort en vindt juist dat dit kabinet te veel een D66-kabinet gaat worden. En een derde van alle Nederlanders die op partijen rechts van de VVD hebben gestemd, voelt zich al helemaal niet door dit kabinet vertegenwoordigd.
Tel daarbij de enorme uitdagingen op waar het kabinet voor staat, met onder andere stikstof, investeren in defensie, de woningmarkt, het klimaat en migratie. Het lijkt alsof dit kabinet alleen maar gedoemd is om de hooggespannen verwachtingen over het bereiken van doorbraken op veel van deze dossiers niet waar te maken. Bovendien moet er stevig worden bezuinigd op met name de zorg en de sociale zekerheid. Dit, in combinatie met plannen voor lastenverzwaringen, leidt ertoe dat het Centraal Planbureau recent berekende dat vrijwel iedereen er de komende periode op achteruit zal gaan.
Het alternatief is een spoedige kabinetsval
Ons land staat voor grote uitdagingen, nationaal en internationaal. Voorgaande kabinetten schoven dossiers voor zich uit en pakten grote vraagstukken niet aan, waardoor dit nieuwe kabinet met de brokstukken zit. Het moet dus puin ruimen, problemen oplossen én investeren in onze toekomst. Dat vraagt visie, uithoudingsvermogen en duurzaam beleid. Het nieuwe kabinet lijkt daartoe in staat, met de bereidheid te doen wat nodig is voor een betere toekomst van ons land.
Ook is dit kabinet een uniek democratisch experiment: een minderheidskabinet, afhankelijk van steun van zowel links als rechts in de Tweede Kamer voor meerderheden. Dat vereist een constructieve verhouding tussen Kamer en kabinet. De scheiding der machten, in Nederland lange tijd onder druk doordat Kamermeerderheden vaak klakkeloos kabinetswensen uitvoerden, lijkt in herstel. Ook dat is een historisch element van dit kabinet.
Laten we het nieuwe kabinet eerst een kans geven in plaats van het direct af te branden. Het alternatief is een spoedige kabinetsval, opnieuw verkiezingen in korte tijd en voortduring van de politieke instabiliteit waarin ons land al lange tijd verkeert. Laten we daarom hopen dat het nieuwe kabinet zijn optimisme omzet in succes en Jetten en co. daarbij vanuit het land steunen.
De Amerikaanse president Donald Trump heeft aangekondigd dat hij een ziekenhuisschip naar Groenland wil sturen, om ‘de vele zieke mensen daar te verzorgen’. Dit schrijft Trump in een bericht dat hij deelde op zijn sociale-media-platform.
Volgens Trump werkt hij samen met de gouverneur van Louisiana om het schip te laten uitvaren. De post gaat gepaard met een AI-afbeelding van een schip dat lijkt op de USNS Mercy, een ziekenhuisschip van de Amerikaanse marine. Het is onduidelijk of dit schip ook echt onderweg is, schrijftAD.
Groenland, een grotendeels autonoom Deens gebied met een universeel en gratis gezondheidszorgsysteem, wees het aanbod echter af. Volgens premier Jens-Frederik Nielsen is externe medische hulp niet nodig, omdat inwoners al goede zorg ontvangen. Denemarken benadrukte eveneens dat het eiland geen extra ziekenhuisschip nodig heeft.
De aankondiging komt te midden van langdurige spanningen rondom Groenland, sinds Trump interesse heeft getoond in het eiland. Hij wilde Groenland kopen, overnemen of in ieder geval scharen onder de Amerikaanse invloedssfeer. Inmiddels is een overname uitgesloten. Dat de gemoederen nog niet zijn gesust, blijkt uit deze laatste diplomatieke rel.
Amsterdam moet meer doen om buitenlandse drugsverslaafden terug te sturen naar hun land van herkomst, vindt burgemeester Femke Halsema.
‘Dat kan, en we doen het ook al. Maar we moeten het misschien op een grotere schaal gaan doen.’ Dit zei ze tijdensHet Gesprek met de Burgemeester, dat afgelopen vrijdag door AT5 werd uitgezonden.
De burgemeester sprak met de Amsterdamse nieuwszender over de vele drugsverslaafden in de stad. Volgens haar hebben veel verslaafden heroïne ingeruild voor crack, een drug waartegen de gemeente Amsterdam hen minder goed kan beschermen, aldus Halsema.
Onder de verslaafden zijn veel mensen uit het buitenland, waarvan een groot aantal uit Oost-Europese landen, zei de burgemeester. ‘Ze zijn aan lager wal geraakt en vaak dakloos.’
Oost-Europese gastarbeiders belanden ook in andere grote steden regelmatig op straat. Hun onderkomen is vaak gekoppeld aan de arbeid die ze verrichten. Als het werk plotseling ten einde komt, verliezen ze ook hun verblijf en belanden ze op straat. Terugkeer naar Oost-Europa is niet altijd een optie, omdat ze geen geld hebben of omdat het thuisfront verwachtingen van hen heeft.
Halsema geeft toe dat de gemeente Amsterdam repatriëring niet kan afdwingen. ‘Ze moeten er wel aan meewerken, want het zijn Europeanen, soms met lichte druk, maar mensen moeten wel meewerken.’
Toch vindt de burgemeester dat er meer gedaan moet worden. Zo kunnen ze in ieder geval van straat gehaald worden. Ook kan de gemeente hen helpen op het gebied van gezondheid, zodat ze niet drukken op allerlei voorzieningen, legt Halsema uit in het interview.
Duitsland wil dat de kritische journalist Alican Uludag, die voor Deutsche Welle werkt als Turkije-correspondent, onmiddellijk wordt vrijgelaten. Hij is opgepakt op verdenking van ‘belediging van de president’. Dat meldt de nieuwssite Turkish Minute.
De arrestatie zou volgens Deutsche Welleverband houden met een bericht dat de Turks-Duitse journalist anderhalf jaar geleden op X (waar hij meer dan een kwart miljoen volgers heeft) heeft gedeeld. In dat bericht uit hij kritiek op maatregelen van de Turkse regering waardoor ‘terroristen van Islamitische Staat’ zouden zijn vrijgelaten. Ook beschuldigde hij de regering van corruptie.
‘Journalistiek is geen misdaad’, zegt de Duitse minister voor Cultuur Wolfram Weimer in een verklaring over de arrestatie. Volgens hem heeft de arrestatie geen ‘juridische grond’ en eist hij onmiddellijke vrijlating. ‘Deutsche Welle en haar medewerkers moeten vrij en onafhankelijk kunnen werken in Turkije’, aldus Weimer.
Ook de Duitse regeringswoordvoerder Sebastian Hille uitte ‘diepe zorgen’ over de arrestatie. ‘Journalisten moeten hun werk zonder angst of represailles kunnen doen’, aldus Hille, die eraan herinnerde dat persvrijheid in Turkije al jarenlang een internationaal zorgpunt is.
Het is niet de eerste keer dat Turkije en Duitsland botsen over opgepakte journalisten. Bekend is de hoogoplopende ruzie over de Turks-Duitse journalist Deniz Yücel, wiens arrestatie een jaar lang (2017-2018) de bilaterale relaties verzuurde.
Volgens de Amerikaanse ambassadeur voor Israël Mike Huckabee zou het ‘prima’ zijn als Israël een groot deel van het Midden-Oosten inneemt. Dit zei hij in een interview met Tucker Carlson. De islamitische wereld staat op zijn achterste benen en heeft de uitspraken veroordeeld. Dat meldt de Arabische nieuwszender Al Jazeera.
In het interview gaat het over eerdere uitspraken van de ambassadeur over Israël en de Bijbel. Huckabee zou daarbij hebben verwezen naar het boek Genesis, waarin het Israëlische volk van God het land van de Nijl tot aan de Eufraat toebedeeld krijgt. ‘Dat is eigenlijk bijna het hele Midden-Oosten’, zegt Carlson tegen de ambassadeur, die aandachtig luistert. Carlson somt verder op: ‘Libanon, Israël, Syrië, Jordanië, een groot stuk van Saoedi-Arabië en Irak…’, waarop Huckabee hem onderbreekt. ‘Ik weet niet zeker of het zo ver reikt’, zegt hij.
Daarna herhaalt de ambassadeur de Bijbelse belofte van God aan het ‘uitverkoren’ Israëlische volk. Wanneer Huckabee verder wil praten over ‘christelijk zionisme’, laat Carlson hem niet gaan. Hij wil weten of Israël recht heeft op het hele Midden-Oosten?
‘Het zou prima zijn als ze het helemaal zouden innemen’, is het antwoord van de Amerikaanse ambassadeur tijdens het interview.
Vanuit de islamitische wereld kwam een scherpe veroordeling in een gezamenlijke verklaring, die zondag werd gepubliceerd. De verklaring is ondertekend door de Verenigde Arabische Emiraten, Egypte, Jordanië, Indonesië, Pakistan, Turkije, Saoedi-Arabië, Qatar, Koeweit, Oman, Bahrein, Libanon, Syrië, de Palestijnse Autoriteit, evenals de Organisatie voor Islamitische Samenwerking, de Arabische Liga en de Samenwerkingsraad van de Golf.
Huckabee, een uitgesproken christen-zionist, beschuldigde Carlson na de storm van kritiek van ‘montage’. Hij stelde dat zijn uitspraken niet volledig zijn uitgezonden. ‘De versie die Tucker op X heeft geplaatst, heeft mijn volledige reactie weggelaten. Voor velen van ons is de waarheid belangrijk. Blijkbaar niet voor Tucker. Triest’, aldus Huckabee.
Forum voor Democratie groeit stevig door en schuift ideologisch verder op. Politicoloog Sarah de Lange en journalist Harm Ede Botje waarschuwen dat de partij niet alleen radicaliseert, maar extreemrechts inmiddels actief normaliseert.
Forum voor Democratie is niet langer een marginaal verschijnsel. De partij doet het goed in de opiniepeilingen, neemt in meer dan honderd gemeenten deel aan de gemeenteraadsverkiezingen van maart en heeft met Lidewij de Vos een partijleider die veel rechtse kiezers blijkbaar aanspreekt. Politicoloog Sarah de Lange en journalist Harm Ede Botje vinden dat een zorgelijke ontwikkeling. Extreemrechts wordt genormaliseerd.
Botje volgt FvD al jaren en schreef in 2020 met collega-journalist Mischa Cohen de biografie Mijn meningen zijn feiten over voormalig partijleider Thierry Baudet. Voor hem komt de huidige zichtbaarheid niet als verrassing. ‘Baudet heeft jarenlang aan een kader gebouwd. Dat zie je nu allemaal op tafel komen’, zegt hij. ‘In 2019 hing er nog een zweem van geheimzinnigheid om de partij heen, met al die zomerscholen enzovoort. Nu is het openlijker en explicieter. Forum voor Democratie is niet slechts een politieke partij, het is een beweging.’
Die beweging timmert flink aan de weg. FvD doet in meer dan honderd gemeenten mee aan de gemeenteraadsverkiezingen van 18 maart. Dat de partij dit kan doen, is volgens Botje niet alleen te danken aan nieuwe gezichten binnen de partij, maar ook aan een pushfactor, namelijk teleurgestelde PVV-kiezers die een andere partij zoeken. ‘Deze kiezers op rechts zitten in een silo’, zegt hij. ‘BBB, FvD, JA21 en PVV vissen in elkaars vaarwater. Kiezers die op deze ultrarechtse partijen stemmen, lijken niet snel meer terug te keren naar een traditionele middenpartij.’
Van radicaal naar extreemrechts
Politicoloog Sarah de Lange ziet dat FvD de afgelopen jaren een duidelijke ideologische verschuiving heeft doorgemaakt. ‘Steeds meer wetenschappers classificeren FvD als extreemrechts, niet langer als radicaal rechts’, zegt ze. ‘Dat heeft te maken met hun discours, hun omgang met de democratische instituties en hun banden met extreemrechtse buitenparlementaire groepen.’
Die banden zijn niet nieuw, benadrukt De Lange. ‘FvD had altijd al contact met extreemrechtse organisaties als de NVU, Voorpost en de Geuzenbond. Maar wat wel nieuw is, is dat mensen met dat verleden nu op hoge plekken op de lijsten staan. Vroeger werden ze er nog afgehaald. Nu doet FvD dat niet meer. Dat is een vorm van normalisering.’
Thierry Baudet, oprichter en voorzitter van Forum voor Democratie. Beeld: Wikimedia Commons
Forum voor Democratie bouwt aan een nieuwe zuil. De beruchte Vrijmoedige Studenten Partij is officieel geen FvD-organisatie, maar de personele overlap is groot. Verder sticht FvD eigen scholen en kun je Ongehoord Nederland zien als een FvD-omroep. ‘Ze zijn onderdeel van een bredere tegenbeweging’, zegt De Lange. ‘FvD wil niet primair via het parlement invloed uitoefenen, maar via een parallelle samenleving: eigen media, eigen bedrijven en eigen jongerenorganisaties.’
Volgens De Lange gelooft FvD niet langer in het parlementaire proces. ‘Ze trekken de soevereiniteit van parlement en regering in twijfel, en daarmee ook de legitimiteit van meerderheidsbesluiten. Termen als “tribunalen”, waar volgens FvD-Kamerlid Pepijn van Houwelingen de verantwoordelijken voor het coronabeleid moeten worden berecht, passen in dat patroon.’ Ook wijst De Lange op de veroordeling van Kamerlid Gideon van Meijeren voor opruiing, omdat hij hintte dat het ‘volk’ net als in de Verenigde Staten misschien het parlement zou bestormen.
‘Als je het systeem volledig afschrijft, kan geweld als enige optie worden gezien’
Forum voor Democratie zaait wantrouwen tegen de democratische instituties. Dat resoneert bij een specifieke groep kiezers. ‘FvD trekt de meest wantrouwige kiezers aan’, aldus De Lange. ‘Het zijn mensen die geloven dat het hele systeem corrupt is: de media, de wetenschap, de rechters en zelfs de verkiezingen. Dat maakt de kiezers vatbaar voor radicalisering. Als je het systeem volledig afschrijft, kan geweld als enige optie worden gezien.’
Veel lokale partijen sluiten FvD nu uit als mogelijke coalitiepartner vanwege extreemrechtse mensen op de lijst. ‘Maar besturen is niet het doel van FvD’, zegt De Lange. ‘De partij wil een tegenbeweging vormen. En deze tegenbeweging wordt steeds groter.’
Ideologische trainingskampen
Een belangrijke positie in deze tegenbeweging neemt JFVD in, de jongerenorganisatie van FvD. JFVD organiseert elk jaar fysiek intensieve, ideologisch geladen trainingskampen. JFVD’ers gaan boogschieten, worstelen en spelen soldaatje met elkaar. Ook worden ze geschoold in extreme theorieën. Critici bestempelen deze lichaamscultuur, deze ideologische indoctrinatie en deze militarisering als fascistisch, maar De Lange ziet een andere ideologische lijn. ‘Het gaat hier om accelerationisme, het idee dat spanningen tussen groepen onvermijdelijk tot een burgeroorlog leiden en dat je je daarop moet voorbereiden. JFVD’ers beginnen deze oorlog niet zelf, maar willen klaarstaan om terug te slaan.’
‘Zij sloegen daadwerkelijk toe. JFVD richt zich op weerbaarheid’
De parallellen met de terroristen Anders Breivik en Brenton Tarrant zijn volgens haar zichtbaar, maar niet één op één. ‘Zij sloegen daadwerkelijk toe. JFVD richt zich op weerbaarheid.’ Wel is er in JFVD-kringen bewondering voor deze twee extreemrechtse terroristen. Zo noemde Timon Busscher, nummer drie op de Haagse FvD-lijst, Breivik en Tarrant ‘het goddelijke duo’.
Joods wereldcomplot
Een opvallende verschuiving is de manier waarop FvD over Joden en Israël spreekt. Waar uiterst rechts in het eerste decennium van het nieuwe millennium toenadering zocht tot Israël, ziet De Lange nu een tweesporenbeleid. ‘De staat Israël wordt nog steeds gepresenteerd als voorpost tegen de islam, ook door FvD’ers, maar tegelijk duiken klassieke antisemitische complotten op. De antisemitische retoriek over miljardair George Soros is inmiddels aangevuld met ideeën over een Joods wereldcomplot’, zegt ze. ‘Dat zie je niet bij alle uiterst rechtse partijen. Rassemblement National in Frankrijk wil regeren en vermijdt dit soort retoriek. Maar FvD doet dit niet.’
FvD kijkt volgens De Lange nadrukkelijk naar de Amerikaanse alt-right en naar president Donald Trump. Dat zie je terug in de anti-antifamotie die FvD indiende, vlak na Trumps aanvallen op antifa. Ook in de vijandigheid richting vrouwen, lhbtq-personen en diversiteit in het algemeen volgt FvD het Amerikaanse voorbeeld. ‘Dit gaat verder dan antifeminisme’, zegt ze. ‘Het is een bredere afwijzing van diversiteit zelf.’ De Lange wijst hier opnieuw op het fenomeen normalisering. De anti-antifamotie haalde een parlementaire meerderheid dankzij steun van de VVD. ‘Het extreemrechtse gedachtegoed van FvD wordt steeds normaler.’
‘Extreemrechts vormt de grootste dreiging’
De vraag of FvD verboden kan worden omdat de partij een bedreiging vormt voor de democratie, is volgens De Lange prematuur. De nieuwe Wet op de politieke partijen moet eerst worden aangenomen en die kijkt vooral naar gedrag, niet naar politieke standpunten. ‘FvD voldoet op dit moment niet aan de criteria voor een verbod’, zegt ze. ‘En zo’n maatregel moet altijd uiterst zorgvuldig worden overwogen.’
Volgens De Lange is de dreiging vanuit extreemrechts momenteel aanzienlijk groter dan die vanuit extreemlinks. Dat blijkt uit recente rapporten van de AIVD en het Dreigingsbeeld Terrorisme Nederland (DTN). ‘De veiligheidsdiensten zijn hier heel duidelijk over’, zegt ze. ‘Extreemrechts vormt de grootste dreiging.’
Berlijn, februari 2026. Een Palestijnse filmmaker met een keffiyeh betreedt het podium en zegt de Duitse regering, recht in het gezicht, dat zij een partner is in genocide. Een Turkse regisseur wint de Gouden Beer voor een film over kunstenaars die hun baan verliezen omdat ze zich online uitspreken. De film is opgenomen in Duitsland, niet in Turkije, omdat de dreiging, zo suggereert hij, ook hier is. De juryvoorzitter had filmmakers gevraagd zich buiten de politiek te houden. Het festival had twee weken lang om het vuilste conflict ter wereld heen gelopen. Het kostte de winnaars tien minuten om dat alles onderuit te halen.
Juryvoorzitter Wim Wenders’ openingsoproep — dat filmmakers ‘zich buiten de politiek zouden moeten houden’ — was niet naïef. Het werd gezien als toegeven aan druk van de Duitse staat, en het culturele establishment wist dat. Festivaldirecteur Tricia Tuttle verdedigde daarna de vrije meningsuiting, maar ontmoedigde tegelijk stilzwijgend politieke vragen op persconferenties. Dat stelde niemand tevreden.
Het festival had twee weken lang om het vuilste conflict ter wereld heen gelopen
Arundhati Roy trok haar film terug. ‘Het is een manier om een gesprek over een misdaad tegen de menselijkheid te stoppen terwijl die zich in real time voor onze ogen voltrekt… Als de grootste filmmakers… niet kunnen opstaan en dat zeggen, moeten zij weten dat de geschiedenis hen zal oordelen’, zei zij.
Meer dan 80 kunstenaars, onder wie Tilda Swinton, Javier Bardem, Mike Leigh, Ken Loach, Lukas Dhont en Mark Ruffalo, ondertekenden een open brief. Daarin beschuldigden zij de Berlinale ervan stemmen over Gaza te ‘censureren’ en wezen zij erop dat het festival zonder aarzeling ‘duidelijke verklaringen’ over Oekraïne had afgelegd.
De dubbele standaard viel iedereen op. Toen de Palestijns-Syrische regisseur Abdallah Alkhatib zijn prijs voor Beste Debuut in ontvangst nam voor zijn film Chronicles of the Siege, terwijl zijn producent een Palestijnse vlag vasthield, en verklaarde dat de Duitse regering ‘partners in genocide in Gaza’ waren, mislukte het depolitiseren van het festival niet alleen, het keerde live op het podium tegen het festival zelf.
Dit gaat niet alleen over Turkije
De winnaar van de Gouden Beer, de Turkse regisseur Ilker Çatak met Yellow Letters, is het stille maar scherpe moment van de avond. De film speelt zich af in Ankara en is opgenomen in Duitsland. We volgen Derya en Aziz — een getrouwd acteur en toneelschrijver — die hun banen, hun huis en de basis van hun leven verliezen nadat Aziz online kritische berichten plaatst. De Turkse staat zet hem niet gevangen. Ze doet iets subtielers: ze wist hem economisch, sociaal en professioneel uit. Hij wordt ‘gecanceld’ in een leegte. Hun dertienjarige dochter Ezgi krijgt de gevolgen te dragen.
Eerder op het festival had Çatak al gezegd: ‘Dit gaat niet alleen over Turkije. Het gaat over Duitsland, Mexico — hoe we waarden beschermen en samen blijven.’ Tijdens de prijsuitreiking was zijn producent Ingo Fliess nog duidelijker: ‘De echte dreiging is niet onder ons. Het zijn de autocraten. Het zijn de rechtse partijen. Het zijn de nihilisten van onze tijd.’
Ook de toespraak van de Turkse regisseur Emin Alper, die de Zilveren Beer – Grote Juryprijs won voor zijn film Salvation (Kurtuluş), was krachtig.
Hij noemde de ergste vorm van eenzaamheid: lijden terwijl de wereld wegkijkt. Hij sprak zijn solidariteit uit met Palestijnen in Gaza, met Iraniërs onder een theocratie, met Koerden die al een eeuw voor hun rechten strijden, en met vrienden die jarenlang in Turkse gevangenissen zitten.
Çatak koos Duitsland, zo lijkt het, bewust als setting. De boodschap is duidelijk: repressie beperkt zich niet meer tot verre landen, maar strekt zich ook uit tot delen van het Westen. Ja, dit ging ook over het Duitsland van vandaag.
Verstikkende sfeer
Sinds oktober 2023 voert de Duitse regering een van de strengste campagnes in West-Europa om kritiek rond de Gaza-oorlog te beperken. Kritiek op het Israëlische militaire optreden wordt vaak direct als antisemitisme bestempeld. Dat heeft geleid tot een verstikkende sfeer in de academische wereld, de cultuursector en de media.
Kritiek op het Israëlische militaire optreden wordt vaak direct als antisemitisme bestempeld
De cijfers zijn duidelijk. Meer dan 500 pro-Palestijnse demonstraties werden tussen 2023 en 2025 in Duitse steden verboden of beperkt. Universiteiten zoals Hamburg, Bochum en de Vrije Universiteit Berlijn schorsten of ontsloegen academici — ook Joodse wetenschappers — omdat zij oproepen tot een staakt-het-vuren ondertekenden of spraken op bijeenkomsten. De directeur van een Joods cultureel centrum in Berlijn verloor haar functie nadat zij opriep tot bescherming van burgers in Gaza. Een enquête uit 2024 liet zien dat 40 procent van de Duitse academici zichzelf censureert op de kwestie Israël-Palestina. Een rapport van Amnesty International uit 2025 stelde dat 60 procent van de culturele werkers bang was voor professionele gevolgen na publieke uitspraken.
Dit is geen veiligheidsbeleid. Dit is de leegte die Alpers film laat zien: het langzaam laten verdwijnen van ongewenste stemmen, niet door opsluiting, maar door werkloosheid, zwarte lijsten en het gebruiken van schuldgevoel als wapen.
Duitsland, ooit het voorbeeld voor de wereld over de prijs van het onderdrukken van afwijkende meningen, herhaalt de les die het juist had moeten leren. De filmmakers op dat podium begonnen geen controverse. Ze gaven er een naam aan.
De lange achterwand van de slagerijafdeling van de nieuwe Syrische supermarkt was rood betegeld. Hadden ze de rode tegels van een vorige gebruiker geërfd? Vond de winkelier rood een mooie kleur voor tegels? Of was hier een geraffineerd trucje uit marketingboeken toegepast, waarbij mensen die naar rode tegels kijken zin in meer vlees krijgen aan de wand getegeld? Wie zal het zeggen.
Op de wand stond ook met, ik kan het geen koeienletters noemen, hooguit met schapenletters, de tekst 100% halal. Voor echt halal was je hier aan het juiste adres. Hier is het 100 procent. Nu heb ik nergens het bordje 95% halal gezien. Overigens bestaat 95, 75, 55 of 35 procent halal niet. Het is alles of niets. Het is halal. Anders is het haram.
Een dier moest ook een waardig leven hebben
De technische kaders hiervan zijn dat het halal-dieren moeten zijn die ritueel geslacht moeten zijn. We hebben het dan over herkauwende grazers: rund, schaap, geit, kameel, buffel, hert en gazelle. Pluimvee is ook halal wanneer het halal geslacht is. Vleesetende dieren als bijvoorbeeld leeuw en tijger en roofvogels zijn haram. Een kudde leeuwen hoeden lijkt me vrij lastig. De islam is geen moeilijke religie. Ook reptielen zijn haram. Verder zijn varken en bloed expliciet haram.
Alle dieren uit de zee zijn halal. Sommige stromingen vinden sommige zeedieren niet halal.
Het bord aan de wand met 100% halal is overbodig. Halal is voldoende. Voor minder dan 100 procent doet de vrome gelovige het toch niet.
Maar er is meer dan het puur technische verhaal. Het gaat niet alleen om de soort van het dier en de manier van slacht. Ook wat voor leven het dier heeft gehad, is belangrijk. Er zijn voldoende overleveringen van de profeet Mohammed (s.a.s.) over het omgaan met dieren. Lastdieren mochten niet te veel bepakt worden. Een dier moest ook een waardig leven hebben. Tegenstanders vonden dat hij met zoveel rechten voor dieren kwam dat dieren binnenkort gelijkgesteld zouden worden met mensen.
Echt halal is niet alleen het juiste dier dat op de juiste wijze is geslacht. Dat is het juiste dier dat een juist leven heeft gehad en op de juiste wijze is geslacht. Dat is pas 100 procent halal. Daar is nog een lange weg in te gaan.
Met aandacht heb ik (de naam van de schrijver is bekend bij de redactie, red.) uw uitgebreide artikel gelezen over vermeende intimidatie door Pahlavi-aanhangers. Intimidatie, doxing en bedreiging zijn ernstige feiten en dienen te worden onderzocht en vervolgd wanneer zij strafbaar blijken. Daarover kan geen twijfel bestaan. Tegelijkertijd roept uw artikel fundamentele vragen op over formulering, context en evenwicht.
1. Collectieve framing van ‘monarchisten’
In het artikel wordt herhaaldelijk gesproken over ‘de monarchisten’ of ‘aanhangers van de voormalige sjah’ in directe samenhang met strafbaar gedrag. Hierdoor ontstaat de indruk van collectieve verantwoordelijkheid.
Een politieke overtuiging kan niet automatisch worden gelijkgesteld aan strafbare handelingen van individuen. Binnen de Iraanse diaspora bestaat een brede diversiteit aan achtergronden en opvattingen. Het impliciet koppelen van een volledige politieke stroming aan intimidatie draagt bij aan polarisatie en doet geen recht aan die diversiteit.
2. Ontbreken van hoor en wederhoor
In het artikel worden ernstige beschuldigingen geuit door meerdere geïnterviewden. Er lijkt echter geen ruimte te zijn geboden aan personen met monarchistische sympathieën om inhoudelijk op deze beschuldigingen te reageren.
Hoor en wederhoor vormen een essentieel journalistiek principe. Wanneer uitsluitend één perspectief wordt weergegeven, ontstaat een onevenwichtig beeld.
3. Vermenging van politieke standpunten met strafbare feiten
In het artikel worden geopolitieke standpunten, zoals steun voor Israël of steun voor regime change, indirect verweven met de beschuldigingen van intimidatie.
‘Ook monarchistisch georiënteerde Iraniërs maakten bedreigingen en sociale druk mee’
Politieke opvattingen over internationale conflicten vormen op zichzelf geen aanwijzing voor betrokkenheid bij strafbare feiten. Het koppelen van dergelijke standpunten aan doxxing of intimidatie vervaagt het onderscheid tussen politieke overtuiging en crimineel handelen.
4. Verwijzing naar de zaak in Canada
Uw artikel verwijst naar de zaak rond Masoud Masjoudi en noemt zijn overlijden onder verdachte omstandigheden. Voor zover publiek bekend is, onderzoekt de Canadese politie de zaak nog en is er geen definitieve, officieel vastgestelde conclusie over de omstandigheden van zijn overlijden gepubliceerd.
Daarnaast zijn in eerdere Canadese gerechtelijke procedures meerdere door hem aangespannen zaken juridisch onvoldoende onderbouwd bevonden. Deze juridische context is relevant wanneer zijn naam in een politiek beladen kader wordt genoemd.
5. De bredere context binnen Iran zelf
Tijdens recente protesten in Iran hebben demonstranten openlijk steun uitgesproken voor oppositiefiguur prins Reza Pahlavi. Het is daarom onzorgvuldig om sympathie voor een bepaalde oppositiefiguur impliciet te verbinden aan intimidatie of extremisme. Veel mensen die deze politieke positie innemen, doen dat vanuit verzet tegen het huidige regime en niet vanuit de intentie om anderen het zwijgen op te leggen.
Bovendien hebben ook monarchistisch georiënteerde Iraniërs te maken gehad met bedreigingen en sociale druk, zowel online als offline. Deze ervaringen verdienen eveneens aandacht binnen een evenwichtige journalistieke benadering.
Naschrift
In het artikel gaat het om specifieke Pahlavi-aanhangers die worden beschuldigd van doxing; nergens wordt gesuggereerd dat dit voor alle aanhangers van de sjah geldt. Eveneens wordt in het artikel vermeld dat de Canadese politie de zaak rond Masoud Masjoudi nog onderzoekt.
Wij onderschrijven het belang van objectiviteit. Het stuk is daarom vooraf voorgelegd aan deskundigen, die vanwege de spanningen binnen delen van de Iraanse diaspora, anoniem willen blijven. Zij bevestigen echter het in dit artikel geschetste beeld. Met de twee hoofdverdachten van de intimidatiecampagne is geen contact opgenomen. Dat vonden we onverstandig vanwege de veiligheid van de slachtoffers. Het gaat ons om hun verhaal.
Onze site gebruikt cookies en vergelijkbare technologieën onder andere om u een optimale gebruikerservaring te bieden. Ook kunnen we hierdoor het gedrag van bezoekers vastleggen en analyseren en daardoor onze website verbeteren.
Deze website gebruikt cookies om uw gebruikservaring op deze website te verbeteren. Van deze cookies worden cookies aangemerkt als "Noodzakelijk" in uw browser bewaard, deze cookies zijn essentieel voor het functioneren van de website. Bijvoorbeeld het opslaan van uw keuze of u wel of geen cookies wilt hebben. Wij maken ook gebruik van cookies van derde partijen die ons helpen met het analyseren en begrijpen van de gebruik van deze website door u. Deze cookies worden alleen gebruikt als u daar toestemming toe geeft. U heeft ook de mogelijkheid om uzelf uit te sluiten voor deze cookies. Dit zal echter effect hebben op uw gebruikerservaring.
Noodzakelijke cookies zijn absoluut nodig voor het functioneren van de website. De cookies in deze categorie zorgen alleen voor de veiligheid en het functioneren van deze website . Deze cookies bewaren geen persoonlijke gegevens
Deze cookies zijn niet strict noodzakelijk, maar ze helpen de Kanttekening een beter beeld te krijgen van de gebruikers die langskomen en ons aan te passen aan de behoeftes van onze lezers. Hiervoor gebruiken wij tracking cookies. Bij het embedden van elementen vanuit andere websites zullen er door deze sites ook cookies worden gebruikt.
