9.3 C
Amsterdam
Home Blog Pagina 2

Drones verantwoordelijk voor meeste burgerdoden in oorlog Soedan

0

Bijna driekwart van de burgerdoden in Soedan is dit jaar veroorzaakt door droneaanvallen, aldus het Franse persbureau AFP.

Dit blijkt uit een nieuw rapport van het VN-mensenrechtenbureau OHCHR over de oorlog. Sinds april 2023 woedt er een burgeroorlog tussen het Soedanese leger en de rebellenbeweging Rapid Support Forces (RSF).

Tussen januari en eind oktober documenteerde de VN 2.230 burgerdoden. Meer dan 1.630 burgers kwamen om door aanvallen met drones. Volgens het rapport zijn drones daarmee uitgegroeid tot het meest bepalende wapen van het conflict. Beide strijdende partijen maken in toenemende mate gebruik van drones die doelen op honderden kilometers afstand kunnen raken.

De burgeroorlog heeft volgens hulporganisaties inmiddels meer dan 200.000 levens geëist. Ruim 13 miljoen mensen zijn op de vlucht gedreven. Daarmee is in Soedan een van de grootste humanitaire crises ter wereld ontstaan.

Naast het toenemende gebruik van drones melden de Verenigde Naties ook willekeurige aanvallen op burgers, vergeldingsacties tegen vermeende collaborateurs en grootschalig seksueel geweld. De regio Kordofan telde de meeste slachtoffers, gevolgd door Darfur.

Ook aanvallen op energievoorzieningen nemen toe. Tussen 20 oktober en 4 november werden volgens de VN 29 droneaanvallen uitgevoerd op elektriciteitscentrales en brandstofinstallaties. Die aanvallen veroorzaakten grootschalige stroomuitval en verergerden brandstoftekorten voor miljoenen Soedanezen, ook ver buiten de frontlinies.

De Verenigde Naties waarschuwt dat er voorlopig nog geen wapenstilstand zal komen.

Left Laser Live | ‘Ik hoop dat de beweging van Bob Nederland verandert’

0

Ruim tweehonderd mensen kwamen vorige week in Rotterdam af op Bob Scholte van YouTube-kanaal Left Laser. De communistische journalist heeft grote plannen maar krijgt ook kritiek van liberalen en antiracismeactivisten.

Het is koud voor de Arminiuskerk in Rotterdam. Sommige vroege bezoekers van Left Laser Live gaan nog even de stad in om een biertje te doen, omdat de zaal pas stipt om 20.00 uur opengaat. De verslaggever van de Kanttekening blijft wachten, in de verwachting dat Bob Scholte zomaar verschijnt. En inderdaad, ongeveer een halfuur voor aanvang komt hij aanlopen, met zijn avondeten en een beveiliger. ‘We hadden het net over de avond bij The Black Archives’, zegt hij over het verslag in de Kanttekening. ‘Het blijft nog te veel in kampen, hè’, zegt hij over de kritiek die hij krijgt van klassenstrijders van kleur.

In de zomer barstte de discussie tussen antiracistische groepen en Left Laser los over de vraag welke ideologie links kan verenigen om rechts te verslaan. Scholte vindt dat de intersectionele strijd van Black Lives Matter, BIJ1 en Omroep Zwart te weinig heeft opgeleverd voor de ‘werkende klasse’. Aan de andere kant zien leidende figuren als Jerry Afriyie en Mitchell Esajas dat duidelijk anders. ‘Jouw witte klassenstrijd is niet mijn klassenstrijd’, reageerde Afriyie op sociale media op Scholtes kritiek op ‘woke’.

De Kanttekening analyseert de avond van Left Laser in Rotterdam vanuit die invalshoek. Te beginnen bij de steeds groter wordende groep wachtenden, die allemaal minimaal twintig euro hebben betaald voor een ticket voor de Arminiuskerk. Wat trekt hen hierheen?

Een rokende jongen van kleur van in de twintig zegt: ‘Sowieso de idealen achter het socialisme.’ Hij zou zichzelf geen communist noemen. ‘Ik vind het nog moeilijk om me een maatschappij voor te stellen waarin geld niet belangrijk is’, verklaart hij nader. Hij is benieuwd hoe het communisme hier gepresenteerd gaat worden.

Daar waren comedian Arjen Lubach en journalist Chris Aalberts ook in geïnteresseerd. In een kritisch item en een verslag stellen ze grote vragen over hoe het communisme anno 2026 nog te verdedigen is. Hoe zit het met al die miljoenen doden en de onderdrukking?

‘Wat mist, is een expliciete erkenning van welke onderdelen of aspecten van het communisme volgens Left Laser volstrekt afkeurenswaardig zijn en hoe je daar dan nu “als communist” mee om moet gaan’, schrijft Aalberts bijvoorbeeld.

Lubach gaat verder: hij stelt dat het communisme per definitie uitdraait op dictatuur en geweld.

Bezoekers van Left Laser Live staan te wachten voor cultuurcentrum Arminius in Rotterdam. Beeld: Tayfun Balcik

Die discussie leeft echter nauwelijks onder de aanwezigen. Ook die over ‘klasse’ en ‘kleur’ niet. ‘Heel eerlijk gezegd denk ik dat ze allebei dezelfde idealen delen, maar die op een andere manier willen verwezenlijken’, zegt de rokende jongen, die als puntje bij paaltje komt toch voor Left Laser zou kiezen.

Een oudere Rotterdammer van tachtig jaar meldt dat het communisme voor hem een beladen woord is. ‘Maar ik hoop dat de beweging van Bob wel tot verandering leidt in Nederland’, zegt hij. Op vragen over ‘woke’, ‘intersectionaliteit’ en ‘klasse of kleur’ heeft hij weinig te melden. ‘Ik weet dat het speelt, maar ik wil er niet al te veel over nadenken. Want de wereld is in crisis, met enorme winsten voor enkelen en de planeet die ten onder gaat. Dat moeten we met z’n allen oplossen.’

Even verderop zijn een jonge man en een vrouw druk in gesprek. ‘Ik ben hier om mijn horizon te verbreden’, zegt de jongeman. Over het communisme zegt hij het volgende: ‘Het wordt vaak geassocieerd met slechte regimes, maar ik denk dat nooit is toegepast zoals het oorspronkelijk bedoeld was.’

‘Ga je voor identiteitspolitiek of geef je prioriteit aan de klassenstrijd?’

Hij vervolgt: ‘De meeste mensen zijn loonslaven. De macht van het kapitaal bepaalt nog steeds veel. Te veel. Gewone werkende mensen moeten de macht weer een beetje terugpakken.’

Zijn ouders zouden wel schrikken als ze erachter zouden komen dat hij bij een communistische bijeenkomst was. ‘Het zal een discussie losmaken. Maar ik denk dat een discussie altijd goed is.’

Vrouw-zijn

Over het debat tussen klasse en kleur wil zijn buurvrouw wel wat kwijt. ‘Ik zit er een beetje tussenin. Want de discussie ging om de vraag: ga je voor identiteitspolitiek of geef je prioriteit aan de klassenstrijd?’

Ze vindt de focus op identiteit te ‘verdelend’ en vindt dat mensen de strijd voor klassenemancipatie prioriteit moeten geven. Maar op de vraag of ze daarvoor haar vrouw-zijn bijvoorbeeld zou willen wegcijferen, reageert ze ontkennend. ‘Ik kan niet zomaar mijn gehele vrouwelijke identiteit opgeven. De vraag zou moeten zijn: hoeveel van jezelf wil je opgeven voor de klassenstrijd? Als iedereen op zijn eigen identiteit blijft zitten, komen we niet echt vooruit.’

Dat zegt ze ondanks het feit dat vrouwen op het gebied van inkomen en managementposities nog te vaak achterlopen. ‘Dat is nog steeds een probleem dat we niet zomaar terzijde kunnen schuiven. Het is een strijd die we gezamenlijk kunnen voeren. We horen niet te hoeven kiezen. Het kan en-en.’

Overwegend witte mensen

Het is 20.00 uur en de bonte stoet, met overwegend witte mensen (zeker geen black-owned space zoals twee weken geleden), gaat naar binnen. De moderator, een vrouw van kleur met een hoofddoek die ook betrokken is bij de oplossing van het toeslagenschandaal, wil weten hoeveel mensen uit Rotterdam komen. Dat zijn er maar weinig. Een meerderheid van de zaal komt zelfs van buiten Zuid-Holland. Het bier vloeit rijkelijk uit de tap.

Twee van de bezoekers waren er vorige week ook bij in The Black Archives. De verslaggever spreekt hen nog net voordat de Left Laser-show begint.

‘De sfeer bij The Black Archives vond ik eerlijk gezegd wel veiliger voor ons. Ik had daar meteen het gevoel dat ik meer dingen kon delen’, zegt een van hen, een witte vrouw. Ze zegt dat ze het spannend vindt om vandaag hier te zijn. ‘Er is toch wel een witte mannencultuur aanwezig hier. Ik ben vaker in zulke ruimtes geweest en dan wordt er streng op theorie gehandhaafd, maar ook op klederdracht. Je moet doen alsof je een arbeider bent’, zegt ze. Haar kompaan, BIJ1-politicus Tikhoe Isaack uit Rotterdam, hoopt inspiratie op te doen.

‘Ik voelde me niet echt aangesproken door de kritiek van Bob, eerlijk gezegd. Ik snapte het ook niet goed’, zegt hij. ‘Als ik kijk naar wat we hier in Rotterdam doen, is het wel echt redelijk. We zetten ons sterk in voor bestaanszekerheid. We hebben net een begrotingsbehandeling, om het zo maar te noemen. We zien alleen maar voorstellen waarin we de Rotterdammers die het moeilijk hebben, steunen.’

‘Bob slaat de plank mis als hij niet ziet dat bijvoorbeeld klasse in Rotterdam ook een kleur heeft’, zegt hij. Hij is benieuwd hoe Scholte dat vanavond gaat rechtzetten.

Rockster

Hij wordt als een rockster onthaald, na een video met een van de meest spraakmakende Left Laser-momenten. Zo was er het moment waarop de Balie-directeur Youri Albrecht zijn microfoon afpakte, een VVD-woordvoerder die dat dunnetjes overdeed en uiteraard ex-pvv’er Gidi Markuszower, die ‘maximaal geweld’ wil gebruiken tegen Palestijnen aan de Nederlandse landsgrenzen.

In het filmpje lijkt ook een goedmakertje met Sylvana te zijn gemonteerd. Zij merkte in een gesprek met Tim Hofman op dat ze het fijn vindt om naar Left Laser te kijken.

De moderator wil, voordat het gesprek met Bob begint, duidelijk maken dat er vanavond geen ‘ultieme waarheid’ bestaat en dat verschillen mogen bestaan.

Scholte staat breed te grijnzen en legt al snel uit wat de bedoeling is: weinig debat en vooral contact leggen, verbinden en nummers uitwisselen. ‘We zijn meer dan een YouTube-kanaal’, zegt hij tussen het grijnzen door. Hij praat als de baas van een CEO. ‘We zijn nu op een bepaald niveau. De organisatie groeit, we halen duizenden views op TikTok en dat allemaal opgebouwd op basis van vrijwilligerswerk’, somt hij op. ‘Het is nu tijd voor aanvullende projecten.’

‘Het is een beginselprogramma, een basistekst’

Scholte begint over demonstreren en wordt even nostalgisch over de tieners en kinderen die hij bij de Rode Lijn-protesten zag. ‘Zo was ik vroeger ook. En ik vraag me af waar zij straks over tien jaar zullen staan.’

In een geëmancipeerde werkende klasse, zou het antwoord van een communist moeten zijn, toch? Want daar ging het deze avond ook over. Scholte moest in klare taal uitleggen wat het Communistisch Manifest nou eigenlijk betekent. ‘Het is een beginselprogramma, een basistekst. Als je als communist wilt weten waar je vandaag voor staat, moet je deze tekst gelezen hebben’, zegt hij.

Winstmaximalisatie met Excel-sheets

De moderator vraagt hem om het toegankelijker uit te leggen. ‘Er is altijd een spanning tussen degenen die het werk doen en degenen die de winsten opstrijken. De spanning tussen slaaf en meester, tussen arbeider en kapitalist. De tijd van winstmaximalisatie met Excel-sheets moet eens voorbij zijn. De menselijke waardigheid moet leidend zijn in de productieverhoudingen.’

Scholte heeft daarbij ook oog voor de rest van de wereld en zegt grappend: ‘Je kunt niet eens meer een oorlog in Iran beginnen zonder dat wij dat merken bij het tankstation. De wereld is zo economisch met elkaar vervlochten. Het grotere plaatje blijft belangrijk.’

Zijn kritiek op Lubach (die ook wordt uitgenodigd voor een debat, waarschijnlijk via Tim Hofman) en andere liberalen is dat ze Nederland vaak ‘afscheiden’ van de rest van de wereld. ‘Je mag in Nederland nooit alles aan elkaar verbinden’, zegt Scholte over de theoretische bril van Nederlandse duiders en journalisten.

Op de kerkbankjes liggen exemplaren van Het communistisch manifest. Beeld: Tayfun Balcik

‘Wij gaan buiten die orde staan, daarom zijn wij communistisch’, zegt Scholte uitdagend. Vervolgens spreekt hij over ‘de primaire tegenstelling’ tussen de werkende klasse en het kapitalisme. ‘Welke macht kunnen we nou eigenlijk hebben als werkende klasse, zonder dat we weer worden verdeeld door racisme en seksisme?’

Nadat Scholte vindt dat hij te veel met de moderator heeft gebabbeld, mag ook de zaal meedoen. Van deze verslaggever komt de onvermijdelijke vraag over afkomst en kleur. ‘U wordt door de antiracismebeweging van wit paternalisme beschuldigd. U zei net dat u zich als communist buiten de orde wilt plaatsen. Maar kan Bob zich als witte man ook buiten de witte orde in Nederland plaatsen?’

‘Waarom werk je niet samen met Sylvana Simons?’

Scholte stelt zich constructiever op dan tijdens de avonden met Tim Hofman, toen hij geen genade leek te kennen voor intersectionaliteit. ‘Ik heb teruggekeken en inderdaad, toen voelde het wel meer als naar beneden trappen.’

Toch blijft hij een rekensom maken en vindt hij dat BLM te weinig heeft opgeleverd. Iemand anders in de zaal vindt dat niet goed genoeg. ‘Waarom ben je aan het agiteren en werk je niet samen met Sylvana Simons?’, reageert een vrouw uit de zaal.

‘We zijn een journalistiek platform’, antwoordt Scholte ontwijkend. Vervolgens zegt hij ook dat zijn kritiek op BIJ1 en andere antiracistische groepen niet alleen negatief bedoeld is. Na een paar kritische vragen gaat het al snel weer over de ambities voor 2027. Hij wil een afdeling in Brussel, een mediacoöperatie, enzovoorts, enzovoorts. De communistische journalist wil groeien en nog groter worden.

Kletsende klasse

De moderator vraagt vervolgens hoe hij voorkomt dat hij elitair wordt. Een cruciale vraag voor iemand die opklimt in de media en zich inmiddels kan rekenen tot de kletsende klasse van Nederland. Scholte reageert onder andere dat hij schrok van de prijzen van de kaarten voor vanavond. ‘Sommige mensen moesten zelfs 35 euro betalen. We moeten zaalhuur betalen en het drukken van het Communistisch Manifest is ook niet gratis. Maar dat moet de volgende keer anders.’

Na Scholte komen er nog andere sprekers aan het woord, die allemaal het verhaal van het communisme centraal stellen: de strijd tussen de uitgebuite en de onderdrukkende klasse. Binnen die tegenstelling en dat discours vormen migranten en moslims bijna altijd een afleidingsmanoeuvre van de winstmaximaliserende kapitalistische klasse. Maar hoe komt het dat de massa, vaak ook tegen haar eigen economische belangen in, al die haat tegen moslims en migranten als zoete koek blijft slikken? Dat is een van de vele verdiepende vragen die niet aan de orde kwamen bij zo’n communistisch feestje.

De discussie over klasse en kleur én de geweldsvraag die boven het communisme hangt, zijn na deze avond nog lang niet voorbij. Die beginnen pas langzaam op gang te komen, althans zo lijkt het. En dat heeft ook te maken met het feit dat Left Laser aan de weg timmert in de media. Dat moet je Scholte wel nageven.

NRC: VVD onderhandelde met Denk rond steun Belastingplan

0

Tijdens de crisis rond het Belastingplan probeerde de VVD een deal te sluiten met de fractie van Denk om tegen het Belastingplan te stemmen, zo schrijft NRC.

De crisis, die de coalitie van VVD, D66 en CDA bedreigt, ontstond nadat VVD-leider Dilan Yesilgöz weigerde om met Pro te onderhandelen over het Belastingplan, omdat die partij te links zou zijn. Daarom is het opmerkelijk dat de VVD wél met Denk wilde onderhandelen, deze partij staat ook bekend als ‘links’.

Volgens NRC zouden een Tweede Kamerlid van de VVD en de minister van Financiën Eelco Heijnen afgelopen donderdag betrokken zijn geweest bij onderhandelingen met Denk. Daarbij zou de VVD een bod hebben gedaan van ‘minstens 100 miljoen euro om de motorrijtuigenbelasting tijdelijk te verlagen voor bedrijfsbusjes.’ 

Tweede Kamerlid Dogukan Ergin van Denk bevestigde aan NRC dat de VVD een deal wilde sluiten met Denk. Hij wilde echter geen details geven.

Een dag ervoor, woensdag 11 november, hadden coalitiepartijen D66 en CDA een deal gesloten met Pro en Volt. D66 en CDA gingen akkoord met een amendement, dat een belasting voor vermogenden en een belastingkorting voor werkenden zou invoeren. De VVD was daar ‘woedend’ over, schrijft NRC. Donderdag trok de partij daarom haar steun voor het Belastingplan in.

Volgens een woordvoerder van de VVD zou de partij alleen met Denk in gesprek zijn gegaan over een voorstel van de Christenunie en 50Plus, dat het amendement van Pro had moeten afzwakken. Maar Ergin zei tegen NRC dat de VVD de fractie van Denk ook had verzocht om tegen het Belastingplan te stemmen.

Volgens NRC probeerden zowel het kamp CDA-D66 als de VVD net vóór de stemming, tijdens de schorsing, om Denk over te halen. VVD-minister Heijnen zou tijdens de schorsing contact hebben gehad met Denk, iets waar de VVD-woordvoerder geen uitleg over gaf.

Dat de VVD toenadering zocht tot Denk ligt gevoelig in de partij. De rechts-conservatieve vleugel van de partij noemde de ‘onderwerping aan Denk door Bontenbal en Paternotte’ een reden om uit het kabinet te stappen. ‘Voor louche handel met de handlangers van Erdogan zijn excuses onvoldoende, ’ schreef de pressiegroep ‘Klassiek Liberaal’ op X.

Ondanks de pogingen van de VVD schaarde Denk zich achter D66 en CDA, waardoor het Belastingplan een parlementaire meerderheid achter zich kreeg. Het is volgens de krant niet bekend wat Denk met D66 en CDA heeft afgesproken. Wel is duidelijk dat Denk een meerderheid kreeg voor een motie die het kabinet oproept iets te doen aan de boodschappenprijzen.

Turkse rechtbank weigert veroordeling Kavala te herzien, ondanks uitspraak Europees Hof

0

Een Turkse rechtbank heeft vrijdag opnieuw geweigerd filantroop Osman Kavala vrij te laten of hem een nieuw proces te geven. Kavala zit al ruim negen jaar vast. In 2022 kreeg hij levenslang vanwege zijn vermeende betrokkenheid bij de Gezi-protesten van 2013. Het Europees Hof voor de Rechten van de Mens heeft Turkije meerdere keren opgedragen hem vrij te laten, zo bericht de nieuwssite Turkish Minute.

Turkije negeert al jaren een bindend oordeel van het Europees Hof over de filantroop Osman Kavala, dat zijn blijvende hechtenis als een mensenrechtenschending bestempelt. Daar is geen verandering in gekomen na de laatste beslissing van het Turkse hof in Istanbul.

De Turkse staat acht hem schuldig aan het beramen van een samenzwering om president Recep Tayyip Erdogan ten val te brengen en wijst daarvoor naar de Gezi-protesten uit 2013 en de mislukte couppoging in 2016. Kavala heeft die beschuldigingen altijd ontkend en stelt dat hij om politieke redenen wordt vervolgd. 

Tienduizenden Turken deden in 2013 mee aan de Gezi-parkprotesten, die begonnen als verzet tegen plannen van de regering om het kleine stukje groen dicht bij het Taksimplein te vervangen door een winkelcentrum. Erdogan dreigde toen zelfs zijn eigen achterban op de demonstranten af te sturen, maar na wekenlange confrontaties met de politie werden alle demonstranten uit Taksim verwijderd.

Kavala is niet de enige die om politieke redenen in Turkije vastzit. Zo zit ook de prominente Koerdische politicus Selahattin Demirtas al jaren vast, ondanks herhaalde oproepen van het Europees Hof voor de Rechten van de Mens om hem vrij te laten. Ook talloze journalisten, academici en activisten delen dit lot.

Volgens critici wijst dit op een breder patroon van politieke repressie in het land. Op Netflix is in een vierdelig vervolg op de hitserie Bir Baskadir te zien welke diepe wonden dit slaat in de Turkse maatschappij, waar gewone Turken voor het minste of geringste in de cel kunnen belanden en daardoor een angstig bestaan leiden.

Vier westerse landen roepen Israël op humanitaire hulp Gaza binnen te laten

0

De ministers van Buitenlandse Zaken van Australië, Canada, Italië en het Verenigd Koninkrijk hebben Israël opgeroepen om onmiddellijk ongehinderde humanitaire toegang tot de Gazastrook toe te staan. Dit schrijft de Arabische nieuwszender Al Jazeera.

In een gezamenlijke verklaring wijzen de vier landen op de verslechterende humanitaire situatie, die volgens hen verder is verergerd door recente overstromingen. Ze stellen dat  Israël essentiële hulpgoederen aan de grens tegengehoudt, waaronder 150.000 tenten. De vier landen willen dat de Israëlische regering de vertragingen beëindigt en hulpgoederen zo snel mogelijk toelaat tot de Gazastrook.

Zware regenval heeft deze maand tienduizenden tenten weggevaagd. Daardoor zijn veel Palestijnen opnieuw dakloos geraakt. Volgens de Verenigde Naties zijn meer dan 1,9 miljoen mensen in Gaza ontheemd geraakt, sinds de start van de genocide op 7 oktober 2023. Veel burgers moesten al meerdere keren verhuizen.

De internationale hulporganisatie Global Shelter Cluster schatte begin november dat bewoners van Gaza minstens 121.000 tenten en 1,7 miljoen matrassen nodig hebben om de koude en natte wintermaanden door te komen. De ministers van van Australië, Canada, Italië en het Verenigd Koninkrijk waarschuwen dat er snel gehandeld moet worden, om een grotere humanitaire ramp te voorkomen.

Tegelijkertijd was er politiek nieuws uit Israël. Ahmed Tibi, leider van de Palestijnse Ta’al-partij binnen de Gezamenlijke Lijst, is gekozen tot vicevoorzitter van het Israëlische parlement. De Gezamenlijke List en de Verenigde Arabische Lijst (Ra’am), die vooral Palestijnse burgers van Israël vertegenwoordigen, boekten bij de recente verkiezingen een historische winst. Ze bezetten nu 19 zetels van de 120 zetels tellende Knesset. De Palestijnse partijen willen hun grotere politieke invloed inzetten om discriminatie en andere problemen binnen hun gemeenschap aan te pakken.

Astrofysicus Heino Falcke: ‘Ik raad iedere gelovige aan natuurkunde te studeren’

0

Heino Falcke is niet alleen een vooraanstaand astrofysicus, maar ook een overtuigd christen. Zijn wetenschappelijk werk heeft zijn geloof alleen maar verdiept, vertelt hij in een interview naar aanleiding van zijn nieuwe boek.

De Duitse astrofysicus Heino Falcke, verbonden aan de Radboud Universiteit in Nijmegen, werd wereldberoemd als een van de grondleggers van het project dat in 2019 de eerste afbeelding van een zwart gat opleverde. Onlangs verscheen zijn nieuwe boek Tussen oerknal en apocalyps, waarin hij de geschiedenis van het heelal, onze aarde en de mens in een breed perspectief plaatst. Wat leert die kosmische geschiedenis ons over onszelf, de toekomst van de aarde en de grenzen van kennis?

In 2019 werd de eerste foto van een zwart gat gepubliceerd. Wat betekende dat moment voor u?

‘Voor mij was dat bijzonder omdat we daarmee letterlijk een fundamentele grens van onze kennis zagen. Het zwarte gat bestond lange tijd vooral in natuurkundige theorieën, in sciencefictionfilms en -romans. Het had bijna iets mythisch. Met deze foto werd iets wat jarenlang alleen in theorie bestond, nu ineens werkelijkheid.’

Maar het gat zelf zag je niet, alleen het felle licht eromheen…

‘Correct. We zagen op deze foto de grens van wat waarneembaar is. Het licht rondom het zwarte gat wordt namelijk afgebogen door de enorme zwaartekracht van het zwarte gat. En juist in die donkere kern zit het geheim verborgen. Dat maakt die afbeelding zo fascinerend.’

U beschrijft in uw nieuwste boek de geschiedenis van het heelal, van de oerknal tot een mogelijke kosmische dood. Wat zegt die immense tijdschaal over de betekenis van een mensenleven?

‘Op die enorme schaal lijkt de mens misschien onbeduidend, want we zijn maar een klein onderdeel van een gigantische kosmos. Maar zonder druppels is er geen zee, en zonder individuele mensen is er geen geschiedenis. De mens is dus tegelijkertijd ongelooflijk belangrijk en ongelooflijk onbeduidend. Onze betekenis zit uiteindelijk niet in wat wij produceren of bereiken, maar in wie wij zijn. Ik geloof dat ieder mens van waarde is, ook als hij niet productief is.’

Hoe bedoelt u dat?

‘Dat mensen intrinsieke waarde hebben, is geen wetenschappelijk feit. Dat is een overtuiging, een geloof. Onze grondwetten en de Universele Verklaring van de Rechten van de Mens veronderstellen dat elk mens waardevol is, maar dat kun je niet uit natuurkundige wetten afleiden. En dat laat meteen ook een belangrijke grens van de wetenschap zien. Want de wetenschap kan veel verklaren, maar niet alles.’

Het heelal ontstond 13,8 miljard jaar geleden dankzij de oerknal. Denkt u dat we ooit zullen weten wat er vóór de oerknal was?

‘Ik vermoed dat we hier tegen een fundamentele grens aanlopen. In onze vergelijkingen verschijnt een singulariteit, een punt waarop onze huidige natuurkunde vastloopt. Zelfs als we ooit begrijpen wat er vóór de oerknal gebeurde, blijft de diepere vraag bestaan: waarom bestaat er überhaupt iets? Stel, er bestaat inderdaad een kwantumveld dat voortdurend nieuwe universa voortbrengt, wat de theoretici van het multiversum geloven. Maar dan heb je de vraag waar dat veld vandaan komt nog steeds niet beantwoord.’

‘Sommige modellen stellen zelfs dat tijd zelf pas met de oerknal ontstond. Maar hoe stel je je voor dat geen tijd ineens tijd wordt? Dat blijft een enorm raadsel.’

Wel heel interessant. Maar even fast forward naar het einde. Hoe ziet volgens de huidige natuurkunde het einde van het heelal eruit? Dooft alles langzaam uit? Of komt er een big crunch, een implosie, gevolgd door een nieuwe big bang?

‘De huidige modellen wijzen erop dat het heelal steeds sneller uitdijt door wat wij donkere energie noemen. Als dat proces doorgaat, wordt het universum uiteindelijk steeds kouder en leger, totdat alle sterren zijn uitgedoofd. Maar we weten niet zeker of dat ook werkelijk gebeurt. Misschien zitten er grenzen aan die uitdijing. Misschien bestaan er processen die we nog niet kennen.

‘De mens is tegelijkertijd ongelooflijk belangrijk en ongelooflijk onbeduidend’

Er zijn zelfs theorieën waarin het zogeheten Higgsveld ooit van toestand verandert, waardoor alle materie plotseling zou verdwijnen. Dan zijn we er, en dan zijn we er opeens niet meer. Dat is een theoretische mogelijkheid, geen voorspelling. Maar wat we in ieder geval wel weten, is dat niets in het huidige heelal eeuwig lijkt te zijn. Tegelijkertijd heeft de geschiedenis van de kosmos ons geleerd dat er steeds weer onverwachte ontwikkelingen plaatsvinden.’

Sommige natuurkundigen denken dat er naast ons heelal nog andere universa bestaan. Is dat serieuze wetenschap of toch vooral sciencefiction?

‘Aan de randen van de wetenschap moet je nieuwe ideeën koesteren. Het is goed dat mensen hierover nadenken. Maar ook als je een multiversum aanneemt, blijft de oorsprongsvraag bestaan, waar ik het eerder over had. Want waar komt dat multiversum vandaan? Je hebt het probleem dan eigenlijk alleen maar verplaatst.

Een multiversum vind ik niet vanzelfsprekender dan één heelal. Eén universum is natuurkundig al verbazingwekkend. Een oneindig aantal universa is niet automatisch waarschijnlijker.’

Heino Falcke op het dak van de sterrenwacht in Nijmegen

In uw boek laat u zien hoe afhankelijk ons bestaan is van allerlei toevalligheden, zoals het inslaan van de planeet Theia op de aarde, waardoor de maan kon ontstaan. Is de mens uiteindelijk een kosmisch ongelukje?

‘Zonder de maan zou onze planeet een onherbergzame, tollende wereld zijn geweest waar complex leven waarschijnlijk nooit had kunnen ontstaan. Maar ik zou de mensheid niet een kosmisch ongelukje noemen, eerder een kosmisch gelukje. We vormen een ongelooflijk klein onderdeel van het heelal, maar tegelijkertijd gebeurt er iets bijzonders: in ons mensen begrijpt de oerknal zichzelf. Want wij kunnen nadenken over het ontstaan van het heelal, over wat er na de oerknal gebeurde.

‘Dat de aarde ongeveer zesduizend jaar oud zou zijn, is in strijd met alles wat we weten’

De geschiedenis van het universum is geen rechte lijn geweest. Er waren botsingen, ook met kometen en asteroïden die voor massa-extincties zorgden, denk aan de dinosauriërs, en andere toevalligheden. Maar uit die gebeurtenissen ontstond steeds weer iets nieuws.

Wij dragen die hele geschiedenis met ons mee. Ook al ben je niet religieus, dan nog kun je erkennen dat de mens iets uitzonderlijks is. Voor zover wij weten, zijn wij het meest complexe wezen in het universum – tenminste in ons kleine deel van het universum.’

Hadden er, als de evolutie anders was verlopen, ook andere intelligente soorten kunnen ontstaan? Bijvoorbeeld intelligente insecten of reptielen?

‘Misschien wel, maar dat weten we niet. De geschiedenis, zoals die is verlopen, heeft in ieder geval geleid tot een vorm van complexiteit die echt opmerkelijk is. Want ons vermogen om het heelal te begrijpen gaat veel verder dan dat van andere dieren die we kennen.’

Hoe waarschijnlijk acht u buitenaards intelligent leven?

‘Ik sluit het zeker niet uit. De ontdekking van buitenaards intelligent leven zou groot nieuws zijn. Maar ik vermoed dat mensen er verrassend snel aan zouden wennen.

De moeilijkheid is dat er op het evolutiepad naar intelligent leven ontzettend veel kan misgaan. Misschien zijn wij daarom de enige intelligente wezens in het universum. Maar misschien ook niet. Ik verwacht niet dat complexe beschavingen ontstaan op iedere planeet waar in theorie leven mogelijk is.’

Kunnen we ooit sneller reizen dan het licht en andere beschavingen bezoeken? Ik denk aan de film Star Trek: First Contact?

‘Dat is erg lastig, vrees ik. De natuurwetten lijken daar duidelijke grenzen aan te stellen. In theorie bestaan er modellen waarin de ruimte zelf wordt vervormd of ‘opgevouwen’, maar daarvoor zou exotische materie nodig zijn waarvan we niet weten of die überhaupt bestaat. Sciencefiction blijft voorlopig vooral fictie, al blijft het natuurlijk een mooie droom.’

Helaas, helaas. Iets anders: u bent zowel een topwetenschapper als een gelovige, een christen. Wat heeft uw wetenschappelijke werk met uw geloof gedaan?

‘Ja, mijn geloof is hierdoor echt verdiept. Des te dieper ik de complexiteit van de wereld en het universum begrijp, des te groter mijn verwondering over dit alles wordt. Ik zie hoe abstracte natuurwetten uiteindelijk hebben geleid tot het ontstaan van leven, tot bewustzijn, tot zaken als liefde en schoonheid. Dit vervult mij met diep ontzag. En voor mij persoonlijk wijst het uiteindelijk naar het bestaan van een goede Schepper. Wetenschap maakt mijn geloof dus rijker. Sterker nog, ik zou iedere gelovige aanraden natuurkunde te studeren.’

Waar ligt volgens u de grens tussen wetenschap en geloof?

‘Er is geen harde grens. Wie het heelal volledig wil begrijpen, moet op een bepaald moment altijd aannames doen. De natuurwetenschap onderzoekt de fysische werkelijkheid. Maar vragen over betekenis, bewustzijn en zingeving vallen daar niet zonder meer onder.

‘Je kunt God niet begrijpen zonder ook de natuur te bestuderen’

Tegelijkertijd moet geloof rekening houden met wat de wetenschap ontdekt, vind ik. Je kunt God niet begrijpen zonder ook de natuur te bestuderen en je kunt God niet met natuurkunde alleen begrijpen. Een boek kun je natuurkundig analyseren op papier, inkt en chemische samenstelling. Maar daarmee begrijp je het verhaal nog niet. Zo is het ook met de werkelijkheid.’

Je hebt ook christenen die zeggen aan wetenschap te doen, maar geloven dat de aarde maar zesduizend jaar oud is, het zogenoemde jongeaardecreationisme. Hoe gaat u daarmee om?

‘Er bestaat geen christelijk brood, zeg ik weleens, maar wel een christelijke bakker. Als die christelijke bakker slecht brood bakt, ga ik naar de atheïstische bakker. Hetzelfde geldt voor wetenschap. Er bestaat geen christelijke wetenschap, maar er zijn wel wetenschappers die christelijk zijn. Goede wetenschap moet voor iedereen overtuigend zijn, ongeacht wat je levensovertuiging is.

Dat de aarde ongeveer zesduizend jaar oud zou zijn, is simpelweg in strijd met alles wat we weten. Over de ouderdom van de aarde en het heelal zijn de foutmarges tegenwoordig zeer klein. Als iemand mij vraagt hoe groot de kans is dat de aarde toch zesduizend jaar oud blijkt te zijn, dan zeg ik: nul procent.’

Bent u optimistisch of pessimistisch over de toekomst van de mensheid?

‘Optimistisch en pessimistisch. Om met het pessimisme te beginnen: ik denk namelijk niet dat we alle catastrofes zullen vermijden. Klimaatverandering vormt echt een grote uitdaging die we serieus moeten nemen. Maar tegelijkertijd hebben mensen zich altijd aangepast aan veranderende omstandigheden en ik geloof dat we dat weer gaan doen.

Wij mensen zijn de eerste diersoort die beseft dat we zelf invloed uitoefenen op het klimaat. Misschien zitten we nu nog in de kleuterschoolfase van de mensheid en leren we nu pas hoe we verantwoord met onze planeet moeten omgaan.

Ik geloof dat mensen uiteindelijk willen samenwerken met elkaar. De democratie staat tegenwoordig onder druk, maar is het beste politieke systeem, omdat het competitie én samenwerking tussen mensen op een verantwoorde manier stimuleert. Dat geeft mij hoop.’

Ten slotte, als u nog één vraag over het universum beantwoord zou willen zien, welke zou dat zijn?

‘Welnu, ik zou graag willen weten wat er gebeurt in het centrum van een zwart gat. Want daar botsen onze twee belangrijkste natuurkundige theorieën op elkaar, de relativiteitstheorie en de kwantummechanica. We weten dat ze allebei succesvol zijn in het verklaren van het universum, maar op dat punt spreken ze elkaar tegen. Dus als we dat raadsel oplossen, dan komen we waarschijnlijk ook dichter bij een antwoord op de vraag hoe het heelal zelf is ontstaan.’

Heino Falcke, Tussen oerknal en apocalyps, Prometheus, 464 blz., € 35,00

Eeuwenoude verhalen over de profeet Mohammed bieden rust

0

Momenteel lees ik stukje bij beetje uit een Turkse vertaling van de Umdat al-Qari fi Sharh Sahih al-Bukhari van Badraddin al-Ayni (1361-1451). Dit is een commentaar op het grote hadithbronboek Sahih al-Bukhari van imam Muhammed ibn Ismail al-Bukhari (810-870).

Hadithverzamelboeken zijn belangrijk. Veel gedragingen die moslims dierbaar zijn of die ze doorgaans als goed of fout beschouwen, vinden hun oorsprong in deze boeken. Hapsnap-hadiths, al dan niet betrouwbaar, komen op sociale media vaak langs. Maar een moslim die zichzelf beter wil begrijpen, kan in de hadithboeken duiken. Dan zie je context en structuur.

Verder geven ze een kleurrijk beeld van het leven en de gesprekken van profeet Mohammed (s.a.s.). Adviezen over gebed, eten en drinken, gezin, familie, het onderhouden van contacten, zieken bezoeken, oorlog en vrede, en ga zo maar door. Alsof eigenlijk bijna alles de revue passeert. De metgezellen hebben duidelijk geprobeerd alles voor het nageslacht te noteren.

Commentaarboeken laten ook duidelijk zien dat ze in andere tijden zijn geschreven. Het vluchtige van onze tijd is er niet. Met geduld wordt een hadith woord voor woord ontleed en becommentarieerd. Echt monnikenwerk.

In tegenstelling tot de hadith, die veelal bijna tijdloos is, kun je zien dat het commentaar wel tijdsgebonden is. Zaken die tot in detail bediscussieerd worden, leven nu totaal niet meer. Dezelfde hadith zou je nu ook anders kunnen becommentariëren.

Alle bullebakken waar we ons vandaag druk om maken, zijn er over een paar jaar niet meer

Wat wel fijn is aan het lezen van werk uit vervlogen tijden, is dat je even kunt vluchten uit de waan van de dag. Alle bullebakken waar we ons vandaag druk om maken, zijn er over een paar jaar niet meer.

Maar er zullen weer nieuwe bullebakken opstaan. Net als onkruid. In je tuintje kun je het wieden. Maar in de natuur is het onbegonnen werk.

De hadith geeft tools om je aandacht te richten op je eigen leven en je band met je naasten en je omgeving. Meer focus daarop zal het geluk dichterbij brengen.

Franse schrijver Houellebecq verdacht van aanzetten tot haat tegen moslims

0

De Franse schrijver Michel Houellebecq is door een onderzoeksrechter in verdenking gesteld van medeplichtigheid aan het aanzetten tot discriminatie, haat of geweld. Dat meldt de Vlaamse omroep VRT. De zaak draait om uitspraken die hij eind november 2022 deed in een interview met filosoof Michel Onfray in het tijdschrift Front Populaire.

In dat gesprek stelde de auteur moslims voor als een bedreiging voor de veiligheid van de autochtone Franse bevolking. Hij voorspelde ook omgekeerde Bataclans, als tegenhanger van de jihadistische aanslagen in Parijs in november 2015. De Unie van Moskeeën van Frankrijk diende begin 2023 een klacht in tegen Houellebecq, Onfray en de directeur van het blad.

Houellebecqs advocaten betwisten dat er sprake is van een strafbaar feit. Volgens hen roept de schrijver nergens op tot geweld en vallen de uitspraken onder de vrijheid van meningsuiting. Zij vinden het betreurenswaardig dat intellectuele debatten steeds vaker voor de rechter belanden.

De auteur zelf keerde later terug op de uitspraken in een boek over die periode. Hij noemde ze onhandig en schreef dat hij het slachtoffer was geworden van eigen naïviteit en van mensen die munt wilden slaan uit zijn bekendheid.

Houellebecq (70) is een van de meest gelezen en vertaalde Franse schrijvers. Hij brak door met de nihilistische roman Elementaire deeltjes en won in 2010 de Prix Goncourt. Controverses over de islam zijn hem niet vreemd. Eerdere aanklachten eindigden met vrijspraak op grond van de vrijheid van meningsuiting.

Meer dan de helft van de vrouwen voelt zich ’s avonds onveilig op straat

0

Bijna zestig procent van de vrouwen voelt zich ’s avonds onveilig op straat en vermijdt daarom bepaalde routes, schrijft Binnenlands Bestuur. Onder mannen ligt dat percentage op ongeveer een derde. Dat blijkt uit onderzoek van ingenieursbureau Arcadis, waaraan 6.831 mensen deelnamen.

Het onderzoek laat zien dat vrouwen zich vooral in de avonduren minder veilig voelen in de openbare ruimte. Overdag is het verschil tussen mannen en vrouwen vrijwel afwezig. Respondenten konden op een kaart aangeven welke plekken zij liever mijden en waarom.

Volgens Arcadis-onderzoeker Dennis van Sluijs kunnen gemeenten met relatief eenvoudige maatregelen de veiligheid en toegankelijkheid verbeteren. Denk aan betere straatverlichting, het snoeien van hoge heggen en het herstellen van kapotte stoepen. Ook mensen met een rolstoel of rollator ervaren problemen met voetpaden en obstakels op looproutes.

Negentien gemeenten hebben actief meegewerkt aan de monitor en ontvangen een rapport met specifieke verbeterpunten. Arcadis pleit ervoor om bij de inrichting van de openbare ruimte vaker ervaringsdeskundigen, onder wie vrouwen en mensen met een mobiliteitsbeperking, te betrekken.

Politie bezorgd over verdwijnen van contacten met de wijk

0

De politie maakt zich grote zorgen over het verdwijnen van cruciale contacten in de wijk, die door de jaren heen met veel toewijding zijn opgebouwd en belangrijk zijn voor de veiligheid van Nederland. Dat schrijft de Gelderlander op basis van onderzoek van de Politieacademie, onder leiding van Sara Stronks.

Voor het onderzoek zijn vier superdiverse wijken onderzocht: Amsterdam Geuzenveld-Slotermeer, Den Haag Schilderswijk-Transvaal, Rotterdam Bospolder/Tussendijken-Spangen en Utrecht Kanaleneiland. De onderzoekers concluderen dat de kernwaarde ‘verbindend’ een structurele plek verdient binnen het politieonderwijs, de basisteams en de politieorganisatie. Positieve contacten tussen politie en inwoners dragen bij aan meer vertrouwen, een betere informatiepositie, de-escalatie en effectiever en legitiemer politiewerk.

Het belang van verbinding tussen politie en inwoners komt ook naar voren in de actuele discussie over politie-iftars. Het organiseren van deze iftars was een manier voor de politie om contact te leggen met specifieke gemeenschappen. Inmiddels zijn deze niet meer toegestaan. Voorstanders van het schrappen van de iftars wijzen op de noodzaak van strikte neutraliteit en het focussen op de kerntaken van de politie. Tegenstanders benadrukken juist dat dit soort ontmoetingen belangrijk zijn om vertrouwen op te bouwen en de drempel tussen de politie en specifieke gemeenschappen te verlagen.

Door jarenlang te investeren in contacten met inwoners wist de politie wat er speelde in de samenleving. Daardoor konden spanningen en dreigende conflicten eerder worden gesignaleerd en kon tijdig worden ingegrepen. Verbinding is dan ook geen bijzaak, maar een belangrijk onderdeel van het politiewerk. ‘Of het nu gaat om de handhaving van de openbare orde, het voorkomen van onveilige situaties of het bestrijden van criminaliteit: de politie kan het niet alleen’, zegt Stronks tegen de Gelderlander.