De Nationale ombudsman heeft geoordeeld dat Tweede Kamerlid Mpanzu Bamenga in 2018 etnisch is geprofileerd door de Koninklijke Marechaussee op Eindhoven Airport.
Bamenga werd destijds gecontroleerd vanwege wat de marechaussee omschreef als een ‘niet-Nederlands uiterlijk’. Het ministerie van Defensie heeft inmiddels excuses aangeboden voor het verband dat daarbij werd gelegd tussen huidskleur en Nederlanderschap.
De uitspraak volgt drie jaar nadat het Gerechtshof Den Haag oordeelde dat de werkwijze van de marechaussee bij grenscontroles een vorm van rassendiscriminatie was en moest worden beëindigd.
Volgens de ombudsman was er in het geval van Bamenga sprake van een vermenging van taken. De controlebevoegdheid die de marechaussee heeft vanuit haar vreemdelingenrechtelijke taak werd volgens het oordeel mede ingezet voor politiewerkzaamheden op de luchthaven. Daardoor handelde de marechaussee niet transparant tegenover Bamenga.
Bamenga noemt de uitspraak een belangrijke erkenning. ‘Vooruitgang begint wanneer mensen weigeren te accepteren dat onrecht normaal is’, reageert hij tegenover Amnesty International. Volgens het Kamerlid bevestigt de uitspraak dat niemand in Nederland mag worden beoordeeld op huidskleur of afkomst.
Mensenrechtenorganisatie Amnesty International wijst al langer op de risico’s van de verwevenheid tussen vreemdelingencontroles en strafrechtelijke taken. In verschillende rapporten stelt Amnesty dat de marechaussee hierdoor de wettelijke drempel van een redelijk vermoeden van schuld aan een strafbaar feit kan omzeilen. Wanneer grenscontroles feitelijk worden gebruikt voor politietaken, zou volgens de organisatie alleen gecontroleerd mogen worden als er een concrete verdenking bestaat.
Het Public Interest Litigation Project (PILP) ondersteunde Bamenga tijdens de procedure bij de Nationale ombudsman. De uitspraak geldt als een nieuwe tik op de vingers voor de marechaussee in het debat over etnisch profileren en discriminatie door overheidsinstanties.
Het Europees Parlement wil dat de Europese Unie harder optreedt tegen landen die hun critici ook buiten de eigen landsgrenzen proberen te intimideren. In een dinsdag aangenomen resolutie waarschuwt het Parlement voor de groei van zogeheten transnationale repressie, waarbij autoritaire regimes tegenstanders in Europa bespioneren, bedreigen of onder druk zetten.
Volgens het Parlement vormt deze praktijk een bedreiging voor de democratie, de rechtsstaat en de veiligheid binnen de EU. De resolutie noemt onder meer Rusland, China, Iran en Belarus als landen die zich schuldig maken aan dergelijke praktijken.
Onder transnationale repressie vallen uiteenlopende methoden, zoals online intimidatie, digitale surveillance, hackaanvallen, lastercampagnes, druk op familieleden in het land van herkomst en misbruik van internationale opsporingssystemen zoals Interpol. In sommige gevallen gaat het zelfs om ontvoeringen, gedwongen terugkeer of moordaanslagen.
Het Parlement stelt dat veel slachtoffers vluchtelingen, journalisten, activisten, academici en leden van diasporaorganisaties zijn. Zij zouden ook in Europa niet altijd veilig zijn voor de lange arm van autoritaire regeringen.
Om het probleem aan te pakken pleit het Parlement voor een gezamenlijke Europese strategie. Lidstaten zouden gegevens over dergelijke incidenten beter moeten registreren en politie, rechters en immigratiediensten moeten trainen om signalen van transnationale repressie te herkennen. Ook wil het Parlement dat slachtoffers betere juridische en psychologische ondersteuning krijgen.
Daarnaast uit het Parlement zorgen over de rol van technologie. Autoritaire regimes zouden steeds vaker gebruikmaken van sociale media, spyware en kunstmatige intelligentie om critici in het buitenland te volgen en onder druk te zetten. De Europese Commissie wordt opgeroepen strengere maatregelen te nemen tegen deze vormen van digitale repressie.
De Alliantie tegen Buitenlandse Inmenging noemt de resolutie in een persbericht een historisch besluit. Volgens de alliantie proberen landen als Iran, Rusland, China, Turkije, Eritrea en Marokko ook in Europa critici en dissidenten onder druk te zetten, bijvoorbeeld via intimidatie, digitale surveillance of druk op familieleden in het land van herkomst. De organisatie roept het kabinet op de aanbevelingen van het Europees Parlement over te nemen en slachtoffers beter te beschermen.
De alliantie is een samenwerkingsverband van Nederlandse organisaties die opkomen voor onder meer Turkse, Oeigoerse, Iraanse, Belarussische, Tibetaanse, Riffijnse en Koerdische gemeenschappen.
Europa staat op een kruispunt, waarschuwt Joris Luyendijk tijdens de François Vranckenlezing in de Goudse Sint-Jan. Volgens hem is het continent te afhankelijk van Amerika, te naïef over Rusland en onvoldoende voorbereid op een wereld die steeds autoritairder wordt.
In de langste kerk van Nederland, de Goudse Sint-Jan, vindt op vrijdagavond 12 juni de jaarlijkse François Vranckenlezing plaats, georganiseerd door het Mandeville Instituut voor hoogbegaafde jongeren. Het is een avond voor mensen ‘met een mening’, zoals de organisatie het noemt. Dit jaar is schrijver en criticus Joris Luyendijk te gast. Pieter Verhoeve, de burgemeester van Gouda, introduceert hem als ‘een soort moderne Socrates’. Net als de beroemde Griekse filosoof zou Luyendijk een horzel in de pels zijn, iemand die met scherpe vragen en ongemakkelijke waarheden het publieke debat wakker schudt.
Luyendijk doet zijn reputatie eer aan. In een prikkelende lezing schetst hij een Europa dat te afhankelijk is van de Verenigde Staten, te naïef over Rusland en te traag om zijn eigen democratische waarden te verdedigen. ‘We leven niet meer in vredestijd’, zegt hij. ‘En toch gedragen we ons alsof het wel zo is.’
Europa moet zichzelf heruitvinden
Luyendijk begint met een gedachte-experiment. Stel dat Europa niet langer afhankelijk zou zijn van de grillen van de Amerikaanse politiek, dat we ons geen zorgen meer hoeven te maken over wie de volgende president wordt en dat we niet langer bang zijn voor een nieuwe, ondoordachte militaire interventie in het Midden-Oosten. Zo’n situatie is mogelijk als we niet meer digitaal afhankelijk zijn van Silicon Valley.
‘We zijn een digitale kolonie geworden’
Volgens Luyendijk is onze afhankelijkheid van de Verenigde Staten niet alleen maar politiek en militair, maar ook economisch en technologisch. Belangrijk daarbij is onze digitale afhankelijkheid van Amerikaanse techbedrijven. Google, Meta (Facebook en WhatsApp) en Twitter/Grok zijn gewetenloze bedrijven die ons verslaafd willen maken aan technologie, stelt hij. ‘We zijn een digitale kolonie geworden.’
De populaire oud-president Barack Obama wist die afhankelijkheid volgens Luyendijk retorisch te verhullen. ‘Hij was gezegend met charme. Hij liet ons geloven dat Amerika onze grote broer was.’ Maar met de komst van Trump werd de façade doorbroken. ‘Trump schopte ons Europeanen zijn invloedssfeer uit. Maar dat was ergens een zegen. Het dwong ons om na te denken over onze eigen positie.’
De dreiging uit het Oosten en het Westen
De meest acute dreiging komt volgens Luyendijk van Rusland. Niet alleen militair, maar vooral via cyberaanvallen, sabotage en desinformatie. ‘De Rotterdamse haven is veertig procent van de tijd bezig met cybersecurity. De AIVD heeft het nog nooit zo druk gehad.’
Als Oekraïne valt, waarschuwt Luyendijk, krijgt Poetin een enorme boost. ‘Zijn entourage (de rijke oligarchen rondom de president, red.) mag het land gaan plunderen, zoals ze nu al doen in bezette gebieden. En Oekraïners die nu nog in het westen van het land wonen, moeten straks misschien tegen ons vechten. Rusland zet niet alleen Tsjetsjenen in tegen het Oekraïense leger, maar ook Oost-Oekraïners.’
Maar ook vanuit het Westen dreigt gevaar. De MAGA-beweging in de Verenigde Staten ondermijnt volgens hem de rechtsstaat. ‘We moeten niet doen alsof Amerika vanzelf weer normaal wordt. Zelfs als Trump de volgende verkiezingen verliest, duurt het jaren voordat de schade is hersteld.’
Luyendijk schetst een toekomst waarin Europa wordt geconfronteerd met MAGA-Netflix en MAGA-HBO. Het is een culturele invloedssfeer die steeds autoritairder wordt.
Beeld: Ewout Klei
Politieke blokkades in Nederland
Luyendijk spaart in zijn lezing de Nederlandse politiek niet. Zowel links als rechts moeten volgens hem hun wereldbeeld herzien.
Links moet accepteren dat Europa militair onafhankelijk moet worden. ‘Dat betekent militaire oefeningen, investeren in defensie en soms oorlogjes voeren om militair materiaal te testen. Dat is moeilijk voor links, dat allergisch is voor militaire macht.’
‘Alsof Poetin rationeel is en je met hem kunt blijven praten’
Maar ook de VVD en het CDA moeten hun politiek herzien. De VVD houdt vast aan het idee dat alles via de markt moet worden opgelost. ‘Maar door de overheid geleide industriepolitiek is nu noodzakelijk’, zegt Luyendijk. ‘Dat wil de VVD niet.’ Het CDA projecteert volgens hem het poldermodel op de wereldpolitiek. ‘Alsof Poetin rationeel is en je met hem kunt blijven praten.’
De bureaucratie is volgens hem een ander probleem. ‘We kunnen in Nederland geen loopgraven graven vanwege milieuregels. Oekraïne wilde hier een raketfabriek bouwen, maar vanwege de bureaucratische procedures kon dat niet en kwam de fabriek in Denemarken. Ook moet militair transport in Nederland en Duitsland wachten op civiel verkeer. Met zulk beleid win je geen oorlog.’
Pacifisme, woke en extreemrechts
Luyendijk neemt ook pacifisten op de korrel. ‘Pacifisme werkt alleen in een democratie. Als pacifisten aan de macht komen, verliezen we die democratie, omdat we ons niet verdedigen.’
Over uiterst links was hij kort: ‘Ze zijn klein, maar luid op universiteiten. Ze zijn anti-Oekraïne omdat hun wereldbeeld alles reduceert tot witheid en kolonialisme. Maar hoe verklaar je dan dat Rusland Oekraïne rekoloniseert?’
Extreemrechts is ook anti-Oekraïne, maar uit liefde voor het autoritaire Rusland. ‘Wilders was een tijd geleden alweer in de Doema (het Russische parlement, red.) en tweette: From Russia with love.’ Luyendijk zegt dat we tachtig jaar geleden een goed woord hadden voor dit gedrag (landverraad, red.).
Geïnfantiliseerde burgers en een slapende elite
Volgens Luyendijk is de Nederlandse burger ‘geïnfantiliseerd’. Mensen nemen geen risico’s, houden zich aan regels, worden beloond op senioriteit. ‘Maar de dynamische, onzekere wereld van nu vraagt flexibiliteit.’ Oekraïners snappen dat. Daarom maakten ze tijdens een militaire oefening met de NAVO de NAVO ook totaal in.
Hij gelooft niet in links en rechts, maar in het sterke midden. De elite – waarmee hij niet de linkse culturele elite bedoelt, maar de hardwerkende hoogopgeleide middenklasse – moet volgens hem het goede voorbeeld geven en hun maatschappelijke invloed aanwenden.
‘Journalisten moeten proberen objectief te zijn. Dat ben ik niet meer’
De veranderende geopolitieke werkelijkheid en de Russische dreiging deden Luyendijk beseffen dat hij feitelijk gezien geen journalist meer is. ‘Journalisten moeten proberen objectief te zijn. Dat ben ik niet meer. Ik heb partij gekozen en ben activist voor Oekraïne. Ik wil geld ophalen zodat zij voor hun én onze vrijheid kunnen blijven vechten. Oekraïne mag niet vallen.’
Na afloop van de lezing interviewde de Kanttekening Joris Luyendijk kort.
Je bent geen journalist meer, maar activist voor Oekraïne. Wat vind je eigenlijk van het pamflet van Frederike Geerdink, die beweert dat alle journalistiek activisme is, objectiviteit een leugen en dat je daarom partij moet kiezen.
‘Echte objectiviteit is onmogelijk, dat klopt. Het is schadelijk voor de journalistiek als je denkt dat je objectief kunt zijn, maar het is ook schandelijk voor de journalistiek als je niet meer probeert om objectief te zijn. Je moet proberen naar objectiviteit te streven. Als je, zoals ik nu, publiek geld ophaalt voor een van de strijdende partijen, dan ben je niet meer neutraal. Dat moet je eerlijk erkennen. En ik trok daarom de conclusie dat ik geen journalist meer ben.’
Wat is de meest concrete bedreiging van Rusland voor West-Europa?
‘De agenda die erachter zit. Rusland gelooft dat vreedzame co-existentie niet mogelijk is. Ze denken dat wij hén willen vernietigen en handelen daarnaar. Dat maakt ze gevaarlijk.’
Hoe overtuig je linkse mensen in woke kringen, die nu vooral met Palestina bezig zijn, dat Oekraïne óók belangrijk is?
‘Je overtuigt hen niet. Je moet hen gewoon negeren. Maar uiterst links stelt bij verkiezingen niets voor. BIJ1 zit niet meer in de Tweede Kamer. Er is in de Nederlandse politiek een brede consensus over Oekraïne. Maar dit kan heel goed samengaan met solidariteit met het Palestijnse volk. Want wat er in Gaza en ook op de Westelijke Jordaanoever gebeurt, is natuurlijk verschrikkelijk.’
Waarom is pacifisme volgens jou een doodlopende weg?
‘Omdat niet alle conflicten misverstanden zijn. Er zijn slechte mensen in de wereld, waar je tegen moet strijden. Vraag pacifisten maar eens of de Verenigde Staten in december 1941 pacifistisch hadden moeten blijven.’
Ten slotte, wat is je boodschap in één zin?
‘Europa heeft dankzij Donald Trump nu een unieke kans om zijn eigen lot te bepalen. Maar dat kan alleen als Oekraïne niet valt.’
Een rapport dat de EU oproept tot sancties tegen de Turkse minister van Justitie, Akin Gürlek, is gisteren aangenomen door het Europees Parlement, schrijven Turkse media.
Het rapport, dat wordt gezien als een voortgangsrapportage in het kader van een eventuele Turkse toetreding tot de EU, bekritiseert Turkije om zijn mensenrechtenbeleid en rechtsstaat. Het roept de Europese Commissie op maatregelen te nemen tegen Turkse functionarissen die worden beschuldigd van ernstige schendingen van mensenrechten en fundamentele vrijheden. Gürlek is daar één van.
Gürlek was tussen oktober 2024 en februari 2026 de hoofdaanklager van Istanbul. Zijn kantoor had de leiding over onderzoeken naar de burgemeester van Istanbul, Ekrem Imamoglu, en andere leden van de oppositiepartij CHP. Imamoglu wordt gezien als de belangrijkste politieke rivaal van president Erdogan en zit, in afwachting van een proces, sinds maart 2025 gevangen.
Imamoglu en zijn partij ontkennen de verdachtmakingen. Zij zeggen dat de onderzoeken bedoeld zijn om de politieke rivalen van Erdogan aan de kant te zetten.
Gürlek wordt in het rapport beschuldigd van het volgen van een politieke agenda tijdens zijn loopbaan. Hij werd in februari dit jaar door president Erdogan aangewezen als minister van Justitie.
Hoewel de resolutie niet bindend is en Gürlek hiermee niet op een sanctielijst komt te staan, hangt hem wel een reisverbod en een bevriezing van bezittingen boven het hoofd. De Raad van de EU, die de zevenentwintig lidstaten vertegenwoordigt, moet daar nog wel toe besluiten.
Het rapport meldt dat Turkije vertraging oploopt omdat het land heeft nagelaten hervormingen door te voeren om democratie, de rechtsstaat en mensenrechten te waarborgen. Sánchez Amor, de Spaanse Europarlementariër die het rapport opstelde, zegt dat Turkije naar een autoritair systeem beweegt en beschuldigde de Turkse regering ervan de rechtsprekende macht te gebruiken voor politieke doeleinden.
De Turkse regering verwerpt beschuldigingen dat zij de rechtbanken in haar greep zou houden en houdt vol dat rechtszaken nog altijd onafhankelijk verlopen.
Gürlek wees de oproep tot sancties af en zei dat pogingen om de Turkse rechtsprekende macht onder druk te zetten zullen falen.
Het Europees Parlement heeft gisteren een nieuwe versie van de terugkeerregeling uit het Migratiepact goedgekeurd. Mensen van wie de asielaanvraag in Europa is afgewezen, kunnen worden vastgezet en uitgezet, ook naar landen waar ze nooit zijn geweest.
Een trieste dag noemde Europarlementariër (Pro) Tineke Strik het gisteren. Het parlement had met grote meerderheid – 418 stemmen voor en 218 tegen – gestemd voor de wijzigingen in de terugkeerverordening. Dat niet alleen. De overwinning resulteerde in het luid scanderen van de woorden ‘send them back‘, zo schrijft de progressieve politica op LinkedIn. ‘Ik ben wel wat gewend, maar dit heeft me geraakt.’
Hoewel Strik zich al maanden fel uitspreekt tegen de voorstellen die door de Europese instituties zijn gesluisd, werd de stemming op woensdag door een meerderheid gezien als een overwinning. ‘Hier heb ik me hard voor gemaakt. En vandaag, na bijna twintig jaar stilstand, is het gelukt. Terugkeer is het sluitstuk van het Europese migratiesysteem: het laatste puzzelstukje is gelegd. Europa levert’, aldus Europarlementariër Malik Azmani (VVD en Renew).
Wat is er gebeurd?
Met de nieuwe regels zijn de voorwaarden voor het deporteren van afgewezen asielzoekers op Europees niveau versoepeld. Zo wordt het mogelijk om mensen die niet meewerken aan hun uitzetting tot 2 jaar lang in hechtenis te houden. Bovendien kunnen zij worden uitgezet naar zogenoemde terugkeerhubs – deportatiecentra in derde landen buiten Europa waar de persoon in kwestie geen binding mee heeft. Hier mogen zij tot 2,5 jaar worden vastgehouden. Dit geldt niet alleen voor volwassenen, maar ook voor hun kinderen, mits zij niet onbegeleid zijn.
Vooral de deportatiehubs leiden al maanden tot hevige kritiek. Nederland en Italië namen hierin het voortouw, maar uit de plannen die tot nu toe werden gemaakt bleek dat mensenrechtenschendingen al snel op de loer lagen. Zo had het vorige kabinet gesprekken met Oeganda over een mogelijke ’terugkeerhub’, terwijl Oeganda geen goede reputatie heeft op het gebied van mensenrechten. De vraag is bovendien of het een derde land uiteindelijk wel lukt om mensen terug te sturen naar hun eigen land, als dat in Nederland al niet lukte. In veel gevallen is er geen sprake van onwil, maar kunnen asielzoekers simpelweg niet terug naar het land dat ze zijn ontvlucht.
Hoewel er met de nieuwe wetgeving een maximale termijn is afgesproken, is nog weinig duidelijk over de vraag wat hierna dient te gebeuren. In de wettekst staat bovendien dat overeenkomsten alleen gesloten mogen worden met derde landen die de mensenrechten, het internationaal recht en het beginsel van non-refoulement eerbiedigen. Wie dit zal monitoren, is eveneens onduidelijk.
Het huidige kabinet zette de plannen voor een deportatiehub in Oeganda on hold, maar haalde ze niet van de plank. Inmiddels zingen er nieuwe namen rond; Kenia en Rwanda zouden mogelijk dienst kunnen doen als derde land voor afgewezen asielzoekers uit Nederland.
Minister David van Weel (Justitie en Veiligheid) is blij met het nieuwe akkoord. Hij ziet de huidige onmacht om afgewezen asielzoekers het land uit te zetten als het fundamentele probleem en een van de redenen waarom mensen naar Nederland blijven komen, zei hij tegen NRC.
Oud-Tweede Kamervoorzitter Khadija Arib en het presidium van de Tweede Kamer hebben via mediation een einde gemaakt aan hun langlopende conflict. Daardoor wordt de juridische procedure die Arib tegen de Tweede Kamer had aangespannen, stopgezet.
Dat blijkt uit een brief van Kamervoorzitter Thom van Campen aan de Tweede Kamer. Over de inhoud van de gemaakte afspraken is niets bekendgemaakt, omdat het mediationtraject vertrouwelijk is verlopen, schrijft Trouw.
De kwestie speelt sinds 2022, toen het presidium opdracht gaf tot een integriteitsonderzoek naar Arib. Aanleiding waren anonieme meldingen van ambtenaren over vermeend grensoverschrijdend gedrag. Arib bestreed de beschuldigingen en stelde dat de meldingen voortkwamen uit weerstand tegen een reorganisatie waarvoor zij verantwoordelijk was.
In 2023 stapte Arib naar de rechter om eerherstel en een schadevergoeding te eisen. De rechtbank oordeelde in 2025 echter dat het integriteitsonderzoek rechtmatig was uitgevoerd. Arib ging vervolgens in hoger beroep.
Met de nu bereikte overeenkomst komt ook een einde aan een van de meest besproken interne conflicten van de afgelopen jaren binnen de Tweede Kamer. Van Campen noemt het positief dat partijen ‘in gezamenlijkheid en vertrouwelijkheid’ tot een oplossing zijn gekomen en spreekt de hoop uit dat de Kamer de kwestie nu definitief achter zich kan laten.
Demonstranten in Albanië, die massaal protesteren tegen corruptie en vriendjespolitiek, vragen zich af waar de steun van de Europese Unie blijft, schrijft de Volkskrant.
Sinds zo’n drie weken houdt de ‘flamingo-revolutie’, zoals de protesten zijn gaan heten, het land en de grote Albanese diaspora in zijn greep. Afgelopen weekend eisten tienduizenden mensen het vertrek van premier Edi Rama. Directe aanleiding voor de demonstraties is het plan van de schoonzoon van president Donald Trump, Jared Kushner, om een resort te bouwen in beschermd natuurgebied. Maar de demonstranten zijn ook kwaad over het politieke systeem dat sinds de val van het communistische regime begin jaren negentig wordt gedomineerd door corruptie en vriendjespolitiek. Dat schrijft de krant op basis van een gesprek met oud-directeur van Transparency International Lutfi Dervishi.
Terwijl het land na de val van de Muur economische vooruitgang boekte, profiteerde lang niet iedereen daarvan. Albanië is nog altijd een van de armste landen van Europa. Volgens Dervishi heeft een kleine groep mensen sindsdien geprofiteerd van het politieke systeem, terwijl de rest van de bevolking arm is gebleven. Hij noemt de demonstraties ‘ongekend’ in de postcommunistische geschiedenis van Albanië. Ook in het buitenland protesteren Albanezen. Volgens de Volkskrant hebben zo’n 1,2 miljoen Albanezen door de jaren heen hun land verlaten voor een beter bestaan.
Premier Rama beweert dat er niets mis is met de deal met Kushner. De deal wordt nu onderzocht door de ‘speciale aanklager’ voor corruptiezaken. Rama beschuldigde ‘vijandige externe krachten’ ervan de onrust in Albanië aan te wakkeren. Volgens de krant is het niet aannemelijk dat Rama opstapt, terwijl sommige van zijn partijgenoten dat wel deden. Zijn Socialistische Partij heeft echter een ruime meerderheid in het parlement.
Aangezien Albanië op het punt staat toe te treden tot de EU, hoopten de demonstranten dat zij steun zouden krijgen uit Europa.
De Europese Commissie waarschuwde Albanië eerder deze maand dat het project tegen Europese milieuregels zou kunnen ingaan en dat het handelen van de regering toetreding tot de EU in gevaar zou kunnen brengen.
Maar Eurocommissaris voor Uitbreiding Marta Kos zei maandag dat de Albanese regering haar had gegarandeerd zich aan de Europese regelgeving te houden. Volgens de Albanese onderzoeker Gresa Hasa, met wie de Volkskrant sprak, blijft zij daarmee Rama steunen ‘omdat zij denkt dat hij stabiliteit biedt. Maar stabiliteit zonder verantwoording en democratische waarborgen is uiteindelijk broos.’ Hasa denkt dat druk vanuit de EU het project van Kushner had kunnen stoppen.
Volgens de onderzoeker trekt de brede protestbeweging veel mensen aan, maar mist zij een leider en een duidelijke strategie. Het is dan ook onzeker of de protesten in Albanië zullen aanhouden.
In Nieuwe Pioniers spreekt de Kanttekening migranten met een eigen onderneming. Deze keer de in Suriname geboren Clarita Moore (51), eigenaar van een kinderdagverblijf in Almere-Buiten.
Bij binnenkomst van Kinderdagverblijf One Family krijgt de bezoeker van Clarita plastic slofjes voor over de schoenen aangereikt. De geur van Surinaamse kruiden doet niet vermoeden dat je een Nederlands kinderdagverblijf betreedt. De eigenaresse laat de gezellige ruimtes zien waar, verdeeld over kleine groepjes, onder toeziend oog van leidsters tientallen dreumesen aan een maaltijd zitten. Kip met rijst. Verschillende kinderen klampen zich aan ‘Tante’ vast als ze Clarita spotten.
Clarita werd geboren in Paramaribo en kwam op vierjarige leeftijd met haar ouders naar Nederland. Maar ziet ze zichzelf eigenlijk als migrant-ondernemer? Op die vraag hoeft ze niet lang na te denken. ‘Ik ben nu eenmaal migrant, daar heb je geen keuze in.’
De economische vooruitzichten van het net onafhankelijke Suriname waren slecht en haar vader vertrok met zijn vrouw en drie kinderen naar Nederland. Naar Venray. Hij ging er werken bij voedselproducent Nestlé. ‘Eigenlijk werkte het hele dorp bij Nestlé.’
‘Wij spraken gewoon Venrays’
Voor Clarita was Venray een wereld waarin ze voortdurend op zoek was naar aansluiting. Ze was een van de weinige kinderen met een migratieachtergrond. ‘Je bent iemand met een andere huidskleur in een boerendorp waar ze erg plat praten.’ Zelf sprak ze al snel hetzelfde dialect. ‘Wij spraken gewoon Venrays.’
Toch voelde ze zich er nooit helemaal thuis. De cultuur was anders dan die van haar ouders. Nederlandse vriendinnetjes verdwenen stipt om vijf uur naar huis voor het avondeten. In haar eigen gezin stond de deur altijd open. ‘Bij ons kon iedereen mee-eten. Andersom gebeurde dat veel minder.’
Naast de taal had ze nog iets gemeen met haar Limburgse streekgenoten: het katholieke geloof. Ze ging naar de kerk, deed haar communie en vormsel. Maar hoe ouder ze werd, hoe meer Venray begon te knellen. ‘Het was me te klein. Niet uitdagend genoeg.’
Amsterdam voelde als een bevrijding
Toen ze zeventien was, vertrok ze naar Amsterdam voor een opleiding in de zorg. De hoofdstad voelde als een bevrijding. ‘Het was één miljoen keer leuker. Bruisend. Uitdagend.’
In de zorg ontdekte ze twee dingen over zichzelf. Het eerste was dat ze graag met mensen werkte. Het tweede dat ze zich niet kon neerleggen bij routine. Na functies in de kraamzorg, ouderenzorg en het welzijnswerk bleef ze zoeken naar nieuwe uitdagingen. Achteraf ziet ze daarin al de ondernemer die ze later zou worden.
In de periode dat ze in verwachting raakte van haar tweeling werd ze activiteitenbegeleider in een buurt in Amsterdam-Zuidoost. Ze zei tegen haar man Dennis dat ze haar kinderen niet daar wilde laten opgroeien. Te druk.
‘Mag mijn zoontje ook bij u komen als ik werk?’
Eenmaal moeder en verhuisd naar Almere bracht ze de tweeling naar een kinderopvang. Dat beviel niet. ‘Ze haalden de tweeling uit elkaar. Dan zaten ze de hele dag te huilen.’ Ze stopte met werken en besloot zelf voor de tweeling te zorgen. Ze deed leuke dingen met ze. ‘Visjes kijken in de tuincentra.’ Een Antilliaanse vrouw zei tegen haar: ‘U bent leuk met uw kinderen, kunt u ook op mijn kindje passen?’ Al gauw volgde een tweede moeder. ‘Ik heb gehoord dat u op kindjes let, mag mijn zoontje ook bij u komen als ik werk?’ Nu ze twee ouders als ‘klant’ had, besloot ze er haar werk van te maken. Haar moeder – tegenwoordig werkzaam bij One Family, waar de kleintjes haar oma noemen – zag er toen niks in. ‘Dat is ondankbaar werk.’
Clarita zette door en voordat ze het wist had ze zes kinderen erbij in huis. Dat was intensief, want die ouders bleven ook hangen, aten soms mee. Een buurthuis bood uitkomst en al gauw zorgde ze voor twintig kinderen. ‘Daar had ik geen vergunning voor nodig. Dat was gewoon “oppas”.’ Een volgende stap was om er een erkende opvang van te maken. Ze schreef een plan. En in 2007 opende ze de eerste kinderopvang, waar ouders ook kinderopvangtoeslag voor konden aanvragen.
Twee oppaskinderen van Clarita Moor eten een boterham. Beeld: Arjan van Westen
Deze vrijdag zijn er alleen donkere kindjes aanwezig. Volgens Clarita is One Family de enige kinderopvang in Almere waar zoveel donkere kinderen naartoe gaan. Ouders kiezen er heel bewust voor. Ze hebben gehoord over het Surinaamse eten dat de kinderen krijgen. ‘En we hebben wat striktere normen en waarden.’ Het zit soms in de details. ‘Een kind zal hier niet zo snel lopen met een snotneus.’ Huidverzorging is nog zoiets. ‘Ik zorg ervoor dat hun gezicht wordt behandeld met een bepaalde vaseline. We herkennen het sneller als een kind een huidziekte heeft.’ Voor de voeding koos ze bewust voor halal. ‘Dan hoeven we geen rekening te houden met andere culturen. Iedereen halal.’
‘Ik ben hun tante’
Grootste troef van One Family is dat ze staan voor familiebanden. ‘We staan voor eenheid, warmte, geborgenheid.’ De hele familie is ook bij de opvang betrokken. ‘Mijn moeder werkt hier. Mijn zus en mijn man eveneens.’ En haar eigen twee kinderen werken voor One Family. De tweeling, inmiddels 25, waar de hele opvang mee begonnen is.
Veel kinderen komen uit het buitenland en lieten familie achter. ‘Sommige kinderen hebben geen oma en mijn moeder is dan hier hun oma. En ik ben hun tante, mijn zus tante Gwen, mijn man oom Dennis voor ze.’ Kinderen met diverse achtergronden: Hindoestaans, Afrikaans, Antilliaans, maar ook een paar kinderen uit voormalige Oostbloklanden. De harde kern van One Family is hun familie. Soms ook letterlijk, zegt de eigenaresse trots. ‘Zegt er iemand: Tante, ik ga afzwemmen. Kom je kijken? Dan gaan we op een zaterdag naar het afzwemmen. Bij ons gaat de kinderopvang niet dicht. Die is altijd open.’
‘Je bent ook maatschappelijk werkster’
Ze ervaart dat veel kinderen met een migratieachtergrond het soms moeilijk hebben. ‘Ze gaan niet op vakantie, want ouders hebben weinig geld.’ Het is Clarita’s streven daar een beetje balans in te brengen door extra dingen aan te bieden. ‘We gaan dan bijvoorbeeld naar de Efteling.’ Ouders vragen soms of ze daar subsidie voor krijgt. Nee, gewoon een kwestie van prioriteiten stellen binnen het budget. En de ouders vragen aandacht. ‘Sommige mensen zijn vluchtelingen, die weten helemaal niks van Nederland en die komen dan met vragen naar mij toe. Je bent ook maatschappelijk werkster.’
Toeslagenaffaire
De toeslagenaffaire betekende voor Clarita veel meer dan een financiële tegenvaller. Driekwart van de ouders van haar kinderopvang heeft een migratieachtergrond en een groot deel van hen kwam terecht in onderzoeken van de Belastingdienst. Kinderopvangtoeslagen werden stopgezet, teruggevorderd of jarenlang vastgehouden. Voor veel gezinnen betekende dat financiële problemen. Voor de kinderopvang betekende het dat rekeningen onbetaald bleven.
‘Wij wisten toen niet dat er een toeslagenaffaire was. We zagen alleen dat ouders niet meer betaalden.’
Zoals gebruikelijk werden openstaande rekeningen doorgestuurd naar deurwaarders. Pas jaren later werd duidelijk dat veel van die ouders zelf slachtoffer waren van de overheid. Tegen die tijd was de schade al aangericht. In 2013 ging het bedrijf failliet.
Ze maakte een doorstart door de kinderopvang op naam van haar moeder voort te zetten, terwijl zij zelf de dagelijkse leiding behield. Maar de gevolgen bleven nog lang voelbaar. Het meest pijn doet haar achteraf misschien wel dat ze jarenlang de verkeerde mensen verantwoordelijk hield. ‘Van 2013 tot 2020 heb ik gedacht dat ouders mij niet wilden betalen. Dat ze er met het geld vandoor waren gegaan. Pas veel later ontdekte ik dat zij net zo goed slachtoffer waren als wij.’
Lunchtijd in kinderdagverblijf One Family. Beeld: Arjan van Westen
De affaire kostte haar niet alleen een bedrijf, maar gaf ook een deuk in haar vertrouwen in mensen. ‘Je komt weer terug bij de basis. Je denkt alleen nog aan je gezin en hoe je verder moet. Het heeft jaren geduurd voordat ik weer ruimte voelde om vooruit te kijken.’ En het zorgde ervoor dat ze minder wil ondernemen. ‘Ik hoef niet specifiek te groeien. Dat is waar mijn fout lag. We hadden toen vier locaties, nu gewoon één. Laat mij maar doen wat mooi is, wat me gelukkig maakt, in plaats van dat ik me concentreer op groei.’
Tien uur ’s avonds
Werk en privé lopen bij Clarita door elkaar heen. Ouders bellen haar om tien uur ’s avonds als hun kind niet kan slapen en dan krijgt ze het kind aan de lijn. Ze zet een tedere stem op. ‘Dit is je tante, je moet nu echt gaan slapen, want morgen moet jij naar school.’ Gedreven vertelt ze wat kinderen aan haar voorleggen. ‘Tante, mijn moeder ging mij slaan.’ Clarita roept dan de moeder op het matje. Met een strenge stem speelt ze de scène na. ‘Dit is de laatste keer dat jij haar hebt geklapt. Zeg sorry tegen je kind!’ En weer met tedere stem: ‘En volgende keer als mama je slaat, kom je weer naar mij.’
‘Tante, mijn moeder ging mij slaan’
Ze heeft onder haar klanten ook ouders die een eigen bedrijf willen beginnen. Clarita geeft altijd advies. Algemeen: doe onderzoek naar hoe de markt in elkaar zit. En ze waarschuwt uit ervaring ondernemers met een migratieachtergrond dat ze spaarzame kansen moeten benutten. Reken op tegenwerking. ‘Er zijn zoveel mensen die je vanwege je huidskleur niets gunnen.’ Meer kleur in een stad als Almere heeft volgens haar het pad voor de migrant als ondernemer niet begaanbaarder gemaakt. ‘Ik denk dat er helemaal niks veranderd is. Wij worden zwaarder onder de loep genomen dan een witte kinderopvang.’
Haar tweeling is inmiddels 25. Misschien nemen ze One Family ooit over. Volgens Clarita gaan haar dochters anders om met hun achtergrond dan zijzelf. ‘Ze zoeken juist verbinding met waar ze vandaan komen. Ze zijn trots op waar ze vandaan komen.’
Zelf groeide ze op in Venray, waar ze vooral probeerde op te gaan in haar omgeving. ‘Ik moest Venrays zijn. Ik moest blenden, ik moest me mengen.’
Ik werd uitgenodigd om voetbal met BBQ te kijken bij de buren: Nederland tegen Japan.
Wat voetbal vooral doet, is gezelligheid creëren met een doel.
Tweeëntwintig miljonairs rennen achter een bal aan. Met een haarbandje, ingevlochten haren of een gebleekte hanenkam; je kunt het zo gek niet bedenken. Voetbal is de volkssport in alle stijlen, kleuren, imago’s en ego’s op het veld. En wij, ‘het volk’, juichen, zweten en tranen mee. We kunnen er van alles van vinden en zeggen, maar de waarheid blijft dat volkeren tot eenheid worden gesmeed door voetbal.
Daar waar geloof elkaar op afstand zet, brengt voetbal ons juist tot elkaar. Diep in ons hart willen we gezien worden, geliefd worden en erbij horen. Hoe we dat uiten, is een ander verhaal. Het enige doel is winnen. Zoet is de overwinning telkens weer. Helemaal in ons kleine landje, dat juist zo groot is in zijn nationaliteiten.
Het feit dat er bij elke wedstrijd wel een groot feest wordt gevierd, zegt genoeg over multicultureel Nederland. Er woont uit vrijwel elk land wel iemand in ons land. Polen, Turken, Portugezen, Kroaten, Brazilianen, Iraniërs, Irakezen, Koreanen, Marokkanen, Tunesiërs en noem maar op… Al is ons land voor velen vol en wordt het vaak als zwakte gezien, het is ook onze grote kracht. Je kunt altijd met iedereen meefeesten bij een overwinning.
Terwijl ik bij de buren naar de wedstrijd Nederland tegen Japan kijk, gaat dit alles door mij heen. Buurman draait de kippenvleugels op de barbecue even om en moppert naar zijn vrouw dat ze de vleugels niet goed heeft gemarineerd.
‘Jij kan ook niks, jij bent zelfs te dom om de kippenvleugels op smaak te brengen. Waar is de pindasaus? Hè, alles moet ik zelf doen’, schreeuwt hij tegen haar.
Ik heb een buurvrouw die leuk, lief en aardig is. Drie woorden die eigenlijk niets zeggen, maar toch aangeven dat je de desbetreffende persoon best mag. Het feit dat ik haar niet geweldig vind, komt misschien toch omdat ze zo ‘zwak’ is. Ze is mooi, intelligent en erg carrièrebewust, maar dat zijn haar zwaktes ook niet. Haar zwakte is haar huwelijk, dat vol liefde en genegenheid begon, maar zich nu nog steeds moeizaam voortsleept, ondanks al het geweld van haar man. Elke keer vergeeft ze het hem. Eerst koffie bij mij met tranen en onmacht en vastbesloten hem te verlaten, en de dag erna vergeeft ze het hem weer.
‘Hij is gewoon boos om het Japanse doelpunt’
Waarom in godsnaam accepteert zij dat disrespect van haar man?
‘Omdat hij erna sorry zegt en het hem oprecht spijt’, zegt ze dan, ‘en ondanks alles, omdat ik heel veel van hem houd’, voegt ze eraan toe.
Is houden van voldoende in een relatie? Is een relatie niet net als een cake die je bakt?
Zonder alle ingrediënten mislukt de cake en bij mijn buurvrouw waren wellicht ooit alle ingrediënten aanwezig, maar in de loop der jaren is de suiker veranderd in zout. Ja, hartige cake kan ook lekker zijn, denk je dan, maar de eieren zijn ook verrot.
Vaak is het de economische afhankelijkheid waarom mensen bij elkaar blijven, maar in dit geval is dat niet zo; ze verdienen beiden evenveel. Als je de vernedering en het geweld van je partner accepteert en je relatie voortzet, wie ben ik dan om te zeggen: stop ermee. Want ik denk rationeel, terwijl jij misschien in vele golven van emoties en onmacht zit.
‘Oo nee, Japan scoort weer, 2-2. Kunnen we nog door?’, vraagt mijn buurvrouw.
‘Wat een domme vraag, natuurlijk gaan we door’, zegt m’n buurman.
‘Ongelofelijk, laatste minuut nog een doelpunt’, zegt ze.
‘Hou je mond nou maar… dat getetter van je verstoort alleen maar’, zegt hij, en toen kneep hij in haar arm…
Ze lacht als een boer met kiespijn en zegt met gêne: ‘Hij houdt van stoeien…’
‘Niet echt aardig’, zeg ik.
‘Ja, maar het is begrijpelijk, hij is gewoon boos om het Japanse doelpunt’, zegt ze in volle verdediging.
‘Onze leeuwtjes hadden het doel beter moeten verdedigen’, zegt haar man volmondig.
‘Verdedigen’… goed woord uit zijn mond, nodig ook.
Net zoals je bij voetbal alleen kunt winnen als je een doelpunt maakt, moet je bij een relatie vol tirannie, geweld en disrespect ook een punt erachter durven te zetten. Alleen dan kan je met een hoofdletter beginnen.
Sinds een paar maanden woon ik in een woontoren op grote hoogte. Ver van de drukte van de straat. In huis is het stil en bereikt alleen soms een sirene mijn serene stulpje.
Toen de eerste warme dagen aanbraken, kon ik beneden in het haventje voor de toren veel mensen zien zwemmen, op zoek naar wat verkoeling. Ze hadden hun handdoeken en tassen op het kleine stukje grasveld voor het water neergelegd. Bij het aanschouwen van het voor mij nieuwe tafereel moest ik onbewust denken aan krioelende mieren.
En ik kon de gedachte niet onderdrukken dat ik blij was dat ik in alle rust kon genieten van het zwembad dat in mijn woontoren aanwezig is.
Toen ik een wandelingetje ging maken en langs de waterkant liep, zag ik pas echt hoe druk het was op dat stukje stedelijk recreatiegebied. De pubers waren overal: voor de deur van de ingang van de flat, op de kade voor de flat, bij de normaal zo rustige horeca onder de flat op dit tijdstip van de dag, en natuurlijk in het water en op het gras. Hier en daar zag ik wat mensen die alleen waren gekomen met een boek en een handvol ouders met hun kinderen.
Het zag er leuk uit. Volgens mij vermaakte men zich wel met deze nieuwe creatie van de stedelijke ontwikkeling, maar ik zag mezelf niet in badpak in het water van deze binnenhaven duiken. Na een duik in het chloorwater van het zwembad nestelde ik me op het terras beneden om als toeschouwer te genieten van de drukte.
Op minder mooie dagen zie ik alleen nog maar vroeg in de ochtend de vaste kleine groepjes mensen in het water duiken die ik ook in de wintermaanden zag. Een paar van hen ken ik uit de buurt. Ik weet dat ze als zelfstandige of als adviseur hun eigen tijd kunnen indelen, of al met pensioen zijn. Ze hebben de luxe om in rust van het water te genieten, waarbij de achterliggende reden om ook in de winter erin te springen wel of niet iets te maken kan hebben met de gezondheidsclaims van de IJsman, Wim Hof.
Ruim een kwart van de kinderen met een migratieachtergrond heeft helemaal geen zwemdiploma
Het contrast tussen de twee vormen van recreatie roept bij mij de vraag op wat de prijs is van fijn recreëren op het water, wat dat dan ook mag zijn. Wie kan zich dat veroorloven?
Het is niet vanuit arrogantie dat ik niet in het water van de haven voor mijn huis spring; ik ben een slechte zwemmer. Ik heb alleen mijn A-diploma en heb dit met moeite behaald. Voor mij waren de dagen die ik als puber in het zwembad doorbracht met vrienden cruciaal. Daar maakte ik ongemerkt meters in het water, wat mijn zwemvaardigheid ten goede kwam. Er was een buitenbad, een ligweide, een glijbaan en een duikplank voor de waaghalzen. Families waren er een hele dag; koelboxen en parasols gingen mee.
Dat soort baden bestaan steeds vaker niet meer. Als een buitenbad aan vervanging of groot onderhoud toe is, wordt er vaak gekozen voor een binnenbad, met de focus op zwemmen als sport, vaak in combinatie met zwemles, of er komt helemaal geen zwembad meer terug. Te duur, is het vaak gehoorde argument van gemeenten. Zo berekende de gemeente Hoogeveen onlangs nog dat het tonnen per jaar kost aan onderhoud en vele miljoenen om een nieuw zwembad te bouwen. En in de regio kan men al zwemmen, bijvoorbeeld in buitenwater.
Ik kan niet zwemmen in al het buitenwater. De diepte van het water moet voorspelbaar zijn, ik moet mijn voeten op elk gewenst moment stevig op de grond kunnen zetten en ik moet de stroming aankunnen.
Geboren en getogen in Vlissingen heb ik het stukje Noordzee daar goed leren kennen. Als er een containerschip voorbij komt, dan weet je dat je moet oppassen, want het water gaat zich roeren. De golven worden hoger en de zuigende kracht van het terugtrekkende water neemt enorm toe.
Nederland kent steeds meer nieuwkomers die niet vertrouwd zijn met ons waterlandschap. In 2024 verdronken 146 mensen, het hoogste aantal in bijna dertig jaar. Voor kinderen die buiten Europa zijn geboren is het verdrinkingsrisico elf keer hoger dan bij hier geboren kinderen, bij tieners zelfs zestien keer.
Mijn puberdochter heeft haar ABC, zoals dat nu in Nederland voor wie het zich kan veroorloven de norm is, met of zonder gemeentelijke bijdrage. Maar ruim een kwart van de kinderen met een migratieachtergrond heeft helemaal geen zwemdiploma, tegenover vijf procent van de kinderen zonder migratieachtergrond.
Met deze cijfers in gedachten kijk ik toch met andere ogen naar de ontwikkeling waarbij recreatiebaden vervangen worden door sportbaden of zelfs door buitenwater. Volgens mij is een recreatiebad juist heel goedkoop. Wel 146 keer goedkoper dan alle andere alternatieven.
Onze site gebruikt cookies en vergelijkbare technologieën onder andere om u een optimale gebruikerservaring te bieden. Ook kunnen we hierdoor het gedrag van bezoekers vastleggen en analyseren en daardoor onze website verbeteren.
Deze website gebruikt cookies om uw gebruikservaring op deze website te verbeteren. Van deze cookies worden cookies aangemerkt als "Noodzakelijk" in uw browser bewaard, deze cookies zijn essentieel voor het functioneren van de website. Bijvoorbeeld het opslaan van uw keuze of u wel of geen cookies wilt hebben. Wij maken ook gebruik van cookies van derde partijen die ons helpen met het analyseren en begrijpen van de gebruik van deze website door u. Deze cookies worden alleen gebruikt als u daar toestemming toe geeft. U heeft ook de mogelijkheid om uzelf uit te sluiten voor deze cookies. Dit zal echter effect hebben op uw gebruikerservaring.
Noodzakelijke cookies zijn absoluut nodig voor het functioneren van de website. De cookies in deze categorie zorgen alleen voor de veiligheid en het functioneren van deze website . Deze cookies bewaren geen persoonlijke gegevens
Deze cookies zijn niet strict noodzakelijk, maar ze helpen de Kanttekening een beter beeld te krijgen van de gebruikers die langskomen en ons aan te passen aan de behoeftes van onze lezers. Hiervoor gebruiken wij tracking cookies. Bij het embedden van elementen vanuit andere websites zullen er door deze sites ook cookies worden gebruikt.
