15.1 C
Amsterdam
Home Blog Pagina 2

Turkije boos op EU over toetreding: ‘Waar wachten jullie nog op?’

de Kanttekening
-
0
Turkije boos op EU over toetreding: ‘Waar wachten jullie nog op?’

De Turkse minister van Buitenlandse Zaken, Hakan Fidan, is de Europese vertraging van de toetredingsonderhandelingen en de vernieuwing van de douane-unie meer dan zat.

Hij vindt dat de strategische en economische waarde van Turkije voor de EU eindelijk moet worden ingezien. Over de belabberde staat van de mensenrechten wordt aan beide kanten weinig woorden meer vuil gemaakt. Dat meldt de nieuwssite Turkish Minute.

Tijdens een persconferentie met zijn Oostenrijkse ambtgenoot, minister Beate Meinl-Reisinger, in Wenen haalde Fidan hard uit naar de EU. ‘In de context van de oorlog in
Oekraïne, instabiliteit in het Midden-Oosten, spanningen rond de Straat van Hormuz en de
veiligheid in de Balkan zijn Europa en Turkije genoodzaakt om economisch en militair meer
naar elkaar toe te trekken’, zei hij.

‘Als we kijken naar de rol van Turkije in de oorlog tussen Rusland en Oekraïne, waar
wacht de Europese Unie dan nog op?’ zei Fidan. Hierbij verwijst hij naar de rol van Turkije als bemiddelaar. Zo heeft het aan het begin van de oorlog bijvoorbeeld een belangrijke rol gespeeld in het maken van een deal over de export van graan over de Zwarte Zee.

‘Gezien de zeer grote geostrategische, geopolitieke en geo-economische voordelen die Turkije kan bieden, is de vraag waarom dit lidmaatschapsproces niet plaatsvindt, aldus Fidan.

Turkije is de langst wachtende kandidaat-lidstaat van de EU. Al in 2005 begonnen de
onderhandelingen. Meer dan twintig jaar later is er eerder sprake van verwijdering dan van
toenadering. In Griekenland zijn hekken geplaatst om de migratiestroom vanuit Turkije in te dammen en er zijn spanningen over de territoriale wateren bij de Egeïsche zee, maar ook rond het eiland Cyprus.

In twintig jaar tijd is Turkije in democratisch opzicht achteruitgegaan. In Turkije worden pro-Koerdische activisten, gülenisten en seculieren dagelijks onderdrukt.

De EU heeft ondanks deze toenemende repressie het associatieverdrag met Turkije nooit opgeschort. Hoewel mensenrechten altijd een belangrijke voorwaarde waren voor de EU, maakt het de laatste jaren op dit gebied ook geen beste indruk. Palestina-activisten kunnen, voornamelijk in Duitsland, harde klappen van de politie krijgen. De Armeense journalist Kayko Bagdat zei vorige week nog dat de Duitse politie harder slaat dan de Turkse politie.

Trump graaft het ene graf na het andere

Roel van Duijn
-
0
Trump graaft het ene graf na het andere

Een aanslag, of misschien toch een operatie onder valse vlag? Dit was mijn eerste gedachte toen ik hoorde over de schutter die het gemunt had op Trump en zijn ministers. Dit dacht ik omdat Donald voortdurend op zoek is  naar nieuwe publicitaire drama’s die de aandacht verplaatsen.

Als een schim vlucht hij naar voren. Na zijn mislukte aanval op Groenland achtte hij het nodig de aandacht af te leiden door een oorlogje in Venezuela. Deze oorlog werd echter overschaduwd door zijn rampzalige tarievenoffensief, waarvan het Hooggerechtshof zei: ‘Het is illegaal meneer D.J. Trump.’

Een stortvloed aan Amerikaanse bedrijven vecht de staat nu aan om betaalde tariefgelden terug te vorderen. Wat door hem is aangekondigd als een ‘bevrijding’, heeft de Amerikaanse economie en hemzelf klemgezet.

Ondertussen laaide de storm over het Epstein-dossier op. Die waren eerst door Trump beloofd, vervolgens verboden en tenslotte ’toch vrijgegeven’ maar nog altijd versluierd. Een deel van zijn eigen MAGA-aanhang vloog hem naar de strot. Hoe kon hij de aandacht afwenden? In wanhoop bombardeerde hij Iran, in de verwachting dat een echte oorlog de aandacht zou afleiden van het Epstein-dossier en de bezopen tarievenpolitiek. De eerste dagen leek dat te lukken, zijn bommen en schandaaldreigementen beheersten het nieuws. Maar toen Iran zich door de afsluiting van de Straat van Hormuz overeind hield en de benzineprijzen vleugels kregen, pakten de onweerswolken boven Donald zich samen.

De Paus

Wat te doen? Hupsakee, de Europeanen zijn lafaards en verraders. Maar jammer, de losers reageerden amper. Voorwaarts dan maar weer, een aanval op die smerige Paus. Die paus is een slappeling, zonder een greintje verstand van buitenlandpolitiek. Hup, afbeelding met zichzelf als Jezus op Truth Social. Ja, raak. Luid spektakel! De media zwegen een paar dagen over Epstein of de tarieven.

‘Voorwaarts dan maar weer, een aanval op die smerige Paus’

En toch. De wereld vraagt zich onbeleefd af of hij nog in staat zal zijn een wereldwijde economische crisis te voorkomen als de Straat van Hormuz gesloten blijft, of zelfs de Rode Zee ook wordt afgesloten, door de pro-Iraanse Houthi’s. Hoe kan Trump nog uit deze zelf aangerichte ravage komen?

De ene oorlog verlengt de andere 

De Amerikaanse oorlog tegen Iran heeft gevolgen voor die andere oorlog, in Oekraïne. Onmiddellijk werd duidelijk dat hogere olieprijzen in combinatie met de afschaffing van sancties op Russische olie een droomgeschenk waren voor Poetin. Dat is precies wat Trump met de door zijn oorlog uitgelokte afsluiting van de Straat van Hormuz heeft bereikt. De naar lucht happende economie van Rusland zou weer op adem komen als Oekraïne de oliehavens van Rusland niet in de fik had gestoken.

Een tweede geschenk van Trump aan zijn oude vriend in zijn Russische bunker is dat Trump in zijn oorlog zoveel wapens verspilt dat er voor Oekraïne niets meer overblijft. De Europese landen die in de V.S. wapens voor Oekraïne hebben besteld en betalen, krijgen te horen dat die even niet geleverd kunnen worden. Poetin kan het nu langer volhouden. Donalds oorlog verlengt Vladimirs oorlog en Europa lijdt eronder.

Trump redt Poetin

Er zou nu een patstelling zijn aan het Oekraïense front. De Russen komen niet door de Oekraïense killzones en drones, de Oekraïners kunnen moeilijk doorbreken omdat zij niet genoeg soldaten hebben. Maar als Trump zijn oorlog in Iran niet begonnen was, zou inmiddels de Russische economie verder gekraakt zijn, zouden de Oekraïners over betere luchtverdediging beschikken en de overhand hebben gehad. Dit zou voor de positie van Poetin in Rusland grote gevolgen hebben gehad. Zo populair is bunkeropa Poetin niet meer.

Het effect van Trumps idiote vlucht naar het Midden-Oosten is dat hij Poetin redt. Edelmoedig van Trump, want zelf zinkt hij door zijn krijgshaftigheid alleen maar dieper in de put.

Met elk nieuw circusnummer graaft Trump een nieuw graf voor zichzelf. Als hij daar in dreigt te vallen, slaat hij op de vlucht door een nieuw graf te graven. Eerst werd dit het Epstein-Iran-graf, inmiddels het Epstein-Iran-Paus-graf. Een kleine zestig miljoen Amerikaanse katholieken zijn boos over de blasfemische nep-Jezus. Het is nog een half jaar tot de midtermverkiezingen. Of zal Trump toch nog een truc vinden om de midterm-verkiezingen uit te stellen? Bijvoorbeeld een serie aanslagen op zijn persoon?

Burgemeester Halsema roept op tot excuses aan Molukkers

de Kanttekening
-
0
Burgemeester Halsema roept op tot excuses aan Molukkers

De Amsterdamse burgemeester Femke Halsema mengt zich in de gevoelige discussie over excuses aan de Molukse KNIL-militairen en hun families. Zij wil dat de regering expliciet excuses maakt aan de Molukkers.

Zo meldt de NOS. Vier jaar na ‘de komma’ van Mark Rutte, die destijds namens de regering excuses maakte voor het slavernijverleden, richt de burgemeester van Amsterdam de aandacht op een ander deel van het koloniale verleden dat nog steeds veel emoties oproept.

Dat doet zij door expliciet te wijzen op de Molukkers die zich in Nederlands-Indië bij het koloniale leger hadden gevoegd. Zij vochten zij aan zij met de Nederlanders tegen de Indonesische onafhankelijkheidsstrijders (1946-1949). De nederlaag die ze leden maakte hun situatie in Indonesië onhoudbaar, wat voor hen het begin was van een pijnlijke ‘repatriatie’ naar het moederland Nederland, waar zij nog nooit waren geweest.

Nederland nam hen mee met het idee dat ze maar ‘een paar maanden’ zouden blijven, totdat ook onafhankelijkheid voor de Molukken was gerealiseerd. De Indonesische nationalisten wilden daar echter niets van weten.

Sindsdien maken Molukse Nederlanders, of ze dat nou willen of niet, deel uit van de Nederlandse samenleving. Halsema wil dat er nu eindelijk excuses komen voor het lot van de Molukkers die tussen twee vuren belandden. ‘Nederland blijft voor veel Molukkers een ongewenste halte op weg naar huis. Of het nu in de woonoorden is of later in de Molukse wijk: altijd staat er een reiskist klaar voor de terugreis’, aldus de burgemeester.

Trump wil Afghaanse vluchtelingen naar Congo sturen

de Kanttekening
-
0
Trump wil Afghaanse vluchtelingen naar Congo sturen

Afghaanse vluchtelingen die westerse troepen bijstonden in de oorlog tegen de Taliban worden niet alleen door Nederland teruggestuurd. Ook de VS willen ze geen veilig onderkomen bieden. De regering Trump kijkt naar de Democratische Republiek Congo als alternatieve bestemming.

Dit meldt Volkskrant. Het gaat om 11.00 Afghaanse vluchtelingen, waaronder 700 vrouwen en kinderen die momenteel vastzitten op een Amerikaanse basis in Qatar. Hier werden ze naartoe gebracht toen de Amerikanen zich in 2021 terugtrokken uit Afghanistan. De bedoeling was dat ze na 21 dagen verder konden reizen naar de VS, maar dit is tot op heden niet gebeurd.

De huidige Amerikaanse regering ziet het namelijk niet zitten om de Afghanen, waarvan veel samen hebben gewerkt met Amerikaanse strijdkrachten, naar de VS te halen. In plaats daarvan willen de VS ze óf terugsturen naar Afghanistan, óf hervestigen in de Democratische Republiek Congo, zo blijkt uit berichtgeving van Reuters.

De VS stuurden al eerder deze maand vijftien Zuid-Amerikanen naar de Democratische Republiek Congo, waarmee het blijkbaar een overeenkomst heeft. Hervestiging in een derde land wordt door steeds meer staten beschouwd als een optie om migratie te beteugelen. In ruil voor financiële middelen vangt dit land een afspraken aantal vluchtelingen op. Ook Nederland heeft eerder gekeken naar mogelijke hervestiging in Uganda.

Een punt van kritiek is dat de omstandigheden in veel van deze derde landen verre van ideaal zijn. Nederland zette het Uganda-plan daarom in de ijskast. De regering Trump lijkt zich hier geen zorgen over te maken. Hoewel de Democratische Republiek Congo verwikkeld is in een gewapende strijd en een eigen vluchtelingencrisis op gang heeft gebracht, vinden de VS het een prima bestemming voor de Afghaanse vluchtelingen.

Brief van een Libanees aan zijn Duitse vriend: ‘Wij zien het anders’

Rani al Raji
-
0
Brief van een Libanees aan zijn Duitse vriend: ‘Wij zien het anders’

De Libanese architect en bareigenaar Rani al Rajji schreef onlangs een dringende oproep aan de wereld om niet langer zwijgend toe te kijken hoe Libanon bloedt. Dit keer richt hij zich tot een goede vriend in Duitsland, omdat juist daar het standpunt over Israël onder druk staat. ‘Macht moet worden bevraagd’, wil hij hem doen herinneren.

Ik had het gevoel dat ons gesprek gisteren abrupt werd onderbroken en heb er veel over nagedacht. Je had het over een gebrek aan zelfkritiek in mijn recente artikel op De Kanttekening.

Terecht. Maar dat stuk schreef ik op 8 april, enkele uren nadat Israëlische troepen in tien minuten tijd meer dan 150 locaties in Libanon hadden gebombardeerd. Ik schreef niet vanuit een collegezaal, maar vanuit een oorlogsgebied.

In dit stuk vroeg ik me af hoe het Westen toe kan kijken terwijl Libanon bloedt, en dit ‘ingewikkeld’ noemt. Ik schreef over een ‘diplomatie van lafaards’. Je wees me op 7 oktober. Weer terecht, maar ik noemde het niet in mijn stuk, omdat dit over iets anders ging, namelijk de specifieke stilte van regeringen die moreel leiderschap claimen terwijl ze de dader in bescherming nemen. Onrecht aanschouwen zonder het te benoemen is geen neutraliteit; het is medeplichtigheid met een neutraal gezicht.

Je zei dat je het zat was verantwoordelijk gehouden te worden. Maar verantwoordelijkheid is geen kwestie van intentie; het is een consequentie. Het Westen heeft de omstandigheden in onze wereld gevormd door grenzen te trekken waar wij niet aanwezig waren. De architect die een structureel ondeugdelijk gebouw ontwerpt, is verantwoordelijk voor de instorting, zelfs als hij er niet bij was toen het viel.

Toen ik schreef dat ‘de geschiedenis niet zal vragen of het Westen zich bewust was’, maar ‘wat het met dit bewustzijn heeft gedaan’, doelde ik op deze structurele verantwoordelijkheid.

De Duitse les

Vanuit een Duitser is de suggestie dat ik ‘te veel in het verleden verankerd ben’ merkwaardig. Duitsland is het bewijs dat het verleden benoemd en geïnstitutionaliseerd moet worden, anders keert het terug in vormen die veel erger zijn dan de herinnering. Jouw land werd juist een democratie door te weigeren het verleden te vergeten.

Toch zie ik een verschuiving in dit denken. Neem Jürgen Habermas, die kritiek op Israël onverdraaglijk vindt maar geen woorden wijt aan de bezetting van de Palestijnse gebieden. Wanneer het verwerken van historische schaamte (Duitsland, red.) loyaliteit aan een staat (Israël, red.) vereist, en deze loyaliteit boven de waarde komt te staan die schaamte had moeten bijbrengen, dan is dat geen ethiek maar een reflex.

‘Ik weiger een veroordeling uit te spreken die primair tot doel heeft mijn lijden te laten erkennen’

Laat ik nu eerlijk zijn over mijn eigen kant van het verhaal. Libanon is een catastrofaal mislukte staat en dat hebben we onszelf aangedaan. Onze politieke klasse is een kartel van sektarische krijgsheren die het land generaties lang hebben geplunderd. We hebben toegestaan ​​dat een gewapende militie een staat binnen een staat werd, waardoor Libanon werd meegesleurd in een conflict dat de staat nooit heeft gewild. Onze banken hebben het spaargeld van een hele generatie gestolen.

Ikzelf ben opgeleid in het Westen, seculier en Libanees. Ik sta intellectueel dichter bij jullie dan bij de politieke islam, want die visie op de samenleving is voor mij onverenigbaar met de vrijheden waarin ik geloof. Ik keur de methoden van Hamas niet goed. Maar ik weiger een veroordeling uit te spreken die primair tot doel heeft mijn lijden te laten erkennen. Zo’n veroordeling is geen morele eis, maar een tolpoort.

Solidariteit met Israël

Evengoed moeten we ons afvragen hoe we de Europese solidariteit met Israël moeten begrijpen. Rechtse politici in Europa hebben zich herpositioneerd, als de ‘verdediger van Israël’. Maar in feite is dit opportunisme, verkleed als solidariteit. Rechtse politici hebben ontdekt dat het bestrijden van de islam in dit decennium electoraal gezien handiger is.

Een protagonist kan niet tegelijkertijd ook scheidsrechter zijn. Een staat die één partij financiert en beschermt, kan zich niet positioneren als de stem van de rede. Echte vrede vereist een ultimatum met tanden – geen gefluister met voetnoten, zoals ik beschreef in mijn vorige stuk. Het vereist de moed om te zeggen: dit stopt nu, anders sta je er alleen voor.

Wij zien het anders. Ik ben blij dat we het nog steeds kunnen zien. Ik ben blij dat we het nog steeds kunnen zeggen.

Satellietfoto’s tonen Azerbeidzjaanse ontkerkelijking in Nagorno-Karabakh

de Kanttekening
-
0
Satellietfoto’s tonen Azerbeidzjaanse ontkerkelijking in Nagorno-Karabakh

Azerbeidzjan vernietigt structureel Armeense kerken in de recent veroverde Armeense enclave Nagorno-Karabakh. Dit blijkt uit nieuwe satellietfoto’s, zo schrijft de Arabische nieuwssite Middle East Eye.

Toen de grotendeels door Armeniërs bewoonde enclave in 2023 door Azerbaijan werd ingenomen, werden al veel eeuwenoude kerken ontheiligd en verwoest.

Nu blijkt uit satellietfoto’s dat Azerbeidzjan niet is gestopt met deze vernielingen. Zo zijn de Kathedraal van de Heilige Godsmoeder (uit 2019) en de Sint Jakobskerk in Khankendi, door Armeniërs Stepanakert genoemd, gesloopt.

Armeense kerkbestuurders uit Etchmiadzin in Armenië beschuldigden Azerbeidzjan vorige
maand al van het doelbewust aanvallen van christelijke heiligdommen, om de Armeense
aanwezigheid in de regio uit te wissen.

Tot 2023 woonden er ongeveer 100.000 Armeniërs in Nagorno-Karabakh, dat officieel
Azerbeidzjaans grondgebied was. Na meerdere bloedige conflicten met Azerbeidzjan
werden zij gedwongen te vertrekken.

Deze etnische zuivering lijkt nu te worden voltooid met de ontkerkelijking van Nagorno-Karabakh. Het vermoeden onder Armeniërs is dat deze kerken later zullen worden vervangen met moskeeën, zoals dat bijvoorbeeld gebeurde tijdens de Armeense genocide in Turkije.

Nagorno-Karabakh was tot 2023 een overwegend Armeense enclave. Het werd bestuurd
door de zelfverklaarde Republiek Artsakh na het einde van de eerste Nagorno-Karabakh-
oorlog. In 2023 vielen Azerbeidzjaanse troepen de enclave binnen en namen deze in.

Turks-Cypriotische premier wil geen Franse militairen op eiland

de Kanttekening
-
0
Turks-Cypriotische premier wil geen Franse militairen op eiland

De Turks-Cypriotische premier Ünal Üstel is niet te spreken over Franse plannen om legereenheden in te zetten om Cyprus te verdedigen. Hij vindt dit extreem gevaarlijk en provocatie.

Zo meldt de nieuwssite Turkish Minute. Het eiland is sinds de Turkse invasie in 1974 verdeeld in een Turks en een Grieks deel. Het Griekse deel is internationaal erkend, terwijl het Turkse noorden alleen wordt erkend door Turkije, dat bovendien ook troepen heeft gestationeerd op het eiland.

Naar aanleiding van de Israëlisch-Amerikaanse agressieoorlog tegen Iran, werd Cyprus het
doelwit van Iraanse raketten. Engeland heeft op het eiland militaire bases die Amerika heeft gebruikt in de aanvallen tegen Iran. Europese landen, waaronder Nederland, stuurden vervolgens een fregat om het eiland te verdedigen.

Dat zorgde in Turks-Cyprus en Turkije al voor de nodige spanning, maar Franse plannen om
daadwerkelijk troepen naar het eiland te sturen wekken nog meer argwaan onder de Turken, ook als deze troepen om humanitaire redenen aanwezig zijn. Volgens de Turks-Cypriotische premier moet militaire samenwerking op het eiland uit veiligheidsoverwegingen plaatsvinden met de goedkeuring van Turkse Cyprioten.

Turkije maakt zich al langer zorgen over de militaire samenwerking tussen Cyprus,
Griekenland en Israël. Turkije hoopt met Egypte en Libië een islamitisch front te vormen tegen deze samenwerking.

Moeten slachtoffers van nu ook een plek krijgen bij de herdenking op de Dam?

Mariska Jansen
-
0
Moeten slachtoffers van nu ook een plek krijgen bij de herdenking op de Dam?

Op 4 mei herdenken we de slachtoffers van de Tweede Wereldoorlog. Maar gebeurtenissen uit deze oorlog verdwijnen onvermijdelijk naar de achtergrond, terwijl nieuwe oorlogen de aandacht vragen. Wat betekent dit voor de dodenherdenking?

Rabbijn Lody van de Kamp (77) herinnert zich de beladen avonden van 4 mei uit zijn jeugd nog goed. Al even voor achten kwamen auto’s tot stilstand en verstomde het geluid op straten en pleinen. Om acht uur was het oorverdovend stil.

De eerste vrouw van zijn vader en hun twee zoontjes, zijn halfbroertjes, werden vermoord in Auschwitz. Ook zijn grootouders en veel andere familieleden kwamen om.

‘Mijn ouders stonden om acht uur voor het raam van ons huis in Enschede en staarden naar buiten. Mijn zus en ik zaten op de bank en hoorden hen snikken’, vertelt Van de Kamp. Toen hij ouder werd, liep hij mee in de stille tocht naar het oorlogsmonument.

In zijn jeugd was er relatief weinig aandacht voor de Joodse slachtoffers. Die eerste jaren na de oorlog lag de nadruk bij de nationale herdenking vooral op verzetsstrijders en militairen. Pas vanaf de jaren zestig werd de plechtigheid breder en kwam er meer aandacht voor de slachtoffers van de Holocaust. Nog later werden op de Dam ook de Nederlandse militairen herdacht die na de oorlog zijn omgekomen in vredesmissies.

Tegelijkertijd klinkt steeds vaker de roep om de herdenking uit te breiden naar slachtoffers van andere oorlogen. Dat speelde al tijdens de Joegoslaviëoorlog, en sinds de genocide in Gaza en de oorlog in Oekraïne is de discussie opnieuw actueel. Moeten slachtoffers van nu ook een plek krijgen bij de ceremonie op de Dam?

Van de Kamp vindt van wel en schreef er recentelijk in de Kanttekening een column over. ‘Er is zoveel leed in de wereld, mensen willen daar bij stilstaan’, licht hij telefonisch toe. ‘Na tachtig jaar is het onvermijdelijk dat de gebeurtenissen uit de Tweede Wereldoorlog langzaam naar de achtergrond verdwijnen. Dat is nu eenmaal het lot van de geschiedenis.’

Daphne Meijer (64), bestuurslid van Een Ander Joods Geluid, een stichting die kritisch is op het Israëlische regeringsbeleid, is terughoudend als het gaat om het uitbreiden van de nationale herdenking. Ze vindt het verstandiger om daar nog even mee te wachten ‘De polarisatie is nu te groot; voor je het weet zit iedereen weer in de loopgraven.’

Ze vertelt dat het Nationaal Comité 4 en 5 mei, dat de herdenking op de Dam organiseert, enkele jaren geleden liet onderzoeken of ook andere groepen slachtoffers een plek zouden moeten krijgen. ‘Daaruit kwam eigenlijk een middenweg: voorlopig houden we het zoals het is, maar er komt wel meer ruimte voor lokale initiatieven.’ Zo ontstond bijvoorbeeld ‘Theater Na de Dam’: voorstellingen over de Tweede Wereldoorlog die na de officiële herdenking in het hele land worden opgevoerd, waarin ook ruimte voor verdieping is.

Volgens Meijer leidt het heropenen van de discussie over wie wel en niet op de Dam en de Waalsdorpervlakte herdacht mag worden vooral tot oplopende spanningen. ‘Ik ben bang dat mensen dan afhaken en dat 4 mei zijn betekenis verliest, terwijl het juist iets is wat ons nog verbindt.’

‘Het staat iedereen vrij om tijdens die twee minuten stilte aan iets anders te denken’

Er is op 4 mei genoeg ruimte voor persoonlijke invulling, vindt ze. ‘Het staat iedereen vrij om tijdens die twee minuten stilte aan iets anders te denken. Je hoeft je niet per se te laten leiden door wat officieel zou moeten.’ Zelf gaat ze naar een kleine, lokale herdenking bij haar om de hoek, in de Amsterdamse Indische Buurt georganiseerd door buurtbewoners. ‘Heel klein, een beetje knullig, maar juist daarom zo ontroerend.’

Daarnaast ziet ze ruimte voor eigen initiatieven. ‘Je kunt zelf een herdenking organiseren, bijvoorbeeld rond Gaza of Libanon, daar ben ik ook voor. Hoe meer variatie, hoe beter. Dan kun je herdenken wie jij belangrijk vindt, zolang je elkaar maar niet in de weg zit.’

Een voorbeeld van zo’n plechtigheid is de alternatieve dodenherdenking in Den Haag, die dit jaar voor de tweede keer wordt georganiseerd. Vorig jaar trok de herdenking duizenden belangstellenden.

De organisatoren zijn oud-diplomaten en ambtenaren van Haagse ministeries. Sommigen kennen elkaar van een wekelijkse sit-in bij het ministerie van Buitenlandse Zaken, uit protest tegen het Nederlandse beleid rond Gaza. Ze hebben voor hun activiteiten de stichting Comité van Waakzaamheid Nu opgericht, geïnspireerd op het Comité van Waakzaamheid, een groep Nederlandse schrijvers en denkers uit de jaren dertig die zich verzetten tegen de opkomst van het fascisme en nationaalsocialisme in Europa.

‘We willen stilstaan bij wat nu gaande is’, zegt woordvoerder Angélique Eijpe (54) over de aanstaande herdenking op het Lange Voorhout. ‘Het internationaal recht wordt steeds vaker genegeerd en er wordt meer gesproken over het inperken van grondrechten. We willen een tegengeluid laten horen en mensen samenbrengen die die zorgen delen.’

Het Nationaal Comité 4 en 5 mei heeft een specifiek mandaat: de Tweede Wereldoorlog en een aantal latere conflicten waar Nederland bij betrokken was, zoals vredesmissies’, vertelt Eijpe (54). ‘Wij zeggen: geef ook ruimte aan andere slachtoffers van oorlog, vervolging en genocide, zoals uit Gaza, of Iran en Libanon.’

‘Op de Dam staan regeringsvertegenwoordigers die begrip hebben uitgesproken voor de militaire agressieoorlog van Trump tegen Iran en nog steeds geen maatregelen nemen tegen Israël. Dat is voor ons moeilijk te rijmen met ‘Nooit meer’. Wij zeggen: ‘Nooit meer’ is nu, trek die les door naar vandaag.’

De alternatieve herdenking heeft een andere opzet dan de nationale herdenking op de Dam. De officiële herdenking is plechtig met kransleggingen en de aanwezigheid van het staatshoofd. ‘Wij willen juist een herdenking waarin gedeelde rouw en emotie centraal staan.’

‘Vorig jaar werd onze herdenking al snel als polariserend neergezet’, zegt Eijpe. ‘Ook vanuit de politiek. Terwijl ons doel juist het tegenovergestelde was. In de media leek het soms alsof het een herdenking tegen Joden was. Daarom zijn we het gesprek aangegaan met het comité om die spanning eruit te halen. Binnenkort spreek ik met iemand uit de Joodse gemeenschap met wie we eerder tegenover elkaar zijn gezet. We proberen juist bruggen te bouwen, want onenigheid is het laatste wat we willen.’

Van de Kamp begrijpt de behoefte aan een alternatieve herdenking, maar vindt het jammer dat het zo loopt. De nationale herdenking op de Dam is volgens hem juist belangrijk omdat die zo zichtbaar en groot is. Al gaat hij er zelf niet naartoe.

Hij kiest meestal voor een kleinschalige plechtigheid, bijvoorbeeld in het Amsterdamse Amstelpark, bij een plek waar in de oorlog gijzelaars zijn gefusilleerd. Dit jaar gaat hij samen met jongerenwerker Saïd Bensellam, met wie hij zich al jaren inzet tegen polarisatie, naar een herdenking in de wijk Bos en Lommer. Daar zullen ze kort iets zeggen over het omgaan met verschillende opvattingen. Ook het heden komt dan aan bod. ‘Herdenken is niet alleen stilstaan bij het verleden, je trekt dan geen conclusies naar het nu.’

Hoe een Joods jongetje in Palestina terecht kwam

Anne-Rose Hermer
-
0
Hoe een Joods jongetje in Palestina terecht kwam

In 1943 reist een groep van ongeveer 870 Joodse weeskinderen via een levensgevaarlijke omweg van de Sovjet-Unie naar het toenmalige Palestina. Over één van hen, de Poolse Joseph Rosenbaum, schreef Nicolette Knobbe het boek De vlucht van David Brenner.

In het boek heet Joseph namelijk David Brenner. Het verhaal is mooi geschreven en voert je mee naar de tijd van toen, maar het bevat ook passages waarvan de rillingen over je rug lopen. Het is het eerste Nederlandstalige boek over dit onderbelicht stukje geschiedenis.

Geen reis, maar een vlucht

Hoewel David Brenner een hele lange reis heeft gemaakt, heeft Knobbe bewust voor het woord ‘vlucht’ gekozen. ‘Vluchtelingen van deze tijd gebruiken dat ook. Ze hebben geen reis achter de rug, maar een vlucht. David maakte heel veel mee in zijn jonge leven en moest heel vroeg volwassen worden. Om het verhaal geloofwaardig te maken, heb ik hem een paar jaar ouder gemaakt. In het verhaal is hij van 1928 in plaats van 1931.’

In een oorlog hangt veel af van de keuzes die je maakt, wat ook dit verhaal ondubbelzinnig laat zien. David was de middelste van drie kinderen. Zijn zus Rachel was wat ouder, Sara was jonger. Hij woonde met zijn familie in Keulen, waar ze het anno 1938 niet makkelijk hadden als Joods-Pools gezin.

‘De vader van David voelde onraad aankomen en wilde met zijn gezin naar de Verenigde Staten, maar de moeder van David wilde niet mee. Daarom reisde de vader van David alvast vooruit, zijn gezin had moeten volgen. Het lot besliste anders. In oktober 1938 moesten alle Poolse Joden Duitsland verlaten. Rachel, de oudste dochter, is op dat moment bij familie in België en zij vluchtten op tijd naar de VS. David komt echter met zijn moeder en zusje terecht in Polen, waar ze niet erg welkom zijn. Ze gaan bij de grootouders wonen, maar as Polen wordt aangevallen en bezet door de Duitsers moeten ze weer vertrekken.’

Tussen 1939 en 1941 werden ongeveer 1,5 miljoen Poolse mensen weggevoerd naar de Sovjet-Unie

Het is de tweede keer dat David moet vluchten. Samen met zijn moeder, zus en grootouders bereikt hij de Sovjet-Unie. Daar zijn ze onderdeel van een pijnlijk stuk geschiedenis. Tussen 1939 en 1941 werden ongeveer 1,5 miljoen Poolse mensen weggevoerd naar de Sovjet-Unie. Ze waren geen vrije burgers, de meesten van hen belandden in werkkampen, onder andere in Siberië. Bij aanvang van de Tweede Wereldoorlog waren miljoenen mensen naar deze werkkampen gedeporteerd.

Door de mensonterende omstandigheden heeft slechts een derde van alle gevangenen dit overleefd. Alleen al de reis er naartoe was een drama. Ze reisden met treinen waar normaalgesproken vee in werd vervoerd, waar veel te veel mensen op elkaar zaten en waar gemakkelijk besmettelijke ziekten uitbraken. In een scène in het boek moet een kind de trein verlaten omdat ze roodvonk heeft. De moeder weigert om zonder haar kind te vertrekken. Ze worden samen uit de trein gezet. Iedereen wist dat ze door de lage temperaturen zouden doodvriezen, maar niemand durfde iets te zeggen. ‘Mensen moesten overleven. Iemand met een besmettelijke ziekte kon de andere aanwezigen ziek maken, want er was absoluut geen ruimte om zieken te isoleren.’

Siberische werkkampen 

Was het de bedoeling dat mensen deze kampen niet zouden overleven? ‘Nee’, denkt Knobbe. ‘Ze werden echt als werkkampen gezien. Overigens was het heel moeilijk om te achterhalen waar David precies zat. Ik heb zijn hele vlucht in kaart kunnen brengen, maar niet zijn kamp, alleen een indicatie van waar hij zat. Dit stukje geschiedenis is met mist omgeven en je kunt er niet even naartoe reizen, zeker nu niet. Mogelijk schamen de autoriteiten zich voor dit stukje geschiedenis. Toch hadden deze kampen niet hetzelfde doel als de concentratiekampen. Er moest zwaar werk worden verzet in ruil voor te weinig eten. Het moest allemaal op de allergoedkoopste manier. In praktijk was het slavernij. Er moest op het land worden gewerkt, wat zwaar werk was. In combinatie met het schaarse voedsel werd dit veel mensen fataal.’

De moeder van David is in dit kamp overleden. In juni 1941 vielen de Duitsers de Sovjet-Unie binnen. Daardoor veranderde de situatie in de ogen van de Sovjet-reging. Polen en Russen hadden nu een gezamenlijke vijand. Het gevolg was dat alle Polen de werkkampen binnen twee maanden mochten verlaten. Maar waar moesten ze heen?

‘David en Sara gingen met hun oma en een broer van hun opa naar Tasjkent, waar het leven ook zwaar bleek. Ze hoorden dat er in Turkestan, wat zuidelijker lag en dus een beter klimaat had, werk en voedsel waren. Maar daar kwamen ze in verkapte werkkampen terecht, met wederom te weinig eten. Sara kwam er te overlijden. David komt op een moment in een weeshuis terecht. Opzettelijk, want hij heeft gehoord over het leger van generaal Anders, dat uit Poolse soldaten bestond en als eindbestemming had. Er mogen ook kinderen mee. Via dat weeshuis wil hij naar Palestina.’

David maakt niet veel vrienden in het weeshuis omdat hij Joods is. De Poolse kinderen discrimineren hun Joodse leeftijdgenoten openlijk, iets waar niet iedere priester tegen optreedt. Dit doet zijn verlangen naar Palestina groeien. Maar David wilde niet alleen naar Palestina omdat het daar veilig was voor Joden. Hij had nog een motief, hoe tragisch ook. Hij had inmiddels een paar jaar school gemist en wist daardoor niet waar Palestina precies lag. Hij denkt dat Palestina naast Amerika ligt en hij dan vlak bij zijn vader is. David heeft op dat moment vijf familieleden verloren, rampzalige treinreizen meegemaakt en in een Siberisch werkkamp overleefd. Toch is hij nog een beetje kind.

Teheran-kinderen

De treinreis van Turkestan naar Teheran valt mee, de ellende komt pas daarna. De organisatie krijgt géén toestemming om door Irak en Turkije te reizen met de kinderen. Deze kinderen kinderen moeten daarom via het toenmalige Brits-Indië naar Palestina reizen. Hier hebben ze hun naam ‘de Teheran-kinderen’ te danken. Het wordt géén luxe bootreis. De kinderen brengen, net als tijdens een eerdere bootreis, het grootste deel van de tocht in het benauwde ruim door, waar ze dicht op elkaar zitten en alleen een deken hebben om onder te slapen. Niet alle kinderen overleven de reis. Ook hier breken ziekten uit als gevolg van een gebrek aan hygiëne en voedsel.

Tijdens alle routes die David aflegt komen mensen te overlijden

Tijdens alle routes die David aflegt komen mensen te overlijden. Als hij in Palestina arriveert is het 1943. Hij is dan bijna vijf jaar weg uit Duitsland. Al die tijd is hij niet naar school geweest en heeft hij te weinig eten gehad, behalve wanneer hij in het ziekenhuis ligt. In het verhaal is hij op dat moment vijftien, maar in werkelijkheid is hij pas twaalf.

‘Als zijn moeder ervoor had gekozen om met haar man mee te gaan naar New York, dan was het anders gelopen. Dat geldt ook voor Joden die ervoor kozen om niet naar de Sovjet-Unie te gaan, maar terug naar Duitsland. Dat bleek ook niet veilig te zijn. De mensen die ervoor kozen om naar de Sovjet-Unie te gaan hadden geen idee wat hen te wachten stond’, vertelt Knobbe. Begrijpelijk. Het bestaan van de werkkampen en de onmenselijke omstandigheden was bij het grote publiek onbekend, wat eigenlijk nog steeds het geval is.

Onderzoek

Ongeveer tien jaar geleden las Nicolette Knobbe een samenvatting van het boek Die Odyssee der Kinder van Jutta Vogel over de Teheran-kinderen. Ze ging op onderzoek uit en stuitte op een uitspraak van Piotr Cywinsi, directeur van museum en herinneringencentrum Auschwitz-Birkenau: ‘Als er geen overlevenden meer zijn, is het aan ons om zorg te dragen voor hun verhalen.’

Dit was voor haar het laatste zetje om met dit onderwerp aan de gang te gaan. Er kwam veel onderzoek bij kijken. Het onderzoek om dit boek te kunnen schrijven kostte zelfs meer tijd dan het schrijven zelf. ‘Ik heb heel veel foto’s en filmpjes bekeken in zwart-wit, soms zoveel dat ik bijna vergat dat de wereld in kleur is. Het gebeurde dat ik zo onder de indruk was van alles dat ik het even weglegde. Over de omstandigheden in die tijd heb ik veel kunnen achterhalen via het internet.’

Joseph Rosenbaum is maar liefst 92 jaar geworden. Onlangs ontmoette Nicolette Knobbe zijn zoon. De familie is erg blij met het boek en heeft foto’s ter beschikking gesteld.

Het is zeer de moeite waard om te lezen. Het boek bevat dramatische situaties, maar ook tragikomische. Het is een verhaal met tranen én vertedering. Het is goed geschreven én educatief.

De vlucht van David Brenner, Nicolette Knobbe. Uitgever: Just Publishers. 353 blz.

Israël verbiedt prominente Palestijnse imams toegang tot Al-Aqsa moskee

de Kanttekening
-
0
Israël verbiedt prominente Palestijnse imams toegang tot Al-Aqsa moskee

Twee prominente Palestijnse voorgangers kregen maandag van de Israëlische
autoriteiten een verbod opgelegd, waardoor zij een week lang de al-Aqsa moskee in bezet Oost-Jeruzalem niet mogen betreden.

Sheikh Raed Salah en Sheikh Kamal al-Khatib zeiden tegen de Turkse nieuwssite Anadolu dat zij werden verhoord door Israëlische autoriteiten, waarna zij het verbod kregen opgelegd. Volgens Salah is het toetreden tot al-Aqsa een islamitisch recht en hebben zij dus het recht om er te komen. Hij veroordeelde het besluit van Israël als ‘onrechtmatig’
en ‘onrechtvaardig’. Verder noemde de Palestijnse voorganger het verbod ‘een
aanval op ons geloof’ en ‘religieuze vervolging’. Hij benadrukte dat de islamitische
waqf (islamitische instantie) in Jeruzalem exclusief gezag heeft over de moskee.

Al-Khatib zegt bang te zijn dat de Israëlische politie het verbod met een half jaar zal verlengen. Israëlische autoriteiten hebben dit jaar al honderden van dit soort verboden opgelegd aan voorgangers en gelovigen in bezet Oost-Jeruzalem en in Israël zelf. Zo’n verbod begint meestal met een ban van een week, waarna deze kan worden verlengd met zes maanden.

Al-Khatib en Salah waren voorheen leiders van de Islamitische Beweging in Israël. Israël verbood de noordelijke tak van de beweging in November 2015, omdat zij banden zou hebben met Hamas en de Moslimbroederschap. Israël had Salah al eerder een dergelijk verbod opgelegd van vijftien jaar, die in 2022 afliep.

De al-Aqsa moskee is één van de belangrijkste heilige plaatsen voor moslims. De locatie in bezet Oost-Jeruzalem wordt door moslims al-Haram al-Sharif en door Joden de Tempelberg genoemd. Israël bezette Oost-Jeruzalem in 1967 en annexeerde dit gedeelte van de stad in 1980, in strijd met het internationaal recht. De overgrote meerderheid van de internationale gemeenschap beschouwt Oost-Jeruzalem als bezet Palestijns gebied. Palestijnen beogen het als hoofdstad van een toekomstige eigen staat.

Toch gaat Israël door met pogingen om haar controle over Oost-Jeruzalem te vergroten. Dit gebeurt onder meer door het uitbreiden van illegale Israëlische nederzettingen, het innemen van religieuze en historische plaatsen en het creëren van een demografische meerderheid van joden. Dit alles gaat ten koste van de Palestijnen.

Dit gebeurt niet alleen in de bezette Palestijnse gebieden, maar ook in Israël zelf. Zo verbood de extreemrechtse Israëlische minister van Nationale Veiligheid Itamar Ben Gvir eerder de azaan (de gebedsoproep) in Israël. Het verbod voor de Palestijnse voorgangers kan dan ook in dit patroon worden gezien.

123...1.035Pagina 2 van 1.035

Over ons

de Kanttekening is een onafhankelijke en emancipatoire mediaorganisatie. Onze kernwaarden zijn: vrij, moedig en inclusief.

Over menu

© 2017 de Kanttekening B.V. Alle rechten voorbehouden.

Gebruiksvoorwaarden | Privacy statement | Adverteren & contact