‘Naarmate Nederland vandaag steeds méér ontspoort, oordeel ik milder over eventuele misstappen in het verleden – de fameuze ‘burgemeester in oorlogstijd’ – waarover velen geneigd zijn hard te oordelen, ook velen die thans zelf al behoorlijk ontsporen, en dat in toekomstige echte noodsituaties vast nog veel verder zullen doen.’

Ik citeer niet snel uit eigen werk. Nu kan ik het niet nalaten. Bovenstaande woorden sprak ik op 18 december 2024 uit in mijn nadien ook in druk verschenen Bilderdijklezing in de Bavokerk in Haarlem, in de hoogtijdagen van het kabinet-Schoof. Trump was toen al opnieuw tot president gekozen, maar zat nog niet daadwerkelijk in het Witte Huis.

Daarom nog een tweede citaat, uit dezelfde lezing:

‘Ook nu klampen sommigen zich vast aan de hoop dat het met Trump straks wel meevalt. Dat dachten velen bij de nazi’s ook. Mijn (Duitse) grootvader dacht dat overigens niet. Deze wist al in 1933: deze lui zijn tot alles in staat. Nu wil ik niet beweren dat Trump tot álles in staat is. Maar hij is wel tot zeer veel in staat – en in elk geval in staat tot dat wat hij verkondigt na 20 januari te zullen gaan doen. Tenzij anderen dat weten te beletten. En om dát weer te beletten, heeft Trump zich nu veel meer op zijn machtsovername voorbereid dan acht jaar terug. De gematigde anderen van toen zijn er in zijn omgeving niet meer. Die zijn vervangen door absolute loyalisten die niets anders doen dan leugens en complottheorieën verspreiden.’

Terug naar het heden, nog geen anderhalf jaar later. Mark Rutte was ooit als premier nationaal excuses-specialist voor de Nederlandse collaboratie met de Duitse bezetter, voor al die burgemeesters die in oorlogstijd meebogen om – zoals de standaardverdediging luidde – ‘erger te voorkomen’. Nu, als NAVO-baas, heeft hij zich ontpopt als de ultieme meebuiger, die Trump permanent naar de mond praat.

Stilzwijgend wegkijken als Trump Groenland claimt. Zelensky na de beruchte publieke schoffering in het Witte Huis voorhouden dat ‘we respect moeten hebben voor wat Trump tot nu toe heeft gedaan’. Meermalen verkondigen dat Trump oprecht vrede wil. Geen enkele absurde beschuldiging aan het adres van Europa tegenspreken.

Wat zou in dit licht de Rutte van 2016 vinden van de Rutte van 2026?

En het gaat van kwaad tot erger. Na de weinig vredelievende aanval op Iran Trump prijzen en liegen – een ander woord bestaat er niet voor – dat de Europese bondgenoten daarachter staan. En nu, als toppunt van abjecte hielenlikkerij, de hoop uitspreken dat ‘het Amerikaanse volk hem zal steunen, want hij doet dit om de hele wereld veiliger te maken.’

Dat is als in 1941 Hitler prijzen voor de aanval op Rusland. Dat was een nog veel moorddadiger regime dan dat van de ayatollahs, voor alle duidelijkheid – het aantal vermoorde Iraanse burgers dat vader en zoon Khamenei op hun geweten hebben, bedraagt nog geen procent van het aantal door het regime van Stalin vermoorde Russische burgers.

Dat is niet onderkennen dat het grootste gevaar momenteel niet uitgaat van het perfide Teheran, maar van de ‘bevriende’ Trump, die de hele wereld in brand dreigt te steken om zijn narcistische machtswellust te bevredigen, en samen met twee even gewetenloze krachten de internationale rechtsorde en de nationale rechtsstaat wil opblazen.

Dat zijn enerzijds de techno-miljardairs, die met hun groeiende media-almacht de totalitaire dystopie van Orwells 1984 nastreven, die zelfs voor Hitler en Stalin nog onbereikbaar was. En anderzijds de evangelische zionisten van het slag Pete Hegseth, die met onvoorwaardelijke steun aan Israël een bijbels geïnspireerd Armageddon in het Midden-Oosten willen ontketenen, waarvan Netanyahu nu dankbaar gebruikmaakt om na Palestina ook Libanon te vernietigen.

Om die reden moet je zelfs hopen dat de Amerikaans-Israëlische aanval hopeloos vastloopt, omdat bij succes, en zeker bij te makkelijk succes, net als bij Hitlers makkelijke annexatie van Tsjechoslowakije dan de volgende agressiedaad volgt. De Amerikaanse ambassadeur Mike Huckabee heeft al verkondigd dat Israël recht heeft op nog veel meer.

Wat zou in dit licht de Rutte van 2016 vinden van de Rutte van 2026?

Zeker, Europa bevindt zich vanwege Oekraïne in een heel moeilijke situatie. Maar zulke argumenten golden voor het kleine Nederland van vóór en na 10 mei 1940 ook. En de wegens appeasementgedrag veelgesmade oorlogspremier Dirk Jan de Geer heeft in elk geval nooit de Duitsers opgeroepen om Hitlers aanval op Polen te steunen, omdat de Führer dat zou doen om de hele wereld veiliger te maken.

In New York woonde ik een avond bij met de Venezolaanse dissident Jesús Armas, die in het Tsjechisch cultureel centrum, in een zaaltje genoemd naar de voormalige Tsjechische president Václav Havel, die ook ooit dissident was, geïnterviewd werd door een journalist die ooit voor The New York Times had geschreven.

Zoals bekend namen op 3 januari van dit jaar Amerikaanse troepen de Venezolaanse president Nicolás Maduro en zijn vrouw gevangen. Dat was niet volgens het internationaal recht en slechts weinig commentatoren hadden het idee dat het Amerika bij die actie om democratie en mensenrechten ging. Sterker nog, anders dan zijn voorgangers weigert Trump Amerikaanse interventies te verdedigen door zich te beroepen op nobele waarden als democratie en vrijheid. Hij meende dat Amerika recht had op een gehoorzaam Venezuela.

Voor sommige dissidenten was deze, naar Europese maatstaven gemeten, bedenkelijke operatie een zegen. Dankzij de Amerikaanse interventie werd Armas uit de gevangenis bevrijd, waar hij naar eigen zeggen was gemarteld, en nu kon hij in het Tsjechisch cultureel centrum spreken over de hoop dat er een vreedzame transitie zal plaatsvinden in zijn land. Hij noemde overigens naast Amerika nog twee landen expliciet die de Venezolaanse dissidenten steunen: het Verenigd Koninkrijk en Nederland.

Op de vraag of het niet bedenkelijk is dat Maduro en zijn vrouw nu in New York op hun rechtszaak wachten, antwoordde Armas dat het beter was dan niets. Hij leek de handelswijze van het imperium prima te vinden.

Wel gaf hij aan dat met de opvolger van Maduro, Delcy Rodríguez, de democratie in Venezuela natuurlijk nog niet begonnen is. Al lijkt Rodríguez door Amerika voorlopig gedoogd te worden, omdat ze, anders dan haar voorganger, waarschijnlijk bereid is de machtsverhoudingen te erkennen en de hand die haar vrij en in leven laat niet zal bijten.

Om de benzine betaalbaar te houden heeft Amerika sancties opgeschort tegen Iran en Rusland

Het is moeilijk te zeggen hoeveel Venezolanen blij waren met de Amerikaanse interventie, vermoedelijk een substantieel aantal. Dat die aanval niet volgens de internationale regels is verlopen, lijkt voor hen bijzaak. We zullen moeten leven met de gedachte dat ook de voorvechters van vrijheid en democratie de internationale rechtsorde als een ideaal beschouwen waar de reëel bestaande wereld nog niet klaar voor is.

Iran werd die avond slechts even genoemd, in een bijzin.

Komt er regime change in Venezuela? Misschien. Iemand als Armas gaf aan dat hij in het nieuwe Venezuela wel de burgemeester van Caracas wilde worden. Idealisme is natuurlijk ook een vorm van ambitie.

Regime change in Iran? Vermoedelijk niet. Nu ik dit schrijf, 24 maart, lijkt de hoop daarop minimaal. In menig krant is geschreven dat revolutie vanuit de lucht weinig kans van slagen maakt en uit de geschiedenis wisten we al dat bombarderen wel effect heeft, maar niet altijd het beoogde effect.

De olieprijs is enorm gestegen. Maar die zal weer dalen. De benzineprijs is voor de Amerikaan heilig, en niet alleen voor hen. Dus Trump zal op een geschikt moment ‘victorie’ roepen en dan de oorlog afblazen. Hij wil de Amerikanen tevreden houden met betaalbare benzine; dat hebben zijn voorgangers overigens ook altijd gewild. Om de benzine betaalbaar te houden heeft Amerika sancties opgeschort tegen Iran en Rusland. Dus nu kan Iran dankzij Amerika weer geld verdienen om wapens te kopen om onder andere Amerikaanse soldaten mee te vermoorden.

Idealisten vinden het nooit leuk als ik oorlog absurdisme in uitvoering noem, maar iemand moet het doen.

Grote kans dat de oorlog van Israël tegen Hezbollah in Libanon langer doorgaat, sommige Israëliërs dromen van het annexeren van Zuid-Libanon. Ik schreef het al elders: nieuwe wereldorde, nieuwe grenzen. Zie verder: Oekraïne.

Het idee om de Koerden, die zoals bekend in vier landen wonen — Syrië, Turkije, Irak en Iran — Iran te laten bevrijden, is van de tafel. Vermoedelijk beter. Vooral voor de Koerden.

De Iraniërs zelf zijn grotendeels vergeten. Net als de Gazanen overigens. En de Venezolanen eigenlijk ook. Af en toe mag iemand voor veertig man, veelal andere Venezolanen, in een zaaltje in New York komen vertellen hoe de toekomst eruit zou moeten zien.

Zeker, mensenrechten zijn heilig, maar onze mobiliteit (auto, vliegtuig) is net iets heiliger. Ik heb het ook over mezelf. Ik vlieg veel.