17.8 C
Amsterdam
Home Blog Pagina 3

De Nederlandse George Floyd? Zwarte man die stierf door politiegeweld was onschuldig

0

Alfredo Goeloe (51), die afgelopen weekend overleed nadat politieagenten hem hardhandig in bedwang probeerden te houden tijdens een aanhouding, was onschuldig, aldus NRC

De politie bevestigde tegenover de krant dat Goeloe niet rondreed op een gestolen fiets.

Agenten dachten dat Goeloe op een gestolen fatbike reed, nadat zij een melding hadden ontvangen van diefstal van zo’n fiets. Zij hielden Goeloe staande. Toen hij geen identiteitskaart kon laten zien besloten de agenten hem aan te houden. Goeloe verzette zich. Op geverifieerde videobeelden is te zien dat hij zich los probeerde te wurmen, terwijl meerdere agenten hem in bedwang probeerden te houden. 

De man schreeuwde van de pijn en zei dat hij suikerziekte had. Hij raakte onwel. Reanimatie hielp niet meer.

De rijksrecherche is onder leiding van het Openbaar Ministerie een onderzoek gestart naar het incident.

Maandagavond hielden familieleden en buurtbewoners een stille tocht, waarbij zij ook protesteerden tegen het politiegeweld. 

De dood van Goeloe doet denken aan die van de Afro-Amerikaanse George Floyd, zes jaar geleden. Floyd kwam om het leven toen een witte politieagent hem langdurig tegen de grond drukte. Hierdoor kon hij niet ademen.

Russische agressie bereikt grenzen NAVO-landen

0

De buurlanden van Oekraïne hebben de laatste maanden steeds vaker te maken met vermoedelijke Russische en Belarussische aanvallen op hun grondgebied. Daarmee lijkt de oorlog in Oekraïne dichterbij NAVO-grondgebied te komen. 

In de nacht van maandag op dinsdag schoten gevechtsvliegtuigen van de NAVO een drone neer in het luchtruim van Litouwen, zo meldt Deutsche Welle. Volgens Litouwse media zou de drone afkomstig zijn uit Belarus, een bondgenoot van Rusland. 

Deutsche Welle schrijft dat de Baltische staten Estland, Letland en Litouwen al sinds het begin van de Russische invasie van Oekraïne drones signaleren in hun luchtruim. Litouwen grenst zowel aan Belarus als aan de Russische exclave Kaliningrad, het voormalige Oost-Pruisen. 

Maandag schoot een Russisch oorlogsschip twee lichtkogels af richting een helikopter van de Deense luchtmacht, zo bericht EuroNews. Het schip bevond zich in internationale wateren in de Oostzee, vlakbij de Deense kustplaats Gedser. De helikopter, die tijdens een routineoperatie foto’s maakte van het Russische fregat, werd net niet geraakt. 

Eerder deze maand maakte de Deense inlichtingendienst bekend dat Rusland zich voorbereidt op sabotageacties tegen de Deense defensie-industrie. Gewone Denen zouden gerekruteerd worden om foto’s te maken die voor sabotageacties zouden kunnen worden gebruikt. Deze waarschuwing volgde op de verijdelde droneaanval op de luchthaven van Leipzig in Duitsland vorige maand.

Polen is al langer doelwit van rechtstreekse aanvallen. Afgelopen zondag kwam een Russische drone terecht op een locomotief van een Oekraïnse passagierstrein. Het incident vond plaats dicht in de buurt van de grens met Polen, aldus de NOS

November vorig jaar vond een explosie plaats op het spoor in Polen, wat volgens het land een sabotageactie was in opdracht van Rusland. De spoorlijn tussen Polen en Oekraïne is belangrijk voor de toevoer van militaire steun en andere hulp aan Oekraïne. Eind juli stortte bovendien een Russische kruisraket neer in een veld in het oosten van Polen.

Volgens de NOS moeten Poolse gevechtsvliegtuigen en zijn NAVO-bondgenoten ‘meerdere keren per week’ opstijgen vanwege Russische aanvallen op het westen van Oekraïne. Polen bereidt zich voor op mogelijke verdere escalaties en mogelijk een direct gewapend conflict met Rusland.

Omstreden GroenLinks-icoon Tara Singh Varma overleden

0

Tara Singh Varma is gisteren op 78‑jarige leeftijd overleden. De voormalige CPN- en GroenLinks-politica was zeer omstreden. Zo loog ze in 2001 dat ze aan een ongeneeslijke ziekte zou lijden.

Singh Varma begon haar politieke loopbaan in de Amsterdamse gemeenteraad, waar ze tussen 1982 en 1994 actief was voor achtereenvolgens de Communistische Partij Nederland (CPN) en het Links Akkoord, een voorloper van GroenLinks. In 1994 maakte ze de overstap naar de Tweede Kamer, waar ze als eerste vrouw met een migratieachtergrond een zichtbare rol speelde en onderwerp werd van felle controverses.

De linkse politica zette zich in Amsterdam en later in Den Haag in voor vrouwen uit minderheidsgroepen, prostituees en nieuwkomers. Zo was ze betrokken bij talloze maatschappelijke organisaties en stond ze bekend als iemand die zich intensief inzette voor kwetsbare groepen. In de Tweede Kamer werkte ze onder meer aan vrouwenrechten en was ze lid van de parlementaire enquêtecommissie naar de Bijlmerramp, een onderwerp dat haar multiculturele achterban diep raakte.

Vanwege haar werk en haar positie als allochtoon Kamerlid zei Singh Varma regelmatig te zijn bedreigd door rechts‑extremisten. Zo verklaarde ze dat ze op 21 mei 1996 voor haar woning in Amsterdam was gemolesteerd. Voor dat incident is nooit enig bewijs gevonden, maar het droeg bij aan haar gevoel van druk en isolatie. ‘Omdat er nog zo weinig allochtonen in de politiek zaten, stond ik onder een enorme druk. Iedereen keek naar me. Die druk werd me te veel.’

In 2001 kwam Singh Varma landelijk in opspraak toen ze ten onrechte beweerde ongeneeslijk ziek te zijn. Ze verscheen soms in een rolstoel in de Kamer en zei in een interview: ‘Ik ga binnenkort dood, dat is een heel raar gevoel.’ Later dat jaar gaf ze toe dat ze niet lichamelijk ziek was, maar psychische problemen had. Ze sprak van een ‘waanwereld’ waarin ze oprecht dacht ernstig ziek te zijn.

GroenLinks‑fractievoorzitter Paul Rosenmöller reageerde destijds fel en zei zich ‘belazerd’ te voelen. Ook beschuldigingen van financiële malversaties bleven haar achtervolgen, al werd verduistering nooit bewezen.

Partijprominent Femke Halsema reflecteerde later kritisch op de rol van GroenLinks:
‘De angst voor verwijten van racisme, voor het verlies van contact met gemeenschappen die zij vertegenwoordigt, heeft tot vergoelijking en tot het negeren van negatieve signalen geleid.’

Na haar vertrek uit de landelijke politiek werkte Singh Varma onder meer als hoofdredacteur van Volkskrant Suriname, als programmamaker bij Amsterdamse omroepen en later in een Surinaamse broodjeszaak. Ze bleef schrijven voor kleine media en bleef betrokken bij de Surinaamse gemeenschap.

In de documentaire Tara keek ze terug op haar leven en de storm die haar carrière had omgeven. ‘Ik heb keihard gewerkt in dit land… voor iedereen heb ik klaargestaan. Ik heb geprobeerd om mijn best te doen en meer dan mijn best te doen.’

Amsterdam is nu van de anderen

0

Het leven wacht niet op jou. Nieuw leven al helemaal niet. Daarom is een afwachtende houding niet verstandig als je alles uit je relatief korte leven wilt halen. ‘Alles’ hoeft in dit verband, als Nederlanders onderling, geen Hollywoodachtige carrière te zijn. Huisje, boompje, beestje is genoeg. Wanneer dit is bereikt, kan jouw leven wel even wachten om ruimte te bieden aan nieuw leven.

En laat dit nou precies het punt zijn waar het voor veel aspirant-gezinnen in Nederland stukloopt. Huisje, boompje, beestje is niet meer zo vanzelfsprekend als toen onze generatie werd geboren in de jaren tachtig en negentig, toen Nederland qua klasse en kleur gelijkwaardiger was dan nu.

Mijn vader, een aanvankelijk illegale migrant uit Turkije, had voor zijn 35ste al drie kinderen en is meerdere keren verhuisd in Amsterdam. Nu moet je minimaal twintig jaar wachten op een sociale huurwoning, en dan is dat zeker geen 80 vierkante meter met zolder en berging binnen de ring. De wooncrisis gaat gepaard met veel stil leed achter de voordeur: levens die stilstaan en jongeren die in hun krachtigste jaren een depressief bestaan leiden.

‘Hoe kun je hoop houden?’, vraagt een jonge, zwarte vrouw mij tijdens een story circle over gentrificatie in de bieb vorige week. Ik moet het gesprek faciliteren, maar deze vraag kan ik niet onbeantwoord laten. ‘We zijn het aan de jongere generaties verplicht om hoop te houden’, brabbel ik wat, terwijl ik ook verwijs naar escapisme in boeken (zoals die van James Baldwin en Frantz Fanon).

Het is geen bevredigend antwoord, maar even later krijg ik nog een kans. Schaamteloos eisen wat je wilt. ‘Als je je problemen niet durft aan te kaarten, dan komt er sowieso geen oplossing.’ Durf te zeggen, durf kwetsbaar te zijn en vind een vorm om dat zo expliciet mogelijk te doen, zonder je waardigheid te verliezen.

De straat kan emanciperend werken en de babyboomers, die alles in hun leven mee hadden, kunnen misschien ergens denken: oké, misschien moeten we deze jongeren ook ruimte gunnen. Of heeft die generatie haar handen al vol aan haar eigen witte (klein)kinderen? Het hemd is nader dan de rok.

De manier waarop oude en nieuwe levens met elkaar omgaan in de startfase van hun relatie – laten we zeggen de eerste 15 tot 20 jaar – is bepalend voor de rest van je leven. Hoe meer oude lichamen investeren in jong vlees en bloed, des te groter de wederdienst zal zijn op je oude dag. Althans, dat is de hoop.

Het vergt emotionele arbeid om de banden aan te halen met witte Nederlanders

Ik ben zonder witte Nederlanders opgegroeid in Amsterdam Nieuw-West en heb nu op structurele basis – professioneel – contact met ze. Het vergt emotionele arbeid om de banden aan te halen met witte Nederlanders. Arbeid die ik niet hoef te leveren met Turkse Nederlanders en in mindere mate met andere Nederlanders van kleur.

Een voorbeeld: een Turkse man met een volle winkelwagen laat me na oogcontact voorgaan in de Turkse supermarkt. In de Albert Heijn dringt een witte vrouw, zonder me aan te kijken, voor bij de kassa. Het zegt wellicht niets over de houding van Turkse mannen en witte vrouwen in het algemeen (genoeg irritante Turkse mannen en aardige witte vrouwen), maar zulke momenten gaan wel tussen mijn oren zitten.

Zo heb ik nog meer gedachtenkronkels. Bijvoorbeeld als bezwete, fietsende veertiger op doorreis in ‘mijn’ Vondelpark, waar ik hordes (witte) mensen zie die hun sportlichamen groepsgewijs afbeulen. Hoe durven ze dat te doen in mijn park, waar ik destijds, in mijn werkloze jaren, urenlang zaterdagbijlagen zat te verslijten?

Verderop, bij de P.C. Hooftstraat, zie ik de rijkere varianten van een Amsterdams bestaan met luxueuze brillen op hun smetteloos opgemaakte gezichten. Zouden ze ook gelukkig zijn? Dingen die ik me afvraag wanneer ik ‘hen’ zie. Zij die geen onderdeel zijn van mijn leven en ik niet van het hunne.

Zij die Amsterdam opkopen en verhuren aan studenten en almaar rijker worden, en wij, allochtone Amsterdammers, die veertig jaar na onze geboorte in deze stad verspreid leven in andere steden omdat het als middenklassers inmiddels te duur was om een gezin te beginnen in de stadsdelen waar we zijn geboren.

Amsterdam is nu van de anderen, zeg ik als aarzelende Hagenees. Ons Amsterdam is geschiedenis. Pijnlijk om te noteren, maar ik begin er steeds meer vrede mee te hebben. Nederland is groter dan Amsterdam-West. En een mensenleven is te kort om alleen maar te genieten van Amsterdam-West.

Is dit nou van twee walletjes eten of mijn Nederlanderschap opeisen in alle delen van het land? In de blauwe ogen van sommigen ben ik nooit een Amsterdammer geweest, misschien lukt het om Hagenees te worden. Ha!

‘Een eigen bijdrage houdt jongeren weg van de jeugdzorg’

0

Het kabinet wil vanaf 2028 een eigen bijdrage in de jeugdzorg invoeren. Daar zitten kinderen en jongeren niet op te wachten, schrijft Philip Veerman, deskundige op het gebied van de rechten van het kind.

In het toneelstuk van Samuel Beckett Wachten op Godot wachten twee zwervers alsmaar op een man (Godot) die uiteindelijk niet komt. Dat vruchteloze wachten in het absurdistische toneelstuk van Beckett is helaas te vergelijken met de situatie van de honderden kinderen voor wie passende zorg ontbreekt en die bij gebrek aan beter en bij gebrek aan een goed idee dan maar in vakantiehuisjes en appartementen moeten worden opgevangen.

Het voorpagina-artikel van Marten van de Wier in Trouw van 3 september jl.  illustreert hoe veel kinderen en jongeren onder bewaking in een soort één-op-éénsituatie in vakantiehuisjes zitten en daar geen haar beter van worden. Sterker nog, ze moeten daar de tijd doden zonder behandeling. Die wachtende kinderen in de vakantiehuisjes staan symbool voor de treurige situatie van de Nederlandse jeugdhulp en jeugdzorg. Het recht op ontwikkeling (verankerd in het IVRK, het Internationaal Verdrag inzake de Rechten van het Kind uit 1989, in artikel 6, lid 2), geratificeerd door Nederland, wordt hier met voeten getreden.

Belangen van het kind

Al in de eerste internationale verklaring van de rechten van het kind (de Verklaring van Genève), gelanceerd door de Save the Children International Union in 1923, heeft het recht op ontwikkeling een prominente plaats. Het eerste principe van die Verklaring van Genève stelt: ‘Het kind moet de middelen krijgen die nodig zijn voor zijn normale ontwikkeling, zowel op materieel als op geestelijk vlak.’ Ook bij alle maatregelen betreffende kinderen zijn de belangen van het kind leidend. Artikel 3 van het IVRK stelt dat het belang van het kind een eerste overweging (ook van de overheid) dient te zijn.

Eigen bijdrage

Opvallend is dat het de rijksoverheid maar niet lukt om een goed doordacht inhoudelijk plan voor jeugdhulp en jeugdzorg in elkaar te timmeren dat voor het gehele stelsel een verbeterslag betekent. Dat komt misschien doordat het enige waar de overheid echt aan lijkt te denken, is hoe de kosten kunnen worden verminderd, hoe je voor een dubbeltje op de eerste rang kunt zitten.

Het overhevelen van de sector naar de gemeenten in 2015 had al als basisgedachte dat er dan flink zou kunnen worden bezuinigd. Alleen bleek het onderbrengen van zorg en hulp voor kwetsbare kinderen bij gemeenten juist veel meer te gaan kosten en hadden veel gemeenten geen expertise op dat gebied. Kinderen en jongeren zijn nog steeds geen prioriteit geworden, alarmerende rapporten van onder andere de inspectie ten spijt.

‘Om te kunnen hervormen is het nodig een visie te hebben op jeugdzorg en jeugdhulp’

Dat het welzijn van kinderen de rijksoverheid eigenlijk geen zier kan schelen (ondanks recent gemaakte excuses), blijkt uit de recente plannen waar de rijksoverheid wél mee komt: het invoeren van een eigen bijdrage voor bepaalde vormen van jeugdzorg.

Mijn voorspelling is dat als de eigen bijdrage wordt doorgevoerd, veel jongeren (die toch al vaak ieder dubbeltje moeten omdraaien) zullen wegblijven bij hun hulpverleners. Zij zullen nog meer vastlopen en over een paar jaar zullen de hogere kosten opduiken in de vorm van stijgende criminaliteits-, verslavings- en suïcidecijfers. Daar zit de regering nu niet mee. Want de mammoettanker van het regeringsbeleid is deze eigenbijdragekoers al ingevaren (er staat immers al in de begroting van 2028 dat er wordt gerekend op 260 miljoen aan inkomsten uit de eigen bijdrage). In het belang van kinderen is het niet.

Het kabinet wil alvast beginnen met bezuinigen. Daar was de hele decentralisatieoperatie uit 2015 van de gemeenten verantwoordelijk maken voor jeugdzorg en jeugdhulp ook voor bedoeld. En dan pas hervormen. Maar om te kunnen hervormen is het nodig een visie te hebben op jeugdzorg en jeugdhulp, maar die ontbreekt. Kennelijk vindt de regering dat kwetsbare kinderen en jongeren sterke benen hebben om die eigen bijdrage te kunnen opbrengen en te dragen. Daarmee verkijken zij zich geheel op de sector en de emotionele draagkracht van deze kinderen en jongeren. Daar spreekt toch (maar een verkeerde) visie uit.

Israël: makers Gaza-documentaire NAZA dreigen staatsburgerschap te verliezen

0

De makers van de spraakmakende Israëlische documentaire NAZA liggen onder vuur. Minister van Cultuur Miki Zohar wil hun Israëlische nationaliteit afpakken en beschuldigt de makers van ‘landverraad’.

In NAZA doen 24 Israëlische militairen en medewerkers van inlichtingendiensten uit de doeken hoe het Israëlische leger te werk gaat in Gaza en daarbij op grote schaal burgers doodt. De film is gemaakt door Yuval Abraham en Rachel Szor, twee van de makers van de Oscarwinnende documentaire No Other Land.

‘NAZA’ is een Hebreeuwse afkorting voor ‘collateral damage’. De documentaire laat zien dat het op grote schaal vermoorden van Palestijnse burgers in Gaza doelbewust is, zo schrijven de filmmakers op de Israëlische site +972 Magazine. Het gaat hier dus niet om ‘collateral damage’.

In Israël is het sinds 2022 mogelijk om burgers hun staatsburgerschap te ontnemen. Dit kan als iemand niet ‘loyaal’ is, bijvoorbeeld schuldig wordt bevonden aan spionage of landverraad. In 2023 werd de wet geamendeerd, zodat mensen die veroordeeld zijn voor terrorisme nu ook hun staatsburgerschap kunnen verliezen.

In een periode van drie jaar spraken de makers van NAZA in Tel Aviv met Israëlische officieren, die vanaf een afstand deelnamen aan operaties van het Israëlische leger in Gaza. Zij waren bijvoorbeeld verantwoordelijk voor het in de gaten houden van Palestijnen, keurden het bombarderen van Palestijnse families goed en berekenden hoeveel ‘onschuldige’ mensen er in een huis zouden worden gedood als dit huis zou worden aangevallen.

Volgens documentairemakers Abraham en Szor maken de getuigenissen van deze officieren het nog moeilijker om Israëls misdaden te ontkennen. In Israël wordt het doden van Palestijnen namelijk als ’tragische bijkomstigheid’ gezien van ‘de oorlog tegen Hamas’, schrijven de makers.

De getuigenissen laten echter zien dat aanvallen van te voren worden gepland, burgerdoden worden ingecalculeerd en dat de doelen die worden aangevallen vaak niet eens militair zijn. Daarnaast maakt het Israëlische leger ook veel gebruik van AI om doelen te bepalen.

De filmmakers, die samen met hun Palestijnse collega-filmmakers Basel Adra en Hamdan Ballal, in 2025 een Oscar wonnen met hun film No Other Land, willen met deze nieuwe film het Israëlische publiek wakker schudden en bijdragen aan accountability. NAZA kreeg vorige week een 24 minuten durende staande ovatie op het Filmfestival in Venetië.

Centrumlinks blok voorlopige winnaar Zweedse parlementsverkiezingen, extreemrechts verliest

0

De extreemrechtse Zweden Democraten hebben de parlementsverkiezingen in Zweden toch niet gewonnen. Met 94 procent van de stemmen geteld stevent het centrumlinkse blok onder leiding van oud-premier Magdalena Andersson af op de overwinning, schrijven verschillende media.

De sociaaldemocraten van Andersson halen naar verwachting 176 zetels in de 349 zetels tellende Riksdag, schrijft Deutsche Welle

Het centrumlinkse blok bestaat uit de sociaaldemocraten van Andersson, de Groenen, de Linkse Partij en de Centrumpartij. Volgens de NOS zijn zij het over de meeste thema’s eens, maar verschillen zij van mening over immigratie. Anderssons partij wil meer restricties dan de andere partijen.

NOS-correspondenr Rolien Créton legt uit dat de sociaaldemocraten groot zijn gebleven, omdat zij in de loop der jaren wat betreft migratie naar rechts zijn opgeschoven. Migratie is een belangrijk thema in Zweden, mede wegens bendegeweld in migrantenwijken. Lange tijd stond het Scandinavische koninkrijk bekend om zijn soepele asielbeleid. Maar vandaag de dag echter is het één van de strengste landen wat betreft asiel.

Acht jaar geleden lag er een cordon sanitaire om de Zweden Democraten. Nu sluiten de partijen van het rechtse blok samenwerking met de extreemrechtse partij niet langer uit. Sterker nog, premier Ulf Kristersson beloofde de partij regeringsdeelname als rechts zou winnen.

De Zweden Democraten zijn omstreden omdat een aantal van de oprichters neo-nazi is, schrijft NOS. De partij behaalde 17,9 procent van de stemmen, een verlies ten opzichte van de 20,5 procent die de partij in 2022 binnensleepte. De Zweden Democraten verleenden de afgelopen vier jaar gedoogsteun aan de centrumrechtse coalitie van Kristersson.

Het rechtse blok haalt volgens Deutsche Welle naar verwachting 173 zetels. Het blok bestaat uit Kristerssons centrumrechtse partij Moderaterna en gelijkgestemde christendemocraten en liberalen.

Volgens de NOS is het verschil tussen het linkse en het rechtse blok met slechts 20.000 stemmen erg klein.

Turkije: politie valt lhbti-organisaties binnen

0

De Turkse politie is verschillende lhbti-ontmoetingsplekken in Istanbul en Ankara binnengevallen en heeft daarbij tientallen mensen opgepakt. Ook zijn de sociale media-accounts van leden en organisaties van deze gemeenschappen geblokkeerd, aldus de Turkse nieuwssite Bianet

De aanval op de lhbti-gemeenschap is de laatste jaren opgevoerd door de Turkse autoriteiten, maar deze acties zijn qua omvang ongekend. De politie heeft zich met name gericht op de vereniging KAOS GL, de oudste lhbti-lobbygroep van Turkije, die ook eigen mediakanalen beheert. Volgens de Turkse regering zouden leden van deze gemeenschap ‘obsceniteiten‘ vertonen op sociale media, wat harde maatregelen zou legitimeren.

Duizenden demonstranten in Üsküdar 

Turkije pakt ook de oppositie hard aan. Duizenden seculiere Turken gingen dit weekend de straat op uit protest tegen de arrestatie van Sinem Dedetas, de CHP-burgemeester van het Istanbulse stadsdeel Üsküdar. Zij werd in juli opgepakt op verdenking van corruptie. Vorig jaar arresteerden de Turkse autoriteiten al de populaire CHP-burgemeester van Istanbul, Ekrem Imamoglu. Sindsdien probeert de Turkse staat de seculiere oppositiepartij CHP systematisch te neutraliseren, zeggen waarnemers.

Ten slotte richt de Turkse staat zich ook op diverse groepen die als ‘ondermijnend’, ‘crimineel’ en ‘terroristisch’ worden beschouwd, zoals de Gülenbeweging. Sinds de zomer is die aanval verbreed naar andere religieuze groepen die niet loyaal zijn aan president Recep Tayyip Erdogan, zoals de süleymancilar en Kuytulcu-beweging. 

Kunstwerk van moslima krijgt plek in Amsterdam-West: ‘Zoals ze is’

0

In Amsterdam-West is het kunstwerk ‘Zoals ze is’ onthuld. Het is een cocreatie van kunstenares Narges Mohammadi en vier moslimvrouwen uit de buurt, zo bericht de Westkrant.

Het door de gemeente gesubsidieerde project wordt op handen gedragen door buurtbewoners. ‘Dit monument is een belangrijke stap in de erkenning en zichtbaarheid van de moslimvrouw in Amsterdam en Nederland. Dit werk staat symbool voor de islamitische vrouw die haar eigen leven beeldhouwt en vormgeeft’, zegt de Turks-Nederlandse kunstenaar Emin Batman op Instagram. Hij nam zijn moeder mee naar de onthulling van het beeld. Het beeld stelt een moslima voor, die zich in alle vrijheid uit een blok marmer hakt.

De gemeente Amsterdam wil meer beelden van en door vrouwen in de stad. Slechts 15 procent van de ruim 1600 publieke kunstwerken in de stad is gemaakt door een vrouw, en vaak is die vrouw een witte, seculiere vrouw. Dit kunstwerk is daarom uniek, ook voor een linkse stad als Amsterdam. Want aan dit beeld hebben meerdere moslima’s aan bijgedragen. Naast projectleider Mohammadi zijn dat buurtbewoners Nemire, Raziye, Shanaz en Yamina. Nemire is gedragskundige, Shanaz geeft yogales aan kinderen, Raziye is Midden-Oostendeskundige en Yamina werkt als vrijwilligster.

Lees ook:

‘Ik heb geen zorgeloze jeugd gehad’

Repressie in Turkije: de süleymancilar houden zich opvallend stil

0

In Turkije worden steeds meer leden van de religieuze Süleymanci-beweging opgepakt. De beweging, die ook in Nederland actief is, houdt zich opvallend stil. Waarom pakt Erdogan juist nu deze religieuze groep aan?

De operaties die de Turkse staat uitvoert tegen de Süleymanci-beweging zijn al bijna een maand oud. Op 15 augustus werd de leider van de Süleymanci-beweging, Alihan Kuris, samen met zijn vrouw en andere medewerkers opgepakt. Toen de leider van een andere religieuze beweging, Alparslan Kuytul, daarover een kritisch bericht plaatste op sociale media, werd hij door een adviseur van Erdogan op sociale media bedreigd en de volgende dag gearresteerd.

Het aantal arrestaties loopt ondertussen verder op. Extremistische partners van het Erdogan-regime, zoals de communist Dogu Perinçek van de Vaderlandspartij, maken er geen geheim van dat ze alle religieuze bewegingen in Turkije – behalve die van de autocraat Erdogan – willen aanpakken.

Criticasters van de operaties, onder wie ex-premier Ahmet Davutoglu, krijgen het juist aan de stok met de autoriteiten. Hij is vanwege het opnieuw circuleren van een vijf jaar oud filmpje het doelwit geworden van een onderzoek van het Turkse OM. Met de mogelijke arrestatie van Ahmet Davutoglu lijkt Erdogan bijna al zijn vroegere, conservatieve kompanen van zich te hebben vervreemd.

‘Beschermer van de Koran’

Maar wie zijn die süleymancilar eigenlijk? En waarom staan zij nu in de hoek waar de klappen vallen in Turkije?

Een stukje Turkse geschiedenis. De religieuze beweging heeft haar naam te danken aan Süleyman Hilmi Tunahan, de islamitische mysticus in de hafiz-traditie (‘beschermer van de Koran’), die in 1888 ten tijde van het Osmaanse Rijk in Bulgarije werd geboren. Hij heeft de hele omwenteling van het multiculturele, multireligieuze en multi-etnische Osmaanse Rijk naar de seculiere natiestaat van Mustafa Kemal Atatürk meegemaakt. En in die omwenteling van het religieuze ancien régime van het Osmaanse Rijk naar Turks secularisme en nationalisme tijdens de moderne republiek ontstaat de blijvende waarde van de islamitische geestelijke voor de orde die hij opricht.

Zo zette Süleyman Hilmi Tunahan zich tijdens de vroege republikeinse periode van Turkije sterk in voor het behoud en de overdracht van islamitische kennis. Nadat religieus onderwijs door de seculiere eenpartijstaat CHP van Atatürk grotendeels werd beperkt en religieuze scholen werden gesloten, bleef Tunahan zich ondanks de repressie inzetten voor islamitische educatie. Zijn belangrijkste drijfveer was het bewaren van de islamitische identiteit van Turkije en het doorgeven van religieuze kennis aan nieuwe generaties.

Vanaf 1951-1952 ontstonden de eerste aan hem verbonden koranscholen. Tunahan stimuleerde, tot aan zijn sterfbed in 1959, de verspreiding van deze scholen in Anatolië en ontwikkelde een praktische methode die leerlingen in staat stelde om in korte tijd veel kennis van de koranwetenschappen op te doen. Dit leidde ertoe dat verschillende van zijn leerlingen belangrijke religieuze functies gingen bekleden.

Turks nationalisme

Terug naar de huidige tijd. Een in Nederland woonachtige Süleymanci-kenner, die uit veiligheidsoverwegingen graag anoniem blijft, reageert verbolgen op de aanval op religieuze organisaties in Turkije. ‘Erdogan lijkt terug te vallen op de oude kemalistische politiek, waarbij er geen publieke ruimte is voor religie. Dat lijkt vreemd voor iemand die zich voordoet als islamitisch, maar hij is al lang niet meer geïnteresseerd in islamistische politiek. Hij voert al lange tijd onversneden Turks-nationalistische politiek uit’, aldus de kenner.

Voor nationalisme is onder trotse Turken altijd een markt te vinden. Erdogan heeft dat met zijn alliantie met de Grijze Wolven in 2014 al lang door en lijkt daarvoor al zijn religieuze bondgenoten te hebben ingewisseld. Aan het begin van zijn carrière nam hij afstand van zijn fundamentalistische leermeester Necmettin Erbakan en richtte hij samen met Abdullah Gül de AK-partij op.

‘Erdogan lijkt terug te vallen op de oude kemalistische politiek’

Tot ongeveer 2010, de hoogtijdagen van de Turkse betrekkingen met de Europese Unie, liberaliseerde hij de Turkse politiek. Maar sinds het referendum van dat jaar nam hij steeds meer een autoritaire koers aan. Dat leidde in 2013 tot een breuk met Gülen-sympathisanten, die na de couppoging in 2016 uitmondde in een heuse heksenjacht, waarbij tienduizenden mensen werden ontslagen, gevangengezet of gedwongen te vluchten.

In 2014 zette hij Abdullah Gül op een zijspoor en in 2016 ook Ahmet Davutoglu, die premier was geworden in 2014, toen Erdogan het stokje van Gül overnam als president. De conservatieve moslimpolitici werden in toenemende mate vervangen door nationalistische politici, zoals Devlet Bahçeli. Ook werd toen het vredesproces met de Koerden overboord gegooid en werd in Syrië en Irak een expansionistische politiek op poten gezet.

Toen de Gülen-sympathisanten vanaf 2013 uit het publieke leven werden gezuiverd, bleef het in andere religieuze bewegingen vooral stil. De bovengenoemde communist Dogu Perinçek, die tot maart 2014 in de gevangenis zat vanwege de Ergenekon-zaak, een verijdelde, maar eveneens dubieuze coupzaak die al sinds 2008 liep, zei bij zijn vrijlating dat alle religieuze gemeenschappen aangepakt zouden worden. Tien jaar later lijkt die dag te zijn gekomen. De stilte die destijds heerste toen Gülen-sympathisanten werden aangepakt, lijkt nu opnieuw te worden aangehouden binnen Turkse gemeenschappen.

Dit terwijl het een van de meest georganiseerde en oudste bewegingen is in Turkije en in de Turkse diaspora. Uit een rapport van KIS uit 2017 bleek dat de Süleymanci-beweging, bekend onder de naam Stichting Islamitisch Centrum Nederland, beschikt over 84 organisaties in Nederland, waarvan 41 moskeeën en 20 internaten.

In Nederland zijn ze sinds 1972 actief als non-profitorganisatie. In een rapport van Radar, eveneens uit 2017, werd de groepering getypeerd als ‘afzijdig’ en religieus conservatief. ‘Men probeert de samenleving niet te veranderen’, staat in het rapport. De focus is vooral goed koranonderwijs. Hun bedreven karakter werd ook door politici in Nederland met argusogen gevolgd. In 2024 stelden VVD-Kamerleden, onder wie Bente Becker, Kamervragen over de ‘Turkse sekte’ met internaten, waar ‘antidemocratische en/of antirechtsstatelijke sentimenten’ achter zouden zitten.

‘Tot nu toe zijn er vanuit de inspecties geen zorgelijke signalen binnengekomen’, was het antwoord op die Kamervragen.

Oud-minister Bülent Arinç

Terug naar Turkije. Binnen de AKP in Turkije is er eigenlijk alleen Bülent Arinç, de oud-minister van Binnenlandse Zaken, die het opneemt voor de Süleymanci-beweging. ‘De meeste mensen binnen de Süleymanci-beweging zijn volledig gericht op de bestudering van de koran en houden zich niet bezig met criminele zaken. Het is belachelijk dat ze nu zo worden aangepakt.’ Arinç nam het eerder, voorzichtiger, op voor onschuldige Gülen-sympathisanten.

De Turks-Nederlandse kenner van de süleymancilar is er niet van onder de indruk. ‘Het lijkt erg op het spelen van good cop, bad cop binnen de AKP. En mocht dat niet het geval zijn, dan is Arinç sowieso niet meer een man naar wie echt geluisterd wordt binnen de AKP’, zegt hij.

Over de effecten van de operaties in Nederland maakt hij zich niet echt zorgen. ‘Voor zover ik kan beoordelen en uit een aantal gesprekken begreep, zijn de inschrijvingen bij de internaten dit jaar met ongeveer 5 procent gedaald, that’s it. De moskeeën zijn open en het weekendonderwijs gaat door.’

‘We gaan allemaal op een dag dood. En dus Erdogan ook’

Op de vraag of er angst is dat er iets staat te gebeuren, is hij koel. ‘Zolang vanuit Diyanet [het Turkse overheidsorgaan voor Religieuze Zaken] de boel niet wordt opgehitst, denk ik niet dat er iets zal gebeuren’, aldus de kenner, die nog iets kwijt wil over de context waarin deze operaties in Turkije worden uitgevoerd.

Critici menen namelijk dat er in Turkije voortdurend ‘afleidingsmanoeuvres’ uit de hoge hoed van Erdogan worden getoverd.

Vrede met de Koerden

‘Ik ben, zoals uit mijn woorden blijkt, niet echt een aanhanger van Erdogan, maar je moet het hem nageven dat hij zijn zaakjes op orde heeft en dat hij eigenlijk heel Turkije om zijn vinger weet te winden. Deze operatie tegen de süleymancilar komt precies op het moment dat er een vredeswet is aangenomen, waar voormalige PKK-strijders van kunnen profiteren. Terwijl iedereen het heeft over de Süleymanci-beweging, lijkt de Koerdische zaak beslecht te worden. Dat is uiteraard niet verkeerd. Ik geloof ook in vrede, maar hoe democratisch is die tot stand gekomen? Hoe kan je de maatschappij tot vrede bewegen door ook alle critici het zwijgen op te leggen?’

Daar raakt hij een gevoelige snaar binnen groepen waar de klappen vallen. Zo zijn er veel Turken die de mond zijn gesnoerd en wier carrières zijn verwoest na de mislukte couppoging, die steeds bozer worden over het verloop van het Koerdische vredesproces. ‘Ik zou gewetensbezwaren hebben als de ene groep, die lange tijd als terroristisch werd geafficheerd, nu wordt geabsolveerd, maar aan de andere kant duizenden anderen precies dezelfde behandeling krijgen. Ik zou daar tenminste kritische vragen over stellen’, aldus de Turkse politicoloog Efe Çaman in een interview.

De vraag is of het vredesproces met de Koerden echt iets zal veranderen in Turkije, of dat Erdogan het vooral gebruikt om zijn regime langer in stand te houden

‘We gaan allemaal op een dag dood. En dus Erdogan ook. Ik maak me echt zorgen wat er daarna gaat gebeuren in Turkije. Ik hoop dat het niet zover komt, maar er zal een machtsstrijd uitbreken in het kadaver dat hij achterlaat. Turken en Koerden zouden zich daarop moeten voorbereiden en moeten werken aan een vredesproces dat alle benadeelde groepen omvat.’

Lees verder:

Waarom Erdogan de süleymancilar onder druk zet: ‘Hij wil religieuze groepen in het gareel krijgen’

Alihan Kuris, leider van de Turkse Süleymanci-beweging, opgepakt