Bij een islamofobe aanslag op een moskee in de Amerikaanse stad San Diego zijn drie doden gevallen. De twee daders, twee jongens van 17 en 18 jaar, hebben daarna zelfmoord gepleegd, bericht Deutsche Welle.
De politie werd momenten voor de aanslag al geïnformeerd door de moeder van een van de daders. Doodsbenauwd gaf ze aan dat haar zoon met haar wapens en auto was vertrokken. Ze was bang dat hij zelfmoord zou plegen.
Maar voorafgaand aan die zelfmoord moesten kennelijk eerst anderen sterven. Het heldhaftige optreden van een beveiliger van de moskee, die later aan zijn verwondingen overleed, heeft volgens de lokale politie veel levens hebben gered.
De aanslag maakt veel los in het verdeelde Amerika. De burgemeester van San Diego werd, luttele momenten voor een persverklaring, onderbroken door een boze vrouw, die zwaar emotioneel was vanwege de aanslag. ‘Dit is het directe resultaat van jouw leiderschap. Hoe lang praten onze moslimbroeders en zusters wel niet met jou, je moet echt naar hen luisteren, doe iets. Je scoort slechter in de peilingen dan een fascistische dictator (Donald Trump, red.).’
President Donald Trump heeft vooralsnog alleen gemeld dat de aanslag ‘verschrikkelijk’ was. Andere hoogwaardigheidsbekleders spreken zich explicieter uit, zoals de populaire burgemeester van New York Zohran Mamdani.
‘Islamofobie brengt moslimgemeenschappen in het hele land in gevaar,’ schreef hij op X. De burgemeester voegde er meteen aan toe dat de politie van New York extra agenten inzet bij moskeeën ‘uit voorzorg’.
Een mogelijk alcoholverbod in Damascus zorgt voor onrust onder Syriërs in de hoofdstad. Volgens sommigen gaat het om meer dan alleen de mogelijkheid om alcohol te drinken: het raakt aan de toekomstige manier van besturen van het land en aan persoonlijke vrijheden.
‘Ze hebben hier een Afamia 8 procent’, zegt een Syrische man in Abu George, een van de oudste cafés in Damascus. Afamia is een bierbrouwerij in handen van de overheid, in de buurt van Damascus. De man raadt het biertje van harte aan, ‘want die met 8 procent hebben ze op weinig plekken’.
We zijn in de oude stad, in de christelijke wijk Bab Touma. Het is zeker niet de enige plek in de Syrische hoofdstad waar Syriërs en zeldzame toeristen heen kunnen voor een borrel, maar het is wel een van de populairste. De smalle straat met oude stenen gebouwen en warme straatlantaarns is gevuld met kroegen, kleine winkeltjes en een aantal kerken. Het is de plek waar rijkere Syriërs bij elkaar komen voor drankjes en nargileh (waterpijp).
Abu George is een van de kroegen in de wijk. Het café is klein, niet veel groter dan de gemiddelde studentenkamer en daarmee de definitie van een ‘hole in the wall’. Aan de muur hangen geldbriefjes uit verschillende landen, met berichten van bezoekers erop geschreven. Vijf kleine tafels staan dicht bij elkaar en eigenaar Abu Essam staat achter de smalle bar. Hij wijst naar de zwarte kat die op een barkruk zit en tevreden aaitjes over zijn bol accepteert van binnenlopende klanten. ‘Dat is Bagheera, welkom bij Abu George.’
Binnen een paar minuten staat het kleine tafeltje, waar we met vijf man omheen gepropt zitten, vol met Afamia 8 procent en glaasjes arak, het geliefde (en gehate) anijsdrankje in het Midden-Oosten. Het is moeilijk voor te stellen dat alcohol hier ooit verboden zou kunnen worden. Toch ligt er een plan van de gemeente om de verkoop van alcohol in cafés te verbieden. Alcohol zou straks alleen nog maar in winkels in de christelijke wijken mogen worden verkocht.
Beperking persoonlijke vrijheden
‘Wie zijn zij om te bepalen wat we wel en niet mogen?’, zegt Abu Essam. De vader van Abu Essam opende Abu George bijna tachtig jaar geleden. Volgens de eigenaar is het café sindsdien geen enkele dag dicht geweest, ook niet tijdens de burgeroorlog. Een alcoholverbod is niet compleet ongebruikelijk in islamitische landen, maar wel in Damascus. Tijdens het Assad-regime was alcohol overal toegestaan. Wetten die er waren, werden niet gehandhaafd en religieuze regels kregen weinig prioriteit.
‘Tachtig procent van het land drinkt niet’
Toen het verbod in maart werd aangekondigd, waren er protesten bij de ingang van de oude stad. De protesten waren divers: jong en oud, man en vrouw, en vooral: christen én moslim. Lokale journalist Abdullah Okaily was bij de protesten. ‘De demonstraties gingen niet zozeer om het recht om alcohol te kopen’, legt hij uit. ‘Tachtig procent van het land drinkt niet. Mensen komen niet in opstand vanwege een alcoholverbod, maar vanwege de beperking van hun persoonlijke vrijheden.’
Kheder Khaddour, onderzoeker van het Malcolm H. Kerr Carnegie Middle East Center, herkent wat Okaily zegt. ‘Voor veel Syriërs is de grootste zorg niet het wel of niet mogen kopen van alcohol, maar de staat die zich mogelijk opnieuw in hun privéleven gaat mengen. Na jaren van oorlog en autoritair bewind zijn veel Syriërs gevoelig voor elk teken dat de regering opnieuw zal bepalen wat mensen in hun dagelijks leven wel en niet mogen doen.’
Ideologisch verleden HTS
Volgens Okaily, die liever het Deense Tuborg dan het Syrische Afamia drinkt, weten Syriërs hoe het voelt als je langzaam maar zeker meer rechten verliest. Daar zijn ze waakzaam voor. Het alcoholverbod lijkt in lijn met eerder aangekondigde regels. Zo besloot de Syrische regering afgelopen zomer dat mannen en vrouwen bedekkende kleding moesten dragen op het strand en bij zwembaden. In januari besloot de gemeente in Wari Barada dat restaurants geen gemengde groepen van mannen en vrouwen meer mochten serveren en in al-Tal, een dorp in de buurt van Damascus, mogen mannen niet langer werken in winkels waar vrouwenkleding wordt verkocht.
Een billboard in Damascus van het ministerie van Religieuze zaken roept Syriërs op tot gebed in aanloop naar het Offerfeest en de hadj, 4 juni 2025. Op de achtergrond de Grieks-katholieke Sint-Jozefkerk in de wijk Dwelaa. Foto: Louai Beshara/AFP
‘Het lijken losstaande regels, maar samen suggereren ze een poging om de grenzen van het sociale leven te bewaken’, zegt Khaddour. ‘Tegelijkertijd gebeurt het regelmatig dat de autoriteiten strenge regels aankondigen, om ze vervolgens aan te passen nadat ze de reacties erop hebben gezien.’
Maar we moeten alert blijven, zegt Okaily: ‘Zeker met de achtergrond van deze regering.’ Hij doelt daarmee op het verleden van Hayat Tahrir al-Sham (HTS), de rebellengroep die eind 2024 het Assad-regime omverwierp. Lange tijd voerde HTS conservatief beleid in de Syrische regio Idlib en was de groep verbonden aan extremistische islamitische groepen. HTS heeft sinds de val van Assad zijn beleid gematigd, maar de zorg over toekomstig beleid leeft onder gewone Syriërs nog steeds, zegt Okaily.
‘HTS heeft gebroken met zijn ideologische verleden en probeert inclusiever te zijn’, zegt politicoloog Haian Dukhan. ‘Maar ik snap de zorgen. Het zou kunnen dat deze regering geleidelijk verschuift naar een restrictiever beleid en steeds meer beslissingen neemt over het publieke leven, en dat is niet waar Syriërs dertien jaar lang voor hebben gestreden.’
‘Die wet komt er niet’
Abu Essam zegt met andere café-eigenaren in gesprek te zijn met de burgemeester. Ze willen duidelijkheid over de vraag of de wet echt wordt doorgevoerd en wat dat zou betekenen voor cafés in de stad. ‘We hebben nog niets teruggehoord. We zijn ons dus nog niet aan het voorbereiden op het verbod, maar misschien zijn we over een paar maanden een theehuis in plaats van een kroeg.’
Volgens Dukhan moet worden benoemd dat een deel van de Syriërs het alcoholverbod wel steunt. ‘Ook binnen de overheid zie je dat er een conservatievere groep is en een seculiere groep. De regering probeert nu een balans te vinden tussen die twee. Tegelijkertijd willen ze toeristen en investeerders aantrekken. Ik verwacht dat ze zich zullen realiseren dat strengere sociale regels toeristen en investeerders zullen afschrikken, en dat is niet wat de autoriteiten willen. Het verbod zal dus waarschijnlijk niet in deze vorm worden doorgevoerd.’
‘We zijn christenen, waarom zou het niet mogen?’
Bij kroeg Samra, iets verderop in de straat bij Abu George, zit een groep jonge vrouwen buiten op het terras. Ook zij hebben arak op tafel staan, en naast de tafel staat een grote waterpijp. ‘Nee, die wet komt er niet, hoor’, zegt de eigenaar van deze pub. ‘We zijn christenen, waarom zou het niet mogen?’
Okaily snapt die houding, omdat het voor veel Syriërs in Damascus ondenkbaar is. Toch denkt hij dat mensen en cafés zich eraan zullen houden als de wet er eenmaal is. ‘Het risico is te groot om het niet te doen.’
De Vrije Universiteit in Amsterdam is gisteren kortstondig bezet door pro-Palestijnse demonstranten. Zij vinden dat de banden met Israëlische instellingen moeten worden verbroken, waaronder samenwerking op het gebied van defensie. De politie heeft de demonstranten uitgezet, meldt AT5, en daarbij 35 tot 40 arrestaties gemaakt.
De VU meldt tegenover AT5 dat zij ‘de vrijheid van meningsuiting en het recht op protest respecteert, maar alleen zolang dit plaatsvindt binnen de geldende huisregels en de veiligheid van studenten, medewerkers en bezoekers niet in gevaar komt.’
Volgens de universiteit vallen een bezetting en het dragen van gezichtsbedekkende kleding daar niet onder. Over de bezetting van Palestina heeft het universiteitsbestuur zich niet uitgelaten.
Tijdens de actie van de demonstranten kregen ze ook steun uit sympathiserende studenten buiten het gebouw. ‘One, two, three, four, not a conflict not a war. Five, six, seven, eight, Israel is a terrorist state’, klonk het uit hun monden op straat.
Onlangs kwam de Vrije Universiteit onder vuur te liggen vanwege het toestaan van een ‘geheime’ pro-Israëlische conferentie, waarbij ontkenners van de genocide in Gaza betrokken waren. Tien jaar geleden mocht een lezing van Justin McCarthy, ontkenner van de Armeense Genocide niet doorgaan van de VU.
De biografie van Dilan Yesilgöz-Zegerius, geschreven door historica Alies Pegtel, veroorzaakte meteen debat. Niet alleen over Yesilgöz zelf, maar ook over Pegtels methode, toon en de politieke gevoeligheden die haar onderzoek blootlegt.
Het ongeautoriseerde portret van historica Alies Pegtel van VVD-leider Dilan Yesilgöz is net zo omstreden als zijzelf. Dat komt ook door de vorm: het is geen klassieke biografie. Pegtel noemt het zelf ‘een geschiedschrijving van de actualiteit’ en dit genre, tussen journalistieke verslaggeving en historische beschrijving, laat zich niet zo eenvoudig vangen. Zo concentreerde journalist Bas Kromhout zich op het nieuws uit het boek dat Mark Rutte achter de schermen nog altijd aan de touwtjes trekt bij de VVD. Maarten van Rossem besteedde in een aflevering van zijn podcast aandacht aan de macht van de spindoctors in de partij.
NRC liet de VVD buiten beschouwing en verweet Pegtel dat ze zich beroept op opiniemakers met een openlijke afkeer van Yesilgöz, zoals oud-PvdA-adviseur Julia Wouters en Sander Schimmelpenninck, die niet werkzaam zijn in politiek Den Haag. De krant vroeg zich af met welke autoriteit zij over Yesilgöz spreken.
Maar Pegtel sprak wel degelijk met Haagse insiders binnen de VVD die met Yesilgöz werken. ‘Maar de meesten wilden niet met naam en toenaam in mijn boek. Ze zijn bang voor reputatieschade, bang voor hun carrière.’ De namenlijst met vertrouwelijke bronnen ligt bij uitgever Uitgeverij Alfabet. ‘Die namen worden niet openbaar’, zegt Pegtel. ‘Ik vond het echter belangrijk om mijn onderzoek te verantwoorden. Ik heb het natuurlijk niet allemaal uit mijn duim gezogen.’
Een gesloten partij, een gesloten politica
Alies Pegtel
Dat VVD’ers zwijgen, is betrekkelijk nieuw, zegt Pegtel. Toen ze twintig jaar geleden een serie maakte over Ayaan Hirsi Ali, spraken VVD-politici nog openlijk met haar. Nu domineren spindoctors en communicatieregisseurs het beeld. ‘De macht van voorlichters is enorm gegroeid. Je komt nauwelijks nog bij mensen die echt iets willen zeggen.’ Dit is volgens haar het werk van Mark Rutte. Oud-VVD-Kamerlid Ton Elias, die in 2017 noodgedwongen uit Den Haag vertrok omdat hij te kritisch zou zijn, vertelt in het boek dat onder Ruttes leiding het debat uit de partij is verdwenen. Beslissingen over de partijkoers worden genomen in een klein kernteam, waarin investeerder Ben Verwaayen en Rutte domineerden.
Zij besloten ook dat Dilan Yesilgöz in 2023 de nieuwe partijleider moest worden. De VVD had kabinet-Rutte IV laten vallen over strenger asielbeleid en wilde dat tot inzet maken van nieuwe verkiezingen. Yesilgöz, die in de Amsterdamse gemeenteraad naam had gemaakt als ‘pitbull op de rechterflank’ en als minister van Justitie een van de populairste politici van het land was, was uitermate geschikt om een rechtsere partijkoers in te zetten. Zij opende ook de deur voor samenwerking met de Partij voor de Vrijheid. Peilingen onder focusgroepen hadden uitgewezen dat het leeuwendeel van de VVD’ers daarvoor voelde, ‘maar Yesilgöz bracht het alsof het haar idee was.’
Pegtel benadrukt dat ze geen afkeer van haar heeft – ‘ze schijnt persoonlijk heel aardig te zijn’ – maar dat haar binnenwereld vrijwel hermetisch gesloten blijft. ‘Net als haar voorganger, over wie NOS-journalisten het boek Het raadsel Rutte schreven, geeft ze maar weinig prijs. Op Instagram post ze veel persoonlijke foto’s van haar hond en man. Ze wekt de schijn van openheid, maar haar beeldvorming staat al jarenlang in dienst van de VVD. Dat maakt het moeilijk om haar te duiden.’
‘Ze schijnt persoonlijk heel aardig te zijn’
Toch probeert Pegtel dat wel. Ze ziet parallellen tussen Yesilgöz en Ayaan Hirsi Ali. Beide vrouwen van kleur stapten over van een linkse partij naar de VVD: Yesilgöz kwam uit de SP, Ayaan Hirsi Ali uit de PvdA. Beiden zijn fel over de islam en zorgen voor polarisatie binnen de VVD. ‘Het zijn interessante testcases’, zegt ze. ‘Hoe verandert iemand met zo’n achtergrond een partij?’
Invechtmentaliteit
Pegtel heeft empathie voor Yesilgöz, die zich als vrouw van kleur heeft ‘ingevochten’. ‘Ik heb vanaf mijn zevende tot mijn achtste in Seattle gewoond. Op dezelfde leeftijd kwam Dilan vanuit Ankara naar Amersfoort. Tussen mijn Amerikaanse klasgenootjes wilde ik ook “een gewoon” meisje zijn. Dat herken ik bij Dilan. Ze werkt keihard en heeft een enorme discipline. Het is knap hoe ze zich heeft opgewerkt. En ook hoe ze de dreigende verkiezingsnederlaag van 2025 wist af te wenden, waardoor ze nog steeds de VVD-leider is.’
Wel maakte Yesilgöz ideologische keuzes die Pegtel niet onderschrijft. ‘Ze maakt soms onbegrijpelijke stappen. Maar het waarom blijft in nevelen gehuld.’ Zet ze zich af tegen haar familie, in het bijzonder haar linkse vader? Is dat de biografische sleutel om Yesilgöz te begrijpen? ‘Misschien. Maar ik heb hier geen bewijzen voor gevonden. Ik heb haar familieleden bovendien bewust buiten het boek gelaten.’
Yesilgöz wordt al jaren serieus bedreigd. Die dreigingen komen onder meer uit de hoek van DENK. Omdat ze in 2018 stemde voor een motie van de ChristenUnie om de Armeense Genocide te erkennen, wordt ze door Turkse nationalisten als een verrader gezien. Die bedreigingen hebben haar gevormd, denkt Pegtel. ‘Ze leeft onder zware beveiliging. Ze wordt gehaald en gebracht. Dat verkokert je blik. Voor haar voelt politiek als een strijd op leven en dood.’ Haar man René Zegerius is Joods en Yesilgöz identificeert zich sterk met zijn familie. ‘Dat verklaart haar uitgesproken pro-Israëlische houding. Maar het maakt haar denk ik ook harder.’
Het vluchtverhaal als politiek instrument
In het boek beschrijft Pegtel hoe Yesilgöz haar Turks-Koerdische vluchtelingenachtergrond veelvuldig inzet in haar politieke verhaal. Is dat oprecht of opportunistisch? Pegtel aarzelt. ‘Haar binnenwereld blijft gesloten, dus het is moeilijk te beoordelen. Ze heeft haar vluchtverhaal erg vaak verteld, in talkshows, in interviews en natuurlijk ook in haar maidenspeech in de Tweede Kamer. Het is een ingestudeerd verhaaltje, helemaal gescript. Ik vraag me af of ze nog weet wat ze er zelf van vindt.’
‘Haar binnenwereld blijft gesloten’
Journalisten vragen nauwelijks door, zegt Pegtel. ‘Het vluchtverhaal is heilig. Iedereen is opnieuw onder de indruk. Maar ondertussen maakt ze wetten die vluchtelingen categoriseren in A- en B-statussen, samen met Eric van der Burg. Dat contrast wordt zelden benoemd.’
Yesilgöz benadrukt haar Nederlandse identiteit – André Hazes, AFC Ajax, frikadellen – en laat haar Turks-Koerdische achtergrond grotendeels achter zich. ‘Koerden in Nederland en Turkije vinden het vreemd dat ze niet opkomt voor de Koerdische minderheid. Ze willen een nieuwe Sadet Karabulut. Maar dat is Dilan niet.’
Geradicaliseerde islamcriticaster
Yesilgöz profileert zich al jaren als criticaster van de islam. Komt dat door haar alevitische achtergrond? Pegtel denkt van niet. ‘Haar ouders waren kritisch op de islamkritiek van toenmalig VVD-leider Frits Bolkestein. Haar moeder vond dat moslimvrouwen werden weggezet door rechtse, zelfbenoemde bevrijders. Dilan profileert zich niet met haar alevitische achtergrond.’
Volgens Pegtel past Yesilgöz in een bredere trend. Rechtse partijen zetten graag politici in met een niet-westerse migratieachtergrond die zich fel uitlaten over islam of migratie. ‘In het Verenigd Koninkrijk zie je dat met Suella Braverman, in België met Darya Safai en in Nederland had je eerst Ayaan Hirsi Ali en nu Dilan Yesilgöz. Het is een patroon.’
‘Ik denk dat ze is geradicaliseerd’
Voor Yesilgöz is politiek vooral strijd, observeert Pegtel. ‘Haar democratisch besef, haar geloof in pluralisme en in de rechtsstaat, zit niet zo diep. Dat zag je ook bij Ayaan. Het gaat deze vrouwen om winnen, om framing, om de culture war. Dat een parlementaire democratie er ook is voor andersdenkende minderheden, daarvoor hebben ze geen begrip.’
De permanente dreiging heeft Yesilgöz veranderd, denkt Pegtel. ‘Ik denk dat ze is geradicaliseerd, net als Geert Wilders. Dat is de prijs die ze betaalt voor het offer dat ze als politica brengt. Als je jarenlang onder beveiliging leeft, word je niet milder. De samenwerking met Wilders heeft het verergerd, want zoals oud-VVD-strateeg Bas Erlings zei: “Regeren met populisten moet je nooit doen, want ze slepen iedereen mee.”’
Die radicalisering uitte zich onder andere tijdens de Maccabi-rellen eind 2024. ‘Ze gooide olie op het vuur met haar gepeperde tweets. Dat was populistisch. Bovendien ziet Yesilgöz “woke” als het grootste gevaar voor de rechtsstaat. Dat is een Trumpiaanse manier van denken.’
Waar staat Yesilgöz ideologisch?
In haar boek beschrijft Pegtel de strijd binnen de VVD tussen de conservatieve richting ‘Klassiek Liberaal’ en de meer progressieve ‘Nieuwe VVD’. Waar staat Yesilgöz? Ze ziet zichzelf als erfgenaam van Frits Bolkestein, de grote held van de conservatieve VVD’ers, zegt Pegtel. ‘Ze postte na de Maccabi-rellen onder haar eigen longread op de VVD-website zelfs een filmpje van Bolkestein, die altijd erg kritisch was over de multiculturele samenleving.’
Maar volgens Pegtel is Yesilgöz geen liberaal in de klassieke zin van het woord, zoals de negentiende-eeuwse staatsman Johan Rudolph Thorbecke en VVD-oprichter Pieter Oud. De historica contrasteert Yesilgöz met wijlen VVD-icoon Haya van Someren, over wie Pegtel eerder een biografie schreef. ‘Van Someren was een echte liberaal. Zij vond dat zelfs communisten een plek moesten krijgen in het omroepbestel. Yesilgöz denkt niet zo. Haar liberalisme is ondiep. Ze is onversneden rechts.’
‘Haar liberalisme is ondiep’
Yesilgöz is volgens Pegtel ook een product van het Rutte-tijdperk. ‘De VVD is dankzij Mark Rutte een top-downbestuursmachine geworden. Lokale afdelingen hebben nauwelijks nog invloed, de partijvoorzitter biedt geen tegenwicht. Hoewel hij nu NAVO-leider is geworden, bemoeit Rutte zich nog steeds met de VVD-koers, ook achter de schermen. Hij beschouwt de VVD als zijn kindje. VVD’ers vertelden mij anoniem dat hij permanent met Yesilgöz belde, ook tijdens de formatiebesprekingen voor de kabinetten-Schoof en -Jetten.’
Zijn grote vriend Jort Kelder noemde Rutte ooit een monnik die leeft voor de politiek. ‘Dat klopt’, zegt Pegtel. ‘En Yesilgöz is gevormd in die cultuur van marketing, positionering en focusgroepen.’
Veel VVD’ers die Pegtel sprak, kunnen Yesilgöz niet goed plaatsen. ‘Ze is niet diepgeworteld in de partij. Ze ontmoet alleen een kleine kring van mensen. Ze kwam vorig jaar niet eens naar de kandidatendag, waarschijnlijk ook omdat de VVD het toen heel slecht deed in de peilingen. Door haar beveiliging is Yesilgöz bovendien moeilijk benaderbaar. Ik probeerde zo dicht mogelijk bij haar te komen, maar dat was lastig.’
‘Ze is niet diepgeworteld in de partij’
De kernvraag
Aan het einde van het gesprek komt Pegtel terug op de centrale vraag van haar boek: staat Yesilgöz aan de kant van het democratisch liberalisme, of aan de kant van een autoritair-rechtse tijdgeest?
Pegtel hoeft niet lang na te denken over die vraag. ‘Het meest verontrustende inzicht’, zegt ze, ‘is hoezeer ze is meegegaan in de radicalisering van de tijdgeest. Ze ziet woke als existentiële bedreiging. Ze gebruikt populistische frames. Ze leeft in een bubbel van beveiliging en strijd. En ze heeft een partij achter zich die steeds verder naar rechts schuift.’
Maar Pegtel benadrukt dat ze Yesilgöz niet afschrijft als mens. ‘Maar als politica vertegenwoordigt ze een richting die ik niet liberaal vind. De vraag is niet of ze oprecht is, maar welke kant ze Nederland opduwt.’
De Verenigde Naties roepen op tot een onafhankelijk onderzoek naar beschuldigingen van wijdverspreide martelpraktijken en mishandeling van Palestijnse gevangenen in Israëlische detentie, melden Arabische en Palestijnse media.
Volgens de woordvoerder van het mensenrechtenkantoor van de VN (OHCHR) Thameen al-Kheetan worden Palestijnse gevangenen structureel gemarteld en mishandeld, waaronder verkrachtingen en seksueel geweld. Al-Kheetan riep op tot meer druk op Israël om zich aan het internationale recht te houden.
OHCHR registreerde de dood van minstens negentig Palestijnse gedetineerden in Israëlische gevangenissen sinds 7 oktober 2023. Onder hen was een tiener die tekenen van verhongering zou hebben vertoond.
De oproep van de VN volgt meerdere ernstige beschuldigingen van systematische martelpraktijken en mishandeling van Palestijnse gevangenen in Israëlische gevangenissen.
De NGO Committee against Torture beschuldigde Israël afgelopen november van een ‘de facto staatsbeleid van georganiseerde en wijdverspreide martelpraktijken en mishandeling’ en riep Israël op een onafhankelijk onderzoek in te stellen.
VN-gezant Francesca Albanese schreef in een rapport afgelopen maart dat de systematische martelpraktijken van Palestijnse gevangenen een onderdeel zijn geworden van een openlijke staatsdoctrine. Daarbij geven hooggeplaatste functionarissen uit het Israëlische staatsbestel zoals ministers, bevelen uit voor collectieve straffen, martelpraktijken en onmenselijke vormen van detentie.
De New York Times schreef eerder deze maand op basis van interviews met gedetineerden dat deze hadden verklaard seksueel te waren mishandeld door Israëlische gevangenbewaarders.
Afgelopen zaterdag concludeerde Albanese in een rapport dat martelen al lange tijd onderdeel is van de onteigening van Palestijnen door Israël. Zo zou de schaal van martelpraktijken aantonen dat het hier gaat om dat collectieve strafmaatregelen en de intentie om de Palestijnen te vernietigen, mogelijk gemaakt door gecoördineerd beleid. Het rapport verwijst bijvoorbeeld naar de Israëlische minister van Nationale Veiligheid Itamar Ben-Gvir, die het bevel zou hebben gegeven om gevangenen in donkere cellen te laten zitten en continue te worden blootgesteld aan het Israëlische volkslied.
Volgens de VN werden sinds oktober 2023 meer dan 18.500 Palestijnen, onder wie tenminste 1500 kinderen, door Israël gevangengezet. Duizenden blijven achter tralies zonder aanklacht of proces, en velen worden vermist.
Een Irakese boer werd gedood toen hij een geheime Israëlische militaire basis ontdekte vlakbij Najaf in het zuidwesten van Irak, schrijftMiddle East Eyeop basis van onderzoek van New York Times.
Volgens lokale getuigen werd de boer, Awad al-Shammari, aangevallen door een helikopter toen hij één van de twee geheime militaire bases ontdekte. Zijn familie zocht twee dagen naar hem, toen zij hoorden dat zijn pick-up met zijn lichaam erin verbrand was gevonden.
Eerder deze maand bleek dat Israël tijdens haar oorlog tegen Iran een geheime militaire post had opgezet in het westen van Irak. De basis zou zijn gebruikt ter ondersteuning van luchtaanvallen en zou Israëlische speciale eenheden hebben gehuisvest. De post zou kort voor het begin van de oorlog in februari zijn opgezet, en gebruikt tijdens een aanval in maart op Irakese troepen die op het punt stonden de basis te ontdekken.
Amerikaanse functionarissen zeiden tegen de New York Times dat er sprake was van een tweede Israëlische basis in dezelfde woestijn. Deze basis zou tijdens de eerdere oorlog tegen in Iran, in juni 2025, zijn gebruikt.
Het nieuws leidde tot woede in Irak, dat geen diplomatieke banden heeft met Israël. Volgens Amerikaanse functionarissen waren de VS op de hoogte van de basis die door al-Shammari was ontdekt. Dit zou betekenen dat de Amerikanen informatie hierover hadden achtergehouden voor de Irakese regering ondanks het feit dat deze een bondgenoot van de VS is.
De ex-PVV’er Gidi Markuszower heeft tijdens een demonstratie in Loosdrecht gezegd dat Nederland wordt ‘omgevolkt’. Omvolking is een extreemrechtse en antisemitische complottheorie.
‘Maar ja, we worden omgevolkt. Het is gewoon zo’, zei het pro-Israëlische Kamerlid Gidi Markuszower (met zowel de Israëlische als de Nederlandse nationaliteit) op 6 mei tegen een demonstrant in Loosdrecht. Dat was gisteren te zien in Nieuwsuur. Ook het uiterst rechtse Kamerlid Mona Keijzer was bij de demonstratie aanwezig.
Binnen PVV-kringen is ‘omvolking’ al langer een gangbare term. De term verwijst naar de extreemrechtse complottheorie van de zogenoemde ‘Great Replacement’, waarin wordt beweerd dat witte Europeanen bewust zouden worden vervangen door migranten uit niet-westerse landen. De theorie heeft wortels in racistisch en etno-nationalistisch gedachtegoed, met als doel ‘etnische rassenzuiverheid’ te beschermen tegen ‘vreemde elementen’.
Volgens de definitie die de AIVD hanteert, speelt antisemitisme ook een belangrijke rol in de omvolkingstheorie: een vermeende Joodse elite zou massamigratie stimuleren om de witte bevolking in westerse landen te verzwakken of te vervangen. Markuszower, zelf van Joodse afkomst, promoot dus een antisemitische complottheorie die een dreiging vormt voor de nationale veiligheid.
In Nederland ontstond eerder al ophef toen PVV-politicus Marjolein Faber de term gebruikte in een debat met toenmalig premier Mark Rutte in 2020. ‘Het is een term die voortkomt uit de nazi-ideologie’, zei Rutte destijds tegen Faber in de Tweede Kamer.
Markuszower blijft de gemoederen bezighouden. Zo pleitte hij eerder ook voor ‘maximaal geweld’ tegen Palestijnse vluchtelingen. Nadat daar ophef over ontstond, nam hij op dubieuze wijze afstand van die woorden, al zou hij ‘inhoudelijk’ nog steeds achter zijn uitspraken staan.
Het kabinet verbindt aan deze uitgesproken aanhanger van de omvolkingstheorie vooralsnog geen gevolgen. Premier Rob Jetten wil nog steeds met Groep Markuszower in gesprek blijven over de plannen van het kabinet.
Onder Nederlandse Hindoestanen is ophef ontstaan door wat ook wel culturele toe-eigening wordt genoemd. Cosmeticabedrijf Rituals stelde dat ayurveda-therapeuten Anita Nanhoe en Silvana Naipal inbreuk maakten op hun merkenrecht.
Volgens Rituals zou de bedrijfsnaam ‘House of Ayurveda’ van de twee therapeuten te veel lijken op de cosmeticalijnen ‘House of Rituals’ en ‘The Ritual of Ayurveda’. Het bedrijf stuurde daarom een sommatiebrief en dreigde met een procedure bij het Benelux-Bureau voor de Intellectuele Eigendom, meldt de Volkskrant.
Volgens velen binnen de Hindoestaanse en Indiase diaspora is dit de wereld op zijn kop. Ayurveda is binnen die gemeenschappen een eeuwenoude levensfilosofie en een traditionele geneeswijze die diep geworteld is in de Indiase cultuur en het hindoeïsme. Het woord ‘ayurveda’ komt uit het Sanskriet en betekent ‘kennis van het leven’.
Veel mensen uit de diaspora vinden het pijnlijk dat een westers bedrijf winst maakt op Indiase tradities en vervolgens juridische stappen onderneemt tegen onderneemsters van Hindoestaanse afkomst die vanuit diezelfde cultuur werken.
‘Het voelde eerst als waardering van onze cultuur, maar nu voelt het alsof onze eigen tradities van ons worden afgepakt’, klinkt het op de site Hindoestanen Be Like.
Na de ophef heeft Rituals de bezwaren tegen de bedrijfsnaam ingetrokken.
In Leeuwarden hielden inwoners zaterdag een manifestatie tegen fascisme, met muziek, knuffels en kaarten voor asielzoekers. Ook demonstranten van het Nationaal Protest liepen door de Friese hoofdstad. Een confrontatie bleef uit.
Op het Waagplein in Leeuwarden klinkt zaterdagmiddag zachtjes Messy van Lola Young. Bezoekers tekenen met stoepkrijt op de stenen, lachen met elkaar en eten kibbeling uit bakjes. Op een bankje leest iemand rustig een boek.
Maar een paar honderd meter verderop, op het Wilhelminaplein, hangt de Nederlandse vlag ondersteboven en staan demonstranten van het Nationaal Protest met borden waarop teksten staan als ‘de leugen regeert’.
Daar wordt geprotesteerd tegen ‘het beleid’, zoals de demonstranten het noemen. Ze zeggen zich zorgen te maken over immigratie, woningnood en het vertrouwen in de overheid. Het Nationaal Protest demonstreert zaterdagmiddag in negen verschillende steden in Nederland.
Op het Waagplein hebben inwoners van Leeuwarden zich verzameld voor een manifestatie die bewust niet als tegenprotest wordt gepresenteerd. Organisatoren spreken liever over ‘een ander geluid’. Geen megafoons, geen schreeuwende speeches, geen woede. Wel muziek, gesprekken, koekjes en kaarten voor bewoners van azc’s.
Tussen de aanwezigen lopen onder anderen journalisten, politici en nieuwsgierige Leeuwarders.
Akelige beelden
‘We wilden laten zien dat Friesland niet alleen bestaat uit boosheid’, zegt Ellen de Bruin, sociaal werker uit Leeuwarden en een van de initiatiefnemers. ‘De afgelopen weken worden we geconfronteerd met de meest akelige beelden. Mensen die zeggen dat ze “bezorgd” zijn over een azc, maar eigenlijk zie je gewoon afkeer van vluchtelingen en migranten.’ De Bruin noemt de bewegingen ‘neofascistisch’.
‘De Tweede Kamer normaliseert dingen die vroeger onacceptabel waren’
Volgens De Bruin is dat sentiment niet spontaan ontstaan. Ze wijst op groepen als Defend Netherlands en vergelijkbare bewegingen elders in Europa. ‘Dat zijn georganiseerde groepen. We hebben gezien wat er in Loosdrecht gebeurde, waar mensen geweld gebruikten tegen politie en brandweer. Het begint vaak met zogenaamd bezorgde burgers, maar er zit een harde kern achter.’
Ellen de Bruin, een van de initiatiefnemers van de manifestatie in Leeuwarden. Beeld: Frank de Wilt
Ze noemt de politieke toon in Den Haag medeverantwoordelijk voor de verharde sfeer. ‘Onze premier noemt dit “bezorgde burgers”, terwijl iedereen weet dat er georganiseerde extremistische groepen tussen zitten. De Tweede Kamer normaliseert dingen die vroeger onacceptabel waren.’
De Bruin (57) zegt dat ze de opkomst van Janmaat en de Centrumdemocraten nog heeft meegemaakt. ‘Maar de CD lijkt bijna schattig vergeleken met wat we nu meemaken.’
Knuffels voor kinderen in de opvang
Toch wil ze niet vervallen in dezelfde boosheid als de demonstranten verderop. Daarom kiest de organisatie bewust voor een vriendelijke sfeer. Mensen schrijven kaartjes aan bewoners van azc’s, delen koekjes uit en zamelen knuffels in voor kinderen in de opvang in Leeuwarden.
‘Mensen voelen zich machteloos’, zegt ze. ‘Dan helpt het als je iets concreets kunt doen.’
De nationale kaartjesactie blijkt aan te slaan. Via sociale media meldden zich mensen uit het hele land. Volgens De Bruin zijn donderdag meerdere postzakken met kaarten naar de opvanglocatie in Loosdrecht gebracht. ‘Deelnemers verlangen naar een politieke tegenstem.’
‘Mensen voelen zich machteloos’
Even verderop staat Thom Smit, de kersverse bestuursvoorzitter van SP Leeuwarden. Drie weken geleden nam hij het voorzitterschap over. De SP heeft sinds kort weer een zetel in de gemeenteraad van Leeuwarden, na twaalf jaar afwezigheid.
Smit (29) is software engineer bij een groot ingenieurs- en adviesbureau, en zichtbaar trots op de nieuwe energie binnen de lokale afdeling.
‘Overal waar mensen opstaan tegen ongelijkheid en onderdrukking, moet de SP aanwezig zijn’, zegt hij. ‘Niet alleen tijdens verkiezingen, maar juist op straat, tussen mensen.’
Volgens hem is het belangrijk dat mensen beseffen dat de harde anti-azc-demonstraties niet per se de meerderheid vertegenwoordigen. ‘Het voelt soms alsof zij met meer zijn, omdat ophef gigantisch veel aandacht krijgt. De meeste mensen denken helemaal niet zo.’
‘Het voelt soms alsof zij met meer zijn’
Tegelijkertijd begrijpt hij waar een deel van de maatschappelijke onvrede vandaan komt. ‘Mensen maken zich zorgen over de woningmarkt en hebben het gevoel dat ze achteruitgaan. En als Den Haag dan een asielspoedwet bedenkt, geef je impliciet het signaal af dat asielzoekers het grote probleem zijn.’
Maar volgens Smit wordt de woede de verkeerde kant op gestuurd. ‘Wij zeggen: schop niet naar beneden, maar naar boven.’
Zijn partij probeert daarom lokaal zichtbaar te zijn. ‘Wij hebben die zetel niet gewonnen door één goede campagne. We zijn al jaren aanwezig bij acties, op straat, in buurten. Mensen organiseren, dat is wat we doen.’
Hitlergroet
Dan komt het Nationaal Protest vanaf het Wilhelminaplein langzaam in beweging. Demonstranten lopen richting het centrum. Op het Waagplein verzamelt de groep zich op de groenstrook.
De twee demonstraties kruisen elkaar. Beeld: Frank de Wilt
Wanneer de stoet langs het Waagplein trekt, zingen tientallen aanwezigen een bewerkte versie van Bella Ciao. Anderen blazen bellen in de lucht. Na afloop klinkt de leus: ‘Wij zijn met meer’.
Vanuit de stoet van het Nationaal Protest volgen enkele middelvingers. Eén demonstrant brengt een Hitlergroet. Johannes Beers, raadslid voor de Partij voor de Dieren in Leeuwarden, kijkt ernaar en zucht: ‘Aah, verdorie.’
‘De sfeer in de samenleving wordt steeds grimmiger’
Beers reageert nauwelijks verrast. Die gelaten reactie onderstreept hoezeer aanwezigen zeggen te vrezen voor de normalisering van extreemrechtse symboliek.
Beers maakt zich zorgen over de richting waarin Nederland zich volgens hem ontwikkelt. ‘De sfeer in de samenleving wordt steeds grimmiger. Mensen worden bozer op elkaar.’
Volgens hem speelt de landelijke politiek daarin een belangrijke rol. ‘Niet alleen extreemrechts radicaliseert. Ik vind dat de VVD ook radicaliseert. Leugens en desinformatie worden normaal. In mijn werk als gemeenteraadslid hoef ik nooit te liegen.’
Hij merkt dat ook lokaal. Hoewel hij pas net raadslid is en nog maar één echte raadsvergadering achter de rug heeft, viel hem direct de toon op. ‘Het kan ook anders. Gewoon normaal met elkaar omgaan, met respect. Zoals hier vandaag. Er is een leuke vibe en er wordt gelachen.’
Love, peace and understanding
Dat is misschien wel de winst van de middag op het Waagplein: de afwezigheid van woede. Geen verhitte strijd, maar een ouderwetse oproep tot verdraagzaamheid. ‘Love, peace and understanding’, noemt Beers het.
Hij grinnikt om zijn eigen woorden. ‘Ik klink als een oude hippie.’
Of zulke manifestaties genoeg zijn om de maatschappelijke stemming te keren, weet niemand hier. Voor even overstemt in Leeuwarden het geluid van bellenblaas en Bella Ciao de woede van verderop.
De brenger van de Hitlergroet is zaterdag opgepakt door de politie.
Als parlementariër kiest u voor het publieke debat. Ook wanneer het gaat om harde standpunten. Zelfs wanneer deze ook door uw collega’s in de Tweede Kamer als verwerpelijk worden ervaren.
Uw aanwezigheid bij de recente protesten tegen de komst van azc’s in ons land en uw, wat mij betreft, ongenuanceerde uitspraken over de ‘komst van asielzoekende Palestijnen naar ons land’ beschrijven voor mij nog eens hoe ver wij ideologisch van elkaar afstaan.
U kiest voor het publieke debat. Lang heb ik getwijfeld of ik dit vandaag ook naar u zou doen.
Wat ik u wil voorleggen heeft namelijk alles te maken met de voorgeschiedenis van onze Joodse gemeenschap, waar u ook duidelijk mee verbonden bent. Moet ik dit doen via een privébericht? Of zal ik u volgen in het publieke debat? Ik kies voor dat laatste.
Meer dan honderd jaar geleden vonden groepen Joodse vluchtelingen uit Oost-Europa gestaag hun weg naar het vissersdorp Scheveningen. Het waren onze geloofsgenoten die zich gedwongen zagen hun huis en haard in Rusland en Polen te verlaten vanwege vervolgingen en de bekende pogroms. Zowel vóór als tijdens de Eerste Wereldoorlog kwamen er nog meer. Waaronder ook mijn, maar ook uw familiegenoten.
Het waren onze geloofsgenoten die zich gedwongen zagen hun huis en haard in Rusland en Polen te verlaten
Het typisch Oost-Europees-Joodse gemeenschapsleven kwam met hun komst hier in Nederland tot bloei. In de jaren direct voorafgaand aan de Tweede Wereldoorlog groeiden hun aantallen nog verder.
Twee Scheveningse synagogen, één aan de Havenkade 19 en de andere aan de nabijgelegen Harstenhoekweg 44, werden vanwege de komst van deze nieuwkomers, die wij tegenwoordig asielzoekers zouden noemen, opgericht. Twee Joodse gebedshuizen in dit dorpje aan zee, dat zelf een zwaar christelijke signatuur uitstraalde, werden een begrip. Zij voldeden volledig aan de religieuze behoeften van onze nieuwe geloofsgenoten in dit land, die hier als vluchtelingen de grens over konden steken.
Meneer Markuszower, dat alles ging niet vanzelfsprekend. Enkele dagen na de afschuwelijke Kristallnacht, in de nacht van 9 november 1938 in Duitsland, stonden veel van onze mede-Joden voor de grens van Nederland. Doodsangsten hadden zij uitgestaan in de achter hen liggende uren van barbarisme in nazi-Duitsland. Onze eigen minister-president Hendrik Colijn nam het woord: ‘Geen enkele samenleving is vrij van antisemitisme. Ook onze Nederlandse samenleving niet. Om te voorkomen dat dit nog erger wordt, moeten wij niet nog meer Joden in ons land toelaten. Met meer Joden worden de anti-Joodse gevoelens alleen maar erger. Dus geef ik nu opdracht aan onze Marechaussee om onze grenzen nauwlettend in de gaten te houden en geen Joden meer vanuit Duitsland toe te laten. En indien zij toch de grens passeren, hen desnoods met geweld terug te sturen.’ Ja, ‘desnoods met geweld’, meneer Markuszower. Ook uw woorden.
Terug naar Scheveningen. Met de komst van die eerste generatie Oost-Europese Joodse nieuwkomers van de vorige eeuw was het nog niet gedaan met hun vluchtelingenbestaan. In de meidagen van 1940, toen Nederland bezet werd door nazi-Duitsland, stroomde de haven van Scheveningen vol met angstige burgers die probeerden vissers te bewegen hen over te brengen naar Engeland. Onder die burgers waren ook veel Joodse Scheveningers die nog maar enkele jaren daarvoor hier waren gekomen. Als asielzoekers. Deze keer wisten maar weinigen de dans te ontspringen; weinig vissers durfden uit te varen. En degenen bij wie het niet lukte? Wij weten maar al te goed dat hun lot voor een groot deel eindigde in Auschwitz, Sobibor of Treblinka. Net zoals het de Joden verging die door de Marechaussee in opdracht van onze minister-president ‘desnoods met geweld’ over de grens werden gezet.
Het vluchtelingenverhaal, meneer Markuszower, ging voor een deel van de Scheveningse nieuwkomers nog even door. U weet het. Sommige families hebben verwoede pogingen ondernomen in die oorlogsjaren om opnieuw de mantel van het vluchteling-zijn aan te trekken. Als vluchteling kwamen zij aan in het neutrale Zwitserland. Het lukte er maar weinigen. Dichte grenzen zijn dichte grenzen. Voor Joden was Europa ‘overvol’.
Meneer Markuszower, ik ben er bijna. Nog een laatste persoonlijke noot. Natuurlijk boterde het niet altijd even goed tussen de gevestigde ‘Nederlands-Joodse Gemeente’ in Den Haag en de hier zojuist beschreven Oost-Europese gemeenschap in Scheveningen.
Soms liep het stroef. Maar dan was er altijd één man die er op zijn eigen zachtzinnige en liefdevolle manier in slaagde de plooien weer glad te strijken. Iedereen kende hem daarom. Een meneer Isi Kornmehl met zijn vrouw Rita Jeret. Beiden afkomstig uit families waarin de term ‘vluchteling’ helemaal was ingeburgerd, maar die hier toch een thuis mochten vinden.
Altijd dat ellendige lidwoord DE
Ten slotte, weet u eigenlijk waarom onze eigen vijanden zo’n gruwelijke hekel hadden aan ‘de Joden’? Omdat er altijd wordt gesproken over DE Joden. Het generaliseren van een groep. Altijd dat ellendige lidwoord DE.
Zoals u dit maar al te goed kent wanneer het in uw debat gaat over DE moslims, DE Palestijnen, DE dit of DE dat.
Wanneer wij in staat zijn dit ene lidwoord in deze context af te schaffen, vinden wij elkaar misschien ook nog wel eens.
Sowieso wordt het in ons land dan in ieder geval een stuk veiliger en humaner. Dan wordt ook uw Nederland weer de plek waar mensen, naar het voorbeeld van onze eigen voorouders, gedwongen door de omstandigheden een veilig en gezegend heenkomen mogen vinden.
Onze site gebruikt cookies en vergelijkbare technologieën onder andere om u een optimale gebruikerservaring te bieden. Ook kunnen we hierdoor het gedrag van bezoekers vastleggen en analyseren en daardoor onze website verbeteren.
Deze website gebruikt cookies om uw gebruikservaring op deze website te verbeteren. Van deze cookies worden cookies aangemerkt als "Noodzakelijk" in uw browser bewaard, deze cookies zijn essentieel voor het functioneren van de website. Bijvoorbeeld het opslaan van uw keuze of u wel of geen cookies wilt hebben. Wij maken ook gebruik van cookies van derde partijen die ons helpen met het analyseren en begrijpen van de gebruik van deze website door u. Deze cookies worden alleen gebruikt als u daar toestemming toe geeft. U heeft ook de mogelijkheid om uzelf uit te sluiten voor deze cookies. Dit zal echter effect hebben op uw gebruikerservaring.
Noodzakelijke cookies zijn absoluut nodig voor het functioneren van de website. De cookies in deze categorie zorgen alleen voor de veiligheid en het functioneren van deze website . Deze cookies bewaren geen persoonlijke gegevens
Deze cookies zijn niet strict noodzakelijk, maar ze helpen de Kanttekening een beter beeld te krijgen van de gebruikers die langskomen en ons aan te passen aan de behoeftes van onze lezers. Hiervoor gebruiken wij tracking cookies. Bij het embedden van elementen vanuit andere websites zullen er door deze sites ook cookies worden gebruikt.
