Vrouwen in Syrië mogen bepaalde opleidingen aan twee nieuwe universiteiten voor defensie en veiligheid niet volgen. De Syrische regering heeft besloten dat de meeste opleidingen daar alleen toegankelijk zijn voor mannen, aldus Deutsche Welle.
Aan de Nationale Universiteit voor Defensiewetenschappen mogen alleen mannen rechten, economie, bestuur en sociale wetenschappen studeren. Aan de Syrische Universiteit voor Veiligheidswetenschappen kunnen vrouwen alleen terecht voor bepaalde opleidingen in cyberveiligheid, schrijft Human Right Watch.
Onder vrouwen in Syrië is naar aanleiding van deze overheidsbesluiten een vurig debat ontstaan. Kritische stemmen zien het als een voorteken voor nog meer inperking van de vrouwenrechten in het land.
‘Mijn initiële plan was om een master (mechanische studies) te volgen’, zegt Lin Najab tegen Deutsche Welle. Maar door de nieuwe reglementen overweegt ze andere opties. ‘Ik zou bijvoorbeeld naar een andere provincie moeten gaan om te studeren’, maar dat is lastig.
‘Zelfs als een meisje besluit dat ze niet opgeeft en buiten haar provincie wil gaan studeren, zullen haar ouders tegen het idee zijn, hetzij vanwege veiligheidsredenen, hetzij omdat we simpelweg niet willen dat onze dochters ergens anders gaan studeren’, aldus Najab.
‘Gender bepaalt je capaciteiten niet. Het zou moeten gaan om hoge academische standaarden, de standaarden die ik probeer te behalen,’ zegt Najab. ‘In Syrië hebben we beter onderwijs en goede afgestudeerden nodig, dus laten we kijken wie de beste mensen zijn, ongeacht hun gender.’
Fatoun Kharbatli, een activiste uit Aleppo, is eveneens tegen het idee om bepaalde vakken te beperken tot één gender. ‘Iemand moet het vakgebied kunnen kiezen waarin diegene zijn of haar talenten ziet liggen,’ vertelt ze aan DW. ‘We zijn 60 jaar lang onderdrukt, dus laten we nu een natie zijn die gelijke tred houdt met de wereldwijde beschaving, zonder respect voor de basisprincipes van onze religie uit het oog te verliezen.’
Maar veel Syriërs zijn voorstander van de nieuwe maatregelen van de overheid. Een van hen is Qamar al-Yaser, een moeder van drie kinderen. De sectoren waaruit vrouwen zijn uitgesloten ‘vereisen een sterke fysiek, ze vergen grote inspanningen, reizen, organisatie in het veld en kunnen vereisen dat men overnacht op afgelegen werklocaties’, zegt ze. ‘Deze omstandigheden passen beter bij jonge mannen dan bij vrouwen.’
Het vredesproces tussen de Turkse staat en de Koerdische PKK boekt ook buiten Turkije vooruitgang. In Noord-Irak worden ruim vierduizend strijders van de jezidische milities YBS en YJS opgenomen in de Iraakse veiligheidsdiensten. De milities, die nauwe banden hebben met de PKK, speelden een belangrijke rol in de strijd tegen IS, zo meldt de Turkse nieuwssite Serbestiyet.
De volksmilities werden in 2014 opgericht tijdens de genocide op de jezidi’s, een niet-islamitische minderheid in het noorden van Irak. Het Iraakse leger kon hen destijds niet beschermen en vluchtte van het slagveld, waarbij duizenden jezidi’s ten prooi vielen aan IS.
Meer dan tien jaar later lijkt het vertrouwen tussen de Iraakse overheid en de jezidi’s mondjesmaat terug te keren, met het vredesproces tussen Turkije en de PKK als belangrijkste motivator. Turkije onderhoudt goede banden met zowel de Iraakse overheid als de Koerdische deelstaat in Irak en heeft om die reden veel invloed in de regio. In die context worden de PKK en de aan de PKK gelieerde volksmilities aangespoord om de wapens neer te leggen.
Dit ging gisteren gepaard met een ceremonie en een ontwapenings- en integratieovereenkomst, vergelijkbaar met de situatie in Syrië, waar de aan de PKK gelieerde YPG een deal sloot met het nieuwe Syrische regime.
In Irak gaat het om ongeveer vierduizend strijders van de jezidische milities YBS en YJS. De laatste is een vrouwenbrigade. Beide groepen hebben nauwe banden met de Koerdische PKK. Zij worden opgenomen in het Iraakse veiligheidssysteem. Maar daarvoor moeten de rechten van de Jezidi’s wettelijk worden gegarandeerd. Het is de vraag of dat ook gebeurt.
In Syrië verloopt de integratie moeizaam en hangt veel af van de onderhandelingen tussen Turkije en de Koerden. In 2015 liep het vredesproces vast, waarna de regio jarenlang door oorlog werd getroffen.
De Koerdische milities kwamen de Jezidi’s in augustus 2014 te hulp. Strijders van de PKK en de Syrische YPG openden toen een vluchtroute vanuit het Sinjargebergte naar Syrië. Daardoor konden tienduizenden jezidi’s ontsnappen aan IS. Na de reddingsactie bleven de milities in het gebied om jezidi’s te trainen en te bewapenen. Zo ontstond de YBS, een lokale verdedigingsmacht.
Bij een droneaanval op een markt in de West-Soedanese stad Nyala zijn maandag zeker 21 mensen om het leven gekomen, schrijft Le Monde. Daarnaast raakten ongeveer veertig personen gewond. Dat melden lokale bronnen en ooggetuigen.
Nyala geldt als een belangrijk bolwerk van de Rapid Support Forces (RSF), de rebellenbeweging die probeert de macht over te nemen in Soedan. Het Soedanese leger voert geregeld aanvallen uit op doelen in en rond de stad. Volgens lokale bronnen is het onduidelijk hoeveel van de slachtoffers burgers waren.
De burgeroorlog in Soedan verhevigt. Eerder voerden RSF-eenheden aanvallen uit op energievoorzieningen van de vijand, wat leidde tot grootschalige stroomuitval in enkele Oost-Soedanese deelstaten. Ook in de hoofdstad Khartoem werd melding gemaakt van een RSF-droneaanval op een elektriciteitscentrale.
De oorlog tussen het Soedanese leger en de RSF woedt sinds april 2023 en heeft het land in een diepe humanitaire crisis gestort. Volgens hulporganisaties zijn inmiddels meer dan 200.000 mensen omgekomen. Miljoenen inwoners zijn op de vlucht geslagen of afhankelijk geworden van noodhulp. De Verenigde Naties waarschuwen dat aanvallen op energievoorzieningen de toegang tot gezondheidszorg en schoon water verder onder druk zetten. Drones spelen inmiddels een steeds grotere rol in de strijd.
De meeste Nederlanders voelen zich niet structureel achtergesteld ten opzichte van andere groepen. Toch zijn er ook groepen die het gevoel hebben dat anderen worden voorgetrokken en dat zijzelf aan het kortste eind trekken. Dit blijkt uit een nieuw SCP-rapport.
Het Sociaal en Cultureel Planbureau onderzocht gevoelens van achterstelling op vijf terreinen: wonen, werk, tradities en cultuur, rechtspraak en politieke vertegenwoordiging. Vooral op de woningmarkt leeft onvrede. 30 procent van de Nederlanders voelt zich daar achtergesteld. 28 procent van de Nederlanders voelt zich achtergesteld wat betreft politieke vertegenwoordiging. Bij werk en culturele tradities gaat het om circa 15 procent die zich achtergesteld voelt, terwijl slechts 7 procent van de Nederlanders zich achtergesteld voelt door de rechtspraak.
Een belangrijke scheidslijn loopt langs opleidingsniveau. Vooral praktisch geschoolden voelen zich achtergesteld. Ook mensen met een migratieachtergrond voelen zich vaak achtergesteld, maar om andere redenen.
Uit gesprekken van het SCP blijkt dat met name mbo-opgeleiden zonder migratieachtergrond veel onbegrip tonen voor de voorrangspositie die statushouders in een aantal gemeenten nog altijd hebben bij de toewijzing van sociale huurwoningen.
Mensen met een migratieachtergrond ervaren juist discriminatie op basis van hun afkomst, huidskleur en religie. Daardoor voelen zij zich achtergesteld op onder meer de arbeidsmarkt, woningmarkt en in contacten met instituties, zoals de rechtspraak.
Ook religieuze en culturele minderheden komen in beeld. Sommige Nederlanders met een migratieachtergrond ervaren dat er onvoldoende ruimte is voor hun religieuze tradities, zoals bijvoorbeeld Eid al-Fitr, terwijl vooral praktisch opgeleide Nederlanders juist vrezen dat Nederlandse tradities onder druk staan, denk aan Zwarte Piet. Opvallend is dat groepen zich geregeld achtergesteld voelen op dezelfde terreinen, maar om tegengestelde redenen.
Hanneke Felten van onderzoeksbureau Movisie plaatst op LinkedIn een kanttekening bij gevoelens van achterstelling onder witte Nederlanders. Volgens haar wijst onderzoek erop dat juist mensen met een migratieachtergrond structureel worden benadeeld. ‘Zogenaamd ‘omgekeerd racisme’ (dat witte mensen gediscrimineerd worden vanwege hun wit zijn) daarentegen is niet aangetoond en er is geen enkele aanwijzing dat dit een structureel probleem is.‘ Tegelijkertijd erkent ze dat mbo’ers mogelijk te maken hebben met discriminatie op basis van opleidingsniveau.
Wie voelen zich niet achtergesteld? Het SCP wijst vooral op witte hoogopgeleide Nederlanders, in het bijzonder universitair geschoolden. Zij ervaren relatief vaak juist voordelen. Culturele diversiteit wordt door hen vaker gezien als verrijking, zij hebben meer vertrouwen in de rechtspraak en voelen zich beter vertegenwoordigd door de politiek.
Na de mislukte staatsgreep van 2016 verloren duizenden mensen in Turkije hun baan en werden ze buitengesloten. Een nieuw rapport laat zien hoe de decreten van de regering-Erdogan levens kapot hebben gemaakt.
De pro-Koerdische parlementariër Ömer Faruk Gergerlioglu presenteerde onlangs een rapport van het Platform voor Gerechtigheid voor Slachtoffers, dat opkomt voor mensen die zijn getroffen door de noodmaatregelen na de mislukte staatsgreep van 2016. Gergerlioglu was zelf ook bij het onderzoek betrokken. Het rapport kwam tot stand onder leiding van onder anderen socioloog Bayram Erzurumluoglu, die zelf door een nooddecreet zijn baan verloor.
In totaal hebben sinds 2017 meer dan 33.000 mensen aan het onderzoek deelgenomen, voornamelijk slachtoffers van de noodmaatregelen en hun familieleden. Bij de mislukte staatsgreep vielen meer dan 250 doden. Daarna trad de regering van Erdogan hard op tegen de Gülenbeweging, die verantwoordelijk werd gehouden voor de couppoging. Veel aanhangers werden als terroristen bestempeld, vaak zonder dat hun individuele betrokkenheid was aangetoond. De gevolgen van die repressie zijn tien jaar later nog altijd voelbaar. Gergerlioglu vertelt over de bevindingen van het onderzoek.
Tijdens de presentatie van het rapport sprak u van ‘genocide’ op de Gülenbeweging. Waarom gebruikt u die term?
‘Omdat we 216 afzonderlijke misdrijven tegen de menselijkheid hebben vastgesteld. Het gaat om praktijken die doen denken aan de nazitijd, zoals het aanbrengen van kruisen op deuren van mensen die als terreurverdachten worden beschouwd. Tijdens de noodtoestand in Turkije ging het nog verder. Niet alleen onschuldige mensen werden getroffen, maar ook hun partners, kinderen, kleinkinderen en andere familieleden.’
Ömer Faruk Gergerlioglu
Maar die werden toch niet uitgemoord?
‘Bij genocide moeten we niet alleen denken aan het doden van mensen in gaskamers. Ook het uitsluiten van een groep uit het sociale en politieke leven, hen tot armoede en wanhoop drijven en ervoor zorgen dat ook familieleden en kinderen worden getroffen, zijn zeer ernstige misdrijven tegen de menselijkheid. Zo wordt een hele generatie haar toekomst ontnomen.’
Op de omslag van het rapport lijken mensen levend begraven te worden. Tijdens de presentatie zei u dat vrouwen en kinderen in een kuil worden begraven, terwijl anderen aarde over hen heen scheppen. Wat bedoelt u daarmee?
‘Volgens ons is bewust gekozen voor collectieve bestraffing. We hebben 216 categorieën van misdrijven tegen de menselijkheid vastgesteld, waarbij fundamentele rechten zijn geschonden, zoals de vrijheid van meningsuiting en godsdienst. Maar de gevolgen gaan veel verder. We zien meer sterfgevallen, hartaanvallen, kanker, depressies en echtscheidingen. Niet alleen de rechten van mensen zijn aangetast, maar ook hun gezondheid, gezinnen en sociale relaties. Hele levens zijn verwoest.’
Maar dat is iets anders dan levend begraven worden.
‘Ja, niet letterlijk. Maar geestelijk en sociaal zijn deze mensen wel uit het leven verdreven. Dat gaat veel verder dan gewone bestuurlijke maatregelen of afzonderlijke schendingen van rechten.’
‘Zelfs nu, jaren later, verbergen mensen nog voor de buitenwereld dat ze zijn ontslagen’
Heeft Turkije zijn culturele elite en middenklasse verloren?
‘De noodtoestand heeft Turkije veel intellectueel talent gekost. Hoogopgeleide mensen, zoals onderzoekers en schrijvers, werden ontslagen, buitengesloten, gevangengezet of gedwongen het land te verlaten. Je kunt spreken van een intellectuele zuivering. Het gaat niet alleen om braindrain, maar ook om de verzwakking van de wetenschap en het intellectuele leven in Turkije.’
Volgens het rapport ligt het aantal zelfdodingen onder gülenisten veel hoger dan gemiddeld in Turkije: ruim 2 procent. Bijna 10 procent heeft aan zelfdoding gedacht of een poging gedaan.
‘Als arts wil ik benadrukken dat zelfdoding nooit één oorzaak heeft. Maar een combinatie van ernstige depressie, plotselinge financiële problemen, sociaal isolement en wanhoop kan het risico vergroten. Tijdens de noodtoestand zagen we daar schrijnende voorbeelden van. Mensen die na hun ontslag in een ernstige psychische crisis belandden en een einde aan hun leven maakten. Zo waren er ziekenhuismedewerkers die naar de bovenste verdieping van hun ziekenhuis gingen en daar zelfmoord pleegden. Ook waren er politieagenten die na hun ontslag een einde aan hun leven maakten in het toilet van het politiebureau.’
Zulke berichten hebben de Turkse mainstreammedia nooit gehaald.
‘Zelfs nu, jaren later, verbergen mensen nog voor de buitenwereld dat ze zijn ontslagen. Ik ken professoren die werkloos raakten en vervolgens op de markt tomaten en komkommers verkochten. Ook ontmoette ik hoogleraren geneeskunde die als pompbediende bij een tankstation wilden werken, maar zelfs daar niet werden aangenomen.
U gebruikt ook de term ‘sociale dood’. Wat bedoelt u daarmee?
‘Een slachtoffer van de noodmaatregelen zei ooit tegen mij: ‘Eigenlijk zijn we al dood, maar we beseffen het niet.’ Een ander vertelde me dat hij na zijn ontslag niet eens meer langs het raam durfde te lopen, uit angst dat zijn buren zouden zien dat hij thuis was en dus zijn baan had verloren. Kunt u zich dat voorstellen? Zelfs in zijn eigen huis durfde hij zich niet meer vrij te bewegen. Hij probeerde onzichtbaar te blijven. Dat is wat we sociale dood noemen.’
‘Eigenlijk zijn we al dood, maar we beseffen het niet’
‘Stel dat een echtpaar ruzie krijgt. De ene partner kan de ander bedreigen bij de politie aangeven door te zeggen: ‘Mijn echtgenoot is een FETÖ-aanhanger’ [afkorting van Fethullahistische terreurorganisatie]. Ook in zakelijke relaties gebeurt dat. In de politiek worden ongewenste handelingen soms afgedaan als ‘FETÖ-tactieken’.
Deze mensen zijn hun rechten en vrijheden kwijtgeraakt, worden buitengesloten en zijn financieel en geestelijk gevangen komen te zitten. Ze verloren niet alleen hun baan, maar kregen ook een stigma opgeplakt. In de ogen van de samenleving worden ze bijna verantwoordelijk gehouden voor al het kwaad.’
Daar hadden ook niet-gülenisten last van, toch?
‘Zeker. Niet iedereen die via een nooddecreet werd ontslagen, was gülenist. Er waren ook linkse mensen en anderen die vanwege hun overtuigingen of om andere redenen slachtoffer werden. Zij kregen allemaal te maken met uitsluiting en stigmatisering.’
Er worden ook codes gebruikt om mensen als ‘staatsgevaarlijk’ aan te merken?
‘Ja, in online systemen werden bij sollicitaties codes als 36 en 37 gebruikt. Wie eerder via een nooddecreet was ontslagen, kon daardoor ook in de particuliere sector moeilijk aan werk komen. Dat heb ik zelf meegemaakt. Na mijn ontslag als arts solliciteerde ik bij particuliere ziekenhuizen. Daar kreeg ik openlijk te horen dat ze wisten van mijn ontslag en bang waren zelf problemen met de staat te krijgen als ze mij aannamen. Het ziekenhuis kijkt niet naar zijn deskundigheid, maar is bang zelf onder druk te komen staan.’
Onderdrukking door de staat kan tot radicalisering leiden. Waarom is dat bij de slachtoffers van de nooddecreten niet gebeurd?
‘De onderdrukking zorgde vooral voor angst, wanhoop en maatschappelijke uitsluiting. In plaats van te radicaliseren, probeerden mensen zich gedeisd te houden en zo min mogelijk op te vallen. Voor wie zijn baan verliest, zich zorgen maakt over zijn gezin en zelfs bang is voor zijn buren en familieleden, is overleven belangrijker dan verzet. Mensen trokken zich terug en probeerden te voorkomen dat hen nog meer ellende zou overkomen. Er was geen radicalisering, maar vooral angst en onderwerping.’
Er was ook weinig tot geen solidariteit
‘Inderdaad, ze misten een maatschappelijke basis die hen kon steunen, hen in staat stelde samen op te treden en hun vertrouwen kon geven. Ik denk bovendien dat deze groep geen sterke, gedeelde intellectuele traditie had en ook niet over georganiseerde vormen van solidariteit beschikte die onder zulke omstandigheden tot radicalisering hadden kunnen leiden.’
Wat bedoelt u daarmee?
‘Als we deze groep vergelijken met andere maatschappelijke groepen, wordt het verschil duidelijker. Zo hebben we tijdens perioden van onderdrukking en conflict onder Koerden gezien dat familiebanden, contacten met buren en onderlinge solidariteit vaak een belangrijke rol speelden. Natuurlijk was die solidariteit niet overal en altijd even sterk. Maar zulke sociale banden konden voorkomen dat mensen geïsoleerd raakten en hadden invloed op hoe ze met onderdrukking omgingen.
‘Ze kregen niet alleen te maken met maatregelen van de staat, maar ook met uitsluiting door de samenleving’
Bij veel slachtoffers van de nooddecreten gebeurde juist het tegenovergestelde: zelfs mensen uit hun directe omgeving namen afstand. Ze kregen niet alleen te maken met maatregelen van de staat, maar ook met uitsluiting door de samenleving. Toen de mensen van wie ze steun verwachtten zich van hen afkeerden, werden hun angst en wanhoop nog groter.’
Hebben deze ervaringen de houding tegenover andere groepen blijvend veranderd?
‘Onder slachtoffers ontstond geleidelijk ook meer begrip voor het leed van anderen. Dat gebeurde niet op grote schaal, maar het was wel een belangrijke ontwikkeling. Veel mensen die door de nooddecreten werden getroffen, leidden daarvoor een conservatief leven en hadden weinig oog voor het leed van groepen buiten hun eigen omgeving. Maar toen ze zelf te maken kregen met ernstige schendingen van hun rechten, uitsluiting en onrecht, begonnen ze beter te begrijpen wat Koerden, alevieten, linkse mensen en niet-moslimminderheden eerder hadden meegemaakt.’
Tegelijkertijd klinkt er vanuit de groepen met wie de slachtoffers meer empathie zeggen te voelen ook kritiek: ‘Moesten jullie eerst zelf slachtoffer worden voordat jullie ons konden zien?’
‘Koerden, alevieten, linkse mensen en niet-moslimminderheden zien het leed van de slachtoffers van de nooddecreten en leven met hen mee. Maar tegelijkertijd wantrouwen ze hen. Ze vrezen dat deze mensen, zodra hun eigen problemen voorbij zijn, weer de bestaande orde zullen omarmen en onverschillig worden voor het onrecht dat anderen wordt aangedaan.
Ik begrijp dat wantrouwen, gezien wat deze groepen zelf hebben meegemaakt. Toch vind ik het een eenzijdige houding. Je moet mensen niet bij voorbaat afschrijven omdat ze conservatief zijn. Ook zij verdienen empathie. Maar ik moet eerlijk zijn: de kritiek is niet helemaal ongegrond. Ik zie zelf ook dat de solidariteit met andere onderdrukte groepen kan verdwijnen zodra het eigen leed naar de achtergrond verdwijnt. Oude, conservatieve denkbeelden en gewoonten kunnen dan weer de kop opsteken. Ik zou daar graag optimistischer over zijn.’
Saoedische autoriteiten hebben eerder deze maand een 29-jarige man geëxecuteerd, omdat hij als 14-jarige had meegedaan met een demonstratie in het sjiitische oosten van het land.
Steeds vaker worden mensen in Saoedi-Arabië geëxecuteerd voor misdaden die zij als tiener zouden hebben begaan, zo schrijft de Britse krant The Independent. Dit gebeurt, terwijl het koninkrijk officieel de doodstraf voor minderjarigen heeft afgeschaft.
De 29-jarige Hassan Zaki al-Faraj werd, aldus de krant, samen met vier andere mannen uit de oostelijke regio geëxecuteerd. Het ging hierbij om dezelfde zaak. De krant schrijft dat al-Faraj werd gemarteld en lange tijd in een isoleercel werd gehouden, zonder te kunnen communiceren met de buitenwereld.
Mensenrechtenorganisaties waarschuwen dat meer politieke tegenstanders van het koninkrijk de doodstraf wacht. Zo dreigt een andere man, de 30-jarige Youssef al-Manasif, om dezelfde reden als al-Faraj ook geëxecuteerd te worden, schrijft The Independent. Hij werd in 2017 gearresteerd en veroordeeld, voor onder andere het deelnemen aan demonstraties en deelname aan een terreurgroep. Ook hij werd gemarteld en gedwongen een bekentenis te tekenen.
Volgens een Britse organisatie die campagne voert tegen de doodstraf is er sprake van een patroon, waarbij jonge mannen ervan worden beschuldigd als tiener te hebben deelgenomen aan demonstraties. Vervolgens worden zij gemarteld en gedwongen een valse bekentenis van een terreurdaad af te leggen, waarna zij ter dood worden veroordeeld.
Volgens mensenrechtenorganisatie Human Rights Watch is de executie gekoppeld aan het door marteling verkregen ‘bewijs’ en is er al langer sprake van oneerlijke processen in Saoedi-Arabië. Al-Faraj en al-Manasif kregen de doodstraf opgelegd in oktober en november 2022, meer dan twee jaar na de wetswijziging. Vier andere mannen werden eveneens ter dood veroordeeld voor misdaden die zij als kinderen zouden hebben begaan.
Human Rights Watch schrijft dat Saoedi-Arabië vorig jaar twee mannen om dezelfde reden executeerde en dat er sprake is van een ‘executiegolf’. De organisatie houdt al langer schendingen bij van het strafrechtsysteem in Saoedi-Arabië, waaronder beperkte toegang tot advocaten of het onthouden ervan, en gedwongen bekentenissen.
Volgens The Independent voerde het land in 2025 een recordaantal van 347 executies uit. De meerderheid van executies vorig jaar was wegens drugsgerelateerde delicten. Hierbij werd niet voldaan aan de internationale definitie van ‘zeer ernstige misdaad’, schrijft de krant.
Eerder in oktober executeerde Saoedi-Arabië een jong stelletje uit Bangladesh, dat beschuldigd werd van onzedelijke handelingen in een moskee in Mekka. Deze doodstraf werd opgelegd op basis van ta’zir, een onderdeel van de islamitische rechtspraak waarbij rechters een grote mate van beoordelingsvrijheid hebben bij het vaststellen van straffen voor overtredingen waarvoor geen vaste strafmaat bestaat.
Duizenden inwoners van de Palestijnse stad Hebron (al-Khalil) op de bezette Westelijke Jordaanoever zijn ontheemd geraakt en collectief bestraft, nadat het Israëlische leger afgelopen vrijdag de stad binnenviel. Twee Palestijnse schutters uit die stad zouden twee Israëlische soldaten hebben gedood, schrijven diverse media.
De twee openden het vuur op de Israëlische soldaten bij een controlepost ten westen van Hebron. Twee Israëlische soldaten kwamen om en drie raakten gewond, schrijft Middle East Eye. Het Israëlische leger doodde de vermeende schutters en startten een operatie in de buurt waar de schutters vandaan kwamen, zogenaamd gericht op het ontmantelen van ‘terreur-infrastructuur’.
Volgens Middle East Eye, die met inwoners sprak, werden gezinnen onder schot gedwongen hun huizen te verlaten, waarbij zij nauwelijks tijd kregen hun spullen bij elkaar te rapen. Het Israëlische leger verspreidde een kaart met huizen en andere gebouwen die geëvacueerd moesten worden. Een familie omschreef hoe soldaten hen commandeerden om met hun handen achter hun hoofd te houden, alsof zij criminelen waren.
2600 mensen werden hierbij verdreven, schrijft NRC op basis van informatie van de gemeente Hebron. Het Israëlische leger sloot de stad en omliggende dorpen en vluchtelingenkampen af, viel huizen binnen, en voerde arrestaties uit.
De Israëlische premier Benjamin Netanyahu bezwoer om de buurt waar de schutters vandaan komen, ‘te vernietigen’, aldus NRC. De krant meldt dat huizen in deze buurt werden gesloopt en dat zwarte kruizen waren aangebracht op huizen van ontheemde mensen. Ook werden er Israëlische vlaggen opgehangen.
Volgens Yair Dvir, een woordvoerder van de Israëlische mensenrechtenorganisatie Btselem, is het verdrijven van Palestijnen Israëlisch beleid. Doel van dit beleid is om gemeenschappen te ontmantelen ‘middels etnische zuivering en territoriale overname’, aldus Dvir tegen NRC. Volgens hem gaat het om collectieve bestraffing, iets wat Israëlische leiders trouwens ook openlijk zeggen.
Het Israëlische leger gaat vaker over tot het slopen van huizen van Palestijnse verdachten en hun families. Btselem omschrijft deze praktijk als illegale collectieve bestraffing.
De Israëlische regering kondigde aan dat de grensovergangen tussen de bezette Westelijke Jordaanoever en Israël op de dag van de verkiezingen morgen voor Palestijnen gesloten zullen zijn. Het zijn feitelijk ondemocratische verkiezingen, waar Palestijnen uit de bezette Westelijke Jordaanoever en Gaza op geen enkele manier aan kunnen deelnemen.
De Servische studentenbeweging heeft de parlementsverkiezingen gewonnen, zo bericht de NOS. Op basis van een exitpoll erkende voormalig president Aleksandar Vucic zondagavond de nederlaag van zijn Servische Progressieve Partij (SNS), die in werkelijkheid een conservatieve partij is. Volgens de voorlopige prognoses behaalt de Studentenlijst een ruime meerderheid in het parlement.
In de hoofdstad Belgrado braken direct na de bekendmaking van de exitpolls feestelijkheden uit. Op straat werd massaal gejuicht en auto’s reden toeterend door de stad. De Studentenlijst spreekt van een historische overwinning en ziet de uitslag als een bevestiging van de roep om politieke verandering.
De verkiezingen gelden als de spannendste in jaren. De Studentenlijst groeide uit een protestbeweging die al twee jaar actievoert tegen het bestuur van Vucic en de SNS. Aanleiding voor die protesten was de instorting van een deel van het station van Novi Sad, waarbij zestien mensen om het leven kwamen. Critici legden een verband met vermeende corruptie en gebrekkig toezicht bij de renovatie.
De opkomst bereikte een recordniveau. Volgens peilingbureaus en waarnemersorganisaties had tegen het einde van de verkiezingsdag bijna 68 procent van de kiesgerechtigden gestemd. Daarmee ligt de opkomst op het hoogste niveau sinds het uiteenvallen van Joegoslavië.
De verkiezingsdag verliep niet zonder incidenten. Er kwamen meldingen binnen van geweld bij enkele stembureaus. Ook circuleerden beelden van groepen mannen in zwarte kleding in Belgrado. De politie zette op verschillende plaatsen in de hoofdstad extra eenheden in om de orde te handhaven.
De definitieve verkiezingsuitslag wordt later bekendgemaakt.
VVD-leider en Defensieminister Dilan Yesilgöz heeft het eerste exemplaar ontvangen van Hoe onze vrijheid sterft, het nieuwste boek van schrijver en columnist Keyvan Shahbazi. Op Instagram noemt Yesilgöz het boek een werk dat Nederland een ‘ongemakkelijke spiegel’ voorhoudt. Ook schrijft zij: ‘Tolerantie mag nooit betekenen dat we intolerantie vrij spel geven.’
Shahbazi vluchtte in 1983 uit Iran nadat hij als tiener was gearresteerd en gevangengezet door het regime van de Islamitische Republiek. In Nederland bouwde hij een loopbaan op als cultureel psycholoog, beleidsadviseur en schrijver.
De auteur staat bekend om zijn ongezouten kritiek op de islam en op wat hij ziet als de toenemende invloed van islamitische opvattingen in Nederland. In een podcast van WNL zei hij eerder dat de vrijheid in Nederland beperkt wordt door de islam. Ook noemde hij de islam ‘de meest extreemrechtse gedachte die je je maar kan voorstellen’. Volgens Shahbazi wordt de term islamofobie gebruikt om critici van de islam het zwijgen op te leggen.
Volgens uitgever Ezo Wolf betoogt Shahbazi in Hoe onze vrijheid sterft dat ‘islamisering en antisemitisme zich in onze samenleving hebben genesteld’ en dat de wortels daarvan ver teruggaan in de geschiedenis van de islam, ’tot de profeet Mohammed zelf’.
De boekpresentatie vond gistermiddag plaats in De Koepel in Haarlem. Shahbazi werd daar geïnterviewd door schrijver Theodor Holman. Oud-minister Uri Rosenthal duidde Shahbazi’s werk.
Shahbazi schreef eerst als columnist voor de Volkskrant, maar vertrok daar in 2019 omdat de hoofdredactie zich distantieerde van een felle column. Daarin had hij twee mensen antisemitisme verweten en in verband gebracht met de ayatollahs in Iran. De krant noemde de beschuldigingen ongefundeerd. Nu schrijft Shahbazi regelmatig opinieartikelen voor De Telegraaf.
Dit jaar won Shahbazi de Pim Fortuynprijs. Zijn standpunten over islam, Israël en integratie roepen felle reacties op bij moslims en bij links. In 2025 riep hij overheidsinstellingen op te stoppen met het organiseren van iftarmaaltijden en uitte hij kritiek op agenten die in uniform een moskee bezoeken om te bidden.
Journaliste en schrijfster Anet Bleich (75) is al jaren kritisch betrokken bij de Israëlische politiek. Volgens Bleich staan de komende Israëlische verkiezingen in het teken van een fundamentele keuze: zet het land de koers voort van premier Benjamin Netanyahu en zijn extreemrechtse bondgenoten, of kiest het voor een gematigder alternatief onder leiding van oud-generaal Gadi Eisenkot?
Hoe kijkt u naar de huidige politieke situatie in Israël?
‘Heftige politieke taferelen zijn in Israël eigenlijk niets nieuws. Wat wel nieuw is, is dat sinds eind 2022 extreemrechtse partijen deel uitmaken van de regering en zich hebben verenigd in een stevig rechts blok. Zij hopen opnieuw een meerderheid te behalen bij de volgende verkiezingen.
‘De aanval van Hamas op 7 oktober 2023 heeft bovendien een enorm trauma veroorzaakt onder de Israëlische bevolking. Dat heeft geleid tot veel angst en woede, en daardoor ook tot een verdere verrechtsing van de Israëlische samenleving.’
Want hoe ziet het politieke landschap er momenteel uit?
‘Je kunt grofweg twee blokken onderscheiden. Aan de ene kant staat Netanyahu met de Likud en rechts-nationalistische, extreemrechtse en ultraorthodoxe partijen. Aan de andere kant staat een oppositieblok rond Gadi Eisenkot, een voormalig generaal. Dat blok bestaat uit rechtse, centrumrechtse en ook meer centrumlinkse partijen.
‘Volgens de huidige peilingen heeft het blok rond Eisenkot een lichte voorsprong op dat van Netanyahu’
‘Israël is hoe dan ook rechtser dan Nederland. De Likud wordt soms met de VVD vergeleken, maar dat is eigenlijk een misleidende vergelijking. De Likud staat aanzienlijk verder naar rechts. Daarnaast heb je de ultraorthodoxe partijen en de religieus-zionistische partijen, die nog veel radicaler zijn. Maar in Nederland hebben de ultrarechtse partijen samen meer zetels.’
De keuze tussen Netanyahu of Eisenkot is voor Palestijnen lood om oud ijzer. Eisenkot is immers ook tegen de vorming van een Palestijnse staat. Vindt u die kritiek terecht?
‘Nee, dat vind ik echt te simpel. Want voor Palestijnen maakt het ook iets uit. Niemand verwacht dat Eisenkot onmiddellijk een einde maakt aan de bezetting of een Palestijnse staat zal erkennen. Maar hij staat wel aanzienlijk gematigder tegenover de oorlog in Gaza, de illegale nederzettingen op de Westelijke Jordaanoever en regionale conflicten zoals die in Libanon en Syrië. Dat verschil is belangrijk. Het is dus onjuist om te zeggen dat het lood om oud ijzer is.’
Maar hebben de Palestijns-Israëlische partijen eigenlijk wel invloed in de Knesset? De Palestijnse journaliste Rajaa Natour zegt dat ze feitelijk niets in te brengen hebben. Ze zijn de ‘controlled opposition’.
‘Ze hebben misschien meer invloed dan je denkt. Want Eisenkot is bereid steun van Arabische partijen te accepteren. Samen beschikken die partijen, de Verenigde Lijst en de islamitische partij Ra’am, over ongeveer vijftien zetels in de Knesset.
‘Volgens de huidige peilingen heeft het blok rond Eisenkot een lichte voorsprong op dat van Netanyahu, maar geen van beide blokken haalt zelfstandig een meerderheid. Daardoor kunnen de Arabische partijen uiteindelijk de doorslag geven. Een minderheidsregering van Eisenkot met gedoogsteun van Arabische partijen behoort daarom tot de mogelijkheden. Maar het is natuurlijk maar de vraag of dat lukt. Want binnen Eisenkots eigen kamp zitten ook rechtse partijen die daar moeite mee hebben. Maar in theorie zijn de Arabische partijen de kingmakers.’
U spreekt over Arabische Israëliërs. Maar is die term niet verkeerd? Zelf noemen ze zich Palestijnen.
‘Dat maakt mij eerlijk gezegd weinig uit. Het is grotendeels een semantische kwestie. Je kunt beide termen gebruiken. Het zijn Palestijnen die het Israëlische staatsburgerschap bezitten. Ze worden gediscrimineerd, maar hebben wel stemrecht en bevinden zich in een andere positie dan Palestijnen in de bezette gebieden, in Gaza en op de Westbank.’
In Nederland lijkt de georganiseerde Joodse gemeenschap vaak vrij rechts. Klopt dat beeld?
‘Dat is veel te simplistisch. Er zijn prominente Joden die zich juist krachtig uitspreken tegen de oorlog in Gaza en tegen wat zij zien als genocide. Er is bijvoorbeeld een petitie tegen de oorlog van het initiatief ‘Joden zeggen nee’, ondertekend door zo’n tweeduizend Nederlandse Joden.
‘Ik verwacht wel dat een regering onder Eisenkot een einde zou proberen te maken aan het geweld van Joodse kolonisten’
‘Wel klopt het dat organisaties als het Centrum Informatie en Documentatie Israël (CIDI), het Centraal Joods Overleg en ook het Nieuw Israëlietisch Weekblad doorgaans een rechts tot zeer rechts geluid laten horen. Dat wordt deels gevoed door angst voor antisemitisme. Die angst is niet irrationeel, want antisemitisme bestaat daadwerkelijk. Maar het Joodse geluid in Nederland is veel diverser dan vaak wordt voorgesteld.’
Wat zou een overwinning van Eisenkot concreet veranderen in Israël?
‘Dat zou een gigantisch verschil maken, al moeten mensen ook geen wonderen verwachten. Het betekent niet dat er automatisch vrede komt of een einde aan de bezetting.
‘Maar ik verwacht wel dat een regering onder Eisenkot een einde zou proberen te maken aan het geweld van Joodse kolonisten op de Westelijke Jordaanoever. Hij heeft zich in het verleden kritisch uitgelaten over zulke excessen.
‘Ik herinner me een incident van enkele jaren geleden, waarbij een Israëlische militair een Palestijnse aanvaller doodschoot, terwijl die geen direct gevaar meer vormde. Netanyahu verdedigde de schutter min of meer. Eisenkot stelde juist dat er sprake was van een misdrijf en dat de schutter vervolgd moest worden. Dat verschil zegt veel over zijn politieke en morele kompas.’
En wat betekent een machtswisseling voor de Palestijnen in Gaza?
‘Dat ligt ingewikkelder. Maar ik verwacht wel een minder extremistische houding. Netanyahu en verschillende ministers uit zijn kabinet willen de oorlog graag hervatten. Sommigen dromen er zelfs van om de Gazaanse bevolking uit het gebied te verdrijven. Dat vind ik een zeer gevaarlijke ontwikkeling.
‘Van Eisenkot verwacht ik geen wonderen, maar wel een minder genocidale opstelling en meer aandacht voor diplomatie. Hij heeft meermaals gezegd dat militaire macht weinig waard is als je die niet weet om te zetten in politieke of diplomatieke resultaten.’
Maar gaat Netanyahu niet gewoon weer winnen? De verkiezingen gaan over ‘veiligheid’ en Netanyahu heeft – in de ogen van Joodse Israëliërs dan – sterkere papieren dan elke andere politicus.
‘Dat weet ik zo net nog niet. Volgens de peilingen ligt het iets anders. Het probleem is vooral dat beide blokken moeite hebben om een meerderheid te vormen.
‘De grote vraag wordt wat de Arabische of Palestijnse partijen doen. Gaan ze Eisenkot steunen? Daarnaast bestaat het risico dat het anti-Netanyahu-kamp uiteindelijk uiteenvalt, zoals eerder gebeurde met het kabinet van Naftali Bennett en Yair Lapid (in 2021-2022, red.). Dat gevaar is reëel.’
Maar zal Netanyahu niet proberen de verkiezingen of de uitslag te manipuleren? Hij heeft sterke Viktor Orbán-vibes.
‘Dat risico bestaat inderdaad. Netanyahu heeft er persoonlijk veel belang bij om aan de macht te blijven. Er lopen immers corruptiezaken tegen hem. Daarnaast wil hij voorkomen dat er diepgaand onderzoek wordt gedaan naar de gebeurtenissen rond 7 oktober. Want mogelijk heeft Netanyahu van de aanval geweten, maar besloot hij om niet te handelen. Veel van zijn tegenstanders willen juist wél een onafhankelijke onderzoekscommissie die nagaat hoe dit zo heeft kunnen gebeuren.’
Wat is volgens u uiteindelijk de belangrijkste inzet van de komende verkiezingen?
‘Israël staat op een tweesprong. Aan de ene kant staat het pad van Netanyahu en zijn bondgenoten, waaronder Bezalel Smotrich en Itamar Ben-Gvir. Dat pad leidt volgens mij richting een steeds autoritairdere en oorlogszuchtigere staat, met kenmerken van fascisme.
‘De grote vraag wordt wat de Arabische of Palestijnse partijen doen’
‘Aan de andere kant staat geen spectaculair alternatief, maar een aarzelend centrumrechts kabinet dat de democratische spelregels respecteert en een einde kan maken aan de ergste excessen van het huidige extreemrechtse kamp.
‘De vraag is uiteindelijk of Israël verder afglijdt naar een pariastaat en een permanent apartheidsregime, of dat het land een weg terug weet te vinden naar betere relaties met de Palestijnen en zijn Arabische buren. Daarom zijn deze verkiezingen, ondanks alle onzekerheden, van cruciaal belang.’
Onze site gebruikt cookies en vergelijkbare technologieën onder andere om u een optimale gebruikerservaring te bieden. Ook kunnen we hierdoor het gedrag van bezoekers vastleggen en analyseren en daardoor onze website verbeteren.
Deze website gebruikt cookies om uw gebruikservaring op deze website te verbeteren. Van deze cookies worden cookies aangemerkt als "Noodzakelijk" in uw browser bewaard, deze cookies zijn essentieel voor het functioneren van de website. Bijvoorbeeld het opslaan van uw keuze of u wel of geen cookies wilt hebben. Wij maken ook gebruik van cookies van derde partijen die ons helpen met het analyseren en begrijpen van de gebruik van deze website door u. Deze cookies worden alleen gebruikt als u daar toestemming toe geeft. U heeft ook de mogelijkheid om uzelf uit te sluiten voor deze cookies. Dit zal echter effect hebben op uw gebruikerservaring.
Noodzakelijke cookies zijn absoluut nodig voor het functioneren van de website. De cookies in deze categorie zorgen alleen voor de veiligheid en het functioneren van deze website . Deze cookies bewaren geen persoonlijke gegevens
Deze cookies zijn niet strict noodzakelijk, maar ze helpen de Kanttekening een beter beeld te krijgen van de gebruikers die langskomen en ons aan te passen aan de behoeftes van onze lezers. Hiervoor gebruiken wij tracking cookies. Bij het embedden van elementen vanuit andere websites zullen er door deze sites ook cookies worden gebruikt.
