Op het tiende herdenkingsjaar van de mislukte couppoging tegen de Turkse president Recep Tayyip Erdogan is de strijd om wat er daadwerkelijk is gebeurd op de coupnacht nog steeds niet beslecht. De Turks-Amerikaanse lobbygroep De Alliantie van Gedeelde Waarden (AfSV), gelieerd aan de Gülenbeweging, pleit voor een onafhankelijk onderzoek naar de putschnacht van 15 juli 2016.
Tijdens de mislukte staatsgreep stierven, volgens uiteenlopende schattingen, meer dan 250 mensen: militairen, politiemensen en veel burgers. Veel burgers kwamen waren na een oproep van Erdogan de straat op gegaan, om de Turkse regering te beschermen tegen de putchisten. Na de mislukte coup wees Erdogan meteen met een beschuldigende vinger naar de Gülenbeweging: zij zouden achter de coup zitten. Duizenden Gülen-sympathisanten verloren hun baan, verdwenen achter slot en grendel en/of vluchtten het land uit.
Lobbygroep AfSV gelooft niet in het regeringsnarratief. De organisatie stelt dat tien jaar na de couppoging nog steeds geen ‘onafhankelijk onderzoek’ naar de feiten heeft plaatsgevonden. Een parlementaire commissie heeft destijds de militaire chef Hulusi Akar en inlichtingenchef Hakan Fidan niet gehoord en het rapport is ook nooit formeel gepubliceerd. De pro-Koerdische Dem-parlementariër Ömer Faruk Gergerlioglu heeft eerder deze maand ook naar het rapport gevraagd.
AfSV hekelt ook de partijdige Turkse rechtspraak. ‘Rechters die onder politieke invloed opereren, doen aan collectieve afstraffing en zijn daarmee instrumenten geworden om het officiële narratief te versterken in plaats van de rechtsstaat te dienen,’ aldus de groep in een verklaring.
De organisatie verwerpt guilt by association, oftewel vermeende daderschap op basis van bepaalde connecties, ongeacht iemands eigen acties. Dit draait basale rechtsprincipes, zoals de onschuldpresumptie (innocent until proven guilty) om naar guilty until proven innocent. Gülen-sympathisanten zijn collectief gestraft voor de daden van de coupplegers, terwijl ze niets met de staatsgreep van doen hadden. De Gülenbeweging wordt in de Turkse staatsmedia gebrandmerkt als ‘FETÖ’, wat staat voor Fethullistische Terreurorganisatie. Gülen-sympathisanten noemen hun beweging zelf Hizmet.
De Turkse staat heeft economisch geprofiteerd van de heksenjacht op Gülen-sympathisanten. Maar liefst 784 bedrijven werden geconfisqueerd, met een totale waarde van 42,3 biljoen Turkse lira. Dat is omgerekend bijna een miljard euro, maar waarschijnlijk is de totale waarde veel hoger omdat de Turkse lira in 2016 veel meer waard was dan tegenwoordig. Ook andere organisaties werden ontbonden. In de directe nasleep van de couppoging ging het bijvoorbeeld om 35 zorginstellingen, 934 scholen, 109 studentenwoningen, 104 stichtingen, 1.125 verenigingen, 15 universiteiten en 19 vakbonden.
De oproep van AfSV tot een onafhankelijk onderzoek naar de mislukte staatsgreep van 15 juli is vooralsnog aan dovemansoren gericht. Heel Turkije staat vandaag in het teken van de ‘heldhaftige martelaren‘, de Erdogan-aanhangers en nationalistische Grijze Wolven die de straten opgingen en stierven bij verschillende confrontaties met een factie binnen het leger. Vanuit negentigduizend moskeeën zijn vanavond speciale gebeden, sela, te horen, die ook tijdens de coupnacht klonken. Ze waren toen een oproep tot mobilisatie, om de president te beschermen.
De wetenschappelijke bureaus van SGP, BBB en de niet meer in de Tweede Kamer vertegenwoordigde NSC organiseren samen met de Stichting Democratische Vernieuwing het Congres Cultuurdefensie. Ze willen dat de Nederlandse cultuur behouden wordt, tegen de ‘schade’ van asielmigratie. Het congres wordt op zaterdag 19 september gehouden in de Bergkerk te Amersfoort.
Stichting Democratische Vernieuwing is het initiatief van filosofe Andrea Speyerbach (echte naam: Andrea Speijer-Beek), die vooral sinds 2025 in de schijnwerpers staat door haar uitgesproken rechtse standpunten over democratie, identiteit en migratie. Doel van haar stichting is een rechtszaak tegen de Nederlandse staat aanspannen, om de gevolgen van massamigratie voor de Nederlandse cultuur en ‘inheemse’ bevolking aan te pakken. Ze willen afdwingen dat de overheid de gewortelde Nederlanders beter beschermt, aldus de Volkskrant. Speyerbach is voorzitter van de stichting, andere bestuursleden zijn voormalige BBB-minister Gouke Moes (vice-voorzitter) en de rechtse polemist Teun Voeten (secretaris en penningmeester).
Het initiatief doet sterk denken aan de toogdag van Stichting de Nederlandse Leeuw over migratie. Die werd op 19 januari 2018 in de Haarlemse Broodfabriek georganiseerd met als doel ‘de progressief-liberale denkcultuur te doorbreken’. Hoofdspreker van die dag was de controversiële, in rechtse kringen populaire Canadese wetenschapper Jordan Peterson. Sprekers op dit congres leverden kritiek op de multiculturele samenleving en spraken over identiteit, westerse waarden, politieke correctheid en de door hen ervaren druk op de Nederlandse cultuur. Linkse critici spraken over een extreemrechts congres.
In vergelijking met de toogdag van De Nederlandse Leeuw lijkt het Congres Cultuurdefensie meer juridisch en beleidsmatig gericht. Het heeft alles te maken de rechtszaak die Stichting Democratische Vernieuwing aanspannen wil om de Nederlandse cultuur te beschermen. Ook is het Congres Cultuurdefensie institutioneler, gezien de samenwerking met de wetenschappelijke bureaus van drie politieke partijen.
In de Soedanese stad Al‑Obeid, waar ruim een half miljoen inwoners en naar schatting honderdduizend ontheemden vastzitten, groeit de angst. De Rapid Support Forces (RSF) omsingelen de stad steeds verder, zo bericht Het Parool.
Een herhaling van Al-Fashir dreigt. Toen deze Soedanese stad werd veroverd door de rebellen werden veel onschuldige burgers vermoord. VN‑functionarissen slaan daarom alarm.
Al‑Obeid is strategisch cruciaal. De stad verbindt de Soedanese hoofdstad Khartoem met de westelijke regio’s Kordofan en Darfur. Ook is Al-Obeid een handelscentrum voor Arabische gom en ligt het aan de pijpleiding die olie uit Zuid‑Soedan naar Port Soedan vervoert. Sinds het uitbreken van de oorlog in april 2023 is de stad regelmatig aangevallen. Hoewel de RSF eerder werd verdreven bleven de rebellen de toevoer van voedsel, brandstof en medicijnen blokkeren.
Volgens het Yale Humanitarian Research Lab heeft het regeringsleger veertien controleposten en vijftig kilometer aan verdedigingswerken rond de stad aangelegd. Ondertussen worden dagelijks drones ingezet tegen civiele infrastructuur. Het VN‑Mensenrechtenbureau registreerde tussen 6 en 28 juni minstens 45 doden. Waterpompen liggen stil, voedsel is schaars en de prijs voor drinkwater steeg volgens Sudan Tribune van 9000 naar 25.000 pond.
De internationale gemeenschap reageert dit keer sneller: de VN‑Veiligheidsraad hield een spoeddebat en het Europees Parlement benoemde expliciet de rol van de Verenigde Arabische Emiraten, die de RSF-rebellen steunt. Clingendael‑analist Guido Lanfranchi: ‘De Emiraten maken deze oorlogsmachine mogelijk.’
De wereld is verdeeld in twee helften: rijk en arm. Deze twee helften worden ongelijk getroffen door de opwarming van de aarde. Zomerhitte zal de komende decennia delen van de zuidelijke helft van de wereld steeds slechter leefbaar maken. Veel bos zal verbranden en moeizaam herstellen. In Afrikaanse, Aziatische en Zuid-Amerikaanse landen zullen mensen met geld zich redden. Ze kunnen naar een ander land verhuizen, of anders bouwen ze gekoelde steden waarin elk huis, elk winkelcentrum, elk ‘buitenterras’ en elk sportstadion airconditioning heeft. Die steden worden in verzengende hitte gebouwd door kansarme arbeiders die zich daar doodwerken.
Ook in Zuid-Europa verbranden toeristen op plekken waar vroeger alleen barbecues het vlees roosterden. De Parijse bossen bij Fontainebleau zijn zo droog dat er in een paar dagen tienduizenden hectares verbranden. De evenaar doemt op in het noorden. Het klimaatprobleem van de wereld kunnen we vanuit Nederland niet oplossen. Maar ons eigen land heeft ook een hittekloof, en daar gaan we wel over. Deze zomer hebben we halverwege juli al hittegolven en codes rood achter de rug. Daarbij geldt: hoe zwakker de sociaaleconomische positie, hoe meer nadelen een Nederlander ondervindt van een hittegolf. Onze steden kennen een sterke segregatie tussen arme en rijke stadsdelen – en dat is ook een klimaattweedeling. Arme stedelingen wonen vaker in slecht geïsoleerde woningen. Hun stadswijken kampen meer met hittestress dan welgestelde wijken. Installaties voor zonwering, zoals screens en zonneschermen, mogen aan een huurwoning niet altijd gemonteerd worden – even los van het feit dat een sociale huurder dit vaak niet kan betalen. Over vloerkoeling of de koeltepomp heb ik het dan niet eens.
Hitte-koelteongelijkheid heet dit fenomeen. Daarbovenop komt dat arme mensen vaker kampen met obesitas, diabetes, hart- en vaatziekten en COPD, waardoor zij meer last hebben van warmte. Dit geldt trouwens ook voor mensen met psychiatrische aandoeningen; straatoverlast en suïcide nemen toe bij hitte. Bij de hittegolf van juni/juli was sprake van oversterfte: er overleden meer Nederlanders dan je normaal in die periode mag verwachten.
De hittestress doet zich in verhevigde mate voor in onze grote steden
Enkele nadelige gevolgen van de opwarming zijn plaatselijk te verzachten. De hittestress doet zich in verhevigde mate voor in onze grote steden: Rotterdam, Den Haag, Amsterdam en Utrecht. Arme stadswijken zijn vaak versteend of hebben onaantrekkelijke parken met weinig publieke voorzieningen. Schaduwrijke sportparken en volkstuinen zijn in arme stadsdelen weliswaar talrijk aanwezig, maar de toegankelijkheid is matig. Ze zijn omgeven door sloten en strenge hekken, waardoor je eromheen moet in plaats van erdoorheen kunt. In juni, juli en augustus zijn veel sportparken dicht. Volkstuinen liggen ook relatief vaak in arme stadsdelen, maar arm stadsvolk vindt er geen schaduw. De tuinparken zijn tegenwoordig een soort stadscampings met een private sfeer – de stedelijke middenklasse bivakkeert er in particuliere chaletjes.
Laten we het aanpakken van de klimaatkloof daarom beginnen in onze steden. Maak alle arme buurten drastisch veel groener. Investeer in bomen. Transformeer elk sportpark en volkstuincomplex tot een uitnodigend en publiek toegankelijk gebied met doorgaande routes. Isoleer huizen niet alleen zodanig dat ze ’s winters warmte vasthouden, maar ook zo dat ze die ’s zomers wél laten ontsnappen.
Daarmee duwen we de evenaar niet terug naar het zuiden, maar beperken we het leed en de schade voor mensen die toch al kwetsbaar zijn.
De Raad van State, het hoogste adviesorgaan van de Nederlandse regering, uitte maandag in een advies ernstige bezwaren tegen het intrekken van de spreidingswet, zo melden meerdere media. Het plan om de wet in te trekken werd ingediend door JA21, FvD, BBB, Groep Markuszower en Mona Keijzer.
De rechtse Kamerfracties willen van de spreidingswet af, omdat de wet zou leiden tot een ‘verregaande inperking van de gemeentelijke autonomie’. Daardoor zouden gemeenten niet meer de vrijheid hebben om gehoor te geven aan de wensen van de lokale inwoners. Ook zou de spreidingswet afleiden van het verminderen van het aantal mensen dat asiel aanvraagt, iets wat deze partijen als prioriteit zien.
De spreidingswet, die op 1 februari 2024 in werking is getreden, geeft gemeenten de opdracht om opvanglocaties voor asielzoekers te regelen. Via een verdeelsleutel moet het gaan zorgen voor een meer evenwichtige spreiding van asielzoekers over het land. Het idee is dat de druk op gemeenten die veel asielzoekers opvangen minder wordt, zodat er minder gebruik hoeft te worden gemaakt van noodopvanglocaties.
De Raad van State verwerpt de argumentatie van de rechtse partijen. De raad schrijft dat de autonomie van gemeenten ‘niet onbeperkt’ is, en dat gemeenten opgedragen kunnen worden om mee te werken aan nationaal beleid. Ook merkt het adviesorgaan op dat gemeenten zelf hebben opgeroepen de spreidingswet niet in te trekken. Ten slotte neemt het aantal asielaanvragen niet af als de wet wordt ingetrokken, aldus de Raad van State, want de spreidingswet gaat over de opvang.
De raad adviseert daarom om het voorstel niet in behandeling te nemen. Het adviesorgaan stelt daarbij ook dat intrekken of het ter discussie stellen van de wet tot veel onrust zal leiden.
De Europese Unie maakte samen met andere organisaties maandag bijna 900 miljoen euro vrij voor de wederopbouw van het nog steeds door genocide getroffen Gaza. Niettemin slaagde de EU er die dag nog steeds niet in om sancties tegen Israël of een verbod op de handel met illegale Israëlische nederzettingen in te stellen. Dat blijkt uit berichtgeving van onder meer NRC en Trouw.
Nederland is, net als onder meer Spanje en Ierland, voorstander van handelsrestricties met Israël. Minister van Buitenlandse Zaken Tom Berendsen dringt aan op een importverbod uit illegale nederzettingen op de bezette Westelijke Jordaanoever. Landen als Duitsland, Bulgarije en Tsjechië zijn tegen zulke stappen.
Dat het voorstel om handel met de nederzettingen te verbieden het niet haalde, heeft volgens NRC te maken met het feit dat de Europese Commissie aanstuurde op unanimiteit, wat betekent dat alle lidstaten moeten instemmen. Hierbij blijkt het standpunt van Commissievoorzitter Ursula von der Leyen cruciaal. Zij heeft zich na de aanval door Hamas op Israël op 7 oktober 2023 altijd achter Israël geschaard en hield dit vol, ondanks de genocide door Israël op de Palestijnen in Gaza. Zij is tegen sancties tegen Israël.
NRC wijst erop dat de Commissie er best voor had kunnen zorgen dat het voorstel unaniem werd gesteund, zoals met de uitfasering van Russisch gas. Dit voorstel werd zo geformuleerd dat niet alle lidstaten hoefden in te stemmen.
Mocht het voorstel voor een handelsverbod later tot een stemming komen, dan zal Duitsland naar verwachting tegen stemmen. Kritiek op Israël is in Duitsland heel gevoelig, vanwege de Holocaust en het Duitse schuldgevoel hierover.
Volgens Trouw zal de EU op korte termijn geen besluit nemen over sancties tegen Israël. Waarschijnlijk zullen de lidstaten de Commissie vragen een officieel wetsvoorstel in te dienen, waarna de ministers in oktober een besluit nemen.
Er zijn wel EU-sancties tegen extremistische kolonisten en organisaties van kolonisten die zich schuldig hebben gemaakt aan geweld tegen Palestijnen. Israël zelf blijft echter buiten schot. Dit terwijl de staat Israël actief kolonisatie, verdrijving van en geweld tegen Palestijnen ondersteunt. Volgens de Israëlische mensenrechtenorganisatie Btselem is kolonistengeweld zelfs ‘onderdeel van de strategie van het apartheidsregime, dat steeds meer land op de Westelijke Jordaanoever poogt in te nemen.’
Volgens criticasters is Nederland medeplichtig aan de genocide in Gaza. Want ondanks een rechtszaak, onder andere aangespannen door The Rights Forum, blijft ons land nog steeds onderdelen van F-35 straaljagers naar Israël sturen. Inmiddels is duidelijk dat er een reëel risico bestaat dat deze vliegtuigonderdelen worden ingezet voor het schenden van het internationaal recht. Hoewel Nederland na het oordeel van de Hoge Raad vorig jaar directe leveringen stopzette, gaan indirecte leveringen via de Verenigde Staten gewoon door. Volgens The Rights Forum probeert de Nederlandse staat de zaak voortdurend te vertragen, zodat de leveringen kunnen blijven doorgaan.
Op de avond dat de eerste vijftien asielzoekers aankwamen in Loosdrecht, vlogen er fakkels en vuurwerk richting het gebouw waar ze net hun tas hadden neergezet. En de brandweer werd tegengehouden terwijl de struiken tegen het gebouw al vlam hadden gevat. Dit gebeurde alleen maar om wie ze zijn en waar ze naartoe waren gebracht.
Ik moest aan die avond denken toen ik vorige week door de gangen liep van het voormalige ziekenhuis aan de Sportlaan in Den Haag. Bij de ingang staat een bronzen beeld van Asklepios. De Griekse god met een staf in zijn hand en een slang die zich er kronkelend omheen wikkelt. Hij staat er al sinds 1960 als wachter tussen leven en dood. Hij hielp iedereen. Nooit heeft hij gevraagd wie er binnenkwam.
Twaalf jaar geleden lag ik hier zelf, uitgeput en intens gelukkig. Midden in de nacht hoorde ik mijn zoon voor het eerst huilen, zo hard dat het leek alsof hij wilde dat iedereen het wist. Niemand vroeg toen wie hij was of waar hij vandaan kwam. Hij werd gewoon liefdevol opgevangen. Nu is de ruimte veranderd in een tijdelijke theaterzaal, de rest van het gebouw staat leeg en stil. Het had een nieuwe bestemming moeten krijgen. Een asielzoekerscentrum.
Tijdens de commotie rondom die plannen speelde theatergezelschap Firma Mes daar de voorstelling Roomservice. De makers wonen zelf in de buurt en kregen ook de bewonersbrief over het azc op de mat. En in plaats van te demonstreren kozen ze ervoor om te luisteren naar de buurtbewoners, winkeliers, het COA, statushouders en de gemeente. Wat ze ophaalden, zag je terug op het toneel.
In de wijk ontstonden twee WhatsApp-groepen. De één tegen de komst van de asielzoekers en de ander die de nieuwkomers welkom heet. De voorstelling liet ook zien dat vriendschappen in de wijk kapot gingen, want elke kant had zijn eigen waarheid, en die waarheden pasten niet meer bij elkaar.
Wat zouden ze denken nu ze mij hier zien lopen?
En toen kwam de zin die dwars door me heen sneed. Dat mensen niet ergens naartoe vluchten, maar ergens vandaan. Ze laten een huis achter, ouders die ze misschien nooit meer terugzien. Bommen die ’s nachts vallen op daken waar kinderen sliepen. Dit alles ruilen ze in voor een tent, een overvolle boot, een wachtkamer zonder uitzicht. En niemand doet dat voor het plezier, en al helemaal niet voor een gebouw dat, zodra ze aankomen, in brand kan worden gestoken.
Met die gedachte nog in mijn hoofd liep ik na de voorstelling de wijk in, samen met mijn vriendin Bettelies. Ik zag villa’s met dubbele opritten, dure auto’s zonder een spatje vuil, geparkeerd op een paar honderd meter van een gebouw dat had moeten wachten op mensen die niets meer hebben. Hoe kan het dat mensen die werkelijk alles hebben, een ander niet eens het allerkleinste gunnen? Ze noemen het bezorgdheid om veiligheid, maar eigenlijk is het de angst voor gelijkheid.
Een man liep voorbij met zijn hond en keek zonder groet langs ons heen, en verderop deden twee vrouwen bij hun fiets alsof wij er niet waren. Wat zouden ze denken nu ze mij hier zien lopen? Misschien zien ze niet mij, maar alleen een hoofddoek, iemand die volgens hen terug moet naar haar eigen land?
Ik moest weer denken aan een scène uit de voorstelling die ik nog niet kon loslaten. Een buurtbewoner werd daarin boos omdat er een dakloze in zijn tuin lag te slapen. Ik vroeg me af hoeveel verslaving en huiselijk geweld er achter al die dichte voordeuren in deze wijk schuilgaan. Een dakloze die in een tuin slaapt is zichtbaar en krijgt een oordeel, maar wat zich achter deze voordeuren afspeelt, blijft onzichtbaar.
De nieuwe coalitie van Den Haag heeft afgelopen vrijdag besloten dat er geen azc komt aan de Sportlaan. De Griekse god heeft geboortes gezien en de dood, en nu ook een wijk die de deur dichthoudt voor mensen die niets anders vragen dan wat hij al zestig jaar symboliseert. Hulp bieden zonder te vragen wie je bent.
In Loosdrecht kreeg afkeer van de ander een vlam, en hier krijgt die een handtekening en beleid. Minder zichtbaar, maar niet minder hard. Deze wijk was niet bang voor wat er kon gebeuren, maar voor wat het zichzelf al had wijsgemaakt.
‘Say it loud, I’m black and I’m proud’ is het wereldberoemde nummer van James Brown uit de tijd van de Civil Rights Movement. Nu, bijna 60 jaar later, wordt een queervariant van die zelfverzekerde zwartheid dit jaar werkelijkheid in Amsterdam. Black Pride Nederland organiseert namelijk een eigen festival tijdens WorldPride Amsterdam.
Dit is een unicum in de zwarte emancipatiegeschiedenis in Nederland én voor de queercommunity. Het epicentrum van ‘zwarte trots’ op 4 en 5 augustus is in het Amsterdamse Westerpark. De sterk gegentrificeerde buurt in de binnenstad van Amsterdam is twee dagen lang een podium voor de zwarte queercultuur. Het wordt een event met muziek, films en workshops, maar het gaat ook over ondernemerschap en er is een zogenoemde ballroom.
Blijkbaar is er veel behoefte aan een eigen black space in de queercommunity. Maar de organisatie wil zich uitdrukkelijk niet afzetten tegen ‘witheid’. Het moet een plek zijn waar de eigen cultuur vanzelfsprekend het uitgangspunt is.
‘Black Pride Festival is een plek waar we niet hoeven uit te leggen wie we zijn,’ aldus de organisatie. Het is een plek ‘waar onze cultuur, onze geschiedenis en onze toekomst het vertrekpunt vormen.’
Het volledige programma wordt volgende week bekendgemaakt.
De Amerikaanse minister van Buitenlandse Zaken Marco Rubio heeft de aanval geopend op het Internationaal Strafhof (ICC) in Den Haag, dat hij ‘steen-voor-steen’ zegt te willen ontmantelen. Dit bericht de Arabische nieuwssite Middle East Eye.
Rubio meent dat het ICC ‘oorlog’ voert tegen de VS en zet landen onder druk om afstand te doen van het ICC. ‘De inmenging van het ICC in Amerikaanse militaire en wetshandhavingsoperaties is niet alleen een ernstige overschrijding van de beweerde bevoegdheden. Het zou de dood betekenen van de VS als een soevereine en onafhankelijke natie,’ schreef Rubio in een opinieartikel, dat maandag werd gepubliceerd door The Wall Street Journal. Rubio wil dat het Internationaal Strafhof, en daarmee dus de internationale rechtsorde, ‘geïsoleerd’ moet worden.
Een maand geleden startten drie rechters van het Internationaal Strafhof nog een procedure tegen de Amerikaanse president Donald Trump en zijn regering. Aanleiding waren de sancties die de VS vorig jaar tegen hen oplegde, maatregelen die volgens de rechters in strijd waren met het recht. Volgens een anonieme Amerikaanse functionaris denkt Washington nu na over nieuwe stappen tegen medewerkers van het Strafhof. Daarbij zouden onder meer reisbeperkingen en het intrekken van visa op tafel liggen.
Trump voert al sinds zijn eerste ambtstermijn een uitgesproken vijandige lijn tegenover het Internationaal Strafhof. Ook andere Amerikaanse leiders, onder wie voormalig president George W. Bush, vinden dat het hof geen bevoegdheid zou mogen hebben om Amerikanen te onderzoeken of te vervolgen. Daarbij gaat het vooral om mogelijke zaken tegen militair personeel.
Het zint de Amerikanen ook niet dat het ICC een arrestatiebevel uitgevaardigd heeft tegen de Israëlische premier Benjamin Netanyahu en voormalig minister van Defensie Yoav Gallant, vanwege hun rol in de genocide in Gaza. De Verenigde Staten zijn de belangrijkste bondgenoot van Israël.
Count Binface (Graaf Vuilnisbakhoofd) is de enige ‘serieuze’ tegenkandidaat van Nigel Farage bij de tussentijdse verkiezingen in het kiesdistrict Clacton-on-Sea. Wat zegt dit over de Britse democratie?
In Clacton vindt op 13 augustus een tussentijdse verkiezing plaats die tegelijk absurd en veelzeggend is. Nigel Farage, sinds 2024 Lagerhuislid voor de radicaal-rechtse, anti-Europese Reform UK, heeft zijn eigen zetel opgegeven om een nieuwe verkiezing uit te lokken. Dat deed hij precies op het moment dat hij onder parlementair onderzoek staat wegens een reeks financiële kwesties. Het gaat onder meer over een gift van vijf miljoen pond en andere donaties waarover Farage niet transparant is geweest, terwijl dat wel had gemoeten.
Als dat onderzoek tot een schorsing zou leiden, zou een recall procedure hem op een ongelegen moment opnieuw naar de stembus kunnen dwingen. Door nu zelf af te treden probeert de populist de regie terug te pakken. Hij wil er een strijd van het ‘volk’ tegen de ‘elite’ van maken. En het ‘volk’ steunt hem wel, meent Farage, want in 2024 kreeg hij veel meer stemmen dan de andere kandidaten.
Deze keer weigeren de gevestigde partijen – Labour, de Conservatieven, de Liberal Democrats, de Greens en Restore Britain – om mee te doen. Ze willen niet meedoen aan dit Farage-circus, dat ze als een ‘fake by-election’ zien, een nogal doorzichtige poging van Farage om het parlementaire onderzoek naar hem te neutraliseren. Enter Count Binface, die hierdoor de belangrijkste uitdager van Nigel Farage is geworden. De Britse minister van Financiën, Rachel Reeves, vatte het politieke circus snedig samen: ‘Als Nigel de zomer wil doorbrengen met ruziën tegen een vuilnisbak, ga ik hem niet tegenhouden.’
Elke stem telt
Count Binface is het geesteskind van de komiek Jonathan David Harvey (1980), die het Britse politieke theater van binnenuit kent. In 2017 deed hij aan de verkiezingen mee onder de naam Lord Buckethead, een personage uit de sciencefictionsatire Gremloids. Harvey vond het fascinerend dat in 1987 enkele grappenmakers als Lord Buckethead aan de verkiezingen hadden meegedaan en wilde die stunt herhalen. Maar de regisseur van Gremloids gooide roet in het eten, omdat de auteursrechten van Lord Buckethead bij hem lagen. Daarom bedacht Harvey Count Binface, Count omdat elke stem telt (count).
Binface dook al zes keer eerder op bij verkiezingen. Dit jaar nog was hij kandidaat in Makerfield, waar hij Andy Burnham, de ambitieuze Labour-burgemeester van Manchester en gedoodverfde opvolger van premier Keir Starmer, in verlegenheid bracht door te stellen dat burgemeesters hun termijn moeten uitdienen voordat ze zich verkiesbaar mogen stellen voor het parlement. Het was satire met een scherp randje. Burnham had deze grap liever niet op de nationale televisie gezien.
Tien handtekeningen en een borg van 500 pond zijn genoeg om op het stembiljet te komen
Het Britse districtenstelsel maakt het fopkandidaten relatief makkelijk. Tien handtekeningen en een borg van 500 pond zijn genoeg om op het stembiljet te komen. Het systeem toetst politici niet op ‘serieuze intentie’. Daardoor kunnen novelty candidates – van Elmo van Sesamstraat tot Lord Buckethead en Count Binface – zich rechtstreeks meten met partijleiders. Tijdens de uitslagenavond staan alle kandidaten op één podium, live op televisie. Het beeld van een premier naast een man in een cape en met een vuilnisbakhelm is geen incident, maar een essentieel onderdeel van de Britse politieke cultuur.
Clacton is bovendien een kiesdistrict waar satire extra goed gedijt. Het is een traditioneel rechts, populistisch georiënteerd district. 75 procent stemde er voor Brexit, het gemiddelde inkomen ligt onder het nationale gemiddelde en het was in 2014 het eerste district dat een UKIP-kandidaat in het Lagerhuis verkoos. Farage won hier in 2024 met 46 procent van de stemmen.
Er staan in Clacton nog meer fopkandidaten op het stembiljet: Mr Fishfinger, een vos die tegen de vossenjacht is, een realityster, complotdenker Piers Corbyn (de broer van voormalig Labour-leider Jeremy Corbyn, red.) en, last but not least, een kandidaat van de Monster Raving Loony Party. Maar niemand is zo bekend als Binface, die door de BBC is geïnterviewd en financiële steun krijgt van de vermogende groene ondernemer Dale Vince om een serieuze anti-Farage-campagne op te zetten. Uit een landelijke peiling van Ipsos blijkt nu bovendien dat 33 procent van de Britten liever Binface ziet winnen, tegenover slechts 21 procent voor Farage.
Strategisch instrument
Chris Aalberts
Populisme-watcher Chris Aalberts ziet hierin een logische reactie op Nigel Farage, een populistische protestpoliticus die zich nooit echt heeft hoeven te verantwoorden. ‘Farage ontwijkt inhoudelijke debatten, schuift verantwoordelijkheid af en blijft overeind dankzij een achterban die Brexit niet als zijn mislukking ziet, maar als het falen van anderen. Tegen zo’n politicus valt nauwelijks een redelijk debat te voeren. De gevestigde partijen doen daarom niet aan de tussentijdse verkiezingen in Clacton mee, want ze willen geen figuranten zijn in Farages politieke toneelstukje.’
En juist om deze reden is Binface in Clacton geen vrolijk randverschijnsel meer, maar een strategisch instrument. Dale Vince steunt Binface omdat hij Farages geloofwaardigheid ondermijnt. Zijn doel is niet dat Binface wint, dat is gezien de electorale verhoudingen ook uiterst onwaarschijnlijk, maar dat Farage verzwakt uit de strijd komt terwijl het parlementaire integriteitsonderzoek doorgaat. Dat onderzoek stopt niet als Farage wint. Een schorsing van Farage kan alsnog leiden tot een recall procedure en nóg een by-election.
Van Kooten en De Bie
Ook Nederland kent een traditie van politieke absurditeit. De Rapaillepartij maakte in de jaren twintig van de vorige eeuw de democratie belachelijk uit verzet tegen de stemplicht. Zwerver Had-je-me-maar beloofde vrij te vissen en te jagen in het Vondelpark en elke dag een paar borrels van de gemeente.
De Tegenpartij van het komische duo Van Kooten en De Bie was begin jaren tachtig een fictieve parodie op opkomend rechts populisme en racisme. De partij werd echter zo populair dat ze bijna per ongeluk een echte politieke factor werd, waarop Van Kooten en De Bie besloten hun project de nek om te draaien. Johan Vlemmix’ Partij van de Toekomst uit 2003 wilde ten slotte vooral plezier maken: alle dagen feest, voor iedereen, inclusief een minister van Feest.
‘De gevestigde partijen weten dat een debat met hem geen zin heeft’
Deze partijen waren ludiek maar niet strategisch, zegt Aalberts. Daarom is de dynamiek anders. ‘Ze richtten zich op het systeem, niet op één politicus. Satire was een spiegel, geen wapen.’
De hamvraag is of Count Binface het populisme daadwerkelijk ontmaskert. ‘Ja en nee’, antwoordt Aalberts. ‘Satire dwingt Farage tot een ongemakkelijke campagne tegen een clowneske tegenstander. Dat is ergens wel mooi. De gevestigde partijen weten dat een debat met hem geen zin heeft. Daarom is een vuilnisbak als tegenstander heel symbolisch. Tegelijkertijd is het ook een teken van politieke armoede. Want je stemt liever op een serieuze kandidaat, toch? Proteststemmen kunnen het cynisme en het wantrouwen in de politiek versterken. Als je Farage alleen kunt bevragen door hem tegenover een vuilnisbak te zetten, wat zegt dat dan over de staat van de Britse politiek?’
Onze site gebruikt cookies en vergelijkbare technologieën onder andere om u een optimale gebruikerservaring te bieden. Ook kunnen we hierdoor het gedrag van bezoekers vastleggen en analyseren en daardoor onze website verbeteren.
Deze website gebruikt cookies om uw gebruikservaring op deze website te verbeteren. Van deze cookies worden cookies aangemerkt als "Noodzakelijk" in uw browser bewaard, deze cookies zijn essentieel voor het functioneren van de website. Bijvoorbeeld het opslaan van uw keuze of u wel of geen cookies wilt hebben. Wij maken ook gebruik van cookies van derde partijen die ons helpen met het analyseren en begrijpen van de gebruik van deze website door u. Deze cookies worden alleen gebruikt als u daar toestemming toe geeft. U heeft ook de mogelijkheid om uzelf uit te sluiten voor deze cookies. Dit zal echter effect hebben op uw gebruikerservaring.
Noodzakelijke cookies zijn absoluut nodig voor het functioneren van de website. De cookies in deze categorie zorgen alleen voor de veiligheid en het functioneren van deze website . Deze cookies bewaren geen persoonlijke gegevens
Deze cookies zijn niet strict noodzakelijk, maar ze helpen de Kanttekening een beter beeld te krijgen van de gebruikers die langskomen en ons aan te passen aan de behoeftes van onze lezers. Hiervoor gebruiken wij tracking cookies. Bij het embedden van elementen vanuit andere websites zullen er door deze sites ook cookies worden gebruikt.
