In Nederland blijft de invloed van de Turkse president Recep Tayyip Erdogan groot: hij krijgt in ons land 68 procent van de stemmen. Dat blijkt uit de gegevens van staatspersbureau Anadolu.
In Nederland was de opkomst dit jaar hoger dan vijf jaar geleden: iets meer dan de helft van de stemgerechtigden bracht een stem uit, in totaal 144.377 Turkse Nederlanders. En van hen kiest ruim tweederde dus voor Erdogan – procentueel is dat een stuk meer dan in Turkije, waar de president net niet de helft van het totaal aantal stemmen kreeg.
Als het alleen aan de Turkse Nederlanders zou liggen, dan zou Erdogan dus al in de eerste ronde zijn herkozen. Het Opiniehuis peilde in opdracht van de Kanttekening al dat een meerderheid (59 procent) van de Turkse Nederlanders op Erdogan zou stemmen. Maar dat blijkt nu, op basis van de gegevens van Anadolu, nog een onderschatting van de Turks-conservatieve stem te zijn geweest.
‘Het is kielekiele.’ Zo vat een Turkse Utrechtenaar de huidige stand bij de presidentsverkiezingen in Turkije samen. Ook in de Domstad vinden mensen het spannend en is lang niet iedereen ervan overtuigd dat de zittende president Recep Tayyip Erdogan gaat winnen.
Dat meldt stadszender RTV Utrecht. ‘Normaal heb je altijd de zekerheid dat Erdogan het gaat winnen maar deze keer is het echt de vraag of hij het wel gaat winnen’, zegt een Turkse Nederlander bij de Ulu-moskee.
Turken maken zich zorgen, ook in Nederland, vertelt deze ‘verkiezings-watcher’ aan de zender: ‘Ook met de economische staat nu. Mensen wachten echt af van na de verkiezingen hoe de economische toestand zich gaat voortzetten daar. Dat is meer van belang dan wie er gaat winnen volgens mij.’
Een asielzoekerscentrum in Leiden is in de nacht van zondag op maandag ontruimd, nadat er een kleine brand uitbrak. De driehonderd bewoners kwamen op straat te staan.
Dat meldt het Leidsch Dagblad. Er was veel rookontwikkeling in het gebouw. De brand was echter al geblust voordat de brandweer arriveerde. Onbekend is hoe de brand is ontstaan.
Het oude Belastingkantoor aan het Stationsplein in Leiden doet dienst als opvang voor asielzoekers. Sinds eind vorig jaar vangt de gemeente hier ook alleenstaande minderjarige asielzoekers op.
Hoe is Turkije the day after opgestaan? Teleurstelling overheerst bij de oppositie. Ahmet Erdi Öztürk en Sayat Tekir delen in de Kanttekening hun eerste reacties. ‘Turkije blijft een nationalistisch land, de Turkse kiezer stemt vooral ideologisch.’
Een dag na de verkiezingen in Turkije is er in de eerste ronde geen winnaar uit de bus gekomen. Erdogan neemt met ruim 49 procent van de stemmen de leiding voor het presidentschap. In een tweede ronde heeft hij de beste papieren, volgens universitair hoofddocent Internationale Betrekkingen Ahmet Erdi Öztürk. Ook de Armeens-Turkse socioloog Sayat Tekir en een anonieme ambtenaar uit Turkije denken dat Erdogan zal winnen.
‘Deze resultaten zijn verrassend. Vele enquêtebureau’s voorspelden dat er een tweede ronde zou komen, maar dat Kilicdaroglu aan kop zou eindigen’, zegt Öztürk verbluft.
Hij vindt dat Turkije vanaf vandaag ‘echt een autoritair regime’ genoemd kan worden, met een nationalistische blok van zeker 60 procent van de stemmen die ongeacht de slechte economische situatie, de schendingen van mensenrechten en inperking van vrijheden achter de regeringspartijen blijft staan.
Tekir, die een paar jaar geleden naar Nederland is gevlucht, is teleurgesteld. Hij benoemt ten eerste de 68 procent die Erdogan heeft behaald in Nederland. ‘Ook in andere West-Europese landen gaan er meer stemmen naar Erdogan’, zegt hij.
‘De angstpolitiek werkt nog steeds. Het propagandaverhaal van regeringspartijen, dat terroristen aan de macht zouden komen als zij zouden verliezen, daar zijn Turken nog steeds gevoelig voor. Hierdoor is de rechtse stem in Turkije gegroeid.’
Öztürk beaamt dit. ‘De Turkse kiezer denkt dus niet economisch en ook niet vanuit de invalshoek van vrijheden, de Turkse kiezer denkt meer ideologisch, religieus en sektarisch, en is in die zin ook verdeeld. Er wacht ons een nog gepolariseerder Turkije.’
Öztürk geeft de oppositie in de tweede ronde geen kans. ‘Zelfs als Sinan Ogan (de onafhankelijke presidentskandidaat die meer dan 5 procent van de stemmen kreeg, red.) zegt dat hij voor de oppositie is – wat hij niet zal doen – zal zijn achterban zich niet volledig achter Kilicdaroglu scharen.’
Ook Tekir ziet Erdogan in de tweede ronde winnen. ‘Er is een enorme terreurangst die we kunnen samenvatten als Koerdofobie, Armenofobie en alevietenfobie. Hierdoor is een nationalistisch en soenitisch land als Turkije, onmogelijk dat een alevitische kandidaat zoals Kilicdaroglu aan de macht komt. De racistische weerstand in grote delen van Turkije is te groot voor zo’n verandering.’
‘Leugens van Erdogan’
De teleurstelling bij een ambtenaar in Turkije is ook groot. ‘Ik dacht dat Erdogan zeker zou verliezen. De politiek van leugens van Erdogan heeft gewerkt. Het Turkse volk ging naar de stembus alsof het oorlog was. Erdogan beschuldigde de oppositie constant dat ze Koerdische en gülenistische terroristen zouden vrijlaten. Daarom is Kilicdaroglu niet verkozen in de eerste ronde.’
Volgens hem zal gezien de cijfers met de nationalisten aan kop, het idee postvatten om de sterke man te blijven steunen. ‘Ik heb geen geloof meer in de oppositie. Erdogan zal op de ene of andere manier deze verkiezingen winnen. Want de oppositie moet in twee weken de nationalistische stem aan zich weten te binden, en dat zal er alleen maar toe leiden dat de Koerden zich van Kilicdaroglu zullen vervreemden.’
Hij denkt dat Sinan Ogan een belangrijke factor is die een gewiekste spel speelt voor een langdurige machtspositie in de Turkse politiek. ‘Kilicdaroglu kan Ogan niet overtuigen, omdat Kilicdaroglu ook beloftes heeft gemaakt naar de Koerden. Sinan Ogan is een Turkse nationalist uit Igdir, die eerst bij de Grijze Wolven in het parlement zat. Ik denk dat hij uit is op de positie van Devlet Bahçeli, de voorzitter van de Grijze Wolven. Hij zal Erdogans kant kiezen, met het idee om uiteindelijk de Grijze Wolven te leiden.’
Volgens Tekir is het tijd dat de oppositie in de spiegel kijkt. ‘Erdogan is al meer dan twintig jaar aan de macht. Hij bespeelt de Turkse samenleving met historische tv-series en samenzweringstheorieën. Als we de gevoeligheid van de Turkse samenleving hierop niet kunnen oplossen, zitten we voor de komende twintig jaar nog steeds vast aan Erdogan, of een andere leider die op hem lijkt. We moeten harder werken.’
Het laatste punt dat Tekir kwijt wil, is dat vele vluchtelingen in het buitenland niet hebben gestemd. Uit angst om opgepakt te worden. ‘Dat moet de volgende ronde beter.’
Een nieuwe generatie van Palestijnen zal niet vergeten hoe in het Palestina van 1948 honderdduizenden mensen uit hun huizen zijn verdreven door de net gestichte staat Israël. Dat was zaterdag de boodschap van duizenden demonstranten in Londen.
Zij herdachten de Nakba (Arabisch voor ‘ramp’). Het motto van de demonstratie was ‘Nakba 75 – Stop apartheid, stop de bezetting’, meldt nieuwssite Middle East Eye. Ze liepen van het gebouw van omroep BBC naar de ambtswoning van de Britse premier Rishi Sunak aan Downing Street 10.
‘De Nakba was geen eenmalige gebeurtenis, we leven vandaag nog steeds met de gevolgen ervan’, vertelt Leanne Mohammed, een Palestijns-Britse activiste. ‘Vijfenzeventig jaar geleden verdreven zionistische milities mijn familie uit haar huis in Haifa, Palestina. Zij leven nu nog steeds in hetzelfde vluchtelingenkamp.’
De Turkse presidentsverkiezingen hebben nog geen definitieve winnaar opgeleverd, maar de parlementsverkiezingen wel: de coalitie van Erdogans AK-partij en de extreemrechtse MHP heeft de meerderheid in de Grote Nationale Vergadering behouden.
Volgens het Turkse staatspersbureau Anadolu heeft de AKP-MHP-alliantie 49,32 procent van de stemmen gekregen, terwijl het oppositieblok blijft steken op 35,17 procent. De linkse Arbeids- en Vrijheidsalliantie heeft 10,52 procent van de stemmen behaald. Inmiddels is 99 procent van de stemmen geteld.
Het ziet er nu naar uit dat Erdogans coalitie 321 afgevaardigden naar het 600 zetels tellende parlement in Ankara mag sturen, het oppositieblok 213 afgevaardigden en het linkse blok 66.
Een van de gekozenen is Fatih Erbakan, de zoon van oud-premier Necmettin Erbakan, die in 1997 werd afgezet na een militaire staatsgreep en de leermeester is van Erdogan. Fatih Erbakan neemt zitting namens de islamistische Nieuwe Welvaartspartij, die Erdogans Nationalistische Alliantie steunt.
De staat Israël viert zijn vijfenzeventigste verjaardag. Volgens historicus en Israël-kenner Peter Malcontent valt er echter niets te vieren. ‘Als het huidige regime de democratische rechtsstaat de nek weet om te draaien, wordt het voor Europa lastig om pro-Israël te blijven.’
Diverse media staan uitgebreid stil bij de verjaardag van Israël. Zo is er de documentaireserie ‘Het Beloofde Land’ van Coen Verbraak over de veilige haven die Israël na de Tweede Wereldoorlog vormde voor Joden, waarbij er ook aandacht is voor de benarde situatie van de Palestijnen in het land.
Tegelijk blijft het Palestijnse lijden in veel artikelen en uitzendingen over Israël achterwege. En er zijn fanatiekere liefhebbers van Israël, zoals voormalig ChristenUnie-leider Gert-Jan Segers, die het land een ‘godswonder’ noemt.
De Kanttekening blikt met Peter Malcontent terug op driekwart eeuw Israël. Hij is universitair docent Internationale Betrekkingen aan de Universiteit Utrecht en is auteur van het boek Een open zenuw: Nederland, Israël en Palestina (2018).
Waarom werd in 1948 de staat Israël uitgeroepen en gingen de Verenigde Naties akkoord met de stichting van deze staat?
‘Er zijn genoeg juristen die zeggen dat het nog maar de vraag is of VN de staat Israël hebben erkend. Feit is dat het Britse Rijk, dat het mandaatgebied Palestina beheerde, zich wilde terugtrekken uit het gebied. Er is toen een commissie ingesteld door de VN, bestaande uit min of meer neutrale landen, die moesten gaan uitvogelen wat er nu met Palestina moest gaan gebeuren. Daar ontstond het idee om het gebied op te splitsen in een Joods en Palestijns deel. De resolutie hierover is door de Algemene Vergadering van de VN aangenomen, maar niet door de Veiligheidsraad. Het was geen bindende resolutie.
Bovendien konden de VN dit vredesplan alleen afdwingen met een vredesmacht, maar niemand had daar zin in. De Verenigde Staten wilden hier niet aan meewerken, omdat de Sovjet-Unie ook zou meedoen, en dat betekende Russische invloed.’
In 1948 kwam er rond het ontstaan van Israël meteen oorlog. Was dit een gevolg van die zwakke opstelling van de VN?
‘Iedereen had die oorlog verwacht. De zionisten namen het heft in eigen handen en waren sowieso van plan om de staat Israël op te richten. De Palestijnen kwamen hiertegen in verzet en de Arabische landen wilden hen daarbij helpen en de stichting van de staat Israël ongedaan maken. Wat bijna niemand had verwacht, was de uitkomst: de Arabische landen leden een pijnlijke nederlaag.’
Waarom won Israël?
‘Dit kwam door meerdere factoren. Allereerst kreeg Israël in 1948 cruciale steun van het Oostblok, omdat de Sovjet-Unie aanvankelijk veel toekomst zag in een nieuwe Joodse staat. Israël werd geleid door zionistische socialisten en de Sovjet-Unie hoopte via Israël invloed te krijgen in het Midden-Oosten. Via Tsjechoslowakije heeft de Sovjet-Unie Israël toen met wapens gesteund.
Ten tweede waren de Arabische landen onderling verdeeld en had elk land een eigen agenda. Daarnaast hadden de Palestijnen ook hun eigen belangen, die niet noodzakelijkerwijs overeenkwamen met die van de Arabische landen. Het Israëlische front daarentegen was een eenheid.
Ten slotte waren de Joodse strijdkrachten veel beter getraind. Sommige militairen waren veteranen uit het Britse en Amerikaanse leger. Hoewel het Israëlische leger veel kleiner was, hadden Israëlische militairen veel meer ervaring. Het Egyptische leger was in 1948 een veredelde politiemacht, geen interventiemacht, omdat Egypte na de formele onafhankelijkheid in 1922 lange tijd semi-afhankelijk was gebleven van het Britse Rijk.’
‘Tegenwoordig hebben veel Arabische landen hun betrekkingen met Israël genormaliseerd, maar dat ligt erg gevoelig’
Waarom veranderde de Sovjet-Unie van mening en werd het land anti-Israël?
‘Vrij gauw na 1948 werd dit duidelijk. David Ben-Gurion was meer op de westerse hand, zo bleek, dan op de hand van de Sovjet-Unie. Toen was het met de rode liefde voor Israël snel klaar.’
Waarom lukte het de Arabische landen in 1967 en 1973 niet om Israël te verslaan? En waarom probeerden ze het na 1973 niet opnieuw?
‘In 1967 waren de Arabische landen er volledig van overtuigd dat ze de oorlog zouden winnen. Dat gebeurde niet. De Zesdaagse Oorlog liep uit op een grote nederlaag voor de Arabieren. De Arabische landen snapten na 1967 dat een militaire overwinning op Israël niet realistisch was. Egypte wilde onderhandelen met Israël om de Sinaïwoestijn terug te krijgen, die Israël in 1967 had veroverd. Daarvoor wilde Egypte eerst wel een gunstigere onderhandelingspositie verkrijgen, en daarom viel het land in 1973 opnieuw Israël aan. Deze oorlog verliep aanvankelijk goed voor Egypte en de Arabische bondgenoten, omdat Israël volkomen was verrast door deze aanval. Uiteindelijk won Israël de oorlog, maar Egypte kreeg dankzij de Camp David-akkoorden wel de Sinaï terug.’
Maar de andere Arabische landen sloten geen vrede met Israël.
‘Jordanië wel. Tegenwoordig hebben veel Arabische landen hun betrekkingen met Israël genormaliseerd, maar dat ligt erg gevoelig. Egypte werd als lid van de Arabische Liga geschorst nadat het land besloot om vrede met Israël te sluiten. De Egyptische president Anwar Sadat werd vermoord. Lange tijd wilden de meeste Arabische landen niets met Israël te maken hebben. Daar is nu verandering in gekomen, omdat de Arabische leiders beseffen dat een normalisering van de betrekkingen voordelen biedt. Maar de overgrote meerderheid van hun onderdanen is het daar niet mee eens. Zij zijn nog steeds fel anti-Israël. Daar worstelen de Arabische leiders mee.’
Het volgende belangrijke moment was in 1993. Toen sloten Israël en de Palestijnse verzetsbeweging PLO de Oslo-akkoorden, na zes jaar van Palestijnse opstand, die we kennen als de Eerste Intifada. Wat bewoog hen om vrede te willen sluiten?
‘Aan de Israëlische kant realiseerde men zich, ook de strijdkrachten, dat Palestijnse Intifada met militaire middelen nauwelijks viel neer te slaan. Daarom besloten ze om toch een andere weg in te slaan. De Israëlische premier Yitzhak Rabin, die in 1995 zou worden vermoord, was tijdens Intifada minister van Defensie in een regering die werd gedomineerd door de rechtse Likudpartij. Hij wilde met harde hand de Palestijnen eronder krijgen. Toen Rabin premier werd, koos hij voor een diplomatieke oplossing. De Israëlische veiligheid was volgens hem gebaat bij gesprekken met de Palestijnen. In de Oslo-akkoorden staat niet dat Palestina onafhankelijke staat wordt. Wel dat de PLO Israël moet erkennen als staat en in ruil daarvoor concessies zou krijgen.
‘Voor Israël zijn twee zaken onbespreekbaar: de status van Jeruzalem en het recht op terugkeer van de Palestijnse vluchtelingen’
Maar ook de PLO had baat bij vrede. Ze kampte met een enorm imagoprobleem, omdat leider Yasser Arafat tijdens de Golfoorlog de kant van Saddam Hoessein had gekozen. Dat werd hem door het Westen niet in dank afgenomen. Ook kampte de PLO met een tanende populariteit onder de Palestijnse bevolking. Het hoofdkwartier van de beweging was, nadat Arafat en de zijnen uit Libanon waren verjaagd, gevestigd in Tunis in Tunesië, op grote afstand van Palestina. Veel Palestijnen dachten dat de PLO-leiders in Tunesië vakantie aan het vieren waren en niets voor hen deden. De Intifada was dan ook een heuse volksopstand van de Palestijnen, geen initiatief van de PLO. Om relevant te blijven – voor het Westen als onderhandelingspartner én voor de Palestijnen als hun vertegenwoordiger – moest de PLO een sprong naar voren maken. Ze wilde een eigen Palestijnse staat, op de Westelijke Jordaanoever en op de Gazastrook. In ruil daarvoor wilde de beweging Israël als staat erkennen, en zouden Joden en Palestijnen met elkaar in vrede samenleven.’
Maar dat is niet gelukt. De Oslo-akkoorden zijn faliekant mislukt.
‘Dat is de tragiek. De Oslo-akkoorden waren een beginselakkoord. Daarop zou een uiteindelijk vredesakkoord volgen. Maar dat akkoord kwam er maar niet. Daarop besloot Israël meer nederzettingen toe te staan in de bezette gebieden, en laaide ook het Palestijnse geweld weer op. Arafat heeft dit oogluikend toegestaan, of hij had geen controle over zijn eigen mensen.
Voor Israël waren twee zaken onbespreekbaar: de status van Jeruzalem, dat niet geheel of gedeeltelijk in Palestijnse handen mocht komen, en het recht op terugkeer van de Palestijnse vluchtelingen en hun nakomelingen die in 1948 van huis en haard werden verdreven.’
Waarom moet dit recht op terugkeer nog gelden? De Duitsers bijvoorbeeld hebben ook geen recht op terugkeer naar Polen, naar de gebieden waaruit ze in 1945 werden verdreven. En Armeniërs en Grieken hebben niet het recht om naar de dorpen van hun ouders en grootouders in Turkije terug te keren.
‘De Palestijnse kwestie bestaat al heel lang, en is nog steeds heel relevant. De Palestijnse vluchtelingenkampen in Jordanië, Libanon en Syrië bestaan nog steeds. Dit is het oudste conflict in de moderne wereldgeschiedenis.
Daarnaast zijn Israël en Palestina heel belangrijk voor de hele wereld. Niemand is gebaat bij onrust in het Midden-Oosten. Nog steeds geldt dat het Israëlisch-Palestijnse conflict de moeder is van alle conflicten in het Midden-Oosten. Sommigen zeggen dat de tegenstelling tussen Iran en Saoedi-Arabië belangrijker is, of de opkomst van terreurbewegingen als Al Qaida en ISIS. Maar de ayatollahs in Iran werpen zich ter versterking van hun eigen imago graag op als de kampioen van de Palestijnen. Net zoals Egypte en Syrië dat voorheen deden.’
‘Als je de definitie van de Verenigde Naties hanteert, dan zie je dat Israël aan de criteria van apartheid voldoet’
Europa steunt Israël door dik en dun. Komt dat vooral voort uit ereschuld aan de Joden na de verschrikkingen van de Tweede Wereldoorlog?
‘De Holocaust zorgt inderdaad voor een lange schaduw. In Duitsland kun je heel moeilijk pro-Palestina zijn, want dan ben je volgens velen al gauw een antisemiet. Ik sprak een tijd terug met een Duitse politicus van de Groenen, die mij vertelde dat zij pro-Israël zijn, omdat dat niet anders kan in Duitsland.
In onze westerse, geseculariseerde samenleving is de Holocaust de belangrijkste graadmeter om te kijken of iemand ‘goed’ of ‘fout’ is. Vanwege de Holocaust is er in de media meer aandacht voor Israël dan voor wat er in andere landen gebeurt.’
Wat vindt u van de kritiek van Human Rights Watch en Amnesty International, die Israël van apartheid hebben beschuldigd?
‘De rapporten van HRW en Amnesty zijn heel feitelijk, daar is geen speld tussen te krijgen. Maar je kunt positie van Arabische Israëliërs niet een-op-een vergelijken met positie van zwarte mensen in Zuid-Afrika. Ze zijn wel tweederangsburgers, geen derderangsburgers, zoals zwarte mensen in Zuid-Afrika toen. De Palestijnen in Palestijnse gebieden zijn daarentegen wel derderangsburgers.
Het is lastig om te zien welke richting de ontwikkelingen op zullen gaan. Er bestaat een VN-resolutie, over wat apartheid inhoudt. Als je die definitie hanteert, dan zie je dat Israël aan de criteria van apartheid voldoet. Maar als mensen aan het woord apartheid denken, dan denken ze aan feitelijke situatie in Zuid-Afrika, niet aan de formele VN-definitie. Daarom willen veel westerse landen zich hier niet aan branden.’
Wat is hét verschil tussen de apartheid in Zuid-Afrika en de apartheid in Israël dan?
‘Het gaat om de gevoeligheid. Het apartheidsregime in Zuid-Afrika en de Holocaust zijn twee van de grootste schendingen van mensenrechten in de twintigste eeuw. Om die reden wil niemand met het apartheidsregime of met de nazi’s vergeleken worden. Daarom zijn Europese landen en de VS er voorzichtig mee bondgenoot Israël van apartheid te betichten.’
Wat verwacht u dat er in de toekomst in Israël zal gebeuren?
‘De kans op een nieuwe Intifada acht ik zeer klein. Palestijnen zijn murw. Tegelijkertijd neemt het geweld tegen Palestijnen toe, worden huizen onteigend, stukken land afgepakt, en plegen kolonisten daden van geweld tegen Palestijnen.
Op 15 mei viert de staat Israël zijn vijfenzeventigste verjaardag. Maar dit jubileum vindt plaats in cynische tijden. Als het huidige regime, ik spreek niet over een regering, de democratische rechtsstaat de nek weet om te draaien, dan wordt het voor de Verenigde Staten en helemaal voor de Europese Unie lastig om pro-Israël te blijven.’
Is de huidige extreemrechtse regering van Israël eigenlijk niet een blessing in disguise voor de Palestijnen? Want als extremisme toeneemt in Israël, verliest het land zijn vrienden en dat is goed nieuws voor de Palestijnse zaak.
‘Misschien is dat zo, dat zal de toekomst uitwijzen. Maar voor die tijd zal er nog heel veel geweld komen. Daarnaast kan het natuurlijk ook verkeerd uitpakken, dat de radicale krachten in Israël niet alleen winnen maar ook stand weten te houden. Dat zou erg slecht nieuws voor de Palestijnen inhouden.’
‘Israël is niet het enige land dat is ontstaan uit een settlerkolonie. Dat geldt ook voor de Verenigde Staten, Canada, Australië en Nieuw-Zeeland’
In Zuid-Afrika radicaliseerde het apartheidsbewind, wat leidde tot veel geweld en repressie tegen de zwarte bevolking, maar ook tot een toenemend internationaal isolement. Kan het met Israël op een soortgelijke manier gaan in de toekomst?
‘De situatie lijkt op Zuid-Afrika, maar is tegelijkertijd ook fundamenteel anders. Het witte regime in Zuid-Afrika stoelde op de witte minderheid en had verder iedereen tegen zich. In Israël en in de bezette gebieden wonen bij elkaar genomen even veel Joden als Palestijnse Arabieren.’
‘From te river to the sea, Palestine will be free’, is een populaire leus onder Palestijnen en hun vrienden. Sommigen zien Israël als een historische vergissing. Wat vindt u, als historicus?
‘Is Duitsland een historische vergissing? Is Nederland een historische vergissing? Je kunt op het ontstaan van heel veel staten kritiek hebben. Maar feit is dat landen bestaan. We hebben overkoepelende organisaties, zoals de Verenigde Naties, maar die bepalen niet welke staten wel en welke niet mogen bestaan. Er zijn geen regels, of een staat wel of niet mag bestaan. Ze bestaan gewoon.’
Maar het heeft toch ook met erkenning te maken? Somaliland wordt internationaal niet erkend, om maar een voorbeeld te noemen.
‘Als je staat niet wordt erkend, dan betekent dat niet dat je staat daarom niet bestaat. Het is een lastige discussie. Kosovo wordt door Europese Unie erkend als onafhankelijke staat. Aanvankelijk was de EU hiermee in de minderheid, maar nu erkent een kleine meerderheid van de VN-lidstaten Kosovo. Het is ingewikkeld.
Israël is niet het enige land dat is ontstaan uit een settlerkolonie. Dat geldt ook voor de Verenigde Staten, Canada, Australië en Nieuw-Zeeland. Maar niemand trekt het bestaan van deze landen in twijfel. Er is veel kritiek op de VS, maar niet op het bestaansrecht van dit land. Daarom ben ik heel voorzichtig, als het over Israël gaat.’
De voorzitter van de Turkse Hoge Kiesraad, Ahmet Yener, zegt dat 99 procent van de stemmen die gisteren in Turkije zijn uitgebracht voor de presidents- en parlementsverkiezingen is geteld. Van de stemmen die in het buitenland zijn uitgebracht is 84 procent geteld.
Yener verklaarde ook dat president Recep Tayyip Erdogan 49,4 procent van de stemmen heeft gekregen bij de presidentsverkiezingen, en oppositiekandidaat Kemal Kilicdaroglu 44,9 procent van de stemmen. De derde presidentskandidaat, Sinan Ogan, haalde 5,2 procent van de stemmen.
Hoewel Erdogan volgens deze cijfers op duidelijke voorsprong staat, moet er een tweede ronde komen, omdat geen van de kandidaten meer dan 50 procent van de stemmen heeft gekregen.
Volgens een regeringsgezinde columnist is de oppositie verpletterd tijdens de parlementsverkiezingen – waar Erdogans coalitie de meerderheid wist te behouden. ‘Het is nu tijd om Kilicdaroglu tijdens de tweede ronde van de presidentsverkiezingen op 28 mei te verpletteren.’
President Recep Tayyip Erdoğan en zijn uitdager Kemal Kilicdaroglu hebben met 98,7 procent van de stemmen geteld beiden nog geen meerderheid bij de verkiezingen in Turkije. Erdogan kon de overwinning ruiken, maar blijft steken op 49,35 procent. Kilicdaroglu staat op 45,00 procent. Een tweede ronde zal op 28 mei moeten uitmaken wie van hen de presidentsverkiezingen wint.
Zondagavond was er lange tijd onduidelijkheid over de uitslag. Staatsperagentschap Anadolu Agency gaf een positief beeld over de prognoses voor Erdogan, terwijl media die op de hand van de oppositie zijn juist Kilicdaroglu meer kansen toedichtten. In de nacht van zondag op maandag kropen beide prognoses echter naar elkaar toe en bleek dat niemand boven de vereiste 50 procent kwam om te winnen. Dat betekent dat er een tweede ronde nodig is.
’s Nachts om half twee Nederlandse tijd (half drie in Turkije) was Erdogan nog strijdbaar en nam hij een voorschot op de overwinning. ‘Iemand zit in de keuken, maar wij staan op het balkon’, zei hij tegen zijn achterban. Daarmee verwees hij naar de campagnevideo’s die Kilicdaroglu vaak opnam vanuit de keuken in zijn huis.
‘Ons land heeft het feest van de democratie afgerond met deze verkiezingen’, vervolgde hij. ‘Hoewel de uitslag niet duidelijk is, hebben wij de leiding.’ Dat de oppositie een beeld schetste, alsof zij aan de leiding was, noemde Erdogan ‘bedrog’. ‘Wij zijn altijd eerlijk geweest tegen de natie. We wisten al dat we ver voor lagen bij de verkiezingen. En we geloven dat we boven de 50 procent kunnen komen in deze ronde.’
Dat geloof was vannacht bij Kilicdaroglu minstens even groot. ‘Als onze natie een tweede ronde wil, zullen we die absoluut winnen’, zei hij rond drie uur Nederlandse tijd tegen zijn aanhang. ‘De behoefte aan verandering in de samenleving is groter dan 50 procent.’
‘Race niet voorbij’
De verkiezingen verliepen zondag ordelijk. ‘Over de grote linie zijn de verkiezingen goed en eerlijk verlopen, op enkele incidenten na’, meldt oud-GroenLinks-politicus en Turkije-deskundige Joost Lagendijk in gesprek met de Kanttekening.
Waarschijnlijk ging meer dan 90 procent van de 64 miljoen stemgerechtigde Turken naar de stembus – nieuwszender TV100 sprak al snel van 93,6 procent. Om vier uur Nederlandse tijd sloten de stembussen. ‘Wij hebben tot nu toe geen ongeregeldheden gemerkt,’ maakte de voorzitter van de Turkse Kiesraad Ahmet Yener snel daarna bekend.
Volgens de laatste peilingen voorafgaand aan de verkiezingen stond Kilicdaroglu met 49 procent op voorsprong ten opzichte van Erdogan (44 procent). Nadat de stembussen sloten, was er echter tot het einde van de avond geen eenduidige prognose.
De enige rode draad: de derde presidentskandidaat, de conservatief Sinan Ogan, stond op een verrassend hoge 5 procent van de stemmen. Mocht er op 28 mei een tweede ronde komen, dan kan zijn electoraat een beslissende stem hebben. Lagendijk denkt dat hij een bepalende rol zal spelen als er een tweede ronde komt.
Ahmet Erdi Öztürk
In zo’n tweede ronde zal Erdogan overgaan tot ‘koehandel’ in de hoop de achterban van Ogan voor zich te winnen. Dat voorspelt Ahmet Erdi Öztürk, universitair hoofddocent Internationale Betrekkingen aan de Metropolitan University in Londen.
Hoewel de oppositie een positieve campagne voert, is volgens Öztürk de aantrekkingskracht van Erdogan groot gebleken. ‘De race is nog niet voorbij.’
Hij ziet nog iets anders: ‘Het is verder opvallend dat de Grijze Wolven tegen alle verwachtingen in een serieuze comeback hebben gemaakt met meer dan 10% van de stemmen in het parlement. En met een percentage van meer dan 30% in het parlement voor de AKP, betekent dit dat de nationalistische alliantie een grote machtsfactor blijft in het parlement. Daarmee zijn ze het grootste blok.’
(beeld: Wikimedia Commons)
‘Wees vastberaden!’
’s Avonds spraken de presidentskandidaten diverse malen hun achterban toe. ‘Wees vastberaden!’, hield Kilicdaroglu zijn mensen voor. ‘Ik doe een beroep op onze helden van de democratie. Verlaat onder geen beding de stembureaus totdat het laatste ondertekende stembusrapport is afgeleverd. De volledige en correcte uiting van de wil van de natie hangt af van uw vastberadenheid. U zult zien, het zal de moeite waard zijn.’
Later op de avond noemt Kilicdaroglu de prognoses van Anadolu Agency van de uitslag ‘een fictie’. Hij verwijst naar het steeds dalende percentage stemmen voor Erdogan in de prognoses die Anadolu uitbrengt. ‘Onze waarnemers van de stembureaus en de ambtenaren van de verkiezingsraad mogen hun post niet verlaten. We zullen vannacht niet slapen, mijn mensen. Ik waarschuw de Hoge Kiesraad, zorg ervoor dat alle uitslagen in de steden worden meegenomen.’
Erdogan krijgt veel steun van gelovige moslims in Turkije. Zo gaat CNN in gesprek met enkele hijab-dragende moslimvrouwen. ‘We zijn nog steeds hoopvol’, laat Feyza Sonmezocak Tekin, een 29-jarige lerares, aan het eind van de avond weten. Zij en duizenden andere Erdogan-aanhangers hebben zich verzameld voor het partijbureau van Erdogans AKP in Ankara, in de hoop de overwinning van hun grote held te vieren. ‘Ik zou verdrietig zijn als het tot een tweede ronde komt, maar dat is ook goed. Hij zal nog steeds winnen.’
Ook de gevangen Koerdische leider Selahattin Demirtas liet van zich horen. Vanuit de gevangenis twitterde hij kritisch over het staatspersagentschap: ‘Geloof nooit de gegevens van Anadolu Agency, denk aan de verkiezingen van 2019. Degenen die het zich herinneren, vertel het aan degenen die het zich niet herinneren.’
Arzu Yildiz (beeld: YouTube)
Journalist Arzu Yildiz laat de Kanttekening weten dat volgens haar Demirtas zeer invloedrijk is. ‘Hij zit in de gevangenis, maar zijn gezag onder de Koerden is groot. Hij heeft hen opgeroepen om op Kilicdaroglu te stemmen, en dat doen ze ook.’
Journalist Erkan Pehlivan, die in Duitsland woont, is zo niet nog kritischer over Anadolu Agency. Dat bureau geeft ’totaal verkeerde cijfers’, vindt hij. Bij eerlijke verkiezingen zal volgens hem de oppositie winnen, vertelt hij aan de Kanttekening: ‘Als Erdogan erin slaagt om stemmen te stelen, dan wint hij de verkiezingen. Maar als de oppositie hem belet om dit te doen, dan verliest hij. Sowieso zijn de verkiezingen niet eerlijk, want Erdogan controleert de staat, de rechterlijke macht, de Hoge Kiesraad, de media. Daarom heeft de CHP vandaag meer dan 200.000 waarnemers ingezet, om te voorkomen dat er stemmen worden gestolen, en waren er ook meer dan 100.000 Koerdische waarnemers.’
Tegenstrijdige berichten
ANKA Haber Ajansi, gelieerd aan de oppositie, meldde aan het begin van de avond op basis van 2,9 procent van de stemmen dat Kilicdaroglu op voorsprong lag. Hij zou 49,9 procent krijgen, tegen 44,7 procent voor Erdogan. In dat geval zou een tweede ronde nodig zijn.
Op dat moment meldde het staatspersbureau Anadolu Agency echter nog dat Erdogan meer dan 50 procent van de stemmen had gekregen. Volgens journaliste Arzu Yildiz, die in Canada woont, is dat echter onbetrouwbaar. ‘De Turkse staat manipuleert de exitpolls om de mensen te demoraliseren’, vertelt ze aan de Kanttekening. ‘Maar ik ben hoopvol.’
Wat als Erdogan wint? Yildiz: ‘Dan laat dat zien dat Turken niet van democratie houden, niet van vrijheid van meningsuiting. Maar ik geloof dat als hij wint veel zijn tegenstanders in de gevangenis zullen belanden. Dit was ook de voorspelling van Selahattin Demirtaş, de voormalige leider van de pro-Koerdische partij HDP die nu in de gevangenis zit. Hij zei: ‘Als Erdogan wint, dan zie ik jullie straks in de gevangenis. Maar als jullie winnen, dan zie ik jullie straks buiten.’’
Ook burgemeesters Ekrem Imamoglu (Istanbul) en Mansur Yavas (Ankara) roeren zich. Beiden steunen oppositieleider Kilicdaroglu. Volgens hen zijn de berichten van staatspersbureau Anadolu ‘volstrekt onbetrouwbaar’. Imamoglu meldt aan het begin van de zondagavond al dat wat hem betreft Kilicdaroglu de dertiende president van Turkije is. ‘Schandalig’, reageert Ömer Celik, minister van Europese Zaken in Erdogans regering. Hij wijst erop dat er nog geen begin van duidelijkheid is over de verkiezingsuitslag.
Anadolu volgt meldingen van de Turkse Kiesraad, maar nieuwszender CNN twijfelt aan de onafhankelijkheid van dit orgaan. Volgens een rapport van Freedom House uit 2023 worden de toezichthouders van de Hoge Kiesraad ‘benoemd door de AKP gedomineerde gerechtelijke instanties en zijn zij in hun beslissingen vaak afhankelijk van de AKP’.
Kivilcim Pinar
Bezwaarschriften
Ook in Nederland volgen mensen met Turkse roots de verkiezingen nauw. Een van hen is Kivilcim Pinar, politicus voor de Partij voor de Dieren, die de oppositie steunt. De Kanttekening interviewt hem. Het speelveld is volgens Pinar oneerlijk: ‘Vrijdagavond was de president op 24 televisiezenders in Turkije live te zien. Fair play kennen ze niet in Turkije.’
Pinar maakt zich zorgen over het vertekend beeld over de uitslag, dat in de loop van de avond ontstaat omdat Erdogans aanhang bezwaar indient tegen uitslagen die te zeer in het voordeel van Kilicdaroglu uitpakken. ‘Deze verkiezingsresultaten gaan niet naar de kiesraad en worden dus niet meegeteld. De media zien deze resultaten niet, want ze zijn nog niet officieel. Eerder, in 2015 bij de gemeenteraadsverkiezingen in Ankara, en opnieuw in 2019 bij de burgemeestersverkiezingen in Istanbul diende de AKP bezwaarschriften in. Het is een beproefde strategie.’
Tweede ronde nodig?
Rond elf uur in de avond is het ook bij het staatsgezinde Anadolu Agency duidelijk dat Erdogan niet meer dan 50 procent van de stemmen gaat winnen. Kilicdaroglu loopt volgens het staatspersagentschap in op de president, maar ligt nog altijd meer dan 5 procentpunt op hem achter.
De oppositiegezinde burgemeesters brengen vrijwel tegelijkertijd een nieuwe verklaring uit, waarin ze de verhoudingen geheel anders schetsen. Imamoglu en Yavas stellen dat Erdogan op dat moment op 45,8 procent van de stemmen staat en Kilicdaroglu op 47,7 procent. Zij denken dat er een tweede ronde zal komen.
Kortom: media op de hand van de staat leveren nog altijd heel andere cijfers dan media op de hand van de oppositie. Aan het eind van de avond schetst journalist Erkan Pehlivan in gesprek met de Kanttekening drie reële scenario’s, die ook al reëel waren voordat de stembussen opengingen: ‘Het eerste scenario is dat Erdogan verliest, vannacht of morgenochtend. Het tweede scenario is dat Erdogan beweert dat hij meer dan 50 procent van de stemmen heeft, maar ik geloof dat niet. Het derde scenario is dat er op 28 mei, over twee weken dus, opnieuw verkiezingen zullen worden georganiseerd. Mocht dat gebeuren, dan begint het spel weer van voren af aan. En Erdogan zal de boel dan weer manipuleren. Dat moet ook, want hij mag de verkiezingen niet verliezen. Hij, maar ook zijn familie, zijn vrienden, de hele kliek, wordt anders aangeklaagd voor corruptie en andere wanpraktijken. Ze hebben zich de afgelopen twee decennia enorm verrijkt. Ze hebben alles te verliezen.’
Intussen is volgens CNN de muziek op het verkiezingsfeest van Erdogans AKP verstomd, toen bekend werd dat ook Anadolu Agency geen meerderheid meer ziet voor de president. ‘We zijn dit niet gewend’, vertelt de 38-jarige schoonmaker Umran Ozdwmie aan die Amerikaanse zender. Zij is behoorlijk teleurgesteld. ‘Morgenvroeg, als ik wakker word, wil ik zien dat Erdogan ons nog steeds leidt.’
‘Erdogan blokkeert het systeem’
Onzekerheid overheerst rond de prognoses van de presidentsverkiezingen. De uitslag van de parlementsverkiezingen, die ook op 14 mei plaatsvonden, is volgens Turkije-kenner Joost Lagendijk veel duidelijker: ‘De huidige AKP/ MHP-coalitie van Erdogan heeft de meerderheid behouden. Dat kan ook een goed argument voor Erdogan zijn voor de tweede ronde. Want een president die niet rekent op een meerderheid in het parlement kan veel minder voor elkaar krijgen.’
Varduhi Balyan (beeld: Varduhi Balyan)
De Armeense journalist Varduhi Balyan, die in Turkije woont, is aan het eind van de zondagavond voorzichtig in haar analyse. ‘Ja, het klopt dat er een tweede ronde kan plaatsvinden. Maar we krijgen tegenstrijdige berichten binnen. Vanuit de CHP krijgen we geluiden te horen, dat de oppositie ook in de eerste ronde al kan winnen. Terwijl het staatspersbureau beweert dat meer dan 90 procent van de stemmen is geteld, zouden volgens datzelfde bureau slechts 70 procent van de stemmen zijn ingevoerd. In het bijzonder komen er berichten binnen dat in steden waar de CHP veel stemmen heeft gehaald, er door de AKP en de MHP bezwaren zijn ingediend.’ Daardoor zijn uitslagen van die steden nog niet meegenomen zijn in de prognoses voor de einduitslag. Balyan: ‘Als we dat in het oog houden, zou de CHP ook in de eerste ronde kunnen winnen. Maar het lijkt me moeilijk.’
Aan het eind van de avond is oppositieleider Kemal Kilicdaroglu strijdbaar. Hij uit forse kritiek op het handelen van Erdogans aanhang bij het tellen van de stemmen. ‘Ze blokkeren het systeem met bezwaren. Voortdurend.’
‘Wij zullen niet toestaan dat hiermee wordt gemanipuleerd’, zegt Kilicdaroglu stellig. ‘Het land kan geen chaos gebruiken. Blokkeer de wil van het volk niet. Aan de waarnemers wil ik zeggen dat ze hun stemmen moeten beschermen.’
Zal Erdogan de presidentsverkiezingen weer winnen? Wordt Kilicdaroglu de nieuwe Turkse president? Of blijven beide kandidaten onder de 50 procent van de stemmen steken en moet er een tweede ronde komen? De voltallige redactie van de Kanttekening houdt vandaag dit liveblog bij met alle actuele ontwikkelingen en interviews met Turkije-kenners.
[0:07] Liveblog sluit
Dit is het einde van dit liveblog. Morgenochtend om 9:00 uur opent de Kanttekening met het meest verse verkiezingsnieuws. Dank voor het lezen en welterusten!
[0:05] Kilicdaroglu beschuldigt regering van poging tot manipulatie uitslag
(beeld: Wikimedia Commons)
Oppositieleider Kemal Kilicdaroglu neemt aan het eind van een intense verkiezingsdag het woord. Hij bekritiseert de zittende machthebbers van Erdogans AKP: ‘Ze blokkeren het systeem met bezwaren. Voortdurend.’
Kilicdaroglu doelt daarmee op de vermeende strategie van de regering om bezwaar aan te tekenen, daar waar de oppositie lijkt te hebben gewonnen. Met als gevolg dat de verkiezingsuitslag op die plekken nog niet definitief kan worden vastgesteld.
‘Jullie blokkeren zo de wil van het volk’, vindt Kilicdaroglu. ‘Wij zullen niet toestaan dat hiermee wordt gemanipuleerd. Het land kan geen chaos gebruiken. Blokkeer de wil van het volk niet. Aan de waarnemers wil ik zeggen dat ze hun stemmen moeten beschermen.’
Met die boodschap gaan we de nacht in. Dit liveblog sluit af. Veel is nog onduidelijk over de verkiezingsuitslag. Erdogan en Kilicdaroglu kunnen beiden nog in deze eerste ronde winnen, maar op basis van de binnengekomen uitslagen lijkt een tweede ronde waarschijnlijker.
[23:55] Varduhi Balyan: ‘Overwinning Kilicdaroglu in eerste ronde lijkt me moeilijk’
Varduhi Balyan (beeld: Varduhi Balyan)
‘We hebben verkiezingen gehad met een hoge opkomst en het is vrij probleemloos verlopen’, ziet de Armeense journalist Varduhi Balyan, die in Turkije woont. ‘Ja, het klopt dat er een tweede ronde kan plaatsvinden. Maar we krijgen tegenstrijdige berichten binnen. Vanuit de CHP krijgen we geluiden te horen, dat de oppositie ook in de eerste ronde al kan winnen. Terwijl het staatspersbureau beweert dat meer dan 90 procent van de stemmen is geteld, zouden volgens datzelfde bureau slechts 70 procent van de stemmen zijn ingevoerd. In het bijzonder komen er berichten binnen dat in steden waar de CHP veel stemmen heeft gehaald, er door de AKP en de MHP bezwaren zijn ingediend.’ Daardoor zijn uitslagen van die steden nog niet meegenomen zijn in de prognoses voor de einduitslag. Balyan: ‘Als we dat in het oog houden, zou de CHP ook in de eerste ronde kunnen winnen. Maar het lijkt me moeilijk.’
[23:48] ‘AKP en MHP houden meerderheid in parlement’
Turkije-kenner Joost Lagendijk gaat zo naar bed, vertelt hij. ‘Morgenochtend sta ik vroeg op, als alles wat duidelijker is. Het is nu nog steeds niet duidelijk wie er gewonnen heeft, hoewel er vermoedelijk wel een tweede ronde moet komen. De cijfers van de verschillende bronnen lopen nu nog te veel uiteen. De analyses ook. Sommigen zeggen dat Erdogan een kleine voorsprong heeft, anderen Kilicdaroglu, en de analisten verschillen ook van mening over de vraag wat de derde presidentskandidaat, Sinan Ogan, zal doen. Zal hij Erdogan steunen, of de oppositie?’
De uitslag van de parlementsverkiezingen, die ook op 14 mei plaatsvonden, is duidelijker, zegt Lagendijk. ‘De huidige AKP/MHP-coalitie van Erdogan heeft de meerderheid behouden. Dat kan ook een goed argument voor Erdogan zijn voor de tweede ronde. Want een president die niet rekent op een meerderheid in het parlement kan veel minder voor elkaar krijgen.’
[23:38] De muziek en het feest op het AKP-hoofdkwartier stoppen
Toen het Turkse staatspersbureau Anadolu bekendmaakte dat Erdogan zakte onder de 50 procent van de stemmen, die nodig is om in een keer de presidentsverkiezingen te winnen, stopte de muziek op het hoofdkwartier van Erdogans AKP abrupt, aldus CNN. Erdogan-aanhangers waren er stil van toen ze dit nieuws zagen.
Aan het begin van de avond vierde de Erdogan-aanhang nog een feestje, toen de president een ruime voorsprong had op zijn uitdager Kilicdaroglu, en meer dan 50 procent van de getelde stemmen in zijn zak leek te hebben.
‘We zijn dit niet gewend’, vertelt de 38-jarige schoonmaker Umran Ozdwmie, die behoorlijk teleurgesteld is. ‘Morgenvroeg, als ik wakker word, wil ik zien dat Erdogan ons nog steeds leidt.’
Toch laten de meeste Erdogan-aanhangers zich niet uit het veld slaan. ‘Onze gemoedstoestand is misschien veranderd, maar Erdogans leiderschap zal niet veranderen’, denkt de 53-jarige Ismail Boyaci. ‘We blijven onze rug recht houden.’
Zijn woorden worden onderschreven door Nuray Ecki, een 31-jarige docent. ‘We komen terug met nog veel meer kracht in de tweede ronde. We zullen hem (Erdogan) nooit verlaten.’
[23:20] Erkan Pehlivan: ‘De oppositie staat nu sterk’
Journalist Erkan Pehlivan, die in Duitsland woont, blijft vannacht de verkiezingsuitslagen volgen. Aan de Kanttekening vertelt Pehlivan over de zijns inziens kwalijke rol van het Turkse staatspersagentschap Anadolu, dat volgens hem de verkeerde verkiezingscijfers geeft. ‘Iedereen van de oppositie gebruikt het woord ‘manipulatie’. Waarnemers blijven bij de stembureaus en moeten waken dat er nog meer gemanipuleerd wordt, en stemmen voor de oppositie niet worden meegeteld. Mocht Erdogan vannacht tijdens een speech beweren dat hij de verkiezingen gewonnen heeft, dan is dat een klinkklare leugen.’
Pehlivan schetst drie scenario’s. ‘Het eerste scenario is dat Erdogan verliest, vannacht of morgenochtend. Het tweede scenario is dat Erdogan beweert dat hij meer dan 50 procent van de stemmen heeft, maar ik geloof dat niet. Het derde scenario is dat er op 28 mei, over twee weken dus, opnieuw verkiezingen zullen worden georganiseerd. Mocht dat gebeuren, dan begint het spel weer van voren af aan. En Erdogan zal de boel dan weer manipuleren. Dat moet ook, want hij mag de verkiezingen niet verliezen. Hij, maar ook zijn familie, zijn vrienden, de hele kliek, wordt anders aangeklaagd voor corruptie en andere wanpraktijken. Ze hebben zich de afgelopen twee decennia enorm verrijkt. Ze hebben alles te verliezen.’
Mocht Erdogan overduidelijk verliezen, dan zal hij zijn verlies ook accepteren, denkt Pehlivan. ‘Dit zal hij doen, vanwege alle waarnemers op de stembureaus. Het is nu veel moeilijker dan dertig jaar geleden om stemfraude te plegen, vanwege alle video-opnamen die je met je telefoon kunt maken. De oppositie heeft voor de verkiezingen ook een heleboel mensen als waarnemers getraind, om hen alert te maken op manipulatie.’
Hoewel het een spannende nacht wordt, en Turkije op 28 mei mogelijk opnieuw naar de stembus moet, is Pehlivan hoopvol, vertelt hij. ‘De oppositie staat nu sterk. Kemalisten en Koerden werken samen. Dat geeft mij hoop.’
[23:13] Erdogan brengt een verrassingsbezoek aan Istanbul
De Turkse president Recep Tayyip Erdogan heeft een verrassingsbezoek aan Istanbul gebracht, bericht de Arabische nieuwszender Al Jazeera. Op een foto is te zien dat Erdogan zijn aanhangers begroet, terwijl hij zijn residentie verlaat in Üsküdar, aan de oostelijke oever van de Bosporus.
CHP-burgemeesters Ekrem Imamoğlu (Istanbul) en Mansur Yavaş (Ankara) hebben een derde persverklaring uitgegeven. Daarin stellen ze dat Erdogan op dit moment op 45,8 procent van de stemmen staat en Kilicdaroglu op 47,7 procent. Ook zij denken dat er een tweede ronde zal komen.
Imamoğlu: ‘Staatspersbureau Anadolu heeft bijna een uur lang de stand voor Erdogan op 50,1% gehouden. Nu houden ze het al een tijdje op 49%. Er zijn nog 7 miljoen stemmen die niet zijn doorgevoerd. En dat zijn allemaal uit steden waar wij sterk zijn.’
‘We zullen de eer van deze verkiezingen beschermen’, aldus Imamoglu.
Yavaş vult aan: ‘De regering bekritiseert ons vanwege onze uitspraken over staatspersbureau Anadolu. Maar zij kwamen met cijfers van 62 procent voor de AKP. Er zijn steden waar elf keer opnieuw is gestemd, vanwege AKP-bezwaren. We blijven onze stemmen bewaken.’
[22:50] Ook bij staatsgezinde media daalt Erdogan onder 50 procent
Volgens het Turkse staatspersbureau Anadolu staat Erdogan nu op 49,94 procent van de stemmen. Dat betekent dat er wellicht een tweede ronde nodig is op 28 mei. Erdogan stond aan het begin van deze avond op een ruime voorsprong, omdat Anadolu eerst alle stemmen in kleine conservatieve gemeenten telde, waar de aanhang van Erdogan het grootst is. Maar zijn concurrent Kemal Kilicdaroglu loopt op de president in, hoewel hij volgens de cijfers van Anadolu op 44,3 procent staat.
[22:35] Arzu Yildiz: ‘Demirtas heeft grote invloed op Koerdische stem’
Arzu Yildiz (beeld: YouTube)
Journaliste Arzu Yildiz volgt de Turkse verkiezingen nu met familieleden in vrienden in Canada, waar ze enkele jaren geleden naartoe is gevlucht. ‘Ik blijf de hele nacht op, denk ik.’ Ze denkt dat een tweede verkiezingsronde komt later de maand. ‘Ik hoop dat Erdogan nu of op 28 mei echt wordt verslagen. Hij wordt omgeven door criminelen; hij heeft de universiteit nooit afgerond, maar een nepdiploma; hij is corrupt; hij heeft het land beroofd.’
De verkiezingen laten volgens Yildiz zien hoe invloedrijk de pro-Koerdische politicus Selahattin Demirtaş is, benadrukt ze. ‘Hij zit in de gevangenis, maar zijn gezag onder de Koerden is groot. Hij heeft hen opgeroepen om op Kilicdaroglu te stemmen, en dat doen ze ook.’
[22:15] Hijabi’s steunen Erdogan: ‘Dit is vrijheid’
Erdogan-aanhangers geloven in hun leider, maar of hij gaat winnen? ‘We zijn nog steeds hoopvol’, aldus Feyza Sonmezocak Tekin, een 29-jarige lerares, in gesprek met CNN. Zij en duizenden andere Erdogan-aanhangers hebben zich verzameld voor het partijbureau van Erdogans AKP in Ankara, in de hoop de overwinning van hun grote held te vieren. ‘Ik zou verdrietig zijn als het tot een tweede ronde komt, maar dat is ook goed. Hij zal nog steeds winnen.’
Een andere vrouw, Seda Yavuz, is minder zeker van een overwinning voor Erdogan. ‘Ik ben bang. Ik maak mij zorgen dat hij verliest. Ik ben bang dat iemand anders zal winnen. Ik maak mij zorgen, omdat wij moslims zijn en willen dat een moslim onze president wordt.’ Veel soennitische moslims zijn tegen CHP-leider Kemal Kilicdaroglu, omdat hij het alevitisme aanhangt, een heterodoxe islamitische stroming.
Gozde Demirci ten slotte is wel optimistisch. ‘Ik vertrouw het Turkse volk. Ik vertrouw erop dat hij gaat winnen.’ Ze is trots op het feit dat ze een hoofddoek draagt: ‘Dit is vrijheid’, zegt ze tegen CNN. ‘Ik heb deze vrijheid dankzij hem (Erdogan). Zij (oppositie) willen dit niet. Ze willen geen vrijheid.’
[22:06] ‘Uitslag mislukking voor oppositie’
Cengiz Tomar (beeld: YouTube)
Volgens politiek analist Cengiz Tomar zijn de verkiezingsuitslagen ’tot nu toe een grote mislukking voor de oppositie’. Cengiz vertelde dat aan de Arabische nieuwszender Al Jazeera. ‘De uitslagen komen tot nu toe helemaal niet overeen met de samenstelling van het Turkse volk’, zei hij, ‘waarvan 35 procent religieus, conservatief en rechts is; en de overige 65 procent seculier en Koerdisch.’
[21:55] Kiesraad: ‘geen vertraging met verwerken resultaten’
De voorzitter van de Hoge Kiesraad, Ahmet Yener, reageert op de aantijging van Kemal Kilicdaroglu over het ‘niet doorvoeren van de verkiezingsuitslagen in het systeem’.
‘Er zijn geen vertragingen bij de Hoge Kiesraad met opname van uitslagen’, stelt Yener. ‘Alles wordt gelijk doorgegeven. Tot nu toe is 47,08 procent van de stemmen in het systeem verwerkt.’
De onafhankelijke presidentskandidaat Sinan Ogan heeft in een persverklaring gezegd dat er waarschijnlijk een tweede ronde komt. ‘We zijn genegeerd en totaal niet serieus genomen. Maar we gaan door met de strijd.’
[21:37] ‘Geen eerlijke verkiezingen’
Kivilcim Pinar
Kivilcim Pinar, fractievoorzitter van de Partij voor de Dieren in Alkmaar, volgt de Turkse verkiezingen met veel passie. Van eerlijke democratische verkiezingen is volgens hem geen sprake. ’95 procent van de media is in handen van Erdogan. Vrijdagavond was de president op 24 televisiezenders in Turkije live te zien. Fair play kennen ze niet in Turkije.’
Pinar is ook heel kritisch over de verkiezingscijfers van het Turkse staatspersbureau Anadolu. ‘Ze hebben heel snel de uitslagen van de kleine conservatieve gemeentes online gezet, waar Erdogan natuurlijk wint. Het doel van Anadolu: hopen dat de oppositie de hoop verliest en naar huis gaat, omdat ze geloven dat het een gelopen race is.’
Erdogans partij AKP probeert de verkiezingsuitslagen ook te manipuleren, door bezwaarschriften in te dienen in gemeenten waar ze niet hebben gewonnen. ‘Deze verkiezingsresultaten gaan niet naar de kiesraad en worden dus niet meegeteld. De media zien deze resultaten niet, want ze zijn nog niet officieel. Eerder, in 2015 bij de gemeenteraadsverkiezingen in Ankara, en opnieuw in 2019 bij de burgemeestersverkiezingen in Istanbul diende de AKP bezwaarschriften in. Het is een beproefde strategie.’
De lokale PvdD-politicus gelooft dat er een tweede ronde komt. Maar hij durft nog niet te zeggen wie die ronde dan wint. ‘Als oppositiekandidaat Kilicdaroglu een voorsprong heeft van twee procent of meer op Erdogan, dan zal hij op 28 mei winnen. Want dan is het verschil te groot om nog met stemmen te knoeien. Maar als Erdogan een voorsprong heeft dan is het allerminst zeker dat hij ook wint, dat hangt van de derde kandidaat af. Sinan Ogan heeft zich niet bij de oppositie aangesloten, maar is niet pro-Erdogan. Misschien laat hij zich door Erdogan verleiden met een ministerspost, en dat hij dan zijn aanhang oproept om straks op de zittende president te stemmen.’
[21:30] Kilicdaroglu: ‘uitslagen zijn fictie’
Kemal Kilicdaroglu (Beeld: Wikimedia Commons / Ziya Koseoglu)
De oppositieleider Kemal Kilicdaroglu zegt op Twitter dat Turkije ‘deze nacht niet gaat slapen’ en noemt de verkiezingen tot nu toe een ‘fictie’:
‘De fictie die begon met 60 procent (verwijzend naar de cijfers van staatspersbureau Anadolu in het voordeel van Erdogan, red.) is nu onder de 50 procent gezakt. Onze waarnemers van de stembureaus en de ambtenaren van de verkiezingsraad mogen hun post niet verlaten. We zullen vannacht niet slapen, mijn mensen. Ik waarschuw de Hoge Kiesraad, zorg ervoor dat alle uitslagen in de steden worden meegenomen.’
[21:22] Resultaat Groen Links partij valt tegen
Volgens een Koerdische historicus, die liever anoniem blijft, heeft de oppositie nog steeds kans om in de eerste ronde de verkiezingen te winnen. ‘De AKP lijkt een nieuwe tactiek uit te voeren door voortdurend bezwaar te maken in steden waar de oppositie vooraan staat. Hierdoor zijn de gegevens die we hebben nog niet duidelijk. Daarom zie je bij al die mediakanalen verschillende resultaten. Het is daarom nog even wachten om een goede analyse te maken’, zegt hij aan de telefoon.
‘Wat ik wel teleurstellend vindt is dat de Koerdische Groen Links partij het slechter doet dan ik hoopte. Ik dacht dat ze meer dan 10% stemmen zouden halen. Maar dat is nu tussen de 8 en 9 procent. Ze hebben minder stemmen behaald. Veel Koerdische stemmen zijn naar CHP gegaan, waarschijnlijk.’
Dat Groen Links minder stemmen heeft gehaald, heeft ook mee te maken dat de Turkse Arbeiderspartij, de afsplitsing van de HDP, zelf de verkiezingen in is gegaan.
[21:00] Onrust bij oppositie
Volgens verslaggever Abdelazeem Mohammed van de Arabische nieuwszender Al Jazeera moet er wellicht op 28 mei opnieuw gestemd worden. Hij stelt dat ‘de eerste resultaten erop lijken te wijzen dat we hoogstwaarschijnlijk naar een tweede ronde gaan’. Ook vertelt hij over onrust bij de oppositie, die beweert dat de AKP-MHP-coalitie opzettelijk is begonnen met het tellen van de stemmen in hun bolwerken.
[20:46]Stemmen steeds opnieuw geteld
De journalist Sirin Payzin zegt op Halk TV (gelieerd aan de seculiere CHP) dat de regeringspartij AKP in grote steden bezwaar maakt tegen de uitslagen van stembureaus. ‘Hierdoor moeten de uitslagen en stemmen steeds opnieuw geteld worden en hierdoor kunnen de ware uitslagen nog niet helemaal meegenomen worden. Zo blijft Erdogan in de uitslagen nog steeds voor en op deze manier voeren ze een psychologische oorlog. Ze creëren ruis’, aldus Payzin.
De in Duitsland woonachtige Turkse journalist Erkan Pehlivan is er van overtuigd dat de Turkse verkiezingen oneerlijk verlopen. ‘Dat nu alleen het Turkse staatspersbureau Anadolu de voorlopige verkiezingscijfers mag geven en andere outlets niet is een groot probleem’, zegt hij. ‘Ze geven, denk ik, ook totaal verkeerde cijfers. Dat zeggen andere journalisten ook. Ik kijk nu, as we speak, naar de onafhankelijke Turkse zender Halk TV. Daar zijn ze erg kritisch over de cijfers van Anadolu.’
Maar gelooft het Turkse publiek in de voorlopige verkiezingscijfers van Anadolu? Pehlivan denkt van niet. ‘De CHP geeft andere cijfers, en volgens die cijfers staat Kilicdaroglu met twee procent voor op Erdogan.’ Deze cijfers zijn volgens Pehlivan niet gemanipuleerd, want dat is niet in het belang van de oppositie. Zij moeten wél eerlijk zijn.
Pehlivan benadrukt dat ook veel conservatieve Turken kritisch over Erdogan zijn, vanwege zijn desastreuze economische politiek. ‘Nog een termijn van vijf jaar voor Erdogan en het land gaat kapot. Seculieren, conservatieve moslims en Koerden, ze hebben allemaal te lijden onder Erdogans economische wanbeleid.’
Zal Erdogan de presidentsverkiezingen winnen? Pehlivan: ‘Als Erdogan erin slaagt om stemmen te stelen, dan wint hij de verkiezingen. Maar als de oppositie hem belet om dit te doen, dan verliest hij. Sowieso zijn de verkiezingen niet eerlijk, want Erdogan controleert de staat, de rechterlijke macht, de Hoge Kiesraad, de media. Daarom heeft de CHP vandaag meer dan 200.000 waarnemers ingezet, om te voorkomen dat er stemmen worden gestolen, en waren er ook meer dan 100.000 Koerdische waarnemers.’
President Erdogan heeft alles te verliezen, benadrukt de journalist. ‘Als Erdogan verliest dan wordt hij niet alleen aangeklaagd voor corruptie, maar ook voor het onderdrukken van de Turkse oppositie en oorlogsmisdaden in Syrië. In de gebieden in Noord-Syrië die onder controle van Turkse en de pro-Turkse milities staan zijn de Koerden etnisch gezuiverd. Wat zou jij doen, als jij Erdogan was? Zou jij eerlijk zijn, als je kans loopt om in de gevangenis te belanden?’
[20:27] Ahmet Erdi Öztürk: ‘waarschijnlijk tweede ronde’
Ahmet Erdi Öztürk
Ahmet Erdi Öztürk, universitair hoofddocent Internationale Betrekkingen aan de Metropolitan University in Londen, zegt dat er waarschijnlijk een ‘tweede ronde komt’.
‘Het is nog een beetje vroeg, iets meer dan 50% van de stemmen zijn geteld, maar dit betekent dat Erdogan voor het eerst een tweede ronde nodig heeft om aan de macht te blijven,’ zegt hij aan de telefoon.
Volgens Öztürk zal er bij een mogelijke tweede ronde een ware ‘koehandel’ tot stand komen voor de stemmen van de onafhankelijke presidentskandidaat Sinan Ogan, die op meer dan 5% van de stemmen zit.
‘Het is verder opvallend dat de Grijze Wolven tegen alle verwachtingen in een serieuze comeback hebben gemaakt met meer dan 10% van de stemmen in het parlement. En met een percentage van meer dan 30% in het parlement voor de AKP, betekent dit dat de nationalistische alliantie een grote machtsfactor blijft in het parlement. Daarmee zijn ze het grootste blok.’
‘Met andere woorden: de race is nog niet voorbij. Bij de oppositie heerste er voor de verkiezingen best wel een positieve vibe, vanwege de economische malaise en de aardbeving, maar we merken nu toch dat de persoonlijke aantrekkingskracht van Erdogan groot blijft en dat het volk achter hem blijft staan.’
[20:05]Joost Lagendijk: ‘veel hangt af van kiezers Sinan Ogan’
Turkije-deskundige Joost Lagendijk volgt de Turkse verkiezingen vandaag vanuit Hotel New York in Rotterdam. ‘Het is een ongelooflijke opkomst, rond de 90 procent. Over de grote linie zijn de verkiezingen goed en eerlijk verlopen, op enkele incidenten na.’
Mogelijk is er een derde ronde nodig denkt Lagendijk, omdat de derde kandidaat Sinan Ogan rond de vijf procent van de stemmen scoort. Lagendijk gelooft niet dat het Turkse staatspersbureau Anadolu de voorlopige verkiezingsuitslagen bewust manipuleert, zegt hij. ‘Ze geven de resultaten door die ze binnen krijgen. De cijfers van Anadolu verschillen nu met die van andere bureaus, maar de verschillende cijfers komen uiteindelijk bij elkaar.’
Als Erdogan de presidentsverkiezingen in de eerste ronde zal winnen en meer dan 50 procent van de stemmen haalt, zal veel in Turkije hetzelfde blijven. ‘Dat is geen goed nieuws voor Turkije, maar Erdogan zal geen revolutionaire veranderingen doorvoeren. Hij zal meer bezig zijn om zijn positie te consolideren. Voor de oppositie is een overwinning van Erdogan natuurlijk wel een gevoelige nederlaag.’
En als Kemal Kilicdaroglu in de eerste ronde meer dan 50 procent van de stemmen krijgt, wat dan? Volgens Lagendijk staat de oppositie voor de ‘moeilijke taak’ de economie er weer bovenop te helpen. ‘Dat zal een hele kluif worden. Het is een illusie om te denken dat de economie opeens weer opleeft, omdat Erdogan geen president meer is. Helemaal als Kilicdaroglu wel president geworden is, maar niet kan rekenen op een parlementaire meerderheid, wordt het lastig voor hem.’
De oppositie heeft aangegeven het presidentieel systeem af te schaffen, als Kilicdaroglu en de zijnen de presidentsverkiezingen en de parlementsverkiezingen winnen. Hier zal volgens Lagendijk echter nog wel de nodige tijd overheen gaan. Bovendien is het nog maar de vraag of de Tafel van Zes bij elkaar blijft. ‘Er zijn analisten die zeggen dat de tafel uit elkaar valt. Ik weet het niet. Het is allemaal erg lastig om te voorspellen. Maar ik weet wel dat het lastig is om de boel bij elkaar te houden, vanwege de grote verschillen tussen de partijen.’
En wat als er een tweede ronde komt? Volgens Lagendijk hangt heel veel af van Sinan Ogan. ‘Waar gaan zijn kiezers straks heen? Hij heeft vijf procent van het electoraat achter zich, hij kan de doorslag geven.’
Lagendijk deelt de vrees van Demirtas en journaliste Arzu Yildiz niet, dat Kilicdaroglu en andere oppositieleden straks achter de tralies verdwijnen als ze verkiezingen verliezen. ‘Erdogan heeft de verkiezingen nodig. Zij spelen een belangrijke rol bij zijn legitimering. In het verleden is Erdogan nooit achter leden van de oppositie aangegaan, louter en alleen omdat ze van de oppositie zijn. Hij moet een hele goede smoes verzinnen om Kilicdaroglu achter de tralies te zetten. Maar zo’n smoes heeft hij niet.’
[19:34] ‘Imamoglu te voorbarig’
De Turkse minister Ömer Celik van Europese Zaken, en woordvoerder van de AKP, vindt de uitspraken van de CHP-burgemeester Ekrem Imamoglu ronduit ‘schandalig’, zo meldt TV100. ‘Hoe kunnen ze nu al Kemal Kilicdaroglu uitroepen tot de 13de president van Turkije? De stemmen worden nog geteld!’, zei hij.
Imamoglu had dat gezegd in een persconferentie, waarin hij samen met de burgemeester van Ankara Mansur Yavas de uitslagen van de staatspersbureau Anadolu bekritiseerde.
[19:30] AKP-sympathisanten juichen
AKP-aanhangers juichen als ze de eerste uitslagen van de presidentsverkiezingen horen. Veel Erdoganfans hebben zich in Ankara verzameld, voor het hoofdkantoor van de Partij voor Rechtvaardigheid en Ontwikkeling AKP. Op de foto’s van fotograaf Umit Bektas van persbureau Reuters zijn juichende kinderen te zien, die met Turkse vlaggen zwaaien. Ook vrouwen, met en zonder hoofddoek, juichen voor de Turkse president.
[19:23]Wat gebeurt er als Erdogan verliest?
Recep Tayyip Erdogan. Beeld: Pixabay
Sommige analisten geloven dat als Erdogan de presidentsverkiezingen met een kleine marge verliest, hij de verkiezingsuitslag mogelijk zal aanvechten.
Resultaten uit het verleden geven geen garantie voor de toekomst, maar kunnen wel een indicatie zijn. Tijdens de burgemeestersverkiezingen van 2019 verloor Erdogans AKP in Istanbul en Ankara. De seculiere CHP won in Istanbul met een bijzonder kleine marge. Daarop besloot de Hoge Kiesraad (YSK) dat er nieuwe verkiezingen moesten komen, waartegen de oppositie fel protesteerde. CHP-burgemeesterskandidaat Ekrem Imamoglu won echter ook de tweede ronde, wat een gevoelige nederlaag was voor Erdogan.
Er zijn twijfels over de onafhankelijkheid van de YSK, aldus CNN. Volgens een rapport van Freedom House uit 2023 worden de toezichthouders van de Hoge Kiesraad ‘benoemd door de AKP gedomineerde gerechtelijke instanties en zijn zij in hun beslissingen vaak afhankelijk van de AKP’. Ook de ‘institutionele dominantie’ van de AKP in de media en andere takken van de samenleving ‘kantelt het electorale speelveld’ in het voordeel van Erdogan, aldus de in de Amerikaanse hoofdstad Washington DC gevestigde democratiewaakhond.
[18:53]Yavas en Imamoglu: uitslagen Anadolu onbetrouwbaar
De CHP-burgemeesters Mansur Yavas (Ankara) en Ekrem Imamoglu (Istanbul) hebben in een persverklaring gezegd dat de uitslagen van staatspersbureau Anadolu ‘totaal niet te vertrouwen zijn’. Het staatspersbureau is aan het manipuleren, zegt Imamoglu. Voor ons is de 13de president Kemal Kilicdaroglu, zegt Imamoglu. Dat meldt het oppositiekanaal Halk TV.
[18:45]Voorlopige polls Anadolu onbetrouwbaar
De Turkse journalist Arzu Yildiz, die in ballingschap in Canada woont, vertrouwt de voorlopige polls van het Turkse staatspersbureau Anadolu niet. ‘De Turkse staat manipuleert de exitpolls om de mensen te demoraliseren’, vertelt ze aan de telefoon. ‘Maar ik ben hoopvol.’
Volgens Yildiz kloppen de voorlopige uitslagen van Anadolu niet, want daarop is te zien dat de ultranationalistische MHP, Erdogans coalitiepartner, heel veel stemmen heeft gekregen in Oost-Turkije. ‘Dat kan niet, want in Oost-Turkije wonen veel Koerden. De MHP is niet populair daar.’
Wat als Erdogan wint? Yildiz: ‘Dan laat dat zien dat Turken niet van democratie houden, niet van vrijheid van meningsuiting. Maar ik geloof dat als hij wint veel zijn tegenstanders in de gevangenis zullen belanden. Dit was ook de voorspelling van Selahattin Demirtaş, de voormalige leider van de pro-Koerdische partij HDP die nu in de gevangenis zit. Hij zei: ‘Als Erdogan wint, dan zie ik jullie straks in de gevangenis. Maar als jullie winnen, dan zie ik jullie straks buiten.’’
[18:30]Kemal Kilicdaroglu aan kop
Volgens het Turkse persbureau ANKA Haber Ajansi zijn op basis 2,9% van de getelde stemmen, de onofficiële resultaten als volgt:
De oppositieleider Kemal Kilicdaroglu ligt aan kop met 49,93% van de stemmen, de president Recep Tayyip Erdogan op de tweede plek met 44,71%, de onafhankelijke presidentskandidaat 5%, Muharrem Ince die zich heeft teruggetrokken 0,33%.
Mochten de verkiezingen zo eindigen, dan is er een tweede ronde nodig.
[18:20]Voorspellen uitslag erg moeilijk
Volgens politiek analist Ali Carkoglu is ‘het erg moeilijk (…) om nu al voorspellingen te doen’. Dit zei hij in gesprek met de Arabische nieuwszender Al Jazeera.
‘Het enige wat ik op dit moment kan zeggen, is dat zijn stemmen [van Erdogan] waarschijnlijk procentueel zullen dalen. En de stemmen van Kilicdaroglu zullen hoogstwaarschijnlijk procentueel stijgen, maar we weten nog niet hoeveel.’
Carkoglu zei ook dat de resultaten gewoonlijk ‘niet drastisch veranderen’, als ongeveer 50 procent van de stemmen is geteld.
[18:08] Demirtas reageert op Twitter
De gevangen Koerdische leider Selahattin Demirtas heeft na de eerste uitslagen van het staatsgezinde persbureau Anadolu Ajansi, die in het voordeel zijn van president Erdogan (met 60% aan kop), gereageerd op Twitter: ‘Geloof nooit de gegevens van Anadolu Agency, denk aan de verkiezingen van 2019. Degenen die het zich herinneren, vertel het aan degenen die het zich niet herinneren.’
Demirtas refereert naar de lokale verkiezingen in Istanbul die Erdogan niet accepteerde in 2019, maar uiteindelijk zijn partij na een herhaling wel werd verslagen.
[18:03]
In juli 2018, een maand nadat Erdogan de presidentsverkiezingen won, veranderde Turkije formeel van politiek systeem. In plaats van een parlementair systeem kwam er een presidentieel systeem, waarbij de president veel macht heeft. De positie van minister-president is afgeschaft. De presidents- en parlementsverkiezingen worden om de vijf jaar gehouden. Kiezers kunnen op de presidentskandidaat van hun keuze stemmen, en op politieke partijen. Het is niet mogelijk om voorkeurstemmen uit te brengen, zoals in Nederland.
Turkije telt 81 provincies, maar 87 kiesdistricten. Omdat er veel mensen wonen in de provincies Bursa en Izmir zijn deze twee provincies opgedeeld in twee districten, terwijl de provincies Istanbul en Ankara in drie districten zijn opgedeeld.
Op initiatief van Erdogans AKP en haar coalitiegenoot, de Partij van de Nationalistische Beweging (MHP), is de kiesdrempel om in het parlement te komen verlaagd van 10 procent naar 7 procent. Dit hebben AKP en MHP gedaan om ervoor te zorgen dat de MHP in het parlement blijft.
[17:49]Zendverbod opgeheven
De voorzitter van Turkse Kiesraad heeft in een persverklaring het zendverbod opgeheven. TV100 meldt in hun live uitzending de verkiezingsresultaten die ze van de staatsgezinde Anadolu Agency hebben binnengekregen op basis van 9,1 procent van de getelde stemmen. Volgens Anadolu Agency zou Erdogan op basis van die gegevens met 59,47 procent de leiding nemen, en Kemal Kilicdaroglu steken op 34,79 procent.
[17:31]Kilicdaroglu: ‘Wees vastberaden!’
De seculiere oppositieleider Kemal Kilicdaroglu heeft na het sluiten van de stembussen een eerste oproep gedaan via Twitter om op te komen voor de stembureaus. ‘Ik doe een beroep op onze helden van de democratie. Verlaat onder geen beding de stembureaus totdat het laatste ondertekende stembusrapport is afgeleverd. De volledige en correcte uiting van de wil van de natie hangt af van uw vastberadenheid. U zult zien, het zal de moeite waard zijn.’
Ook reageerde Meral Aksener van de Goede Partij op de eerste resultaten bij aankomst op het partijkantoor, ‘de situatie is goed’, zei ze lachend.
[17:28] Erdogan-aanhang bijeen in Ankara
In de Turkse hoofdstad Ankara verzamelen Erdogans aanhangers zich bij het partijkantoor van de Partij voor Rechtvaardigheid en Ontwikkeling AKP, bericht NU.nl. Erdogan zal daar later vanavond wellicht speechen.
[17:26]Terug naar 2018
In 2018 won Erdogan de eerste presidentsverkiezingen van het land. Een jaar eerder voerde Turkije het presidentieel systeem in, waarbij de president veel macht kreeg. Van 2003 tot 2014 was Erdogan premier.
Als de 69-jarige Erdogan de verkiezingen weer wint dan mag hij weer voor 5 jaar president zijn en regeren zonder al te veel restricties. De oppositie heeft beloofd het parlementaire systeem te herstellen, als Kilicdaroglu de presidentsverkiezingen wint, en de partijen van de ‘Tafel van Zes’ de parlementsverkiezingen.
[17:07]Opkomst 93,6 procent
De opkomst bij de Turkse verkiezingen zouden naar verluidt 93,6 procent zijn. Zo meldt de Turkse zender TV100 in een live uitzending. ‘De eerste resultaten uit kleine steden zoals Rize en Mugla zijn verrassend’, zegt de journalist Pinar Isik Ardor glunderend. ‘Er is nog een zendverbod, dus we kunnen de resultaten nog niet bekendmaken.’
[17:05] Eerste polls rond 18:00u
De stembussen zijn om 16:00 uur Nederlandse tijd (17:00 uur Turkse tijd) gesloten. Nu worden de stemmen geteld. De voorlopige resultaten worden later vanavond verwacht, vanaf ongeveer 18:00 uur (Nederlandse tijd). Het kan echter drie dagen duren voordat de officiële resultaten worden bevestigd.
Een presidentskandidaat heeft meer dan 50 procent van de stemmen nodig om te winnen. Haalt geen van de drie presidentskandidaten – Recep Tayyip Erdogan, Kemal Kilicdaroglu en Sinan Oğan – meer dan 50 procent, dan moet er een tweede ronde komen, waarbij de twee beste kandidaten het tegen elkaar moeten opnemen. Deze tweede ronde zal dan op 28 mei dit jaar plaatsvinden.
Voor de verkiezingen stond Kemal Kilicdaroglu op een lichte voorsprong. Hij is de kandidaat van de zogenoemde ‘Tafel van Zes’, zes oppositiepartijen die een alliantie met elkaar zijn aangegaan om Erdogan te kunnen verslaan.
[16:53] ‘Verkiezingen goed verlopen’
Om 16.00u is het stemmen gestopt in Turkije, en is het wachten op de verkiezingsresultaten. ‘Wij hebben tot nu toe geen ongeregeldheden gemerkt,’ zegt de voorzitter van de Turkse Kiesraad Ahmet Yener.
[16:45] Stembussen gesloten
Vandaag hebben miljoenen Turken in Turkije gestemd voor de parlements- en presidentsverkiezingen. Van de ruim 85 miljoen mensen in het land zijn meer dan 64 miljoen stemgerechtigd. De ongeveer 3,4 miljoen stemgerechtigde Turken in het buitenland – waaronder in Nederland en Duitsland – konden van 27 april tot 9 mei hun stem uitbrengen.
De Kanttekening liet het Opiniehuis onderzoek doen naar de stemvoorkeur van Turkse Nederlanders. Daaruit bleek dat 59 procent van de stemmers kiest voor Erdogan en 30 procent voor Kilicdaroglu.
Inmiddels zijn ook in Turkije de stembussen gesloten. President Recep Tayyip Erdogan staat nu, zo schrijft de Arabische nieuwszender Al Jazeera, oog in oog met de grootste politieke uitdaging tijdens zijn twee decennia durende heerschappij. Want zijn belangrijkste uitdager, Kemal Kilicdaroglu van de seculier-nationalistische CHP, stond in de opiniepeilingen op een lichte voorsprong.
Onze site gebruikt cookies en vergelijkbare technologieën onder andere om u een optimale gebruikerservaring te bieden. Ook kunnen we hierdoor het gedrag van bezoekers vastleggen en analyseren en daardoor onze website verbeteren.
Deze website gebruikt cookies om uw gebruikservaring op deze website te verbeteren. Van deze cookies worden cookies aangemerkt als "Noodzakelijk" in uw browser bewaard, deze cookies zijn essentieel voor het functioneren van de website. Bijvoorbeeld het opslaan van uw keuze of u wel of geen cookies wilt hebben. Wij maken ook gebruik van cookies van derde partijen die ons helpen met het analyseren en begrijpen van de gebruik van deze website door u. Deze cookies worden alleen gebruikt als u daar toestemming toe geeft. U heeft ook de mogelijkheid om uzelf uit te sluiten voor deze cookies. Dit zal echter effect hebben op uw gebruikerservaring.
Noodzakelijke cookies zijn absoluut nodig voor het functioneren van de website. De cookies in deze categorie zorgen alleen voor de veiligheid en het functioneren van deze website . Deze cookies bewaren geen persoonlijke gegevens
Deze cookies zijn niet strict noodzakelijk, maar ze helpen de Kanttekening een beter beeld te krijgen van de gebruikers die langskomen en ons aan te passen aan de behoeftes van onze lezers. Hiervoor gebruiken wij tracking cookies. Bij het embedden van elementen vanuit andere websites zullen er door deze sites ook cookies worden gebruikt.
