Afshin Ellian (Universiteit Leiden) is door de Iraanse kroonprins en oppositieleider in ballingschap Reza Pahlavi benoemd in een ‘comité voor gerechtigheid’. Dit schrijft de Iraans-Nederlandse rechtsgeleerde op Facebook.
Andere leden van dit comité zijn de rechtsgeleerden Shirin Ebadi, Leyla Bahmany en Iraj Mesdaghi. Hun taak? Een wettelijk kader maken voor de berechting van de ayatollahs en commandanten van de Revolutionaire Garde, als Iran straks misschien van regime wisselt.
Volgens Ellian krijgt het comité de taak ‘om een ontwerp te maken van een wettelijk systeem voor de berechting van gewelddadige mensenrechtenschenders in Iran’. Daarnaast moet er een Waarheidscommissie komen voor ‘de grote groep van mensen die met het regime hebben samengewerkt’, zo schrijft hij.
Ellian benadrukt dat de vier leden verschillende generaties vertegenwoordigen. Zo was Shirin Ebadi onder de sjah nog rechter, maar na 1979 mocht zij dat ‘vanwege haar geslacht’ niet meer uitoefenen. Mesdaghi werd na de revolutie gevangengezet, gemarteld en was ooggetuige van verschillende executies. Bahmany groeide op in de Islamitische Republiek, vluchtte later en promoveerde in de Verenigde Staten.
Wat de vier bindt, schrijft Ellian, is niet hun persoonlijke geschiedenis, maar de oppositieleider zelf: ‘Het is niet onze individuele strijd tegen het regime die ons verenigt, maar prins Reza Pahlavi.’ Hij besluit dat zij ‘in de nieuwe lente… met een opgeheven hoofd de gerechtigheid’ nastreven.
Ellian is betrokken bij het Comité Iran Vrij, dat volgens critici pro-monarchistisch en pro-Israël is. Ook oud-politici Uri Rosenthal (VVD) en Gert-Jan Segers (ChristenUnie) zitten in het bestuur van dit comité, evenals voormalig CIDI-directeur Ronny Naftaniel. Het comité wil een regime change in Iran en hoopt dat de Amerikaans-Israëlische oorlog zal leiden tot een grote volksopstand.
Maar niet alle Iraniërs in de diaspora in het Westen steunen de Amerikaans-Israëlische oorlog tegen Iran. Op zondag 22 maart protesteerden tientallen demonstranten in Amsterdam voor het Amerikaanse consulaat, met Iraanse, Libanese en Palestijnse vlaggen. Ze riepen onder andere ‘Fuck you, Israël’, ‘We saw the [Epstein] files, you dirty, dirty pedophiles’ en ‘Free, free Palestine’. Tegendemonstranten droegen Koerdische en Israëlische vlaggen, aldus AT5.
De juridische commissie van de Parlementaire Assemblee van de Raad van Europa (PACE) slaat alarm over wetsvoorstellen in het Israëlische parlement, de Knesset, die de doodstraf uitbreiden. De commissie zegt ‘diep bezorgd’ te zijn en waarschuwt dat de plannen kunnen leiden tot ‘potentieel discriminatoire gevolgen voor Palestijnen’.
De voorstellen van de Knesset betekenen volgens de commissie een duidelijke breuk met Israëls eerdere terughoudendheid ten aanzien van de doodstraf. ‘Als deze wetsvoorstellen zouden worden aangenomen, zouden ze een duidelijke terugslag betekenen voor Israëls langdurige standpunt over het gebruik van de doodstraf en een schending van zijn verplichtingen onder de internationale mensenrechtenwetgeving’, aldus de commissie. PACE roept Israël daarom op om af te zien van een uitbreiding van misdrijven die met de dood bestraft kunnen worden, zeker wanneer dat ‘op een discriminatoire manier’ zou gebeuren.
Naast Israël richt de juridische commissie haar pijlen ook op andere landen. Ze veroordeelt de voortdurende executies in Belarus, het enige Europese land dat nog doodstraffen uitvoert. Ook de Verenigde Staten en Japan, beide waarnemers bij de Raad van Europa, worden opgeroepen om onmiddellijk een moratorium in te stellen en een einde te maken aan ‘wrede methodes van terechtstelling’. De commissie verwelkomt tegelijkertijd ‘positieve stappen’ in landen als Marokko en benadrukt dat herinvoering van de doodstraf onverenigbaar is met lidmaatschap van de Raad van Europa.
Israël heeft de doodstraf nooit afgeschaft, maar sinds 1962 nooit meer uitgevoerd. De tweede en laatste persoon die officieel door de Israëlische staat werd geëxecuteerd was de beruchte nazi Adolf Eichmann, voor zijn rol in de Holocaust. Extreemrechtse partijen in de Knesset willen nu dat de doodstraf wordt uitgevoerd op Palestijnen die voor terrorisme zijn veroordeeld. De grootste voorstander van uitbreiding van de doodstraf is Itamar Ben-Gvir. Hij en zijn partijgenoten droegen speldjes met een galg in de Knesset om hun standpunt kracht bij te zetten. Vorige week bezocht Ben-Gvir ook het Jeruzalem Museum, waar een galg staat die werd gebruikt toen Palestina nog een Brits protectoraat was.
De westerse aanval op Iran past in een patroon. In 1953 werd de democratisch gekozen premier Mohammed Mossadegh afgezet door de CIA.
Op 28 februari dit jaar startten de Verenigde Staten en Israël een oorlog tegen Iran. Critici spreken over een agressieoorlog en wijzen erop dat dit niet de eerste keer is dat het Westen besloot dat Iran een andere regering nodig had. Die geschiedenis begint 75 jaar geleden, met de verkiezing van de anti-westerse, nationalistische politicus Mohammad Mossadegh tot premier. Waarom wilden het Verenigd Koninkrijk en de Verenigde Staten van hem af? En wat waren de gevolgen van de coup van 1953 voor de verdere geschiedenis van Iran?
De opkomst van Mossadegh
Toen Mossadegh in 1951 tot minister-president werd gekozen was hij al een gerespecteerde jurist en politicus. Onder het Iraanse volk genoot hij brede populariteit, omdat hij de olieproductie wilde nationaliseren. Sjah Mohammad Reza Pahlavi was geen fan van Mossadegh, omdat de koning vreesde voor zijn troon.
Mohammad Mossadegh. Beeld: Wikimedia Commons
Sinds het begin van de twintigste eeuw lag de Iraanse olieproductie in handen van de Anglo-Iranian Oil Company (AIOC), de voorloper van British Petroleum. Hoewel de olie uit Iraanse bodem kwam waren het de Britten die profiteerden. In 1950 verdiende Londen meer aan Iraanse olie dan Iran zelf in de halve eeuw daarvoor. Mossadegh noemde het kolonialisme en uitbuiting. Hij geloofde dat Iran op de lange termijn zou bezwijken onder dit beleid als er geen verandering kwam.
Daarom nationaliseerde hij vrijwel onmiddellijk na zijn aantreden de AIOC. De Majlis, het Iraanse parlement, en de senaat stemden in en de nationalisatie werd wet. Mossadegh kreeg brede steun voor zijn beleid. Zijn eigen partij Nationaal Front, de communistische Tudeh-partij en tal van andere politieke groeperingen schaarden zich achter hem. Voor veel Iraniërs was het een kwestie van nationale trots. Eindelijk zouden ze zelf profiteren van hun eigen rijkdommen.
Conflict met de Britten en met de sjah
Het Verenigd Koninkrijk reageerde furieus. De Britten bewapenden marineschepen in de Perzische Golf en daagden Mossadegh voor het Internationaal Gerechtshof in Den Haag, die de Iraanse premier in het gelijk stelde. Uiteindelijk verbrak het VK de diplomatieke relaties met Iran, nadat Mossadegh de banden met Londen doorsneed. De Britten sloten olie-installaties, trokken technici terug en zetten een wereldwijde boycot in gang. Vervolgens kwam de Iraanse olieproductie vrijwel tot stilstand. Iran verloor zijn belangrijkste inkomstenbron en de beloofde hervormingen van Mossadegh kwamen in gevaar.
Vervolgens kwam de Iraanse olieproductie vrijwel tot stilstand
Terwijl Iran verzwakte profiteerden landen als Saoedi-Arabië, Koeweit en Irak, waar Groot-Brittannië zijn olie-inkoop voortzette. De economische druk leidde tot politieke spanningen in Iran. Conservatieve Iraniërs, grootgrondbezitters en religieuze leiders begonnen zich tegen Mossadegh te keren.
In juli 1952 trad Mossadegh tijdelijk af na een conflict met de sjah over de controle over het leger. De sjah weigerde de militaire macht aan het parlement over te dragen. De bevolking reageerde met massale protesten, waarin ook de communistische Tudeh-partij een opvallende rol speelde. Zo’n 250 mensen kwamen daarbij om. De sjah voelde zich zo onder druk gezet dat hij Mossadegh opnieuw benoemde als minister-president en hem bovendien ook minister van Defensie maakte.
Maar de crisis bleef voortduren. Mossadegh vroeg een noodwet aan die hem voor zes maanden vrijwel onbeperkte bevoegdheden gaf op financieel, juridisch en electoraal gebied. De wet werd later verlengd tot een jaar. De steeds autoritair wordende premier voerde landhervormingen door die boeren meer zeggenschap gaven. Ook probeerde de macht van de sjah verder in te perken door diens budget te verkleinen en hem te verbieden zelfstandig met buitenlandse diplomaten te spreken.
De spanningen tussen Mossadegh en de monarchie liepen steeds verder op. Oud-officieren beraamden een moordaanslag op de minister-president, maar die werd tijdig verijdeld. In augustus 1953 vluchtte de sjah het land uit. Officieel was hij op vakantie, maar de koning vreesde voor zijn positie.
Koude Oorlog en Operatie Ajax
De communistische Tudeh-partij en het Nationaal Front van Mossadegh waren geen ideologische geestverwanten, maar werkten vanwege pragmatische redenen met elkaar samen. Maar het was de Koude Oorlog. De Amerikanen zagen de groeiende invloed van de Tudeh-partij met lede ogen aan en vreesden een communistische machtsovername. In 1948 was Tsjechoslowakije communistisch geworden en in 1949 China. Zou Iran in 1953 volgen? De Amerikanen waarschuwden Mossadegh daarom dat hij de invloed van de communisten op de Iraanse regering moest terugdringen, anders zou de Amerikaanse steun wegvallen. Mossadegh koos eieren voor zijn geld en ontmantelde de macht van de Tudeh.
De economische malaise, de Britse boycot en de politieke verdeeldheid putten Iran uit. Zelfs binnen zijn eigen beweging begonnen mensen zich tegen Mossadegh te keren, waaronder de islamitische geestelijkheid.
De economische malaise, de Britse boycot en de politieke verdeeldheid putten Iran uit
In deze context besloten het VK en de VS dat Mossadegh moest verdwijnen. De Britten hadden al een plan klaarstaan, Operation Boot, en wisten de Amerikanen te overtuigen om mee te doen. De CIA, onder leiding van Kermit Roosevelt Jr., zette Operatie Ajax in gang. Het was een combinatie van propaganda, omkoping, in scène gezette opstootjes en betaalde demonstraties. Mossadeghs uitspraak dat het Verenigd Koninkrijk officieel een vijand was gaf Londen en Washington het laatste zetje.
CIA-document over de coup van 1953. Beeld: Wikimedia Commons
Op 19 augustus 1953 werden bussen vol ingehuurde mannen naar Teheran gebracht om chaos te creëren. De situatie escaleerde snel. Tijdens gevechten kwamen er tussen de tweehonderd en driehonderd mensen om. Mossadegh werd gearresteerd, berecht en tot de doodstraf veroordeeld voor verraad. Deze straf werd dankzij tussenkomst van de sjah omgezet in drie jaar gevangenisstraf, gevolgd door een levenslang huisarrest op zijn landgoed in Ahmad Abad. Daar leefde Mossadegh tot zijn dood in 1967, verbannen uit het openbare leven.
De democratie keerde niet terug
Na zijn afzetting werd sjah Mohammad Reza Pahlavi opnieuw de onbetwiste machthebber van Iran. De democratie keerde niet terug. Iran werd een seculiere, pro-westerse, pro-Israëlische en autoritair geleide absolute monarchie. Gevreesd was de inlichtingendienst van de sjah, de Savak, die dissidenten martelde in folterkamers. In de grote steden liepen jonge vrouwen in korte rokjes en ging de middenklasse naar de bioscoop, maar op het platteland en onder de armen werd het sjiitisch fundamentalisme steeds populairder.
Iran werd een seculiere, pro-westerse, pro-Israëlische en autoritair geleide absolute monarchie
Deze omstandigheden vormden de voedingsbodem voor de islamitische revolutie van 1979, waarin ayatollah Ruhollah Khomeini de macht kon grijpen. Tot op de dag van vandaag blijft Iran een land dat openlijke vijandschap toont tegenover alles wat westers oogt. Dit kun je niet los zien van de gebeurtenissen van 1951-1953.
Sjah Mohammad Reza Pahlavi geeft zijn koningin een vuurtje. Beeld: Wikimedia Commons
In Iran zelf is Mossadegh nog altijd een van de meest geliefde figuren uit de moderne geschiedenis. Zijn ideeën over democratie, secularisme en nationale onafhankelijkheid spreken nog steeds tot de verbeelding. Toch wordt hij in de Islamitische Republiek vaak genegeerd, omdat zijn denkbeelden te vooruitstrevend en te seculier waren voor het huidige ayatollah-regime. Hoewel ook Mossadegh zelf niet verschoond was van autoritaire trekjes, is zijn val het moment in de geschiedenis waarop Iran de kans op een democratische toekomst verloor.
De staatsgreep tegen Mossadegh stond niet op zichzelf. Ook elders greep de CIA in wanneer Washington meende dat nationalisme of onafhankelijkheidsbewegingen te veel naar links neigden. In 1961 speelde de Amerikaanse inlichtingendienst een sleutelrol bij de val en uiteindelijke dood van de Congolese premier Patrice Lumumba, die door de VS en België werd gezien als te ontvankelijk voor invloed van de Sovjet-Unie. In 1965 steunde de CIA de Indonesische generaals die president Soekarno ten val brachten, uit angst dat zijn anti-westerse koers en samenwerking met communisten Indonesië in het kamp van de Sovjet-Unie zou duwen. En we mogen ook 11 september 1973 niet vergeten, toen generaal Augusto Pinochet met steun van de CIA de democratisch gekozen socialistische Chileense president Salvador Allende omverwierp, opnieuw uit angst voor vermeende communistische invloed.
De staatsgreep tegen Mossadegh stond niet op zichzelf. Ook elders greep de CIA in
Operatie Ajax was dus allesbehalve een geïsoleerd incident. Het was het begin van een patroon waarin de Amerikanen, al dan niet in samenwerking met andere westerse regeringen, zonder aarzelen democratisch gekozen leiders aan de kant schoven, zodra die hun belangen of invloedssfeer in de weg stonden.
Amerikaanse erkenning
In de Verenigde Staten duurde het decennia voordat de rol van Washington in de coup van 1953 werd erkend. President Dwight D. Eisenhower sprak zich destijds wel negatief uit over Mossadegh, maar zweeg over Amerikaanse betrokkenheid bij de staatsgreep. Pas in de jaren zeventig van de vorige eeuw kwamen CIA-documenten naar buiten die de Amerikaanse rol bevestigden.
In 2009 erkende toenmalig president Barack Obama openlijk dat de VS betrokken waren geweest bij de omverwerping van een democratisch gekozen regering. Vier jaar later, op 19 augustus 2013, gaf de CIA voor het eerst officieel toe dat de coup van 1953 onder haar leiding was uitgevoerd en was goedgekeurd op het hoogste niveau van de Amerikaanse regering.
Minister-president Jetten was bij Eva om op genuanceerde en doordachte wijze de premier van alle Nederlanders te zijn door erop te wijzen dat de gepleegde aanslagen op joodse gebouwen een misdaad zijn en dat de daders ervan gezocht zullen worden om hun straf te krijgen. Hij voegde daaraan ook toe dat het nooit de bedoeling moet zijn om groepen in de samenleving daarvoor verantwoordelijk te houden en dat elke suggestie dat de misdaad een collectieve misdaad is van de hand gewezen moet worden. Hij illustreerde dat het absurd en fout zou zijn om de wandaden van de Joodse staat Israël toe te schrijven aan de Joden die in Nederland wonen. Hij maakte ook duidelijk dat deze argumentatie dus ook geldt voor de moslimgemeenschap, die groot en divers is, maar zoals het een liberaal premier betaamt, moet men altijd naar het individu kijken.
Helaas, er gebeurde iets anders. Hij zei dit: ‘Er zijn islamitische gemeenschappen in Nederland waar je, als je de tv aanzet, online of op weekendscholen, verkeerde dingen krijgt aangeleerd. Niet alleen over Joden, maar ook over vrouwen en homo’s.’ Jetten kon niet wachten om de islamitische gemeenschap voor de bus te gooien. Naarstig ging ik zoeken naar de kanalen en weekendscholen waar moslims op systematische wijze worden gedrild om Joden te haten en homo’s te vervloeken. Zitten de islamitische gemeenschappen aan het haatinfuus? Is het aanzetten van de televisie een gemeenschappelijke activiteit om full focus te kijken naar de anti-Joodse haattaal? Is er een onlinekanaal genaamd ‘Moslimbroeders tegen Joden en homo’s, speciaal voor u!’, waar alleen fullblood moslims toegang toe hebben? Zijn er weekendscholen waar systematisch antisemitisme wordt onderwezen?
‘Types als Mona Keijzer, Wilders en Gidi Markuszower zijn het contact met de werkelijkheid kwijt’
Voor al deze beweringen is geen snippertje bewijs. Incidenten zijn er zeker, onwenselijk, maar als we islamofobie onder Joodse of christelijke kringen zouden onderzoeken, dan ben ik bang dat ook daar heel wat drek komt bovendrijven. Is alles pais en vree wat betreft acceptatie van homoseksualiteit in de islamitische gemeenschappen? Zeker niet. Is er nog een lange weg te gaan? Zeker wel. Kan de opvoeding een tikkeltje beter? Absoluut. Maar dat valt echt onder emancipatie: opgroeien in de westerse samenleving waar religieuze waarden kunnen schuren en soms ook botsen, iets waar alle religieuze gemeenschappen mee te maken hebben.
Afgelopen week werd ik geïnterviewd voor de podcast van Wilfred Genee voor BNR; het ging daarin over het onbehagen rond de islam in Nederland. Het was een open gesprek en ik was blij dat hij me als gast had. Hij vroeg me naar de commotie rond de iftarviering in het parlement, het voorstel van vervroeging van de schorsing opdat enkele DENK-parlementariërs het vasten konden breken. Mijn antwoord was dat daar een heel krachtig en positief signaal van afging naar de samenleving. De moslim mag er zijn, ook in het huis van de democratie.
Problematischer vind ik de islamofobie die loskomt van de rechtse en extreemrechtse partijen die de iftar demoniseren. Extreemrechts gunt moslims niks, ook niet als moslims iets zoets doen, als ze het leven vieren, als ze melk drinken en dadels eten en glimlachen. Damned if you do, damned if you don’t. Talloze iftars zijn door het land gevierd; alles eraan was verbindend — zo vrolijk was het dat het bijna misselijk maakte. Voor extreemrechts is die vrolijkheid een gevaar en dus onwenselijk.
Niet de moslims, maar types als Mona Keijzer, Wilders en Gidi Markuszower zijn het contact met de werkelijkheid kwijt. Wat wreven ze zich in hun handen om die moslims even aan te pakken. En naar aanleiding van de aanslagen op de Joodse gebouwen zag ik politieke leiders, bestuurders en opiniemakers zich iets te vrolijk maken over het stuitende en gevaarlijke antisemitisme uit islamitische hoek. Ze gingen vol op het orgel. Weg alle nuance, weg alle voorzichtigheid, weg alle beleefdheid, ook wanneer moslims in de hoek getrapt kunnen worden.
Misschien iets om een verbindende borrel over te organiseren na de Eid, minister-president?
Voormalig PVV-Kamerlid Richard de Mos (49) heeft met zijn partij Hart voor Den Haag een ‘monsterzege’ geboekt. Zo meldt de Volkskrant.
Maar liefst zeventien zetels heeft Hart voor Den Haag binnengehaald bij de verkiezingen. Dat zijn er acht meer dan in 2022. ‘Wat een fantastisch resultaat’, spreekt De Mos zijn uitzinnige aanhang toe in een zaaltje. ‘Dit is jullie overwinning, dit is de overwinning voor Den Haag!’
Puur bezien vanuit de kandidatenlijst, met een van de meest diverse lijst Hagenezen, is daar bijna niets op af te dingen. Hart voor Den Haag heeft de representatie in bijna alle stadsdelen goed op orde. Ook bijvoorbeeld in een multiculturele wijk als Transvaal. Daar hangen overal flyers van de partij, met lokale vertegenwoordigers die zich 100 procent achter de ex-PVV’er scharen.
De focus van de partij ligt vooral op ondernemers en mensen die Den Haag bereikbaar willen houden voor autogebruikers. Opvallend is dat Hart voor Den Haag ook Bulgaarse Nederlanders zo ver heeft gekregen om te flyeren op de Haagse Markt. Het is niet bekend of zij daarvoor zijn betaald, zoals het YouTube-kanaalLeft Laser suggereert.
Voor De Mos vormt dit het moment waar hij jarenlang naartoe heeft gewerkt. In 2019 legde hij zijn functie als wethouder neer, een jaar nadat zijn partij acht van de 45 zetels had behaald. Hij en mede‑wethouder Rachid Guernaoui werden beschuldigd van corruptie. De rechtszaak duurde vervolgens vijf jaar, een periode die hij later omschreef als een ‘nachtmerrie’, aldus de Volkskrant.
Duizenden Turken gingen gisteren de straat op om te protesteren tegen de voortdurende hechtenis van de burgemeester van Istanbul, Ekrem Imamoglu, vandaag precies een jaar geleden.
Officieel zit Imamoglu, vast vanwege corruptiebeschuldigingen van het Turkse AKP-regime van president Recep Tayyip Erdogan. Critici wijzen er echter op dat Erdogan zijn belangrijkste tegenstrever voor de presidentsverkiezingen in 2028 op deze manier heeft willen uitschakelen.
Voor het stadhuis in Istanbul stonden gisteren duizenden Turken met protestvlaggen vanwege de hechtenis van hun burgemeester. ‘President Imamoglu’, staat op veel vlaggen. Een andere slogan is: ‘We zullen zegevieren door verzet’.
Dat deden demonstranten niet zonder risico. Politieagenten stonden klaar om, net als vorig jaar, hard in te grijpen en mensen te arresteren.
Imamoglu wordt beschuldigd van corruptie en het leiden van een criminele organisatie. Het Turkse OM wil hem in totaal voor 2460 jaar achter de tralies zetten.
‘Het is een politieke rechtszaak’, vertelt de 63-jarige demonstrante Yasemin Ünlü aan Turkish Minute. ‘Hij zit er nu al een jaar voor niets vast. Hij stond ver voor in de peilingen en niets kon hem nog tegenhouden’, meent ze.
‘Wij zullen nooit stoppen met protesteren totdat er gerechtigheid is’, citeert de Turks-Armeense krant Agos een andere demonstrant. In de reportage worden de Wet, Recht en Gerechtigheid-protesten van vorig jaar aangehaald. Wekenlang werden demonstranten hard aangepakt door de Turkse oproerpolitie. Mensen die werden opgepakt moesten voor maanden de gevangenis in.
In Trouwspreekt een van hen, Emircan Yilmaz over die periode. ‘Niemand dacht dat we daadwerkelijk de gevangenis in zouden gaan. Maar een minuut na mijn verdediging, waarbij de rechter mij niet eens aankeek, oordeelde hij dat ik gearresteerd moest worden. Het besluit stond van tevoren al vast’, aldus Yilmaz.
Gisteren gemeenteraadsverkiezingen, morgen Suikerfeest. Geen enkel verband met elkaar, of toch wel…?
Heeft politiek invloed op feesten en geloof? Terwijl de ene partij de moskeeën wil verbieden, steunt de andere partij vrijheid van geloof. Maar is geloof vrijheid, troost, machtsmisbruik of een illusie?
Natuurlijk valt geloven onder vrijheid. Je mag geloven wat je wilt en ook niet geloven. Zelfs niet geloven is geloven. Geloven in niets is immers nog altijd geloven. Maar wat als je van kinds af aan geïndoctrineerd wordt met het geloof van je ouders? Heet dat dan nog steeds geloven in vrijheid?
Volgens mijn vader was geloof: voor de gewonde volkeren een troost, voor de wijzen een twijfel, voor de machthebbenden een machtsmiddel en voor de doden de waarheid…
Voor mij waren geloof en bidden een vorm van niet loslaten. Ik verloor mijn ouders op mijn 15e en werd opgevoed door katholieke nonnen in Steenwijkerwold. Elke dag zat ik in de kerk met de Bijbel en ik bad op z’n moslims om contact te houden met mijn ouders… die moslim waren.
En het was zo mooi. Als ik aan het bidden was, dan zeiden mijn nonnen tegen iedereen op de gang: ‘Sssst, Nil is aan het bidden.’ Hoe mooi is dat…? Het respect van het ene geloof voor het andere.
Ik bad in het Arabisch; de Koran is immers in het Arabisch geschreven. Turken spreken Turks, maar bidden in het Arabisch, dus je begrijpt niet wat je bidt… althans, ik niet destijds. Ik ging ervan uit dat ik het goede zei, maar begreep niet wat ik zei. Paradox an sich!
Toen het later werd en ik de Turkse vertaling van de Koran las, was ik zó blij dat ik in het Arabisch bad; want één zin in het Arabisch zijn vele zinnen in het Turks. Vind je het dan gek dat de Koraninterpretatie onderhevig is? Iedereen begrijpt het dus naar zijn eigen taalkunde, vertaalkunde, denkvermogen en interpretatievermogen.
Als humanisten vieren we thuis alle feestdagen van alle geloven
Meer dan 2 miljard moslims op aarde… dus ‘de moslim’, wat we zo vaak lezen in de krant of horen van politici, ‘de moslim’ bestaat helemaal niet!
Inmiddels ben ik veranderd. Mijn verbinding met mijn ouders en mijn meditatie nu is koken. Bij het koken gaat het allemaal om het nu, net als bij meditatie. Mijn stamkroeg is dan ook de supermarkt. Ze bakken er tegenwoordig vers brood.
De geur van warme broodjes geeft je een warm gevoel van veiligheid, gezelligheid en geborgenheid… het gevoel van thuis! Deze geur neemt mij mee naar mijn jeugd. Mijn ouders namen eten heel serieus, vooral tijdens de ramadan. Het ritueel van het nachteten was zeer belangrijk. Mijn moeder bakte vers brood en maakte eigen kaas en yoghurt.
We woonden in een flat met 10 appartementen, een soort verticaal dorp waarin je alles deelde. ’s Nachts om 3 uur hoorde je buiten de ramadanrammelaar, trommelaar; hij wekte alle huizen dat het tijd was om te eten. En we kwamen allemaal bij elkaar, half gapend in pyjama’s, in de nacht voordat de zon opkomt.
Vasten openen met zonsondergang, iftar, kent inmiddels iedereen, maar vasten sluiten met zonsopgang, sahur, kent u niet — en dat is maar goed ook. Kunt u zich dat hier voorstellen? Dat je 30 dagen lang in de nacht uit je bed wordt getrommeld, terwijl je wilt slapen omdat je gewoon niet vast of wilt vasten. Gelukkig hebben we de Geluidshinderwet.
Tradities en rituelen: naast dat ze je kunnen beknellen, belemmeren en irriteren, kunnen ze ook een speciaal gevoel geven van samen delen in geborgenheid.
Toen mijn zoontje klein was, zei hij: ‘Mama, ik hou zo van ramadan, ik ben blij dat ik een moslim ben.’ En met kerst zei hij dan: ‘Mama, ik hou zo van kerst, ik ben blij dat ik een christen ben.’ Met Divali was hij blij een hindoe te zijn. Met Yom Kippur blij om joods te zijn.
Als humanisten vieren we thuis alle feestdagen van alle geloven. En mijn zoontje wisselde met elk feest van geloof.
De Perzische poëet Jelaleddin Rumi, Mevlana, schreef in 1260: ‘Elke dag toon ik een ander gezicht. Soms dat van een christen, soms dat van een jood, soms dat van een moslim, alleen maar om in ieders hart te passen.’
Helaas wordt geloof te vaak misbruikt in vele vormen. Ongeacht de interpretatie, in de kern bieden ze allen hetzelfde: met z’n allen aan tafel in genegenheid.
Laten we de mooie tradities voortzetten, niet alleen met feestdagen van geloven, maar elke dag.
BIJ1 is weer terug in de Amsterdamse gemeenteraad, waarschijnlijk met twee zetels, zo blijkt uit de voorlopige uitslag van de gemeenteraadsverkiezingen in Amsterdam. In Rotterdam en Utrecht blijft BIJ1 bovendien in de gemeenteraad vertegenwoordigd.
Het is een opsteker voor een partij die er in november 2025 niet in slaagde weer in de Tweede Kamer te komen, ondanks de landelijke bekendheid van lijsttrekker Tofik Dibi. Het voormalige GroenLinks-Kamerlid besloot na deze tegenvaller echter om de BIJ1-lijst in Amsterdam te trekken en deze gok pakte wel goed uit. In Rotterdam en in Utrecht haalde BIJ1 bovendien elk een zetel.
BIJ1-verkiezingsposter in Rotterdam. Beeld: Ewout Klei
In Utrecht heeft LINK! het niet gered, een eigenzinnige, enigszins anarchistische afsplitsing van GroenLinks. De gemeenteraad moet daarom afscheid nemen van het kleurrijke raadslid Pepijn Zwanenberg, een lokale beroemdheid vanwege zijn blauwe baard.
Dramatischer is het verdwijnen van de Haagse Stadspartij, die sinds 1998 in de Haagse gemeenteraad is vertegenwoordigd. De afgelopen weken werd de radicaal-linkse partij geplaagd door conflicten, die breed werden uitgemeten in de lokale media. Mede daardoor heeft de Haagse Stadspartij het niet gered, ondanks een superdiverse lijst met vijf vrouwen van kleur op de eerste vijf plekken van de kandidatenlijst.
DENK-verkiezingsposter in Rotterdam. Beeld: Ewout Klei
Ten slotte heeft Denk het best wel goed gedaan deze gemeenteraadsverkiezingen. Volgens de website Turkinfo.nl heeft de partij zetels gewonnen in maar liefst 23 gemeenten. De partij is voor het eerst verkozen in de gemeenteraden van Almelo, Beverwijk. Tilburg, Rijswijk en Haarlemmermeer. Het totale aantal gemeenteraadsleden is – zoals het nu lijkt – gestegen van 23 naar 31, een groei van ongeveer 35 procent.
Nog niet alle stemmen zijn geteld, maar het is duidelijk dat GroenLinks-PvdA de grote winnaar is van de gemeenteraadsverkiezingen in Rotterdam. ‘Voor het eerst sinds 2010 is links weer de grootste’, zegt lijstrekker Jeroen Postma tegen de Kanttekening.
GroenLinks-PvdA staat nu op 22 procent van de stemmen, waarmee de fusiepartij Leefbaar Rotterdam (21 procent) achter zich laat. D66 heeft niet te weten profiteren van het Jetten-effect van november en staat op 11 procent van de stemmen. Daarna volgens de VVD (10 procent) en DENK (9 procent).
BIJ1 blijft, ondanks het interne gerommel, in de gemeenteraad met een zetel, zo lijkt het. Forum voor Democratie zal naar alle waarschijnlijkheid debuteren met twee zetels.
Jeroen Postma is erg tevreden over de uitslag. ‘Twee jaar geleden zijn we hier in Rotterdam begonnen, om als GroenLinks en PvdA lokaal samen te gaan. Onze ambitie was om links weer de grootste in de stad te maken. We hebben een goede campagne gevoerd.’
Gisteravond, toen de uitslagen binnendruppelden, was de sfeer gespannen. ‘In veel gemeenten bleef GroenLinks-PvdA gelijk, of gingen we zelfs een beetje in de min. We hielden er rekening mee dat we negen zetels zouden houden. Maar het worden er elf. Toen ging het dak eraf. Het is een historische uitslag. Voor het eerst sinds 2010 is links weer de grootste.’
Leefbaar Rotterdam hoopte net als GroenLinks-PvdA op een tweestrijd: Leefbaar of links… was een van de campagneslogans. Beeld: Ewout Klei
Vanmiddag start GroenLinks-PvdA, als grootste partij, de verkenning voor een nieuwe coalitie. ‘We stellen een verkenner voor die zo snel mogelijk aan de slag gaat. we gaan kijken of we met andere partijen tot een meerderheid kunnen komen.’
Postma vertelt dat GroenLinks-PvdA Leefbaar Rotterdam niet bij voorbaat uitsluit als coalitiepartner. ‘De verschillen met Leefbaar zijn groot. We hebben een felle, maar ook faire campagne gevoerd tegen elkaar. We sluiten Leefbaar Rotterdam niet van te voren uit, maar samenwerking met deze partij heeft niet onze eerste voorkeur.’
Op dinsdag 17 februari kwam er in de loop van de middag een bericht van @Haramain langs. Wanneer er vlak voor de ramadan een boodschap van @Haramain verschijnt, moet je even opletten. Haramain is een account van de Saoedi’s. Ze spreken dan namens de twee heilige steden Mekka en Medina. De maansikkel van de ramadan was daar gezien en de moslims konden in de avond naar het taraweeh-gebed en op woensdag konden alle mensen op aarde gaan vasten. De moslimmensen dan. De volwassen moslimmensen, de gezonde volwassen moslimmensen, de gezonde volwassen moslimmensen die niet op reis zijn om heel specifiek te zijn.
In Nederland en ook in allerlei andere landen leidde dit bericht tot grote chaos. De Turken kregen al ruim van tevoren van de staatsgodsdienstafdeling de instructie dat er donderdag gevast kon worden. De Marokkanen waren dit jaar onderling verdeeld. Zo kregen we de situatie dat het Midden-Oosten woensdag ging vasten en allerlei betweterige landen dat pas een dag later deden.
De religieuze bronnen voor het vasten zijn klip en klaar. In de Koran wordt in soera Bakara ayat 185 beschreven dat wanneer je getuige bent van de maan ramadan je kunt gaan vasten. In de Hadith (overleveringen over de profeet Mohammed) wordt dat verder uitgelegd. De islamitische denker Nursi schrijft in zijn werken dat de getuigenis van twee mensen die de maan zien zwaarder weegt dan de getuigenis van honderdduizend mensen dat ze de maan niet zien.
We kijken vaker naar boven, naar de prachtige blauwe hemel
Ik ben dinsdagavond naar het taraweeh van de nieuwe moskee in onze woonplaats gegaan en de volgende dag gaan vasten. Zoals overal was ook in mijn kennissenkring onduidelijkheid. Sommigen zijn woensdag begonnen. Anderen donderdag.
Op de dertiende dag van het vasten was ik bij vrienden in Dordrecht uitgenodigd voor de iftar. We parkeerden de auto nabij hun huis. Ik keek naar boven naar de heldere blauwe hemel. Een laagstaande grote volle maan keek naar ons.
Ik appte een foto naar mijn vriendengroep dat dit echt een volle maan is. En dat zij die een dag later waren begonnen met vasten, na Eid, het Suikerfeest, nog een dag moeten inhalen.
Nu bevinden we ons in de laatste dagen van de maand van spirituele extase. Wordt het nou donderdag feest of toch vrijdag. Deze onduidelijkheid is iets om te koesteren. We worden ons bewust van de maan en de hemel. We kijken vaker naar boven, naar de prachtige blauwe hemel die we deze ramadan ook vaker hebben mogen beleven.
Ik zal bij helder weer naar de hemel kijken. Anders volg ik wel de berichten van @Haramain. Of u het nou ook zo doet of andere interpretaties volgt. Eid mubarak allemaal!
Onze site gebruikt cookies en vergelijkbare technologieën onder andere om u een optimale gebruikerservaring te bieden. Ook kunnen we hierdoor het gedrag van bezoekers vastleggen en analyseren en daardoor onze website verbeteren.
Deze website gebruikt cookies om uw gebruikservaring op deze website te verbeteren. Van deze cookies worden cookies aangemerkt als "Noodzakelijk" in uw browser bewaard, deze cookies zijn essentieel voor het functioneren van de website. Bijvoorbeeld het opslaan van uw keuze of u wel of geen cookies wilt hebben. Wij maken ook gebruik van cookies van derde partijen die ons helpen met het analyseren en begrijpen van de gebruik van deze website door u. Deze cookies worden alleen gebruikt als u daar toestemming toe geeft. U heeft ook de mogelijkheid om uzelf uit te sluiten voor deze cookies. Dit zal echter effect hebben op uw gebruikerservaring.
Noodzakelijke cookies zijn absoluut nodig voor het functioneren van de website. De cookies in deze categorie zorgen alleen voor de veiligheid en het functioneren van deze website . Deze cookies bewaren geen persoonlijke gegevens
Deze cookies zijn niet strict noodzakelijk, maar ze helpen de Kanttekening een beter beeld te krijgen van de gebruikers die langskomen en ons aan te passen aan de behoeftes van onze lezers. Hiervoor gebruiken wij tracking cookies. Bij het embedden van elementen vanuit andere websites zullen er door deze sites ook cookies worden gebruikt.
