The Washington Postconcludeert op basis van data over uitgegeven visa dat de ‘travel ban’ door de Amerikaanse president Donald Trump wel degelijk een ‘muslim ban’ was.
Begin 2017 stelde Trump de zogeheten ‘travel ban’ in, een inreisverbod gericht tegen Iran, Jemen, Libië, Somalië, Syrië, Noord-Korea en Venezuela. Inwoners van deze landen mochten vanaf toen Amerika niet meer binnenkomen. Doordat hier vijf islamitische landen bij zitten, beweren tegenstanders dat Trump eigenlijk minder moslims het land in wilde hebben.
Data van The Washington Post lijkt hen gelijk te geven. Tussen maart 2017 en juni 2019 daalde het aantal visa dat werd uitgegeven aan immigranten uit de vijf moslimlanden dramatisch, terwijl het aantal uitgegeven visa aan Noord-Koreanen en Venezolanen stabiel bleef.
In oktober 2017 werden er aan mensen uit de vijf moslimlanden nog 1.419 visa verstrekt. Dit daalde tot 69 via in januari 2018. In diezelfde tijdspanne bleef het aantal visa wat aan mensen uit Noord-Korea en Venezuela werd stabiel, rond de 270.
Sinds de ‘travel ban‘ in werking trad kreeg 98 procent van de mensen uit de vijf moslimlanden nul op het rekest toen ze een visum aanvroegen. 2 procent kreeg een ontheffing. Uit de data van de Amerikaanse overheid wordt echter niet duidelijk hoeveel van die 2 procent uiteindelijk een visum hebben gekregen.
De islamitische burgerrechtenorganisatie Council on American-Islamic Relations (CAIR) stelde vorige week dat er een piek was in anti-moslimincidenten nadat Trump begin 2017 zijn ‘travel ban’ instelde.
BIJ1-leider Sylvana Simons heeft het electoraat van PVV en Forum voor Democratie de hand gereikt. Dit deed ze gisteren in Amsterdam, op een partijbijeenkomst met als titel Voorbij de witte onschuld.
De avond van BIJ1 stond in het teken van het boek Witte Onschuld van professor Gloria Wekker. Volgens Wekker streeft BIJ1 naar ‘radicale gelijkwaardigheid’. Daarvoor moet je niet alleen racisme wegnemen, maar ook seksisme en sociaaleconomische ongelijkheid. Deze verschillende vormen van ongelijkheid doorkruisen elkaar bovendien ook nog eens een keer, stelt zij.
Psychiater Glenn Helberg was ook aanwezig. Hij vertelde over zijn ervaringen met alledaags racisme. Zo wordt hij vaak aangehouden door de politie, omdat hij als zwarte man rondrijdt in een mooie Saab. ‘Wij rijden natuurlijk normaal in BMW’s rond’, grapte Helberg.
In haar toespraak kondigde Simons aan dat BIJ1 van plan is om aan de Tweede Kamerverkiezingen mee te doen. ‘Die zetel die komt er. Niet één, voorspel ik, maar twee of drie.’ Verder benadrukte Simons dat de partij nu al invloed heeft. ‘Wij bepalen het discours. Er wordt naar ons geluisterd.’
Simons zei niet de discussie aan te willen met tegenstanders die toch niet willen luisteren. ‘BIJ1 verbindt mensen die het snappen en verwelkomt mensen die het willen snappen. Ik wil geen energie verspillen aan de Wierd Duks van deze wereld.’
Maar dit betekent volgens Simons niet dat BIJ1 het electoraat van de PVV en Forum voor Democratie de rug toekeert. BIJ1 komt op voor mensen uit de ‘witte onderklasse’, ook al proberen populistische politici deze mensen tegen haar op te zetten, zegt Simons. ‘Jij hoeft niet van mij te houden, maar ik houd wél van jou.’
Het is een zonnige novemberochtend. Ik heb net mijn twee kinderen naar de basisschool gebracht en ben onderweg naar mijn werk. Op de rijbaan naast de mijne komt een andere auto stil te staan. De twee inzittenden in de auto gebaren naar mij en roepen wat door hun open raam. Ik kan het niet verstaan en open mijn raam.
‘Rot op naar je eigen land!’, roepen ze. ‘Wat?’, vraag ik verbluft. Dit had ik niet verwacht. Wel iets als ‘Je knipperlicht staat aan’, of ‘Je deur is niet goed dicht’. Op mijn ‘Wat?’, roepen ze weer ‘Dat je moet oprotten naar je eigen land!’ Het stoplicht springt op dat moment op groen en ze racen weg. Ik herpak mijzelf en rijd ook door.
Wat mij is overkomen wil ik niet wegzetten als een incident. De sociale media staan vol met dergelijke uitlatingen, vaak in nog hardere en ergere bewoordingen. Opiniemakers zoeken de verklaring voor uitlatingen op sociale media in de zogenaamde anonimiteit. De verharding en vreemdelingenhaat, die wellicht nu voor de mainstream op het internet zichtbaar zijn geworden, hebben minderheden – de ene groep meer dan de andere groep – in het dagelijks leven al in een vroeg stadium aan den lijve ondervonden. En zij ondervinden dit nog steeds.
Dat deze verharding en vreemdelingenhaat zich ook voordoen in de media, in de politiek en in het dagelijks leven valt de mainstream in Nederland echter niet op. Maar let op: een aantal karakteristieken van het extreemrechtse denken begint door te sijpelen naar de mainstream. Denk hierbij aan het anti-immigratie- en anti-islamdiscours, de kritiek op de zogenaamde linkse elite en de verheerlijking van de eigen cultuur. Deze ontwikkeling wijst erop dat extreemrechtse ideologieën breed in de maatschappij ingedaald zijn.
Dat was niet altijd het geval. In de jaren tachtig en negentig van de vorige eeuw reageerde Nederland zeer afwijzend op de statements van Hans Janmaat van de Centrumpartij: ‘Vol is vol’ en ‘Nederland voor de Nederlanders’. Maar halverwege de jaren negentig begon daar verandering in te komen.
De toenmalige VVD-leider Frits Bolkestein liet zich diplomatieker uit dan Janmaat, maar zijn boodschap was hetzelfde: de grote toestroom van vluchtelingen moest beperkt worden. De toevoeging van Bolkestein dat de normen en waarden van immigranten een gevaar vormden voor de westerse cultuur, en dan vooral dat de normen en waarden van de islam zeshonderd jaar zouden achterlopen op die van de westerse beschaving, ondervond weinig verzet. Het was misschien wel de eerste keer dat binnen het minderhedendebat specifiek de islam werd gestigmatiseerd als een gevaar voor de Nederlandse samenleving.
Niet lang daarna won Pim Fortuyn aan populariteit. Hij dankte zijn bekendheid aan zijn column in Elsevier, maar werd pas echt bekend toen hij in augustus 2001 aankondigde de politiek in te zullen gaan. Fortuyn ‘verrijkte’ het debat met zijn pleidooi om artikel 1 van de grondwet, waarin het non-discriminatiebeginsel is vastgelegd, af te schaffen en met zijn opmerking ‘De islam is een achterlijke cultuur’. Professor Pim hekelde de ‘islamisering’ van Nederland, die hij vooral zag in de vestiging van moskeeën.
Na Fortuyn kwamen de PVV, nationaal en internationaal berucht vanwege haar anti-islamstandpunt, en Forum voor Democratie van Thierry Baudet. Al deze extremistische stromingen zingen hetzelfde liedje: wees trots op Nederland, immigratie moet worden tegengegaan, de EU moet op een afstand worden gehouden en de islam moet worden bestreden.
De ‘gewone Nederlander’ is in werkelijkheid een ‘witte man’
Ronduit verontrustend is dat partijen als VVD en CDA steeds meer in dit populistische discours worden meegezogen. In de gevestigde media wordt de VVD als een liberale partij voorgesteld, terwijl Klaas Dijkhoff vorig jaar een pleidooi voerde om wetsovertreders in ‘probleemwijken’ dubbel zo zwaar te straffen. Een puur discriminerend voorstel, wat in strijd is met de principes van onze rechtsstaat.
Het CDA heet een middenpartij te zijn, maar is onder Sybrand Buma behoorlijk verrechtst om de ‘gewone Nederlander’ maar van dienst te kunnen zijn. Buma is nu burgemeester van Leeuwarden geworden, maar het CDA is niet van koers veranderd – wat de H.J. Schoo-lezing van Wopke Hoekstra bewijst, die allemaal flauwe clichés over islamitische migranten ophoest.
Daarnaast zijn ook linkse partijen niet ongevoelig voor de populistische verleiding. Lodewijk Asscher heeft sympathie voor de Deense sociaaldemocraten, die voor migranten de deur potdicht doen. En de SP vertoont een griezelige overeenkomst met de rechtse partijen als het gaat om migratie en Europa.
Het beruchte filmpje over ‘Hans Brusselmans’ had zo uit de koker van de PVV of Forum voor Democratie kunnen komen. Maar kwalijker vind ik dat de SP bereid is om vluchtelingendeals te sluiten met Noord-Afrikaanse landen om de komst van migranten tegen te gaan. De geest van Gastarbeid en kapitaal, de beruchte anti-migratiebrochure van de SP uit 1983, is terug van nooit helemaal weggeweest.
Ten slotte zorgt het dominante discours in ons land ervoor dat nieuwkomers DENK, NIDA en BIJ1, die opkomen voor radicale gelijkwaardigheid, als ‘allochtonenpartijen’ worden weggezet. Terwijl we hun emancipatieagenda juist zouden moeten omarmen. Met andere woorden: de ‘gewone Nederlander’ is in werkelijkheid een ‘witte man’. Nieuwkomers dienen zich in feite aan te passen aan de Nederlandse normen en waarden, die zelden ter discussie worden gesteld.
Maar de cocktail van nationalisme en anti-immigratie blijft niet beperkt tot de politiek. Het leidt tot een algemene aversie tegen moslims en mensen van kleur, die ook op straat steeds merkbaarder wordt. ‘Rot op naar je eigen land.’ En ik ben nota bene in Eindhoven geboren.
Deze week vindt de vierde editie van de Week van de Afrikaanse Roman plaats. Vijf Zuid-Afrikaanse dichters en schrijvers trekken door Nederland en Vlaanderen om aandacht te vragen voor hun werk. ‘In Zuid-Afrika ben ik altijd een bruinskrywer geweest.’
In de Centrale Bibliotheek in Den Haag wordt het begin van de week feestelijk ingeluid door Writers Unlimited. Dit jaarlijkse literatuurfestival brengt schrijvers, denkers en publiek samen om buiten de grenzen van talen en culturen te treden. De schrijvers, die één voor één het podium op komen om door Abdelkader Benali geïnterviewd te worden, spreken dan ook Afrikaans. Volgens initiatiefneemster Ingrid Glorie, coördinator van de Week van de Afrikaanse Roman, is het belangrijk dat deze taal gesproken wordt.
‘Als Nederlanders Afrikaans horen denken ze vaak: ‘Hé, hier zit iets in dat ik begrijp.’ Ze komen erachter dat ze het eigenlijk best goed kunnen verstaan.’ Voor Ingrid is het zaak om de zichtbaarheid van de Afrikaanse literatuur te vergroten, zodat verhalen en ideeën met een breder publiek worden gedeeld. Maar van alle elf officiële talen die Zuid-Afrika kent, wordt het Afrikaans door sommigen ook beschouwd als ‘de taal van de onderdrukker’.
Zuid-Afrika kent een turbulente politieke geschiedenis en het lijkt dan ook bijna onmogelijk een roman te schrijven die niet van deze geschiedenis doordrongen is. Desondanks is de invloed die het koloniale verleden en de rassensegregatie op de schrijvers gehad heeft voor ieder totaal verschillend. Eben Venter, die in de bibliotheek als eerst op het podium verschijnt om te vertellen over zijn nieuwe roman Wolf, wolf, is opgegroeid in de Oostkaap. Hij studeerde filosofie, kwam ‘uit die kassie’ en emigreerde naar Sydney. De vrijheid die hij daar vond had hij nodig, vertelt hij, als een ‘laagje bovenop de Zuid-Afrikaanse identiteit’.
Eben Venter (links) in gesprek met Abdelkader Benali (rechts) (Foto: Merel Aalders)
Door zijn ervaring met migratie merkte Venter dat hij de Zuid-Afrikaanse taal meer van buitenaf is gaan beschouwen. Hij leerde de taal als construct te zien en het op zijn eigen manier in te zetten. Ook schonk Zuid-Afrika hem een verhoogd bewustzijn van ‘indirecte discriminatie’, iets dat hem in Australië bleef achtervolgen. Van alle schrijvers lijkt hij het meest geëngageerd. Toch ziet hij zijn eigen taak vooral als het laten zien van de verschillende brokstukken, de ‘tonelen’, zoals hij ze noemt, van een mensenleven.
De tweede spreker, Valda Jansen, debuteerde in 2016 met haar roman Hy kom met die Skoenlappers. Voor haar is de Zuid-Afrikaanse geschiedenis vooral ‘voelbaar’. In haar werk is ze niet bewust bezig een geschiedenis te vertellen, maar het racistische apartheidssysteem, dat tussen 1948 en 1990 het politieke en sociale leven in Zuid-Afrika reguleerde, heeft een onontkoombaar grote impact op haar leven en werk gehad.
‘De apartheid is mijn Anglo-Boerenoorlog,’ zegt Jansen. Deze oorlog werd in 1899-1902 gevoerd door de Britten en de Nederlandstalige Boeren. Het verdriet dat achterbleef is voor haar vergelijkbaar met de pijn die de apartheid voortbracht. Schrijven is voor haar pijnlijk geweest, omdat men vaak heeft geprobeerd haar de mond te snoeren. In haar omgeving wilde niemand het verleden nog voelen. ‘‘Je moet het vergeten’, werd er tegen mij gezegd. Zo heb ik lang gedacht dat mijn woorden niet belangrijk waren.’
Valda Jansen (Foto: Merel Aalders)
Feministische schrijvers
Ook op het podium verschijnen Pieter Odendaal, die zinnelijke poëzie voordraagt, en Karin Brynard, schrijver van thrillers. ‘Een misdaadroman in Zuid-Afrika is eigenlijk een gewone roman,’ grapt zij. Door haar werk als journalist heeft ze een sterke interesse in maatschappelijke vraagstukken. In haar romans verwerkt ze dan ook rauwe thema’s als de ‘plaasmoorde’ op Zuid-Afrikaanse boeren, de corruptie van de politie en de armoede van de San, ook wel Boesmans – ‘Bosjesmannen’ – genoemd. Net als Riana Scheepers, die voordraagt uit haar meest recente roman Stormkind, behoort Brynard tot de nieuwe generatie feministen uit de post-apartheidsjaren.
Na 1994, toen de apartheid definitief werd afgeschaft en Nelson Mandela president werd, heeft er een bevrijding van de taal plaatsgevonden, vertellen zij. Voor 1994 had de literaire elite een claim op het Afrikaans. Door een verbreding in de letterkunde kon de taal worden gedemocratiseerd en ontstond er ontspanningslectuur.
Hoe komt het dat er allerlei feministische schrijvers opstonden? ‘Door de politieke emancipatie in die tijd ontstond er een broeierige energie,’ vertelt Scheepers. ‘Steeds meer vrouwen werden universitair opgeleid en raakten ontevreden over de patriarchale onderdrukking. Ik geloof dat als de tijd rijp is er altijd stemmen zullen zijn die naar buiten stromen.’
Ook Scheepers heeft een bijzonder levensverhaal. Ze groeide op in Vryheid in de oostelijke provincie Kwazoeloe-Natal, en haar jeugd vond voornamelijk plaats op een boerderij met Zoeloe-arbeiders, de grootste bevolkingsgroep van Zuid-Afrika. Daar leerde ze Zoeloe spreken en werd ze grootgebracht met de verhalen die er ’s avonds bij het vuur werden verteld. Haar fascinatie voor de orale vertelcultuur heeft haar sterk beïnvloed, evenals haar respect voor bevolkingsgroepen als de San, die eeuwenlang in barre ecologische omstandigheden hebben weten te overleven. De geschiedenis die zij meeneemt in haar romans begint dus eigenlijk nog vóór de twintigste eeuw en gaat vooraf aan het tijdperk van apartheid.
Karin Brynard (links) en Riana Scheepers (rechts) (Foto: Merel Aalders)
Scheepers’ werk bevat een door sjamanen geïnspireerde lyriek, iets dat ze zelf als ‘een gesprek met het hartkloppen van het eeuwige’ beschouwt. Je zou het magisch realisme kunnen noemen, maar, zegt ze: ‘Voor ons is dat nie magisch nie. Het is realiteit.’ Abdelkader Benali vraagt of ze er ook weleens van beschuldigd wordt zich een inheemse cultuur toe te eigenen. ‘Geen last van cultural appropriation?’ Een vervelende term vindt Scheepers dat. ‘Een schrijver is altijd een rebel, die zoekt zulke spanning op. Ik zou juist nooit iets veiligs willen schrijven.’
Vrijheid en inkadering
De vraag rijst hoe de schrijvers zich tot de literaire wereld verhouden. Voor Jansen is er niet echt sprake van een verhouding. ‘Ik schrijf voor mezelf,’ zegt zij de ochtend na de aftrap van het evenement in de lobby van het hotel waar ze verblijven. ‘In Zuid-Afrika ben ik altijd een bruinskrywer geweest. Een witte schrijver, dat is geen witskrywer, dat is gewoon een schrijver. Toen ik als journalist werkte was dat niet anders, ik ben altijd een journalist aan wie een bepaalde rol, een bepaalde identiteit werd toegeschreven. Maar ik kan mensen niet veranderen. Ik heb geen bepaald publiek voor ogen, ik schrijf omdat mijn woorden eruit moeten.’
Venter is het daar niet mee eens. Hij voelt een sterkere verantwoordelijkheid om problemen aan de kaak te stellen, hoe complex deze ook zijn. Ook hij gaat gebukt onder het juk van categorisatie. Omdat hij over homoseksualiteit schrijft, valt zijn werk soms ineens onder ‘gay-literatuur’. De schrijvers begeven zich constant in een spanningsveld: ze overschrijden grenzen om de canon te verbreden maar worden daardoor tegelijkertijd ook weer ingekaderd. Ook als dat gebeurt met de beste bedoelingen.
Zo’n goede bedoeling is bijvoorbeeld het BEE-beleid dat in Zuid-Afrika gevoerd wordt: Black Economic Empowerment, waarbij positieve discriminatie wordt ingezet om de economische verdeeldheid die de rassenscheiding veroorzaakte glad te strijken. Een sympathiek initiatief, maar het veroorzaakt ook nieuwe problemen, vertelt Venter: ‘Ik hoorde laatst weer van een literair evenement voor bruine en zwarte mensen, waar iemands echtgenote uit werd gezet omdat ze wit was.’ Het naar voren duwen van een achtergestelde groep zorgt zo in eerste instantie alleen maar voor een nieuw soort uitsluiting, in plaats van gelijkheid, stelt hij.
Kwaliteit in plaats van kleur
Een geforceerde herverdeling van de sociale structuur komt de vraag naar literaire kwaliteit niet ten goede. Toch beginnen er ook verbeteringen zichtbaar te worden in de wat stroeve ontwikkeling van een inclusieve, maar ook kwalitatieve canon. Zo zijn Jansen, Venter en Scheepers het er unaniem over eens dat de invloedrijke dichter Adam Small na lange tijd niet meer onvolprezen is en zich qua bekendheid zelfs kan meten met Zuid-Afrika’s bekendste dichter, Antjie Krog.
Adam Small en Antjie Krog (Foto’s: YouTube)
Small behandelde in zijn werk belangrijke maatschappelijke thema’s als armoede en onderdrukking, en had volgens de schrijvers voor zijn toneelstuk Kanna hy kô hystoe uit 1965 de prestigieuze Hertzogprys van de Suid-Afrikaanse Akademie vir Wetenskap en Kuns moeten krijgen. In 2012 is Small uiteindelijk toch erkend, en kreeg hij de prijs toegekend voor zijn gehele oeuvre. ‘Een beetje een troostprijs,’ volgens Scheepers, maar aan de andere kant vindt zij dit een teken dat de literaire canon steeds meer op kwaliteit in plaats van kleur gebaseerd wordt.
‘Ik ben eigenlijk heel erg bevoorrecht,’ zegt Scheepers. Ze bracht haar jeugd door op een beschermde plek. Zij heeft veel minder meegemaakt van de apartheid die bijvoorbeeld op Jansens leven zo’n grote invloed had. Jansen groeide op in een prachtige omgeving die voor haar gevoel nooit helemaal van haar was. Er waren delen van het kustplaatsje Strand waar zij niet mocht komen; er was schoonheid om haar heen die ze niet mocht aanraken. Maar voor beide schrijvers zijn persoonlijke verhalen belangrijke counternarratives.
‘De geschiedenis van de één is niet de geschiedenis van de ander’
Scheepers: ‘Iedereen kan de feiten van de Zuid-Afrikaanse geschiedenis leren kennen. Maar wat pas echt een indruk achterlaat is een menselijk verhaal. Je kunt je pas voorstellen wat er in dit land is gebeurd als iemand jou die ervaring laat zien, als je je kunt inleven in zo’n karakter.’ Venter beaamt dat, en voegt toe: ‘Veel mensen hebben geen idee wat er allemaal nog in Zuid-Afrika is gebeurd ná de bevrijding, na Nelson Mandela. De realiteit is ontzettend veelzijdig en complex. De geschiedenis van de één is niet de geschiedenis van de ander. De literatuur is even gefragmenteerd als het land zelf.’
Wat vooral niet bestaat, is dé Afrikaanse roman. De Week van de Afrikaanse Roman geeft een klein kijkje in wat enorm veelzijdig is: een land dat overstroomt van politieke en culturele verledens. De schrijvers laten zien dat er nog veel mogelijk is voor de Zuid-Afrikaanse literatuur, ook in Nederland. Oftewel, zoals ze zelf zeggen: ‘er is meer dan Antjie Krog.’
Ook dit weekend nog zijn de schrijvers op verschillende plaatsen in Nederland en Vlaanderen om te spreken over hun werk. Voorlopig is dit wel de laatste editie van de ‘Week van de Afrikaanse Roman’, omdat het evenement ondanks al zijn vrijwilligers te duur wordt.
Jaswina Elahi is onderzoeker aan de Haagse Hogeschool.Voor de Kanttekening zal zij een maandelijkse column schrijven.
Elahi is gespecialiseerd in culturele diversiteit, sociaal werk, stedelijke kwesties en cultureel erfgoed. Dit voorjaar deed Trouw verslag van Elahi’s onderzoeksproject om het welzijn verhogen in de Haagse Molenwijk.
Ze is geboren in Eindhoven, studeerde Kunst en Cultuurwetenschappen in Rotterdam en promoveerde in de Filosofie aan Tilburg University. Haar proefschrift gaat over de behoefte van jongeren om etnische websites te bezoeken. Buiten haar academische werk om geeft Elahi les in Kuchipudi, een dansstijl uit Zuid-India. Ook schrijft ze over Bollywood-films.
Elahi’s eerste column verscheen vandaag: over hoe extreemrechts denken ‘is doorgesijpeld’ naar de mainstream. Waar Janmaat nog werd uitgelachen, worden partijen als CDA en VVD nu meegezogen in een radicaal discours, stelt zij. ‘De ‘gewone Nederlander’ is in werkelijkheid een ‘witte man’.’
Bij de protesten tegen het regime van president Abdel Fattah al-Sisi zijn inmiddels meer dan 1.100 demonstranten gearresteerd. Dat melden Egyptische mensenrechtenorganisaties.
Ook een Nederlander is opgepakt: hij liet een drone vliegen boven een gebied waar gedemonstreerd werd. Het Nederlandse ministerie van Buitenlandse Zaken laat weten bijstand te verlenen.
Het startschot voor de demonstraties in onder meer de hoofdstad Caïro is een reeks video’s die de Egyptische zakenman en filmster Mohamed Ali twee weken geleden online zette. Daarin beschuldigt hij de president en het leger van corruptie. Met name eind vorige week laaide het protest op. Inmiddels heeft Ali aangekondigd morgen een nieuw demonstratie op te zetten.
In 2011 resulteerden dergelijke straatprotesten in Egypte tot het opstappen van de toenmalige president Hosni Mubarak, na dertig jaar heerschappij. Daarna leidden verkiezingen tot een regering van de islamistische Moslimbroederschap met Mohammed Morsi als president.
Veldmaarschalk Sisi kwam in 2013 aan de macht door deze regering af te zetten.. Onder Sisi zijn duizenden politieke tegenstanders, vooral leden van de islamistische Moslimbroederschap, opgepakt en in de gevangenis gegooid.
Een meerderheid van het Oostenrijkse parlement heeft ingestemd met het sluiten van moskeeën die vallen onder Diyanet, een Turkse religieuze staatsinstelling, en de van oorsprong Turkse beweging Milli Görüş.
De Diyanet- en Milli Görüş-moskeeën zouden eerder dienen als verlengstuk van de Turkse president Erdogan en zijn AKP-partij dan als gebedshuis. Dat stellen de ÖVP en de FPÖ, de twee grootste partijen die samen goed zijn voor een meerderheid in het Oostenrijkse parlement.
Het voorstel werd ingediend door Peter Pilz, de voorzitter van de partij Jetzt, een afsplitsing van de Oostenrijkse Groenen.
Of de aanbeveling ook daadwerkelijk zal worden doorgevoerd, dat is nog niet zeker. Aankomende zondag zijn er parlementsverkiezingen, waarna er een nieuwe coalitie zal moeten worden gevormd. Die nieuwe coalitie gaat dan uiteindelijk over of er een verbod komt.
Het sluiten van moskeeën is in Oostenrijk geen nieuw fenomeen. In juni 2018 kondigde premier Sebastian Kurz aan zeven moskeeën te sluiten en zeker veertig imams het land uit te zetten. Parallelle samenlevingen, de politieke islam en de opkomst van radicale bewegingen in het land vormen volgens Kurz de redenen voor dit besluit.
Soms lukt het ons om de regels van de natuur te doorbreken. Als we artiesten zijn, ingewikkelde acrobatiek uitvoeren en ons menselijk lichaam moeiteloos als een vis bewegen. Of als we Usain Bolt heten en honderd meter in 9,58 seconden afleggen. Maar acrobatiekdansers en Usain Bolt zijn uitzonderingen op de regels. Wij zijn allen onderworpen aan natuurwetten.
Eén van deze wetten dicteert dat alles dat bestaat grenzeloos is, maar dat grenzen sociale constructies zijn. Dat wil zeggen: de mens is net als de kosmos waarin hij woont grenzeloos geboren. Muren tussen woningen, het vuur om wilde dieren om op een afstand te houden, landsgrenzen en nationaliteiten: dit zijn grenzen die door mensen zijn gemaakt.
Al een tijdje wordt het hebben van een dubbele nationaliteit geproblematiseerd in Nederland. Critici stellen dat mensen die in Nederland zijn geboren en getogen in principe geen recht zouden moeten hebben op een paspoort van Turkije of Marokko. Deze kritiek komt vaak uit extreemrechtse hoek.
Deze week werd het bezit van een dubbele nationaliteit geproblematiseerd vanuit een totaal andere hoek, verrassend genoeg. In het manifest Keuzevrijheid in nationaliteit stellen twaalf Marokkaanse Nederlanders dat ze van hun Marokkaanse nationaliteit af willen. Ze roepen de Nederlandse overheid en samenleving op hen te steunen in hun strijd. Marokkaanse Nederlanders krijgen, of ze dit willen of niet, automatisch de Marokkaanse nationaliteit en worden door de Marokkaanse overheid beschouwd als Marokkaanse onderdanen. De twaalf willen daar graag van worden verlost.
De ondertekenaars schrijven dat ze houden van het Marokkaanse volk en hun familieleden. Ze hebben moeite met het Marokkaanse regime, dat volgens hen Marokkaanse Nederlanders bespioneert, corrumpeert en intimideert. ‘Of het nou gaat om geboorte, naamgeving, huwelijk, echtscheiding, reizen, seksuele oriëntatie, religie, secularisme en sterven en erven, wij houden rekening met de Marokkaanse wetten en straffen’, stellen de ondertekenaars. ‘De institutionele corruptie en het ontbreken van een functionerende rechtstaat maakt de dreiging nog reëler.’
Waarom worden in deze verbonden wereld nationaliteiten en grenzen heilig verklaard?
Je kunt dus in een land geboren zijn, maar ongewild nog steeds verbonden zijn met het land waar de wortels van jouw ouders liggen. In Nederland wordt minstens drie jaar gesproken over ‘De lange arm van Ankara’. Het manifest van de twaalf werd gepubliceerd aan de vooravond van een discussieavond in debatcentrum De Balie, getiteld De lange arm van Rabat. De problemen van Marokkanen in Nederland, die moeite hebben met het regime in hun moederland, zijn immers vergelijkbaar met de problemen waar de Turken in Nederland die tegen Erdogan zijn mee kampen.
Het debat over het fenomeen dubbele nationaliteit levert boeiende vragen op. Zo kun je je afvragen of mensen die in Nederland zijn geboren en getogen het recht mogen hebben om politieke steun te geven aan een regime in het land van herkomst. Dat is problematisch, omdat ze de consequentie van hun politieke steun niet ervaren. Turkse Nederlanders die tijdens de Turkse presidentsverkiezingen op Erdogan stemmen hebben geen last van zijn autoritaire regime, in tegenstelling tot de Turken die in Turkije wonen. Tegelijkertijd kun je je afvragen hoe heilig nationale grenzen überhaupt zijn.
We leven in een verbonden wereld, waar we in staat zijn om via onze smartphones live gebeurtenissen te volgen die zich aan de andere kant van de wereld afspelen. Ook de klimaatverandering, een mondiaal probleem, doet ons mensen beseffen dat we wereldwijd met elkaar verbonden zijn. We leven in een verbonden wereld, waar een zestienjarig meisje genaamd Greta Thunberg mensen over de hele wereld kan inspireren om in actie te komen.
Waarom worden in deze verbonden wereld nationaliteiten en grenzen heilig verklaard? De realiteit is dat dit mensenmaaksels zijn. Grenzen zitten tussen onze oren. Dat is een natuurwet.
Het Amsterdam Museum kondigde onlangs aan definitief afscheid te nemen van het begrip Gouden Eeuw, omdat deze periode voor veel mensen allesbehalve ‘goud’ was, maar juist een tijd van slavernij en bittere armoede. Is het panel het hiermee eens? Moeten we van de Gouden Eeuw af?
Vinay Kalpoe (25), zanger in de Hindoestaanse gemeenschap in Nederland en Suriname
‘Het verhaal heeft twee kanten. In de Gouden Eeuw hebben heel veel mooie en gunstige ontwikkelingen plaatsgevonden, maar de slavernij was er ook. En niet zo’n beetje. Dat is een stukje duistere geschiedenis waar niet heel veel aandacht voor is. Het ‘goud’ dat er toen was, was kortom niet het eigen goud, maar geroofd van anderen.
‘De Gouden Eeuw was gewoon de eeuw van de elite’
Dus nee, ik vind ook niet dat je die eeuw dan een Gouden Eeuw mag noemen. De Gouden Eeuw was gewoon de eeuw van de elite, de mensen die goed voor hun eigen hachje zorgden. Aan die waarheid mag wel wat meer aandacht besteed worden. Eigenlijk zouden we de 21e eeuw de Gouden Eeuw moeten noemen, maar dan omdat iedereen nu zo verblind is door geld.’
Ibrahim Özgül (35), finance- en project professional
‘Ik vind het een beetje dezelfde discussie als die rondom Zwarte Piet en de Coentunnel. Sommige mensen worden op een positieve manier geraakt, andere mensen op een negatieve manier. Volgens mij zei Sylvana Simons in dat kader ‘even doorbijten’ – en ik denk dat het inderdaad zo is. Zelf heb ik helemaal geen positieve of negatieve gevoelens bij de Gouden Eeuw, maar ik snap de argumentatie van de tegenstanders wel.
Er zijn misdaden tegen de menselijkheid gepleegd door mensen die vroeger als nationale helden werden gezien. Waarom kunnen we daar niet op terugkomen met de kennis van nu? Dit alles staat voor mij los van de vraag of het andere mensen nu kwetst of niet. We openen toch ook geen Hitler-tunnel meer? Ik zeg niet dat we hele tijdvakken uit de geschiedenis moeten poetsen. De geschiedenis moet niet worden uitgewist, maar moet genuanceerd gebracht worden. Het waren geen helden.
‘Wie mag dingen zeggen, wie moet zijn mond houden?’
Ik denk dat veel tegenstanders van verandering niet helemaal rationeel in de discussie staan. Er speelt bij hen een ander sentiment mee. ‘Kijk die buitenlanders. Die komen hier binnen en veranderen dingen.’ Ik denk dat de pijn van veel tegenstanders zit bij het feit dat mensen met een andere etnische achtergrond opeens ruimte willen voor hun verhaal in de geschiedenis. Dat is symbolisch voor andere maatschappelijke veranderingen.
In Turkije is symboolpolitiek daarom ook zo belangrijk, voor iedereen. Voor Turken, voor Koerden, religieuzen en kemalisten. Kijk naar de moord op de Armeniërs. Is dit een genocide of niet? Of kijk naar de vraag of bruggen Koerdische namen mogen krijgen of niet. Ook hier zie je dus dat de discussie over de naamgeving een afspiegeling is van reële machtsverhoudingen – en dat geldt ook voor de discussies in Nederland. Wie mag dingen zeggen wie moet zijn mond houden?’
Stephano Stoffel (56), ZZP’er, bestuurder en columnist
‘Kijk, ik ben opgegroeid met de term de Gouden Eeuw en heb het uitentreuren moeten leren op school. Een deel van mijn leven heb ik in Suriname gewoond en zelfs daar moest ik het leren voor toetsen. Als kind en jongvolwassene was ik mij niet bewust van het feit dat het een beladen term is. Toentertijd kon ik de link niet leggen met wat er allemaal was gebeurd met mijn voorouders in die periode. De Gouden Eeuw was, zo leerde ik op school, een geweldige tijd voor Nederland. Alles wat er Nederlands uitzag was goed.
‘Mijn voorouders hebben geleden onder de Gouden Eeuw’
Maar toen het Amsterdam Museum aankondigde de term te schrappen, wist ik even niet wat ik ermee moest. Totdat ik de achterliggende historische gedachte vernam, en toen was ik helemaal om. Maar moest het zo radicaal? Het museum had er bijvoorbeeld ook voor kunnen kiezen de term Gouden Eeuw te behouden, maar de term van tekst en uitleg te voorzien. Maar het probleem is dan weer of de lezer het nieuwe historische perspectief wil accepteren. Je gooit niet snel overboord wat je op school en thuis hebt geleerd.
Mijn voorouders hebben geleden onder de Gouden Eeuw en ik ben het product daarvan. Mijn oorspronkelijke Afrikaanse familienaam en de Afrikaanse plaats waar mijn familie vandaan kwam zijn gewoon van de aardbodem gewist! Wie wil dat nou meedragen? Ik niet! Maar helaas is dat wel het geval in mijn situatie. De glorie voor anderen en de gevolgen van de Gouden Eeuw draag ik altijd met mij mee. Dat is onomkeerbaar.’
Salma Karim (25), CEO en graphic designer
‘De Gouden Eeuw is een term die we op de lagere school hebben geleerd. Waarom heet de zeventiende eeuw zo? Omdat het in die tijd heel erg goed ging met Nederland. Althans met de economische groei. Ik denk dat we in de lesstof de slavernij wel wat meer naar voren kunnen brengen. Het wordt wel genoemd in de schoolboeken, maar er is niet echt een hoofdstuk aan gewijd. Althans niet bij ons op school. Op school gaat de Gouden Eeuw vooral over de economische bloei van de Republiek.
‘We kunnen best vasthouden aan de oude naam’
Toch vind ik de beslissing van het Amsterdam Museum wel wat overtrokken. Ik vind dat er aandacht moet komen voor de schaduwzijden, maar dat we best kunnen vasthouden aan de oude naam. Ik heb mijn zwarte vrienden eigenlijk nog nooit iets horen zeggen over de Gouden Eeuw. Wel over Zwarte Piet trouwens. Eigenlijk denk ik dat ze hetzelfde zouden zeggen als ik: er moet meer aandacht komen voor de erge dingen die óók plaatsvonden in de Gouden Eeuw, zoals armoede en slavernij.’
Lourdes Boasman (69), gepensioneerd en taalvrijwilliger
‘Hoezo Gouden Eeuw? Wat was dat eigenlijk voor een periode? De economie floreerde, de Republiek werd één van de machtigste staten in de toenmalige westerse wereld. Dit kwam trouwens mede door vluchtelingen, die onder andere uit de Spaanse Zuidelijke Nederlanden kwamen. Na de val van Antwerpen in 1585 vluchtten Antwerpse kooplieden naar het noorden en belandden in Amsterdam en andere Hollandse steden. En honderd jaar later kwamen daar de calvinistische Hugenoten bij, die vluchtten voor de geloofsvervolging van koning Lodewijk XIV.
‘We moeten aandacht besteden aan de minder fraaie kanten’
De parallellen tussen toen en nu zijn duidelijk: bij hoog en laag wordt ons voorgehouden dat de Nederlandse economie floreert. Maar wie durft de eerste twee decennia van deze eenentwintigste eeuw een gouden tijd te noemen? Veel mensen merken niets van de welvaart. Met sommigen gaat het goed, maar met lang niet iedereen. Lonen groeien niet of nauwelijks mee, gepensioneerden met alleen een AOW profiteren niet mee. In de ‘Gouden Eeuw’ was het niet veel anders. Alleen de bovenlaag van Nederland profiteerde van de economische groei. De meeste mensen waren arm. En dan hebben we het niet eens over de misdaden van de VOC en de WIC, de handelsoorlogen met Engeland, moordpartijen in Indonesië door Jan Pieterszoon Coen en de trans-Atlantische slavenhandel.
Het begrip Gouden Eeuw is misleidend, het is een holle frase. Waarom is er dan toch zo’n weerstand, als een museum besluit om van deze misleidende benaming af te stappen? Overgevoeligheid misschien? We moeten het verleden meer van een afstandje bekijken, niet als een verleden dat ons tot voorbeeld dient, waar we onze identiteit op baseren. Distantie bevordert het vermogen om kritisch te kijken naar het verleden, om te erkennen dat de mensen van toen soms minder fraaie dingen hebben gedaan. We moeten aandacht besteden aan de minder fraaie kanten van vroeger, zoals de slavernij. Gouden Eeuw? Weg ermee!’
Gisteravond, op dezelfde dag dat het veelbesproken manifest tegen de verplichte Marokkaanse nationaliteit voor Marokkaanse Nederlanders bekend werd, hielden onder meer de initiatiefnemers van dat manifest een discussie in De Balie over ‘de lange arm van Rabat’.
Wat zijn de speerpunten en strategieën van Rabats diaspora-beleid anno 2019? Wat betekent de verplichte Marokkaanse nationaliteit voor het Nederlands burgerschap? Heeft Nederland belang bij het in stand houden van de status quo? Het zijn vragen die in de aankondiging staan van het programma, maar ze werden gisteravond maar mondjesmaat beantwoord in het Amsterdamse debatcentrum de Balie. Dat heeft veel te maken met dat slechts één kant in het debat aan het woord kwam: zij die niet veel op hebben met bemoeienis vanuit de Marokkaanse staat.
Onderzoekster en tekstschrijver Laila Ezzeroili (tevens initiatiefneemster van het manifest), Said Bouddouft (ex-voorzitter Samenwerkingsverband Marokkaanse Nederlanders) en Volkskrant-journalist Hassan Bahara mochten deze avond ageren tegen de greep die Marokko op haar ingezetenen in Nederland zou hebben. Er vielen geheimzinnige woorden over bepaalde ‘Marokkaans-Nederlandse sleutelfiguren’ als vazallen van de Marokkaanse staat. Daarnaast werd er vanuit gegaan dat het hebben van een Marokkaans paspoort een belemmering is, maar concreter dan zulke droge vaststellingen werd het deze avond niet.
Vooral als je kritisch bent, ongelovig, niet-hetero of ongehuwd ben je de pineut met een Marokkaans paspoort, aldus Laila Ezzeroili. Zij legde ook uit dat de oproep uit het manifest gericht is aan de Nederlandse overheid en niet aan de Marokkaanse, met als boodschap: ‘Wij zijn jullie burgers, dus doe er wat aan.’
De andere kant hoorden we dus niet. Dat is trouwens niet de schuld van de organisatie, zo scheen: niemand van deze Marokkaans-Nederlandse ‘influencers’ wilde komen, kreeg het publiek te horen. ‘Ze etaleren hun activiteiten in het algemeen ook helemaal niet, meldde Ezzeroili. ‘Dat geeft te denken.’
Het bleef in nevelen gehuld wie dat dan allemaal zijn, maar één van hen zou Nadia Bouras zijn, zeggen meerdere bronnen. Bouras is historica aan de Universiteit Leiden, verbonden aan het Nederlands Instituut Marokko (NIMAR), het expertisecentrum voor Marokkostudies in Rabat. Zij wordt in verband gebracht met de Raad voor Marokkanen in het buitenland (CCME), een adviesraad van de Marokkaanse koning Mohammed VI. Zelf zegt Bouras jaren geleden afscheid van die raad te hebben genomen.
Spreker Hassan Bahara was in 2007 eens uitgenodigd door CCME-lid – en huidig Kamervoorzitter – Khadija Arib voor een meeting van de CCME, vertelde hij gisteravond in de Balie. Hij zat met andere prominente Marokkaanse Nederlanders in een vijfsterrenhotel in Rabat om zich te buigen over de vraag: ‘Hoe binden wij de Marokkaanse diaspora aan de Marokkaanse staat?’
Daarna is Bahara niet meer ingegaan op dit soort uitnodigingen. Inmiddels heeft hij zo weinig op met het Marokkaanse staatsburgerschap, dat hij zijn kinderen niet eens meer heeft opgegeven bij het Marokkaanse consulaat. Er is in de zaal verwarring over wat dit betekent. Voor de Marokkaanse overheid ‘blijven ze gewoon Marokkanen’, beweert Said Bouddouft. Hoe het écht zit, daar komen we vanavond niet achter.
Ter afsluiting van de avond was de vloer voor SP-Kamerlid Sadet Karabulut, die zich in haar Kamerwerk ook veel bezighoudt met de ‘lange arm van Ankara’ en zichzelf daarom wel ‘lange-arm-expert’ durft te noemen. Ze zei zich eveneens zorgen te maken over ‘de lange arm van Rabat’ en meldde dat er niet voor niets een Kamercommissie is ingesteld die onder meer ‘ongewenste beïnvloeding’ uit Marokko moet bestuderen.
Karabulut sloot zich tevens aan bij Laila Ezzeroili en de andere ondertekenaars van het manifest dat het kabinet iets zou moeten doen voor degenen die zich van de Marokkaanse nationaliteit willen ontdoen: ‘Het is de plicht van de Nederlandse staat om voor hen op te komen.’ Ze pleit er ook voor om dit met andere Europese landen te bespreken.
Eén probleem, dat iedereen in de zaal ook onderkende: Nederland gaat niet over de Marokkaanse wetten. En het kan toch echt alleen Marokko zelf zijn die het voor haar diaspora mogelijk moet maken om afstand te doen van het Marokkaanse paspoort.
Onze site gebruikt cookies en vergelijkbare technologieën onder andere om u een optimale gebruikerservaring te bieden. Ook kunnen we hierdoor het gedrag van bezoekers vastleggen en analyseren en daardoor onze website verbeteren.
Deze website gebruikt cookies om uw gebruikservaring op deze website te verbeteren. Van deze cookies worden cookies aangemerkt als "Noodzakelijk" in uw browser bewaard, deze cookies zijn essentieel voor het functioneren van de website. Bijvoorbeeld het opslaan van uw keuze of u wel of geen cookies wilt hebben. Wij maken ook gebruik van cookies van derde partijen die ons helpen met het analyseren en begrijpen van de gebruik van deze website door u. Deze cookies worden alleen gebruikt als u daar toestemming toe geeft. U heeft ook de mogelijkheid om uzelf uit te sluiten voor deze cookies. Dit zal echter effect hebben op uw gebruikerservaring.
Noodzakelijke cookies zijn absoluut nodig voor het functioneren van de website. De cookies in deze categorie zorgen alleen voor de veiligheid en het functioneren van deze website . Deze cookies bewaren geen persoonlijke gegevens
Deze cookies zijn niet strict noodzakelijk, maar ze helpen de Kanttekening een beter beeld te krijgen van de gebruikers die langskomen en ons aan te passen aan de behoeftes van onze lezers. Hiervoor gebruiken wij tracking cookies. Bij het embedden van elementen vanuit andere websites zullen er door deze sites ook cookies worden gebruikt.
‘De Gouden Eeuw was gewoon de eeuw van de elite’
‘Wie mag dingen zeggen, wie moet zijn mond houden?’
‘Mijn voorouders hebben geleden onder de Gouden Eeuw’
‘We kunnen best vasthouden aan de oude naam’
‘We moeten aandacht besteden aan de minder fraaie kanten’
