Het kan alleen worden omschreven als een politieke aardbeving die de grond onder Donald J. Trump en zijn regering doet schudden. Als Amerikaanse kiezers een jury zijn, overtrof hun oordeel de meeste voorspellingen. Als de midterms een referendum over de president waren, dan is de uitslag een afwijzing van zijn vaak grillige beleid. Het Congres staat niet langer onder controle van de uitvoerende macht en Trump is de komende twee jaar duidelijk een ‘lame duck‘.

Wat is er zojuist gebeurd? De grafieken van de kiezerspeilingen van de BBC bieden een verhelderend inzicht in waarom de stem zo scherp verschoof naar een ‘Blue Wave‘, wat de Democraten een overweldigende, ongekende overwinning bezorgde.

Twee kwesties lijken dit te hebben aangestuurd: de economie (39 procent) en de staat van de democratie (32 procent). Met andere woorden: kiezers hadden het gevoel dat Trump zijn ‘broligarch’-vrienden en de rijken diende terwijl hij de armen en behoeftigen negeerde, en dat hij bewust knoeide met het Amerikaanse systeem, wat tot grote bezorgdheid leidde.

Buitenlands beleid maakte slechts 4 procent uit van de zorgen van het electoraat. Voor ons in Europa en voor degenen in het Midden-Oosten blijft het echter een belangrijk punt, zeker na de uitslag van dinsdag. Amerikanen zeiden grotendeels nee tegen oorlog en kostbare samenwerking met de Israëlische regering. Toch zullen de uitkomsten minder afhangen van de stemming zelf dan van hoe de impulsieve, vaak rancuneuze Trump zich verhoudt tot het nieuwe Congres.

Sta me toe uit te leggen wat ons aan de overkant van de Atlantische Oceaan zorgen baart, aan de hand van een paar slechte en goede scenario’s.

Betrekkingen VS-EU

Gewond unilateralisme: Een verzwakte Trump zoekt naar overwinningen in het buitenland omdat het Congres hem nu thuis blokkeert. Hij escaleert tarieven en geschillen over digitale regelgeving (DSA, DMA) via instrumenten van de uitvoerende macht. Hij zet Europa onder druk wat betreft defensie-uitgaven en voorwaarden voor Oekraïne, en hij hernieuwt zijn dreigementen om Amerikaanse troepen uit Europa terug te trekken. Brussel blijft verdeeld tussen haviken en meegaanden. Het Congres remt alleen de meest extreme stappen, dus Europa krijgt volatiliteit en geen blijvende deal.

Kiezers hadden het gevoel dat Trump zijn ‘broligarch’-vrienden en de rijken diende

Ballast van het Congres: Democratisch toezicht op begrotingen, plus de bevoegdheden van de Senaat op het gebied van verdragen en benoemingen, maakt tariefverhogingen kostbaarder. Het herstelt ook de tweeledige steun voor hulp aan Oekraïne en NAVO-verplichtingen. Trump, gefocust op de politiek rond de kosten van levensonderhoud – een belangrijke drijfveer voor zijn verlies – accepteert een transactionele tariefpauze met de EU. Europa krijgt voorspelbaarheid en de trans-Atlantische band stabiliseert.

Betrekkingen VS-Turkije en VS-Israël

Trumps transactionele aanpak bevoordeelde zowel premier Netanyahu als president Erdogan, zij het op verschillende manieren. Netanyahu combineerde slimme diplomatie met voldongen feiten. Erdogan is in de regio – en in het Congres – diep vervreemd door een reeks offensieve en soms grillige beleidsmaatregelen, dus hij was alleen afhankelijk van Trump zelf. Geen van beide leiders zal waarschijnlijk blij zijn met een verzwakte partner in Washington.

Turkije, slecht scenario: Erdogans nauwe band met Trump wordt een last, omdat Democraten, en niet weinigen bij de Republikeinen, veel minder tolerant zijn tegenover Ankara. Het Congres voert sancties opnieuw in, blokkeert F-35/F-16-overdrachten en voert de druk op wat betreft de S-400 en mensenrechtenkwesties. Trump pochte ooit over een ‘cadeautje’ voor zijn stoere vriend Erdogan, maar hij kan het niet langer leveren. Ankara drijft af richting Moskou en Peking, en de spanning groeit over Syrië en de Koerdische kwestie. De alliantie Erdogan-Bahceli zou de repressie in eigen land verder kunnen verdiepen.

Turkije, goed scenario: Trump blijft Erdogan betrekken als regionale bemiddelaar in Syrië, Gaza en Iran en beschermt Ankara in die mate tegen sancties met vrijstellingen van de uitvoerende macht. De NAVO-rol van Turkije en de banden in de defensie-industrie, inclusief het Europese belang bij Turkse capaciteit, ondersteunen een pragmatische deal. Dit transactionele, leider-tot-leider kanaal overleeft het Congres, zij het met beperkte resultaten.

Israël, slecht scenario: Netanyahu gebruikt zijn band met Trump om Washington mee te sleuren in nieuwe aanvallen op Iran voordat het nieuwe Congres begin januari aantreedt. De aanvallen kunnen zijn binnenlandse overleving helpen. Een door Democraten gedomineerd Congres reageert met resoluties over de bevoegdheid om oorlog te voeren, het opschorten van wapenverkopen en het stellen van duidelijke voorwaarden aan steun. Israël wordt daarmee een onderwerp van grote politieke verdeeldheid. Het resultaat is regionale escalatie en een diepe Amerikaanse binnenlandse kloof over Israël.

Israël, goed scenario: Verzwakt en beducht voor een nieuwe oorlog weigert Trump zich vast te leggen en dringt hij aan op een deal. De Israëlische regering moet thuis onderhandelen. De invloed van het Congres duwt Washington richting de-escalatie met Iran en een akkoord over Gaza en Libanon. Persoonlijke chemie is minder belangrijk dan Trumps electorale berekening.