Bijna drie jaar na de start van de oorlog in Gaza presenteert de Israëlische minister Itamar Ben-Gvir een plan om vrijwel alle twee miljoen Palestijnen binnen zeven jaar naar andere landen te verdrijven. Geen enkel mogelijk gastland heeft daarmee ingestemd en volgens internationaalrechtdeskundigen zou uitvoering van het plan neerkomen op gedwongen deportatie.

De man van Iman Shalouf zit op zijn knieën op de grond en verbergt zijn gezicht in zijn handen. Voor hem ligt het bedekte lichaam van zijn 27-jarige vrouw, laat een video van persbureau Reuters zien. Een paar dagen eerder schoot het Israëlische leger vanuit militaire voertuigen op het tentenkamp waar de familie woont in Khan Younis, in het zuiden van de Gazastrook. Een van de kogels raakte Iman recht in het hoofd. Ze was zeven maanden zwanger.

‘Ik ging de tent in en zag dat ze onder het bloed zat’, vertelt broer Nizar Shalouf met tranen in zijn ogen. ‘We namen haar mee naar het ziekenhuis. Daar bleek haar baby nog een hartslag te hebben. De dokters probeerden het kindje te redden, maar dat is niet gelukt.’

Iman en haar zoontje zijn twee van de ruim 1300 Palestijnen die sinds de wapenstilstand als overleden zijn geregistreerd. Een groot deel daarvan zijn Palestijnen die sinds het staakt-het-vuren zijn gedood door Israëlisch geweld. Anderen werden in deze periode onder het puin vandaan gehaald en waren al eerder gedood bij Israëlische aanvallen.

‘De dokters probeerden het kindje te redden, maar dat is niet gelukt’

Sinds de wapenstilstand zijn er nog bijna dagelijks aanvallen in Gaza. Ondertussen blijft de toekomst voor Palestijnen onzeker. Waar de internationale gemeenschap inzet op wederopbouw van Gaza voor een Palestijnse maatschappij, lijkt de Israëlische regering juist te hopen dat de Palestijnen straks massaal vertrekken.

Plan Ben-Gvir

‘Realistisch en concreet’, zo noemt minister Ben-Gvir zijn plannen om alle twee miljoen Palestijnen in Gaza illegaal te verplaatsen naar andere landen. Volgens de extreemrechtse minister zijn er meerdere landen die ervoor openstaan de Palestijnen op te nemen. Landen als Turkije, Ethiopië en Congo worden genoemd als mogelijke bestemmingen, zonder bevestiging van de landen zelf.

Ben-Gvir maakte het plan begin september bekend. Het rapport van twintig pagina’s, waar hij naar eigen zeggen ruim anderhalf jaar aan werkte, stelt onder andere dat in het eerste jaar 250.000 Palestijnen uit Gaza zouden moeten vertrekken. De rest van de zo’n 2 miljoen Palestijnen zou geleidelijk in de zes jaar erna Gaza moeten verlaten.

Volgens Otzma Yehudit, de partij van Ben-Gvir, zal Israël 10 miljard shekel (3 miljard euro) investeren. Daarvan zullen de ‘opvangpakketten’ van de vertrekkende Palestijnen worden betaald. Daaronder vallen kosten zoals de reis naar het nieuwe land, de eerste huisvesting, een beroepsopleiding en andere ondersteuning van maximaal 24 maanden. Ook zogenaamde ‘gastlanden’ zullen betaling ontvangen. De hoeveelheid wordt dan bepaald op basis van het aantal inwoners uit Gaza dat de landen opnemen.

Geen enkel mogelijk ‘gastland’ heeft tot nu toe openlijk ingestemd met de plannen van Ben-Gvir. Turkije heeft zelfs, samen met Egypte, Jordanië, Qatar, Saoedi-Arabië, de Verenigde Arabische Emiraten, Indonesië en Pakistan, in een verklaring gereageerd op de uitspraken van de minister en gezegd dat het iedere poging om Palestijnen uit Gaza te verdrijven afwijst.

In strijd met internationaal recht

Ben-Gvir gaf het rapport de titel ‘Nationaal werkplan voor vrijwillige emigratie uit de Gazastrook’, maar dat is een ‘ironische titel’, zegt Marieke de Hoon, hoogleraar internationaal strafrecht aan de Universiteit van Amsterdam. ‘Als je in een gebied leeft waarin je, door Israëls toedoen, je leven niet zeker bent en geen toekomstperspectief hebt, en daardoor besluit weg te gaan, betekent het niet dat dat vertrek vrijwillig is.’

‘Dit plan bevestigt juist de intentie van Israël om het gebied etnisch te willen zuiveren’

Dat Palestijnen er mogelijk zelf voor kiezen om via het plan van Ben-Gvir te vertrekken, maakt volgens De Hoon juridisch geen verschil. De gedwongen deportatie van Palestijnen blijft in strijd met het internationaal recht. ‘Dit plan bevestigt juist de intentie van Israël om het gebied etnisch te willen zuiveren.’

‘Ook als landen zich straks ineens wél melden om gastland te worden en Palestijnen op te vangen, wordt het plan niet ineens legaal. Het is nog maar de vraag of landen zich hiervoor zullen melden, want als je bewust meewerkt aan een Israëlisch plan om Palestijnen uit Gaza te verwijderen, kan je medeverantwoordelijk worden voor de schending van het internationaal recht’, zegt De Hoon.

Wat wil Trump?

De plannen van Ben-Gvir volgen kort op uitspraken van de Israëlische minister van Defensie, Israel Katz. Hij verklaarde dat Israël de goedkeuring van Trump zocht om Palestijnen uit Gaza te verdrijven.

Trump zelf veroorzaakte vorig jaar internationale verontwaardiging met de suggestie dat alle twee miljoen Palestijnen Gaza zouden verlaten en dat de VS het gebied opnieuw zouden ontwikkelen. Later kwam hij daarop terug en zei hij Gaza juist te willen herbouwen voor de Palestijnen zelf.

Maar dat zegt weinig, volgens De Hoon: ‘Trump heeft op allerlei manieren laten zien dat hij regels van internationaal recht negeert. Het zou dan ook niet verbazen als hij dit plan steunt, en zelfs verdraait als een mooie kans voor Palestijnen, en Palestijnen verwijt niet aan een oplossing te willen werken als ze niet willen meewerken aan hun eigen deportatie en het verlies van Gaza. Dit is de wereld op zijn kop. Juist hier is het ook van cruciaal belang dat andere staten zoals Nederland zich tegen dit plan uitspreken en de verdraaiing en desinformatie ontmaskeren.’

Verkiezingen

De Israëlische regering heeft sinds 7 oktober 2023 meerdere pogingen gedaan om plannen op te zetten voor massadeportaties. In maart vorig jaar kwam de regering met het ‘vrijwillige emigratiekantoor’: een bureau waar Palestijnen zich zouden kunnen aanmelden voor ‘vrijwillige emigratie’ uit Gaza. Maar een daadwerkelijk kantoor leek er nooit te komen, mede omdat geen enkel land akkoord ging met het op grote schaal opnemen van Palestijnen.

Ook was er de nephulporganisatie Al-Majd, waar de extreemrechtse Israëlische organisatie Ad Kan achter bleek te zitten. Via deze organisatie werden bijna 400 Palestijnen uit Gaza naar Indonesië, Maleisië en Zuid-Afrika gevlogen. Andere Palestijnen hebben Gaza verlaten middels visa voor andere landen. Exacte cijfers zijn niet bekend, maar de aantallen liggen vooralsnog laag.

Of het plan van Ben-Gvir daar verandering in zal brengen, is onzeker. Internationaal is er veel weerstand. Toch blijft het plan volgens de minister ‘uitvoerbaar’. Na de verkiezingen eind oktober moet de nieuwe regering een ministerie oprichten dat de emigratie in goede banen zal leiden.