Liegen is een deugd. De mens liegt over alles. Sommigen noemen het bluf. Anderen een leugentje om bestwil. Soms is het beter om niet de waarheid te zeggen. Is liegen cultureel gerelateerd? Wat zou de mens zijn zonder zijn leugens? Een schaap. Of nog minder dan een schaap.

Liegen is de werkelijkheid naar je hand zetten. Zolang je daar mensen geen schade mee berokkent, lijkt me dat geen probleem. Liegen voor eigen gewin of om iemand te benadelen, dat kan natuurlijk niet.

Jeffrey Epstein, de veroordeelde kindermisbruiker, loog om een betere aanstelling te krijgen, maar werd niet ontslagen. Sterker nog: er werd een oogje dichtgeknepen, want liegen werd in het bankwezen ook gewaardeerd. De logica erachter is dat blijkbaar iemand zo ontzettend ambitieus is om op de gewenste plek te komen dat alles ervoor moet wijken, ook de waarheid – wie de moraal aan zijn laars lapt, hem wachten gouden bergen. Zo iemand kun je als bank wel gebruiken.

Op de vraag waarom Epstein met al die flagrante leugens wegkwam, had de essayist Anand Girdharadas een inzichtelijk antwoord: in machtsnetwerken denkt iedereen aan zijn eigen belang, en zolang je eigen belang niet in het geding is, vergeef je degene die jouw positie in dat machtsnetwerk verstevigt veel. Met andere woorden: mensen zijn dol op slijmballen.

In relaties wordt aan de lopende band gelogen, want dat houdt de relatie bestendig – de waarheid zeggen kost ook te veel tijd. Mensen liegen over hun prestaties. Hoe vaak wordt, wanneer een project succesvol is afgesloten, het succes opgeëist door iemand die er maar een heel klein aandeel in had? We halen onze schouders op.

De Zuidas zit vol met mensen die over hun cv hebben gelogen; ze verdienen er een dikke boterham mee, waar ze keihard voor moeten werken. Er wordt gekeken naar de prestaties.

Als je het aan mij vraagt, is ze opgeofferd

Het pleidooi van Rutger Bregman aan de hoogopgeleide elite om hun talenten in te zetten voor een betere wereld is gebaseerd op een misvatting: de gedachte dat al die juristen en adviseurs over talent beschikken. Rutger, ze willen de wereld niet verbeteren, ze willen dat er aan het einde van de maand geld binnenkomt. En dat is ook niet erg. Leven naar vermogen lijkt mij een mensenrecht.

Nathalie van Berkel was gevraagd voor een ministerspost. Toen bleek dat haar cv niet klopte. Ze moest opstappen. Inmiddels is er ook een einde gekomen aan haar carrière als Kamerlid. Dan ga je door een persoonlijke hel. Als je het aan mij vraagt, is ze opgeofferd. Ze heeft een vergissing begaan. Moet ze daar zo hard voor gestraft worden?

Mensen van kleur worden hard binnengehaald en ook weer hard afgeserveerd. Het proberen uit te leggen waarom dit gebeurt, doet pijn, omdat er geen heldere verklaring voor is. Het legt bloot hoe gefixeerd onze samenleving is op de illusie van succes. De vlotte babbel, de mooie papieren, het strakke pak. Veel is schone schijn.

Hoeveel bestuurders heb ik meegemaakt die maar wat deden, die zich ondanks hun indrukwekkende cv en bestuursrollen kwalitatief wisten te onderscheiden? Meelopers zijn het, maar geen types die het verschil maken voor onze samenleving.

Ik wil de gekte rond Nathalie van Berkel omdraaien. Wat mij betreft is zij heel goed geschikt voor een zware positie. Iemand die, zonder haar studie te hebben afgemaakt, zo ver komt, presteert bovengemiddeld. Die heeft karakter, die heeft strategisch inzicht, die was zo druk bezig om ergens te komen dat er domweg geen tijd overbleef voor het opschonen van het cv. Zo iemand moet leiding geven aan al die mensen die over veel diploma’s beschikken, maar zich voor de rest op geen enkele andere manier weten te onderscheiden.