Een beetje zwabberend fietste ik langs een verkiezingszuil en keek opzij. Boven het grote bord stond: 18 maart 2026. Affiches voor de komende gemeenteraadsverkiezingen bedekten het paneel. Op dat moment schoot een jonge fietser op een fatbike als een spaceshuttle door mijn blikveld. Hij miste mijn neus op een haar na; ik voelde de windvlaag. Ik wilde iets onaardigs roepen, maar besefte dat ik zelf geen rechte baan beschreef.

De fatbike is een thema bij de gemeenteraadsverkiezingen. Overigens ligt de macht erover vooral in Den Haag. Al meer dan een jaar geleden sprak een meerderheid van de Tweede Kamer zich erover uit. Die wil een helmplicht en een verbod op het gebruik van de e-bike met dikke banden en lang zadel voor kinderen onder de 14 jaar. In Den Haag wordt al anderhalf jaar gezocht naar regels voor de fatbike, maar juridisch blijkt er nauwelijks verschil met een gewone e-bike.

Omdat de fatbike anderhalf jaar later nog steeds niet aan de (dikke) banden is gelegd, gaan sommige gemeenten over tot lokale regels. In Amsterdam wordt de fatbike straks verboden in parken, te beginnen in het Vondelpark in Amsterdam-Zuid. In de hofstad komt de partij Drerrie voor Den Haag juist op voor jongeren op fatbikes; ze rijden er zelf op.

Je voelt aan alles dat de fatbike zo’n politiek thema is dat niet gaat waarover het gaat. De wens om de dikbandige fiets tot een aparte categorie te maken, komt voort uit sentiment. De bike wordt de zondebok, en de jongeren die hem berijden zijn de dupe. Daardoor krijgt het voorgenomen verbod iets naars. De groep fatbikers bestaat namelijk vaak uit jeugd met een biculturele achtergrond. Daarnaast zijn het vaak jongeren uit de lagere sociale klasse.

Ik kan het niet bewijzen, maar de jacht op de fatbike zweemt naar klassenjustitie

De fiets is het meest populair in de arme wijken van de grote steden. Schoolpleinen van vmbo’s staan er vol mee. Fatbikes uit China zijn, behalve cool, nou eenmaal ook het goedkoopst. Het langgerekte zadel – dat doet denken aan de buikschuiver-brommers van de jaren zestig – past bij een generatie die een hulpmiddel kan gebruiken dat jongens en meisjes – in weerwil van de cultuur en tijdgeest – fysiek dichter bij elkaar brengt. Schrijver Abdelkader Benali wees er in een column in deze krant al eens op dat de fatbike voor Nederlandse moslims een motor van vooruitgang is. De fiets stimuleert moslimjongeren om hun stadsdeel uit te rijden en de witte bastions van de stad te verkennen.

Vwo- en gymnasiumleerlingen uit die rijke wijken rijden doorgaans op duurdere merken zoals VanMoof, Cortina of Cowboy. Deze designfietsen gaan net zo hard en zijn soms ook opgevoerd. Maar als we het aan de lokale politiek overlaten, krijgen uitsluitend fatbikes een parkverbod. Jongeren met een dure e-bike mogen blijven rijden.

Fatbikes doen mij denken aan de zwaarbandige choppers van Wyatt en Billy uit de roadmovie Easy Rider. Daarin ontvluchten twee motorrijdende mannen hun thuisomgeving. Ze laten de teugels vieren en beproeven hun vrijheid. Ze roken marihuana en lappen de verkeersregels aan hun cowboylaars. Niet goed te praten natuurlijk, maar het zijn geen slechteriken. De buitenwereld reageert onhebbelijk op de vrijbuiters. In de plaatsen waar ze een stop houden, projecteren de kleinzielige bewoners hun eigen frustraties op hen. Het leidt tot serieuze vijandigheid; de vrijheidszoekers worden uiteindelijk op fatale wijze opgejaagd.

De fatbikehaat die ik om me heen hoor en lees, doet me eraan denken. Het anti-sentiment heeft een vlijmscherp randje. Ik kan het niet bewijzen, maar de jacht op de fatbike zweemt naar klassenjustitie. De fiets met dikke banden schijnt niet vaker bij verkeersongevallen betrokken te raken dan een gewone e-bike. Een selectief verbod mag daarom gerust een politiek ongeluk heten.