De aankondiging van Nationaal Coördinator tegen Discriminatie en Racisme (NCDR) Rabin Baldewsingh dat er een ‘Projectleider Nationale Aanpak Moslimdiscriminatie’ komt, wordt door islamitische organisaties met gemengde gevoelens ontvangen.

Voor sommigen is de aanstelling van een projectleider om moslimsdiscriminatie te bestrijden een stap vooruit. Anderen daarentegen zijn sceptisch en zien het vooral als een pijnlijk bewijs dat de overheid nog altijd weigert islamofobie als een zelfstandige, urgente problematiek te erkennen.

‘Er moet beleid komen’

Abdou Menebhi van het Collectief tegen Islamofobie en Discriminatie reageert teleurgesteld. Niet zozeer omdat er een projectleider komt, maar omdat de structurele erkenning voor islamofobie als probleem opnieuw uitblijft.

‘Nederland heeft nog steeds geen aparte coördinator tegen islamofobie’, zegt hij. ‘Maar dat is niet eens het grootste probleem. Er is überhaupt geen apart beleid. Het kersverse kabinet van minister-president Rob Jetten heeft dat niet geregeld. Er zijn geen rapporten, er is geen structurele aanpak. Organisaties die hier al jaren voor pleiten worden opnieuw genegeerd.’

‘Er moet beleid komen tegen het ophitsen van moslims, tegen de normalisering van islamofobe retoriek’

Volgens Menebhi gaat het om iets fundamenteels. ‘Moslims in Nederland willen serieus genomen worden. Er moet beleid komen tegen het ophitsen van moslims, tegen de normalisering van islamofobe retoriek. Dat gebeurt nog steeds niet, ook niet met dit door D66-geleide kabinet.’

In gesprek met de Kanttekening benadrukt Rabin Baldewsingh dat hij de zorgen uit de islamitische gemeenschap begrijpt, maar dat hij principieel tegen aparte coördinatoren voor afzonderlijke discriminatievormen is.

‘Deze cri de coeur (hartenkreet, red.) is stevig. Er is veel moslimdiscriminatie. Daarom komt er een projectleider’, zegt hij. ‘Maar ik geloof in een brede aanpak van alle vormen van discriminatie. Dat moet vanuit één plek gebeuren.’

Worden moslims benadeeld?

Dat standpunt schuurt met de realiteit dat er wél een aparte coördinator antisemitisme bestaat, in de persoon van voormalig CIDI-medewerker Eddo Verdoner. Vooral islamitische Nederlanders hebben hier een probleem mee, omdat dit hen het gevoel geeft dat de overheid joden bevoordeeld ten opzichte van moslims. Menebhi wijst op het gevoel van onrecht dat leeft onder veel moslims. ‘Er is een aparte coördinator antisemitisme. Waarom dan niet voor islamofobie? In Nederland wonen een miljoen moslims. We gaan niet weg. Maar ik ken mensen die wél overwegen te vertrekken vanwege het maatschappelijke klimaat.’

‘Het is belangrijk om het wantrouwen tussen overheid en moslims weg te werken’

Op de vraag of deze Nationaal Coördinator Antisemitismebestrijding (NCAB) overbodig is wil Baldewsingh echter geen direct antwoord geven. ‘De NCAB is een politieke benoeming. Ik doe daar geen uitspraken over.’ Wel erkent Baldewsingh dat de keuze voor een Projectleider Nationale Aanpak Moslimdiscriminatie gevolgen heeft voor de NCDR. ‘We snijden in ons eigen vlees, want andere projecten kunnen nu niet doorgaan. Toch heb ik ervoor gekozen om dit te doen, want het is belangrijk om het wantrouwen tussen overheid en moslims weg te werken.’

Voor Menebhi is de redenering van Baldewsingh onvoldoende. ‘Natuurlijk moeten alle vormen van discriminatie bestreden worden. Maar islamofobie komt vaker voor dan andere vormen en vraagt daarom om erkenning en specifiek beleid.’ Islamfobie is volgens Menebhi overal. Je komt het tegen op straat, op het werk, in de vorm van geweld tegen moskeeën en en zelfs in de gedaante van een groot spionageschandaal. Hij vertelt over het schandaal rond onderzoeksbureau NTA, dat in opdracht van diverse Nederlandse gemeenten undercoveronderzoek deed bij een aantal moskeeën, een project dat betaald werd door de Nationaal Coördinator Terrorismebestrijding en Veiligheid (NCTV). Volgens Menebhi is het vertrouwen van moslims in de Nederlandse overheid mede door dit illegale onderzoek nu historisch laag.

‘Nationale aanpak nodig’

Nederland is niet het enige land dat kampt met islamfobie, benadruk Menebhi. ‘In Frankrijk werd tijdens de lokale verkiezingen van afgelopen weekend opnieuw de ‘moslim’ als politiek thema ingezet, onder de noemer ‘separatisme’. Dat is geen toeval.’ Volgens hem verschuift ‘rechts Nederland’ steeds verder richting extreemrechts. ‘Ik zie nauwelijks nog verschil tussen VVD, JA21 en PVV. Onder Dilan Yeşilgöz is de VVD geradicaliseerd.’ Die politieke verschuiving maakt het volgens hem moeilijker om islamofobie op de agenda te krijgen.

Opvallend is dat Baldewsingh vindt dat de aanpak van moslimdiscriminatie niet onder Sociale Zaken hoort, maar onder Binnenlandse Zaken. ‘Vragen over de positie van moslims in onze samenleving moet je niet vanuit veiligheid of integratie aanvliegen, maar vanuit artikel 1 van de Grondwet, het non-discriminatiebeginsel’, zegt hij. ‘Maar het kabinet-Schoof politiseerde dit soort kwesties zwaar. Tijdens de Macabbi-rellen in Amsterdam bijvoorbeeld begonnen verschillende ministers meteen over de integratie die mislukt zou zijn. Dat was een verkeerde reactie. We moeten deze vraagstukken daarom bekijken vanuit het juiste perspectief, die van rechtsstatelijkheid.’

Op 15 maart, de Internationale Dag tegen Islamfobie, presenteerde Baldewsingh een eerste contour van zijn plannen. Eind dit jaar wil hij een nationale aanpak moslimdiscriminatie voorleggen aan kabinet en parlement. Daarvoor moeten gesprekken plaatsvinden met moskeeorganisaties zoals K9, Milli Görüs en de Islamitische Stichting Nederland (een Turkse moskeekoepel, de Nederlandse tak van het Turkse Directoraat voor Godsdienstzaken Diyanet, red.), maar ook met werkgevers, vakbonden en maatschappelijke instellingen. ‘We gaan trechteren en dan kijken wat een goede aanpak is. Meer kan ik nu nog niet zeggen, want je kunt immers niet op de conclusies van deze gesprekken vooruitlopen.’ Binnenkort verschijnt de vacature voor de projectleider, vertelt hij ook.

‘Ik heb in het verleden knallende ruzies gehad met ministers’

Baldewsingh benadrukt dat hij niet handelt uit loyaliteit aan de regering. ‘Ik ben onafhankelijk. Ik heb in het verleden knallende ruzies gehad met ministers. Ik heb nu ook het kabinetsbesluit niet afgewacht, maar zelf initiatief genomen om een projectleider aan te stellen die moslimdiscriminatie bestrijden moet.’

Ondanks Baldewsinghs inzet blijft voor veel moslims de vraag knagen waarom islamofobie niet dezelfde institutionele erkenning krijgt als antisemitisme. Maar het antwoord hierop moet je niet aan de NCRD stellen, maar aan het kabinet-Jetten.