De pro-Palestijnse mensenrechtenorganisatie BDS Nederland heeft bij het Openbaar Ministerie aangifte gedaan tegen voormalig SGP‑Kamerlid Roelof Bisschop. Volgens de organisatie heeft Bisschop het Tijdelijk sanctiebesluit onrechtmatige nederzettingen overtreden door op 23 september bewust Israëlische wijn te kopen gemaakt van druiven uit door Israël bezette gebieden. De aangifte is ingediend via Jebbink Soeteman Advocaten.

De aankoop vond plaats één dag nadat het sanctiebesluit in werking trad. Dat besluit verbiedt het direct of indirect aankopen van goederen afkomstig uit illegale Israëlische nederzettingen. Bisschop kocht twee flessen wijn van het wijnhuis Teperberg, een producent die op de zwarte lijst van de Verenigde Naties staat vanwege activiteiten in onder meer Mevo Horon, Gush Etzion en de Samarian Mountains. De voormalige parlementariër verklaarde zelf dat hij wist dat sommige wijngaarden in het verboden postcodegebied liggen.

Statement tegen de sanctiewet

Bisschop maakte zijn aankoop op 23 september publiek via een bericht op X, waarin hij een foto van de flessen deelde met de tekst: ‘Toch nog maar even aangeschaft. Ze zijn er nog, de Israëlische wijnen!’ In een uitzending van Family7 op 25 september en later in een interview met het Nederlands Dagblad lichtte hij toe dat hij de wijn kocht om een statement te maken. Hij wilde aantonen dat de sanctiewet volgens hem ‘onbenullig’ is. Bisschop gelooft dat het verbod niet geldt voor bestaande voorraden die al in Nederland aanwezig zijn.

Maar volgens BDS Nederland is die redenering onjuist.iIn de toelichting op het besluit staat volgens hen dat het verbod betrekking heeft op alle goederen uit illegale nederzettingen, ongeacht het moment van productie of invoer.

Opzettelijke overtreding

In de aangifte benadrukt BDS Nederland dat Bisschop volgens zijn eigen verklaringen bewust handelde. Daarmee zou sprake zijn van een opzettelijke overtreding van het sanctiebesluit, via de Sanctiewet strafbaar gesteld in de Wet op de economische delicten. Het is van belang dat strafrechtelijk wordt gehandhaafd, ook omdat Bisschop anderen indirect heeft aangemoedigd hetzelfde te doen door zijn aankoop publiekelijk te presenteren en zijn standpunt op meerdere platforms te herhalen. 

Artikel 4 van het sanctiebesluit verbiedt zowel de directe als de indirecte aanschaf van producten afkomstig uit illegale Israëlische nederzettingen. Het besluit is opgesteld op basis van het advies van het Internationaal Gerechtshof van 19 juli 2024 en verschillende resoluties van zowel de VN‑Veiligheidsraad als de Algemene Vergadering. 

Bestuurslid Nils Brenkman van BDS Nederland zegt dat het belangrijk is dat het OM onderzoekt of een strafbaar feit is gepleegd. Volgens hem moet worden vastgesteld of het sanctiebeleid daadwerkelijk werkt en of het besluit voldoende handhaafbaar is. Brenkman stelt dat Bisschop bewust de grenzen van de wet heeft opgezocht.

‘Het sanctiebesluit is een onvolledige maar desalniettemin belangrijke stap van Nederland om zich aan zijn verplichtingen volgens het internationaal recht te voldoen om géén medewerking te verlenen aan de instandhouding van de illegale bezetting. Wie als oud‑Kamerlid publiekelijk aankondigt de wet bewust te testen, moet erop kunnen rekenen dat het OM kijkt of dat strafbaar is.’

Advocaat: ‘Verbod geldt ook voor bestaande voorraden’

Advocaat Jaantje Kramer van Jebbink Soeteman, die de aangifte namens BDS Nederland indiende,benadrukt dat het overtreden verbod ziet op het moment van aankoop. ‘Uit de toelichting op het besluit volgt dat bestaande voorraden ook onder het sanctiebesluit vallen.’ 

Kramer stelt dat Bisschop ‘opzettelijk en kwaadwillig’ handelde door de wijn te kopen en dit publiekelijk te presenteren als een test van de wet. Dat biedt volgens haar een duidelijk aanknopingspunt voor strafrechtelijke vervolging. Over mogelijke straffen doet zij geen uitspraken. ‘Dat is aan het OM en uiteindelijk aan de rechter.’

Volgens Kramer zijn er nog geen eerdere zaken over dit specifieke sanctiebesluit, omdat het pas sinds september van kracht is. Wel zijn er vergelijkbare zaken geweest rond andere importverboden, waarbij omzeiling soms tot veroordelingen leidde.

Performatieve handeling

Bisschop lijkt zijn aankoop bewust performatief te hebben ingezet. Hij kocht de wijn, kondigde dit aan op sociale media en zocht vervolgens de publiciteit op. Critici stellen dat hij hiermee de rol van ‘christelijke martelaar’ probeert te claimen, de getuigt van zijn geloof door de wet openlijk uit te dagen. Kramer wil niet ingaan op de motieven van Bisschop en benadrukt dat haar rol beperkt is tot de juridische beoordeling van zijn handelingen.

BDS Nederland wil dat het OM een strafrechtelijk onderzoek start en beoordeelt of vervolging op zijn plaats is. De organisatie ziet de zaak als een testcase voor de werking van het sanctiebesluit en de handhaafbaarheid van het Nederlandse sanctiebeleid. Volgens Brenkman is de kans op een veroordeling groot, omdat Bisschop volgens hem ‘overduidelijk expres’ handelde en wijn kocht die onder het verbod valt.