‘Letland ontdekt voor de tweede keer in tien dagen een tunnel bij de grens met Belarus’ is zomaar een van de vele krantenkoppen die de afgelopen tijd voorbijkwamen. Het is een voorbeeld van hoe migratie kan worden ingezet om Europese landen onder druk te zetten.

Ook de gebeurtenissen rond de Spaanse enclave Ceuta laten zien hoe kwetsbaar Europa hiervoor is. Zo’n zeventig- tot tachtigduizend mensen waagden in twee dagen de oversteek, op zoek naar een beter leven. Beïnvloed door nepnieuws dachten zij in Ceuta direct te worden opgevangen en snel naar het Spaanse vasteland te reizen om daar werk of asiel te vinden. Het overgrote deel kwam van een koude kermis thuis en keerde terug naar Marokko. Een klein deel bleef achter, wat tot op de dag van vandaag voor veel onrust zorgt in Ceuta en Spanje.

Door de bestorming kwam Spanje onder druk te staan en werd de Europese verdeeldheid over migratie zichtbaar. Dat is het effect dat landen die migratie als wapen inzetten willen bereiken. In de discussie over Ceuta kreeg vooral Spanje kritiek, terwijl Marokko zijn grenzen vrijwel had opengezet om het land te raken. De Spaanse regering onderhandelde op dat moment met Marokko’s buurland en aartsrivaal Algerije over de aanvoer van gas naar Europa. Marokko weet, net als andere landen, dat migratie kan worden gebruikt om een Europees land te straffen.

Europa is kwetsbaar voor migratie. Sinds de vluchtelingencrisis van 2015 leiden grote, ongecontroleerde migratiestromen tot veel onrust. De opmars van radicaal-rechtse partijen sinds 2015 hangt samen met het feit dat migratie al ruim tien jaar een permanente crisis vormt. Zij profiteren van de weerstand tegen grootschalige migratie en het beperkte succes van de mainstream partijen om die terug te dringen. Verdeeldheid tussen lidstaten van de Europese Unie is ook een gevolg van migratie, evenals de steeds verder voortschrijdende erosie van het Schengenverdrag, waardoor de open grenzen op ons continent steeds meer onder druk komen te staan.

Landen om ons heen weten dat. Autoritaire leiders hebben migratie tot wapen gemaakt om Europa te straffen of concessies af te dwingen. Deze praktijk begon met Turkije in 2015. De toenmalige Duitse leider Angela Merkel sloot de zogeheten Turkijedeal met Erdogan en gaf daarmee de bewaking van de Europese buitengrenzen deels uit handen aan haar Turkse autocratische evenknie. Erdogan gebruikte die positie om geld en het uitblijven van Europese kritiek op zijn interne machtsgreep in Turkije los te peuteren.

Toegang tot de EU zou niet langer een recht moeten zijn, maar een keuze van de lidstaten

Andere landen leerden hiervan: Marokko in relatie tot Spanje en Tunesië en Libië in relatie tot Italië. Inmiddels sluit de EU ook deals met landen in West-Afrika en de Sahel. Omdat de EU vanwege haar eigen wetgeving migratie niet voldoende kan tegengaan, laat ze dit in ruil voor geld en privileges doen door andere landen. Daarmee maakt Europa zich kwetsbaar voor landen die het onder druk willen zetten.

Het land dat dit het beste doorheeft, is Rusland. Samen met buurland en partner Belarus zet het migratie al jaren in als wapen. Migranten uit het Midden-Oosten en Afrika kunnen pakketreizen krijgen naar de Russische of Belarussische grens om van daaruit de EU binnen te komen. Polen, Finland en inmiddels ook Letland kregen de afgelopen jaren te maken met grote groepen migranten aan hun grenzen en hebben die daarom versterkt. In NAVO-kringen wordt migratie steeds meer gezien als een nationale veiligheidskwestie en als onderdeel van de Russische hybride oorlogsvoering tegen Europa en de NAVO.

Om ons daartegen te beschermen, is een grondige herziening nodig van de juridische omgang met migratie en vluchtelingen. Toegang tot de EU zou niet langer een recht moeten zijn, maar een keuze van de lidstaten. Mensensmokkel en het inzetten van migratie als wapen mogen niet worden beloond en het illegaal oversteken van grenzen of illegaal verblijf in de EU moet te allen tijde worden gesanctioneerd.

Dit was recent eigenlijk al de praktijk in Ceuta. Het overgrote deel van de migranten die tijdens de bestorming de grens overstak, kreeg geen toegang tot een asielprocedure en het Spaanse vasteland. Dat is hard, maar duidelijk. Europa moet niet langer toestaan dat migranten worden misbruikt om het continent te raken. In een tijd van hybride oorlogsvoering en autocratische dreigingen moeten we ons daartegen beschermen en de stappen zetten die hiervoor nodig zijn om het migratiewapen uit handen van onze vijanden te nemen.