De gemeenplaats luidt dat handelsoorlogen worden gevolgd door echte oorlogen. De handelsoorlog als proloog, militair geweld als het echte werk. Soms blijken gemeenplaatsen vergissingen. De handelsoorlog tussen Canada en Amerika is een feit. Voorlopig. Trump is in staat een handelsoorlog af te blazen die hij een paar dagen geleden was begonnen. De feiten volgen de grillen van de nog altijd machtigste man op aarde, misschien dat daarom zoveel mensen moeite hebben de feiten als feiten waar te nemen. Al vrees ik dat de gemeenplaats dat het ook bij feiten op interpretatie aankomt waar is.

Volgens de Amerikaanse regering was een akkoord tussen Canada en de VS nabij, maar op het laatste moment zouden de VS nieuwe eisen op tafel hebben gelegd. Canada meent uiteraard dat de VS daarmee een overeenkomst saboteerden.

Oog om oog, tand om tand, importheffing om importheffing. De economie van de VS is twaalf keer zo groot als die van Canada. The New York Times vergeleek de Canadese vergeldingsacties daarom met het schieten van doperwten. Trump zou dan ongeveer met grote druiven terugschieten. Of, met enige overdrijving, sinaasappelen.

Economen menen dat de Canadese importheffingen op onder andere hengels en fitnessapparatuur, koelkasten en vaatwassers vooral de Canadese economie zullen schaden.

Arme Canadezen? Nee, de importheffingen zijn populair in Canada. De vernederingen van Trump zijn daar slecht gevallen, al heeft Trump, anders dan in het geval van Groenland, nog niet met een invasie gedreigd. Wel meende hij dat het tijd werd Lake Ontario ‘Lake America’ te noemen. De Canadese provincie Ontario kan wat hem betreft als non-existent worden beschouwd.

De politiek van de vernedering heeft Trump ver gebracht. Hij is er twee keer president mee geworden. Hij heeft betrekkelijk machtige landen verleid tot onderdanigheid. Dat die onderdanigheid gespeeld is, dat daarachter rancune en afkeer schuilgaan, is onbelangrijk. De onderdanige veracht per definitie in het geheim.

Maar deze politiek lijkt op grenzen te zijn gestuit. The New York Times noemt als voorbeeld Bibi Netanyahu, die Trumps grandioze plannen voor Gaza grotendeels negeert. Dat zou ook kunnen komen doordat de president zich niet werkelijk voor Gaza interesseert. Toen Trump niet wilde dat Israël Iran zou bombarderen, maakten de Israëlische gevechtsvliegtuigen rechtsomkeert.

Oog om oog, tand om tand, importheffing om importheffing

Iran is ook een mooi voorbeeld. De verbale vernederingen van Trump en de zijnen werden door de ayatollahs voor kennisgeving aangenomen. De militaire vernederingen bleken minder vernederend dan aan Amerikaanse en Israëlische zijde werd gehoopt.

Dat achter het beleid van Trump onkunde en grootspraak schuilgaan, is ook allang een gemeenplaats geworden. Ik vrees een kloppende gemeenplaats, maar Amerikaanse presidenten die conventioneler te werk gingen, bleken als puntje bij paaltje kwam niet veel kundiger.

Denk aan de invasies van Irak en Afghanistan van George W. Bush, denk aan de manier waarop Biden met Israël omging na 7 oktober 2023. Biden klonk anders dan Trump, maar hun beleid liep niet zo verschrikkelijk ver uiteen.

De lijst van Amerikaanse militaire nederlagen na 1945 is lang. Van Vietnam via Irak en Afghanistan tot Iran anno 2026.

Zijn de Amerikaanse handelsoorlogen succesvoller?

Economen verschillen van mening. En het is goed om eraan te herinneren dat de importheffingen die Trump tijdens zijn eerste presidentschap instelde jegens China door Biden intact zijn gelaten. De opvatting dat China de grote concurrent is van de VS wordt door het Amerikaanse establishment, Republikeinen en Democraten, gedeeld.

Goed, de gedachte dat vrijhandel uiteindelijk iedereen zou verrijken, is achterhaald. Eerst werd die opvatting voornamelijk aangevallen door linkse opiniemakers en politici, maar al enige tijd is het economisch isolationisme (protectionisme) populair bij rechts.

American Workers First was een slogan die ik deze zomer zag op een Amerikaans ministerie in Washington DC. Met de gedachte dat Nederlanders eerst komen, is ook Wilders groot geworden, tot hij zichzelf overbodig maakte (zijn ideologie is nog springlevend).

Economisch isolationisme gaat vaak gepaard met een benauwde opvatting – ik zeg het netjes – over wie het volk is, wie de echte Nederlanders, de echte Amerikanen, de echte Duitsers zijn. Blut und Boden, maar dan in een wat moderner jasje.

Vrijhandel is geen wondermiddel, zoveel is duidelijk, maar protectionisme leidt uiteindelijk tot handelsoorlogen en die leiden tot verarming van het volk. Verarming die niet zo drastisch hoeft uit te pakken als in de jaren 20 van de vorige eeuw – af en toe leert men toch van het verleden – maar ook een beetje verarming is verarming.

Zie Canada, de trots moet niet worden onderschat. Trots weegt zwaarder dan het geld. Soms.

De politiek van de vernedering creëert vijandbeelden. En broederschap. Broederschap en vijandschap, die twee gaan doorgaans hand in hand.

En zie de bosbranden: de vraag blijft hoe lang je met vuur kunt spelen zonder de controle over dat vuur te verliezen.