Er moet in Nederland een generatie zijn opgegroeid die het misschien wel wil geloven, maar zich niet meer kan herinneren dat er een tijd was waarin het asielbeleid niet wekelijks in het nieuws kwam. Zelfs ik kan me die tijd amper herinneren, want al in 1991 ging er een brandbom naar het huis van Aad Kosto, toenmalig staatssecretaris van asiel. De brandbom werd geworpen door de linkse activistische groep RaRa. We kunnen RaRa ook terroristisch noemen, maar laten we mild zijn.

Inmiddels bestaat RaRa niet meer, nu zijn het demonstraties tegen azc’s die het bijna tot folklore hebben geschopt. En wanneer was de opvang in Ter Apel voor het laatst niet overvol?

Nikki Sterkenburg schreef in mei van dit jaar in NRC ‘dat er een omvangrijke groep Nederlanders is die de democratische spelregels als optioneel beschouwt’. Ze voegde eraan toe: ‘Ook als de huidige spanningen rond asiel worden opgelost […], dan komt er wel weer een nieuw onderwerp waarop grimmige coalitievorming ontstaat.’

Met die grimmige coalitievorming bedoelt ze coalities van burgers die echt geen azc in hun gemeente willen, zoals ze andere dingen niet in hun gemeente zouden willen. En relschoppers en burgers die zo ontevreden zijn over de overheid dat er hier en daar iets in de fik moet. Ongeveer 1 op de 5 Nederlanders schijnt te geloven dat de overheid ‘het beste maar omvergeworpen kan worden’.

Mensenrechten zijn prachtig, alleen jammer dat ze vaak te laat komen

Wat ervoor in de plaats moet komen, blijft onduidelijk. Ongetwijfeld is het motto: eerst omverwerpen en dan kijken we verder.

Maar goed, asiel is slechts de aanleiding, de rode lap, als die rode lap wordt weggetoverd zijn er andere rode lappen waar de stier op losgaat.

Geen wonder dat in de Volkskrant geschreven wordt dat premier Jetten ‘onzichtbaar’ is als het om asiel gaat. De man heeft met asiel niets te winnen.

Feitelijk kun je met asiel alleen winnen als je op zo grof mogelijke wijze tegen de asielzoekers tekeergaat.

Natuurlijk zijn er ook pogingen om dat op minder grove wijze te doen. Lof daarvoor.

‘Grip op migratie,’ roepen alle partijen van links tot rechts.

Voormalig minister van Justitie Ernst Hirsch Ballin schreef in de Groene over dat begrip: ‘Maar toch: wie zijn “wij” die grip willen krijgen op migratie, en wie de anderen, niet-wij? En wat is “grip” eigenlijk anders dan beheersing, heerschappij, en hoe verhoudt dit zich tot mensenrechten die uiteraard ook aan migranten toekomen?’

Nu omarmen ministers wel vaker de mensenrechten als ze de politiek hebben verlaten en ongetwijfeld was ook Hirsch Ballin als minister een baken van kalmte en redelijkheid vergeleken met zijn opvolgers, maar het moet worden gezegd:  mensenrechten zijn prachtig, alleen jammer dat ze vaak te laat komen.

Ook blijft de vraag hoe die mensenrechten precies moeten worden ingepast in een democratie waarin een aanzienlijke minderheid geen boodschap heeft aan het lot van anderen, laten we zeggen van buitenstaanders.

Je kunt zeggen: via de rechterlijke macht, mensenrechten staan boven de wil van het electoraat. Oftewel: burger, hier gaat u niet over.

Het nadeel daarvan is dat de boze burger daardoor nog bozer dreigt te worden. Hij heeft ook zo zijn democratische spelregels.

En daar zit iets in. Een democratie waarin alleen zogenoemde experts mogen meepraten is geen democratie.

Tegelijkertijd is de zelfoverschatting van de burger een probleem. (‘Ik voel een asielcrisis, dus is er een asielcrisis.’) Maar die zelfoverschatting, het geloof dat de eigen emotie een dictator is die gehoorzaamd moet worden, leeft echt niet alleen bij rechts of extreemrechts. (Denk aan: ik voel me onveilig, dus ben ik onveilig.)

Tegelijkertijd is de zelfoverschatting van de burger een probleem

In de loop van de tijd is het idee ontstaan dat de burger verstand had van alles, tenminste in potentie. Het recht op onderwijs, ook een democratische spelregel. Het recht om het onderwijs te negeren, eveneens een democratische spelregel.

Kortom, wat te zeggen over die spelregels, zonder al te bevoogdend te klinken? Ze moeten bestand zijn tegen mensen die het valsspelen als enige uitweg beschouwen.

Zouden de boze burgers, al die mensen die menen dat de overheid een pak slaag heeft verdiend, bekeerd kunnen worden? Ik ben sceptisch. Door te luisteren? Dat heeft de boze burger alleen bozer gemaakt.

Verdragen, denk ik.

De boze burger wil de overheid wel beschadigen, maar als puntje bij paaltje komt wil hij bij die overheid schuilen. Hij wil net zomin revolutie als de voetbalhooligan dat wil. Hij wil hooguit dat zijn cluppie (hijzelf dus) altijd wint.

Dat is, en ik zeg dat zonder ironie, hoopvol.