Het vijftigste jaar is toch wel de leeftijd waarop de puber en de man elkaar ontmoeten. En degene die ons bij elkaar brengt, is Hercules, de zoon van Zeus en Alkemene, een prinses. Hercules was wat we nu een halfbloed zouden noemen. Hercules verlangde ernaar god te worden, wat begrijpelijk is, want mens zijn is toch maar zo-zo.
Om die status te bereiken moest hij hard werken. Hij kreeg van de god de opdracht om twaalf werken uit te voeren en een van die werken zou gigantische gevolgen hebben voor het migratievraagstuk. Hij moest de runderen van Gyrones stelen, een monster dat in Zuid-Spanje woonde. Om de runderen te bereiken scheurde Hercules het Atlasgebergte open en zo ontstond de Straat van Gibraltar, de zee-engte die vandaag de dag de grens tussen Afrika en Europa markeert. Aan weerszijden van de Straat doemen de zuilen van Hercules op, de rotsen van Gibraltar en Sebta.
Dit verhaal vertelt ons twee dingen: brute kracht richt een hoop ellende aan. En het is de schuld van de goden dat miljoenen Marokkanen elk jaar opnieuw de oversteek moeten maken van Tarifa naar Tanger en terug. Het impliceert ook dat er voor de Grieken zoiets was als het einde van de wereld, deze plek waar de Middellandse Zee overgaat in de Atlantische Oceaan, een plek waar monsters wonen en vreemde volkeren, toevallig de plek waar ik geboren ben.
De Grieken noemden deze mensen barbaren, want hun taal zou gebrabbel zijn, en dat werd weer Berbers. Ik ben een Berber. Die Straat van Gibraltar is een plek vol geweld, vreemdheid en monsters. De Grieken wisten het mooi te vertellen.
Het is de schuld van de goden dat miljoenen Marokkanen elk jaar opnieuw de oversteek moeten maken
Op mijn vijftigste werk ik aan een theatervoorstelling waarin ik Hercules aanwijs als aanstichter van die verwijdering tussen hier en daar, Afrika en Europa, reiziger en migrant; had hij dat Atlasgebergte maar met rust gelaten. En toch ben ik Hercules ook dankbaar. De gecreëerde afstand dwingt mij tot nadenken over wie ik ben en wie de ander is. We hebben nog een hele afstand te overbruggen om elkaar te leren kennen. Naderbij komen is het echte werk.
Een week geleden ging ik in de Ulu-moskee in Utrecht praten met moslims en joden over ons gemeenschappelijk erfgoed, tijdens een conferentie georganiseerd door Miretage, dat zich buigt over religieus erfgoed in de publieke ruimte, en het Moslim Archief, dat de wereld van de islam zichtbaar wil maken door middel van wandelingen. De avond werd een gezamenlijke reis richting nieuwe perspectieven. Op de terugweg naar huis moest ik denken aan de puber die ik was. Alles was weer mogelijk!
Als kind zat ik in de bibliotheek in Rotterdam te lezen in De Groene Amsterdammer, een mooi stuk over de Holocaustoverlevende Primo Levi. In Auschwitz bemoedigt hij zijn medegevangene door te citeren uit De goddelijke komedie van Dante, een prachtig werk waarin een reis wordt gemaakt door hel en hemel en historische figuren worden ontmoet.
Levi drukt zijn vriend op het hart zijn menselijkheid niet te verliezen, ook niet in de hel die Auschwitz heet, en citeert uit Canto 26: ‘Denk aan je afkomst; ’t is ons niet gegeven/Te leven als het redeloze beest;/Wij horen deugd en kennis na te streven.’ De zinnen maakten veel indruk op mij. Maar wie sprak deze woorden eigenlijk? Die andere Griekse held: Odysseus.
Waarom? Op weg naar Ithaca, zijn huis, overtuigt hij zijn bemanning koers te zetten richting het onbekende, puur uit nieuwsgierigheid om nieuwe werelden te ontdekken. En waar ligt die nieuwe wereld? Bij de Straat van Gibraltar.
‘Ik ben dus over open zee gevaren,/Met maar één schip, voor het slechts uitgerust/Die tot het allerlaatste bij mij waren./Ik zag Marokko’s kust en Spanjes kust,/En eerder al het eiland der Sardijnen/En andere al door dezelfde zee gekust.’
Nu u hier toch bent...
Goede journalistiek kost geld. Leden en donaties maken onze gebalanceerde berichtgeving over biculturaliteit, zingeving en vrijheid mogelijk. Steun ons daarom als u ons werk belangrijk vindt.
Vertel mij meer!
