Van alle bevolkingsgroepen in Nederland is de Chinese gemeenschap misschien wel het minst zichtbaar. Hard werkend in de horeca, bescheiden en in zichzelf gekeerd: zomaar wat clichés die de ronde doen. Kloppen ze? De Kanttekening zocht het uit.

De tweede en derde generatie Chinese Nederlanders zijn lang niet zo in zichzelf gekeerd als vaak gedacht wordt, zo blijkt uit cijfers van het Sociaal Cultureel Planbureau (SCP). Uit een in 2013 gepubliceerd onderzoeksrapport van het SCP (de bron van alle andere cijfers en statistieken over Chinese Nederlanders die genoemd worden in dit artikel, is dit rapport) blijkt dat ze veel contact hebben met andere Nederlanders. Ook blijkt uit het rapport dat van alle migrantengemeenschappen in Nederland, de Chinese gemeenschap het best presteert in het onderwijs. Van de jongeren uit die generaties volgen zelfs beduidend meer leerlingen havo of vwo dan autochtonen. Er mag in dit verband gerust gesproken worden van een reuzensprong voorwaarts. Deze groep is volgens het SCP kosmopolitisch ingesteld, kent moderne opvattingen en voelt zich thuis in Nederland. De Chinese gemeenschap is inmiddels in omvang de vijfde migrantengroep in Nederland, na de Turkse, Marokkaanse, Surinaamse en Antilliaanse gemeenschappen. Dat is inclusief Chinezen uit de Volksrepubliek, Hong Kong, Indonesië en Suriname, zo’n 130.000 in aantal. Ongeveer de helft van hen is afkomstig uit de Chinese kustprovincie Guangdong. Hong Kong is de bekendste stad in deze regio. 

Historie

Terug naar hoe dit succesverhaal ooit begon, want zo mag het best genoemd worden. Ruim honderd jaar geleden arriveerden de eerste Chinezen in ons land. Zoals vaak zijn havens plekken waar heel de wereld samenkomt. Zo kende Rotterdam al vroeg een Chinese gemeenschap van zeelieden. Ook in die tijd was de vraag naar goedkope arbeidskrachten groot en het aanbod evenredig. Dat resulteerde in lonen voor Chinezen die gemiddeld zo’n dertig procent lager lagen dan die van Nederlandse collega’s. Van dat loon verdween ook nog eens een flink deel in de zakken van tussenpersonen, die vaak de zaken behartigden van arbeiders die geen Nederlands spraken. Omdat de Chinese arbeiders geen Nederlands paspoort kregen, konden ze geen aanspraak maken op sociale voorzieningen. In feite waren ze volledig aanwezen op de grillen van de tussenpersoon die hen begeleidden. [blendlebutton]

De eerste Chinezen in Nederland woonden in Rotterdam meestal in Katendrecht en in Amsterdam nabij de havens. Ze werkten in de havens meestal als stoker voor grote rederijen, maar vanaf het moment dat er werd overgestapt van stoom- naar dieselgedreven schepen werd dat werk overbodig. De tot dan toe relatief onzichtbare zeelieden verschenen in de openbaarheid doordat ze gedwongen door werkloosheid pindakoekjes gingen verkopen op straat. Na werkloosheid volgde al snel honger en een sociaal vangnet was er in die tijd nog niet. Het zette de Nederlandse overheid ertoe aan in de jaren dertig honderden aan lager wal geraakte Chinezen terug te sturen naar hun vaderland. Dat ging niet altijd vrijwillig. Andere Chinezen gingen zich met succes richten op de horeca. De in die tijd wereldberoemde zangeres Josephine Baker bezocht in 1932 het eerste Chinese restaurant in Nederland, dat vier jaar daarvoor was geopend aan de Amsterdamse Binnen Bantammerstraat. Eigenaar Ng Ho Yong had zijn pension, waar hij kamers verhuurde aan Chinese arbeiders, omgebouwd tot een restaurant. Onder de naam Kong Hing bleef het tot ver in de jaren tachtig een succes.

In die tijd was er amper sprake van contact met andere Nederlanders, anders dan met buren. Zo trof een verbaasde journalist van Het Leven (een tijdschrift dat tot 1941 verscheen) een bordje aan bij een Chinees pension waarop stond ‘streng verboden voor Hollanders!’ Of de schrijvers van de boodschap geen gedonder wilden in verband met de slechte omstandigheden of iets anders, is niet duidelijk, maar het liet aan duidelijkheid niets te raden over. Tientallen jaren later bevestigde een reportage in Het Vrije Volk (sociaal-democratisch dagblad dat tot 1991 verscheen) van Nico Polak de nog altijd heersende vooroordelen over de Chinese gemeenschap. In 1966 inventariseerde hij de verschillende bedrijven in de Binnen Bantammerstraat: ‘Acht Chinese restaurants voor Nederlanders, vier gokhuizen, twee opiumkitten, enkele boarding houses, drie unieke buurtcafés, een in Chinese kapsels gespecialiseerde kapper, twee toko’s, drie clubhuizen van onderscheidene groepen Chinezen en vier Chinese restaurants voor Chinezen.’

Ondernemers

Wie spreekt over Chinezen in Nederland, kan niet heen om die zo kenmerkende samenklontering van Chinese bedrijvigheid waarvan er over de wereld zoveel zijn: de Chinatowns. In Rotterdam lag dat tot de jaren tachtig in Katendrecht, waar voornamelijk Chinezen woonden. Tegenwoordig is het vooral het stadsdeel dat zit ingeklemd tussen de West-Kruiskade en Mauritsweg, inclusief de Gouvernestraat. Die van Amsterdam is de oudste op het vasteland van Europa, gelegen op de Geldersekade en de Zeedijk.

De opkomst van Chinese bedrijvigheid na de teloorgang van het werk in de havens betekende de definitieve doorbraak van Chinese restaurants. Een beproefd recept, migranten die voor weinig geld gerechten uit het land van herkomst verkopen, is door Chinezen tot een kunst verheven. ‘De Chinees’ is niet meer weg te denken uit het culinaire aanbod in Nederland. Nu scheelt het dat de Chinese keuken precies dat brengt wat hier te lande zo populair is: veel eten voor relatief weinig geld. Toch is de laatste vijftien jaar een daling te zien in de populariteit van de klassieke Chinese of Chinees-Indonesische restaurants: van de ongeveer drieduizend gelegenheden sloot zo’n tien procent de deuren.

De Chinees-Nederlandse horecaondernemers verruilen hun restaurants steeds vaker voor snackbars. Van de ruim vijduizend snackbars die Nederland telt is inmiddels circa twintig procent in Chinees-Nederlandse handen en dat aantal groeit nog altijd. Op de website van de Vereniging Chinese Horeca Ondernemers (VCHO) wordt reclame gemaakt voor korting op onder andere rechtsbijstandverzekeringen en keukeninrichting voor leden. Directeur Li Ping Lin verklaart het succes als volgt: ‘Het is een combinatie van instinct voor ondernemen en hard werken. Ondernemen is risico’s nemen. Je huis verkopen omdat je gelooft in je zaak.’

‘Daarnaast zijn er bijkomstige factoren’, weet Ping Lin. ‘Zo zijn Chinees-Nederlandse ondernemers minder afhankelijk van banken waardoor ze in tijden van recessie niet meteen in de problemen komen. Hoewel ze concurrenten zijn, wordt investeren Chinese ondernemers veel, waardoor ze elkaar financieel helpen.’ Hij geeft een mooi voorbeeld van Chinees zakeninstinct: ‘Autochtone ondernemers schrijven vaak eerst een businessplan, met allemaal uitgewerkte details die in de praktijk vaak heel anders uitpakken. Chinezen beginnen gewoon. Door in de praktijk te leren, word je een betere ondernemer.’

De meest opvallend trend is dat tweede en derde generatie Chinees-Nederlandse ondernemers zich storten op het hotelwezen. Op dit moment is meer dan een vijfde van de Amsterdamse hotels in handen van Chinees-Nederlandse ondernemers.

Onderwijs

Eén van de belangrijkste pijlers van het huidige succes is onderwijs. Veel Chinees-Nederlandse jongeren zitten hard te blokken in de keukens van de cafetaria’s die door hun ouders gerund worden. Nog een cliché: het Chinese arbeidsethos is uitmuntend. Klopt dat wel met de werkelijkheid?

Ziran Chen, voorzitter van de Eindhovense Chinese school Han Tang, heeft wel een verklaring voor de goede schoolprestaties van Chinees-Nederlandse leerlingen. ‘Chinese ouders zijn zich ervan bewust dat je hier als buitenlander harder moet werken om een kans te krijgen. Dus dat harde werken, dat klopt wel ja. Dat wordt gecombineerd met het streng toezien op de schoolprestaties.’ En met resultaat: minder dan vijf procent heeft geen werk en uitkeringen komen amper voor onder Chinese Nederlanders. Die werklust heeft een positieve uitwerking op de nakomelingen, zo blijkt. Met de lange werkdagen van pa en ma in het achterhoofd kiezen zij, met een goede opleiding op zak, vaker voor managementfuncties of beginnen nieuwe horecaconcepten. Bijna zeventig procent van alle Chinees-Nederlandse bedrijven is actief in de horeca. Het verschil met vroeger is dat die ondernemingen steeds gevarieerder zijn. Er wordt dus nog altijd hard gewerkt, maar op steeds hoger niveau. En op andere plekken, zo blijkt uit het verhaal van een jonge Chinees-Nederlandse vader (hij wil om privacyredenen niet met naam en toenaam in de krant). ‘Mijn ouders hadden een cafetaria in Rotterdam, maar mijn broers en ik hoefden nooit te helpen. Dat cliché klopte dus niet echt bij ons thuis. Dat is wel een beetje achterhaald’, aldus de vader. ‘Doorzetten was mijn wapen naar de top. Hoewel ik pas op latere leeftijd op de goede weg kwam. Ik heb de hbo-studie Commerciële Economie en een tweejarige master in Business Administration (MBA, red.) afgerond. Mijn doorzettingsvermogen heeft me hier gebracht.’ Nu werkt hij bij één van de bekendste multinationals van Nederland. Niet in de horeca dus. 

Criminaliteit

Misdaad is onder Chinese Nederlanders lager in vergelijking met andere migrantengroepen. De meest in het oog springende criminele variant onder Chinese Nederlanders is mensensmokkel, dat al vóór de Tweede Wereldoorlog plaatsvond. Ook afpersing en gokken zijn bekende fenomenen. Doordat twee bendes, de Bo Ong en Sam Tin, om de alleenheerschappij op de arbeidsmarkt vochten, ontstonden er spannende situaties, met schietpartijen als gevolg. Eén en ander leidde er toe dat zo’n zeshonderd Chinese Nederlanders het land moesten verlaten. Tegenwoordig gaat het er een stuk gemoedelijker aan toe. Chinese Nederlanders komen percentueel amper meer voor in de misdaadcijfers. Minder dan één procent is wel eens verdacht van een misdaad, wat aansluit op de positieve verhalen uit het onderwijs en de arbeidsmarkt. [/blendlebutton]

Londen is onlangs opnieuw opgeschrikt door terreuraanslagen waarbij doden zijn gevallen. Het was de derde aanslag in Engeland in korte tijd. Net als in veel Europese landen groeit ook in Nederland de angst voor aanslagen door geradicaliseerde jongeren. Hoe moeten we daarmee omgaan? Waar gaat het goed en waar gaat het mis? De Kanttekening sprak deskundigen over de aanpak van radicalisering.

Meer dan 130 moslimgeestelijken uit het Verenigd Koninkrijk hebben naar aanleiding van de aanslag in Londen een verklaring naar buiten gebracht waarin zij zich uitspreken tegen terrorisme. Ze weigeren daarbij een islamitische begrafenisgebed voor de aanslagplegers. ‘De onverdedigbare daden zijn volledig in strijd met de verheven leringen van de islam’, aldus de imams. De poging van de imams is één van de vele, vaak uit wanhoop voortgekomen reacties op terreur vanuit de islamitische gemeenschap.

Pedagoog Stijn Sieckelinck (Universiteit Utrecht), die al jaren onderzoek doet naar (de)radicalisering, is van mening dat het verstoten van jongeren met radicale ideeën averechts kan werken. ‘Op het moment dat je als moskee of gemeenschap jongeren weigert en verkettert vanwege hun ideeën, verdwijnen die ideeën niet. Op de langere termijn worden jongeren juist in de armen van extremisten gedreven. In een wereld van internet, predikers op YouTube, beelden van conflicten van over de hele wereld, schiet je er geen meter mee op.’

[blendlebutton] Volgens Sieckelinck is het lastig om onderscheid te maken tussen een potentiële zelfmoordterrorist en een puber die nog op zoek is naar zijn ware identiteit en fouten maakt. Daarmee is het volgens hem ook lastig om de juiste balans te vinden tussen een harde en een softe aanpak. ‘Er zijn nu landen die na de aanslagen in Londen zeggen dat je zulke jongens gewoon veel eerder en harder moet aanpakken, maar dat zijn meestal de ondemocratische regimes, zoals die in Saoedi-Arabië en Jemen. Die hebben minder vrijheden die ze kunnen kwijtraken. De grote paradox van onze democratie met betrekking tot dit thema is dat je juist mensen de vrijheid moet gunnen om afwijkende ideeën te hebben, waarbij je tegelijk je justitie op orde moet hebben. Ga niet als rechtsstaat datgene opofferen wat jou maakt tot een rechtsstaat, namelijk dat er vrijheid van opvattingen bestaat. Hoe verder je daarin opschuift, hoe minder er eigenlijk nog te verdedigen valt. Want waarom hebben we anders een rechtsstaat en hoe zijn we dan anders dan de ondemocratische landen waar we zo veel kritiek op hebben?’

Omar Ramadan, directeur van RadarAdvies, een bureau voor sociale vraagstukken en expert op het gebied van radicalisering, zegt dat preventie een kernpunt is in de aanpak van radicalisme. ‘De overheid heeft veel aandacht voor repressie en veiligheidsmaatregelen, terecht, er vinden aanslagen plaats en er is een veiligheidsrisico. Maar met repressie en veiligheidsmaatregelen alleen ga je dit niet winnen.’ Volgens Ramadan moet men de oorzaken aanpakken en de redenen wegnemen waarom veelal jonge mensen vatbaar zijn voor radicalisering. ‘Het is een misvatting om te denken dat radicalisering bij iedereen dezelfde oorzaak heeft. Bij de één speelt uitsluiting en discriminatie, of althans dat gevoel, een rol. Bij een ander heeft het ontbreken van een vader of hebben foute vrienden een rol gespeeld. En weer een ander is misleid door extremisten die de islam gewelddadig uitleggen. Op het moment dat jongeren nog lang geen terroristen zijn en door rekruteerders worden benaderd moet je erbij zijn, zodat je later minder anti-terreur-maatregelen nodig hebt. Nederland doet dat beter dan veel andere landen, dat klopt, maar de aandacht gaat ook hier toch snel uit naar repressie, zoals het intrekken van paspoorten en het uit huis plaatsen van kinderen.’

Dat er sinds de moord op Theo van Gogh geen terreuraanslag is gepleegd in Nederland is volgens sommigen het bewijs dat de Nederlandse aanpak van radicalisering en terrorismebestrijding succesvoller is dan die van andere Europese landen. ‘Het is verleidelijk maar ook erg gevaarlijk om dat te concluderen’, denkt Sieckelinck. ‘Terroristen zijn dol op aandacht en die is gegarandeerd als je in een metropool toeslaat, zoals Parijs, Londen of Brussel. Het is toeval dat er nog geen aanslag is gepleegd in Nederland.’ Toch is ook hij van mening dat door een combinatie van een harde justitionele aanpak en een sociale strategie zoals in Nederland, je vooruitgang kan boeken als het gaat om aanpak van radicalisering. ‘Er wordt in Nederland veel kennis uitgewisseld over het probleem in de sociale sfeer, de sociaal-emotionele worstelingen van jongeren en psychische kwetsbaarheden. Anders dan in landen als Frankrijk, waar het een kwestie van oppakken en opsluiten is, betwist men eigenlijk bijna niet meer dat de sociale dimensie een belangrijk rol speelt in radicalisering.’

Tegelijkertijd ziet Sieckelinck ook veel verbeterpunten. ‘Partners vanuit het sociale veld moeten beter samenwerken met wijkagenten en veiligheidsdiensten. Aan de andere kant moeten veiligheidsdiensten echt beseffen dat het dweilen met de kraan open is als jongens niet tot een positieve identiteitsontwikkeling komen.’

Ook Ramadan denkt dat op sommige vlakken beter samengewerkt moet worden tussen verschillende actoren. ‘Je ziet dat de politie geregeld wel informatie wil ophalen bij onderwijs en jeugdhulp, maar niet met hen wil delen. Soms kan dat niet anders, maar vaak ook wel. Dat moet beter.’

Speciaal rapporteur Naima Azough die haar rapport Weerbare jongeren, weerbare professionals over polarisatie en radicalisering vorige week heeft aangeboden aan minister Jet Bussemaker en staatssecretaris Martin van Rijn, zegt dat het veiligheidsdomein heel leidend is in de strijd tegen radicalisering, maar dat de integrale samenwerking tussen het veiligheidsdomein en het onderwijs, jongerenwerk en jeugdhulp veel beter kan. ‘Als het gaat om preventie, is het van belang dat het onderwijs, maar ook jeugdhulp serieuze en gelijkwaardige partners zijn. Te vaak hoorde ik dat jongerenwerk of onderwijs niets meer hoorden na informatie door te hebben gegeven. Of dat het niet duidelijk was wie er verantwoordelijkheid neemt voor casussen die besproken worden in het veiligheidsdomein, waar vervolgens niets mee gebeurt. Dat vind ik zorgelijk.’

In 2015 bleek uit politiedossiers van meer dan honderd geradicaliseerde moslimjongeren dat meer dan de helft van de Nederlandse Syrië-gangers psychische problemen had. ‘We zien radicalisering pas als het te laat is en dan zien we het ook alleen als iets islamitisch. Maar hoe eerder we zien wat eronder ligt, bijvoorbeeld problemen thuis, drugsverslaving of psychische problemen, des te effectiever de preventie kan zijn’, denkt Azough. De rol van families moet volgens haar ook niet onderschat worden bij het voorkomen en bestrijden van radicalisme.

‘Jarenlang werd gezegd dat de islamitische gemeenschap haar eigen jihadisten beschermt, nu horen we dat juist familieleden radicalisering signaleren. Dat is een enorme winst want daar is veel vertrouwen voor nodig’, zegt Sieckelinck. ‘We moeten inzien dat wanneer burgers vertrouwen hebben in het formele gezag van de staat, dat je dan veel meer kan bereiken als het gaat om radicalisering. Hoe het in Molenbeek zo uit de hand heeft kunnen lopen, heeft ook daarmee te maken. Er was geen greintje verstandhouding tussen bewoners en de politie. Dat is ook één van de grootste problemen in de Franse no-go areas waar de politie niet durft te komen.’

Ramadan zegt dat de meeste moslimouderen bang zijn dat hun kinderen radicaliseren en ‘aan onze kant’ staan. Maar ze zouden tevens ook bang zijn om hun zorgen te delen met de autoriteiten wanneer hun kinderen alleen maar foute vrienden hebben, filmpjes kijken op internet of domme uitspraken doen. ‘Ze vrezen dat dan meteen de politie voor de deur staat om het kind mee te nemen. In de eerste fase durven ze dus hun zorgen niet te delen, ook niet met scholen, omdat men het beeld kreeg van de politiek en media dat de overheid repressief optreed.’ Maar hoe kan de Nederlandse overheid toch het vertrouwen winnen van moslimouders van wie de kinderen mogelijk radicaliseren? ‘Ouders moeten weten dat de overheid er ook is om de jeugd op het rechte pad te houden, of het nu gaat om jongeren die vatbaar zijn voor obesitas, loverboys of radicalisering. De politiek moet in Nederland echt veel meer doen om dat uit te stralen.’ [/blendlebutton]

De AIVD waarschuwt in haar jaarverslag van 2016 voor de toenemende druk van salafistische personen en organisaties in Nederland. Steeds meer gematigde moskeeën en moskeebesturen ervaren die druk. De Kanttekening sprak daarover drie vooraanstaande moslims.

Radicale salafisten proberen steeds vaker voet aan de grond te krijgen in Nederland. Geweld en intimidatie worden daarbij niet geschuwd. Volgens de Algemene Inlichtingen- en Veiligheidsdienst (AIVD) proberen salafisten vooral leden van kwetsbare groepen, jongeren en kinderen aan zich te binden. De dienst wil meer bewustwording rond het salafisme, een stroming waarbij moslims terugkeren naar de beginperiode van de islam. Uit onderzoek van de NRC blijkt dat ongeveer de helft van de Amsterdamse moskeeën onder invloed staat van het salafisme. Ook gaan er volgens de NRC flinke geldstromen vanuit Saoedi-Arabië naar moskeeën in ons land en worden imams hier steeds vaker opgeleid in het Arabische land. Het toenemend salafisme ligt erg gevoelig. Voor imams is het lastig om zich erover uit te spreken, omdat het onderwerp steeds urgenter wordt en gevoelig ligt bij de achterban. De Kanttekening vroeg veel prominenten uit de Nederlandse moslimgemeenschap om een reactie, wat de meesten van hen weigerden. Imam Azzedine Karrat van de Rotterdamse Essalam-moskee wilde wel meewerken, evenals de politici Ahmed Marcouch (voormalig PvdA-Tweede Kamerlid) en Nourdin el-Ouali (fractievoorzitter van Nida Rotterdam).

Azzedine Karrat

Zijn de zorgen van de AIVD overdreven?
‘Dat weet ik niet. Ik ben afhankelijk van wat de AIVD zegt, want ze zegt er niet bij hoe ze aan haar informatie komt. Ik zou best willen weten waar ze het vandaan halen en het zou goed zijn als wij op de hoogte gehouden zouden worden. Maar op basis van mijn persoonlijke observaties deel ik niet dezelfde zorgen. Bij het salafisme nemen mensen een voorbeeld aan de voorgangers en dat is wat ik dagelijks doe. Als ze met salafisten extremisten bedoelen moeten ze dat zeggen. Dan moet je over daders spreken en niet over de ideologie. Het salafisme staat namelijk voor het terugkeren naar de fundamenten van de islam en niet iedereen die dat doet, is radicaal. Sterker nog, ik denk iedere moslim wil terugkeren naar de zuivere islam.’

Volgens de AIVD staan gematigde moskeebesturen onder druk van salafistische jongeren. Merkt u daar wat van?
‘In mijn dagelijkse contact met jongeren van verschillende moskeeën en andere imams is dat niet bekend. Ik denk dat het meer incidenteel is dan een fenomeen of een probleem. Wat ik wel zie is dat de eerste generatie moslims, met name die van Marokkaanse origine, die ouder worden en veel moskeeën hebben gebouwd, de taken los begint te laten. Daar maak ik me zorgen over, want die zijn vatbaar voor anderen die het over willen nemen. Zo’n overname kan door geschikte of minder geschikte personen gebeuren, misschien wel door een radicaal iemand. We moeten goed nadenken hoe we dat kunnen tegenhouden.’

Er zou ook gedreigd worden met geweld en intimidatie. Herkent u dat?
‘Nee, en daar is ook geen bewijs voor. Het lijkt me sterk dat dat gebeurt. Als het wel zo is dan is het aan de autoriteiten om in te grijpen en een grens te stellen. Wij hebben één incident gehad in een moskee in Amsterdam, waar het uit de hand liep, maar dat is weer rechtgetrokken. Buiten dat heb ik het niet meegemaakt.’

Wat zou er aan gedaan kunnen worden?
‘Ik denk dat bewustwording belangrijk is. Als inderdaad blijkt dat dit een probleem begint te worden, dan moeten de betrokken personen bij elkaar geroepen worden. Moslimorganisaties en imams moeten dan met oplossingen komen.’

Ligt daar een taak voor uzelf?
‘Natuurlijk. Ik denk dat iedere imam mensen bewust wil maken van hun verantwoordelijkheden en hoe ze de islam vorm kunnen geven in Nederland. Maar als de samenleving gevaar dreigt te lopen, dan houdt mijn taak op en is het aan de autoriteiten om grenzen te stellen. Zolang het ideologie is, is er niets aan de hand, maar als het extremisme wordt, dan wel, maar dat geldt voor alle religies.’

Ahmed Marcouch

Herkent u dit probleem?
‘Ja. Je ziet dat veel moskeeën door salafisten worden overgenomen en dan verandert de boodschap van zo’n moskee en dat kan leiden tot spanningen. Het salafisme is de voedingsbodem van jihadisten. Voor hen is de mainstreammoslim net zo goed de vijand. De Nederlandse gemeenten met veel jihadstrijders hebben bijna altijd zo’n gekaapte moskee in de buurt. Salafistische moskeeën blijken kweekvijvers te zijn voor ronselaars die van kinderen jihadisten maken. En die vormen vervolgens een groot gevaar voor de samenleving, omdat ze ideologisch gedreven zijn. Daarom heb ik destijds ook die motie ingediend, om salafistische organisaties te verbieden. Niet het salafisme zelf verbieden dus, maar de organisaties die handelen in strijd met de wet.’

Heeft uw motie gewerkt?
‘Waar je tegen aanloopt is dat Justitie weinig kennis heeft over hoe salafistische organisaties het haatzaaien van jihadisten legitimeren. Dat het voor die instanties, zoals het Openbaar Ministerie, moeilijk is om het aan te pakken. Ze zeggen wel dat ze er bovenop zitten en dat ze optreden als ze het zien, maar dat zie ik niet. Terwijl er nu nota bene genoeg jurisprudentie is om salafistische organisaties aan te pakken. Sinds de rechter de pedofielenvereniging Martijn heeft ontbonden, weten wij dat verboden praktijken acceptabel maken reden voor opheffing is, ook al praktiseer of faciliteer je als organisatie geen pedofilie of jihad.’

Toch zijn deze jongeren wel op de radar van de AIVD.
‘Ik denk dat de kennis over dit onderwerp nog heel erg jong is. Je kunt wel zeggen dat je een groep in kaart hebt, maar als er dan niets mee gedaan wordt, dan heb je daar niets aan. Het constateren alleen is niet voldoende. Die rapporten maken ons alleen maar bang, zonder dat we actie zien. In omringende landen en zelfs in Saoedi-Arabië zijn ze veel kritischer dan wij hier.’

Wat moet er gedaan worden om dit aan te pakken?
‘Het salafisme moet aangemerkt worden als politieke ideologie, zij het met religieuze vervormingen, die de democratie en de rechtsstaat verwerpt en aanzet tot haat. Omdat die jurisprudentie er ligt moet de minister van Justitie het Openbaar Ministerie de opdracht geven over te gaan tot vervolging van salafistische organisaties. De islamitische gemeenschap is een onmisbare bondgenoot, omdat het gaat om onze moslimkinderen die verleid worden door goed georganiseerde salafistische organisaties. Ook moslimfamilies moeten zich uitspreken. Salafistische organisaties zijn uit op macht en hebben bij de laatste verkiezingen zelfs Denk als stemadvies gegeven, terwijl ze tegen stemmen zijn. Dat zegt genoeg: het doel heiligt de middelen.’

Onderschatten we het salafisme in Nederland?
‘Absoluut. Het is vaak een religieuze pervertering die religieus gecorrigeerd kan worden als we het kind op tijd kunnen vormen. Wij moeten met een beter alternatief voor het salafisme komen en het zwijgen doorbreken, want het gaat om levens. Dat kan een minister niet doen, de religieuze gemeenschap moet het doen. En het moet publiekelijk gebeuren, omdat het salafisme zich publiekelijk manifesteert.’

Nourdin el-Ouali

Is dit een nieuwe ontwikkeling?
‘De opkomst van het salafisme deed begin deze eeuw zijn intrede en heeft alles te maken met de aanslagen van 11 september 2001. Veel moskeeën zijn niet in staat gebleken om een nieuwe generatie in hun religiebeleving te begeleiden. Jongeren zijn toen op zoek gegaan naar informatie op internet over die aanslagen en vaak onbewust in aanraking gekomen met salafistische ideeën. Maar nu zie ik juist meer tegenbewegingen. Jongeren zien nu juist dat dit niet de islam is die hun ouders beleven. Er worden meer vraagtekens gezet bij het salafisme.’

Toch zijn er veel zorgen vanuit de instanties.
‘Niet alle vormen van het salafisme zijn gevaarlijk, dat zegt de AIVD ook. Het is de jihadistische variant die gevaarlijk is. Het kan aanwezig zijn, maar steeds meer moskeeën nemen juist afstand van het gedachtegoed van IS. Dus het salafisme is niet als geheel weg te zetten als gevaar. Mensen kunnen het onwenselijk vinden, maar we leven in een open samenleving waarbij mensen hun eigen leven mogen inrichten, behoudens de wet. Het wordt dus pas een probleem als iemand zijn ideeën middels geweld wil opdringen. Terreur heeft altijd politieke motieven en is niet vanuit religie te verklaren, maar vaak wordt religie erbij gesleept om bepaalde daden of een hoger doel te legitimeren.’

Toch blijkt er veel invloed uit Saoedie-Arabië te zijn en komt er ook financiering uit dat land naar ons land. Ziet u dat ook?
‘Moskeeën hebben geld nodig, maar door de versplintering in moslimgemeenschappen is het moeilijk voor ze om aan geld te komen. Daarom is er behoefte aan geld uit het buitenland. Dan zet je je deuren inderdaad open. Het is niet per definitie gevaarlijk en het mag ook, maar het kan gevaarlijk zijn en het is wel een ontwikkeling die we in de gaten moeten houden.’

Nederlandse imams worden ook vaak in het buitenland opgeleid en komen terug met salafistische ideeën.
‘De islam is in Medina ontstaan, dus het is logisch dat ze daar naar toe gaan. Het is niet per definitie zo dat ze daar opgeleid worden en terugkomen met de ideeën van de regering van Saoedi-Arabië. Mensen radicaliseren niet in de moskee, maar op internet of tijdens huiskamerbijeenkomsten, informeel dus. Gebeurde het maar in de moskee, want dan was het probleem makkelijker aan te pakken.’

Hoe moet dit probleem aangepakt worden?
‘Zorg dat de wet gehandhaafd wordt. Ik denk dat het probleem zichzelf uiteindelijk oplost, omdat leden van de nieuwe moslimgeneratie elkaar weten te vinden, etniciteit overstijgend, en de krachten kunnen bundelen tegen de gevaarlijke vormen van het salafisme. Buitenlandse financiering zal daardoor ook afnemen. Het salafisme moet in ieder geval niet verboden worden, want dan gaat het ondergronds.’