Een normale collegedag aan de Birzeit-universiteit op de Westoever verandert in chaos wanneer het Israëlische leger de campus binnenvalt. Tijdens de inval raken elf studenten gewond. Studenten en docenten spreken van intimidatie en een aanval op het recht op onderwijs.
‘Een student is in zijn been geschoten’, zegt Mohammad Hureini op Instagram op 6 januari. Het Israëlische leger is zojuist zijn universiteit op de bezette Westelijke Jordaanoever binnengevallen. Mohammed filmt met zijn telefoon terwijl hij over het universiteitsterrein loopt. Je hoort harde knallen en geweerschoten. Hij stopt bij een jongen die op de grond ligt; hij is geraakt door een kogel. ‘Dit is onderdeel van het dagelijks leven onder de bezetting’, zegt Mohammed.
Het had een normale dinsdag moeten zijn. Een dag waarop studenten colleges volgen en zich voorbereiden op hun tentamens. ‘We gingen naar onze lessen. De dag begon zoals iedere andere dag op de universiteit’, vertelt student Hiba Jabra via WhatsApp aan de Kanttekening. Palestijnse studenten zijn veel gewend: dagelijkse controles bij checkpoints, militaire invallen in hun dorpen, de constante dreiging van geweld. ‘Maar op de universiteit hoort het anders te zijn. Een incident als dit, tijdens lesuren, heb ik nog nooit meegemaakt.’
‘Ineens was het leger er’
De inval begint met een harde knal. ‘Ineens was het leger er’, zegt Jabra. Drie gepantserde wagens met Israëlische militairen komen aan bij de ingang van de Birzeit-universiteit. Te voet gaan de militairen vervolgens naar binnen en schieten daar een traangasgranaat af. ‘Mijn vrienden en ik renden bij de kunstfaculteit naar binnen. We waren op zoek naar een veilige plek. Op de bovenste verdieping verstopten we ons uiteindelijk op een gang.’
Groepen studenten lijken op dat moment het doelwit van de inval. Er wordt een traangasgranaat afgevuurd en er wordt geschoten – ook met echte kogels. Elf studenten raken gewond door het geweld van de Israëlische militairen; drie van hen worden geraakt door kogels, meldt de Rode Halve Maan. ‘We zijn heel erg geschrokken’, zegt Jabra. ‘Ik zag dat sommige studenten zo bang waren dat ze al hun spullen hadden achtergelaten. Andere studenten waren aan het huilen.’ Jabra zit uiteindelijk driekwartier verstopt op de gang van het universiteitsgebouw voordat ze weer naar buiten durft.
Inval is ‘zeldzaam’
Lector dr. Ghassan Khatib is op het moment van de inval niet op de universiteit. Hij wordt thuis gebeld en vertrekt meteen richting de universiteit. Eenmaal aangekomen moet hij buiten bij de ingang wachten totdat de inval voorbij is. ‘Toen we uiteindelijk naar binnen konden, zagen we dat er studenten gewond waren’, vertelt Khatib via de telefoon. ‘De verplegers uit de universiteitskliniek hielpen hen tot de ambulances kwamen. Daarna ging ik met de studenten mee naar het ziekenhuis.’
Khatib heeft nog nooit een inval als deze meegemaakt bij de universiteit. Hij vertelt dat het gebruikelijk is dat het leger ongeveer één keer per jaar ’s nachts een inval doet. ‘Ze doorzoeken dan alle gebouwen, maar er vallen geen gewonden.’ Ook zijn er weleens clashes tussen studenten en militairen, zegt Khatib. ‘Maar zo’n inval, zonder provocatie, zonder enige reden, dat is zeldzaam.’
De reden blijkt een bijeenkomst te zijn die studenten hebben georganiseerd uit solidariteit met de duizenden Palestijnen die vastzitten in Israëlische gevangenissen. Ook wordt daar de film over Hind Rajab vertoond, een zesjarig meisje dat door troepen in Gaza werd vermoord. Volgens het Israëlische leger was het een bijeenkomst ’ter ondersteuning van terrorisme’.
Solidariteit met Palestijnse gevangenen
‘Het is geen terreur; studenten willen gewoon hun steun betuigen aan de Palestijnen die vastzitten. Er zijn recent weer gevangenen gestorven in Israëlische gevangenissen’, zegt Khatib. Sinds het begin van de genocide in Gaza zijn er minstens 87 Palestijnen omgekomen in Israëlische gevangenissen. Volgens de Commissie Gevangenenzaken ligt het aantal boven de 100, maar Israël heeft niet van iedereen die is gestorven de identiteit vrijgegeven. Het exacte aantal is daarom moeilijk te controleren. De sterfgevallen zijn volgens mensenrechtenorganisaties het gevolg van slechte omstandigheden in de gevangenissen, waar Palestijnen onder meer te maken hebben met marteling, uithongering, medische nalatigheid en slechte hygiëne.
‘Er zijn meer checkpoints, meer moorden’
‘En er zitten ook nog eens ruim 100 studenten van Birzeit vast’, zegt Khatib. ‘Medestudenten willen hun solidariteit laten zien en de Israëli’s willen dat voorkomen.’ Volgens de lector wordt het gedrag van het Israëlische leger op de Westoever steeds agressiever. ‘Er worden meer mensen opgepakt, er zijn meer checkpoints, meer moorden, meer inname van land. Alles wordt agressiever, ook richting het onderwijs.’ In de afgelopen twee jaar zijn er volgens VN-organisatie OCHA zo’n 150 checkpoints bijgekomen op de Westoever. Ook werden in diezelfde periode ruim 1000 Palestijnen gedood door Israëlische militairen en kolonisten.
Traumaverwerking: ‘we gaan door’
Het Palestijnse ministerie van Onderwijs veroordeelde de gewelddadige inval en stelde dat de aanval alle internationale normen en verdragen met betrekking tot onderwijsinstellingen negeerde. De aanval zal ‘de wil van Palestijnse studenten of medewerkers niet breken’, zegt het ministerie in een statement. Ook roept het ministerie de Internationale Vereniging van Universiteiten, de Vereniging van Arabische Universiteiten en internationale mensenrechtenorganisaties op de Israëlische inval te veroordelen.
‘Na de inval zijn de meeste studenten zo snel mogelijk naar huis gegaan’, zegt Jabra. ‘We waren bang dat de militairen terug zouden komen.’ De volgende dag keert Jabra alweer terug naar de universiteit. ‘We hebben geen andere keuze. We moeten op dit soort situaties voorbereid zijn. Helaas zijn die onderdeel van ons dagelijks leven geworden.’
‘Wij zijn een universiteit en we blijven open’
In de dagen na de inval krijgen de studenten psychologische hulp bij het verwerken van wat er is gebeurd. ‘We praten met de studenten’, zegt lector Khatib. ‘Docenten praten met studenten tijdens de lessen over wat er is gebeurd. Het mentale aspect is heel belangrijk. Studenten waren erg bang en zijn getraumatiseerd door de inval. Het is niet niks om een half uur lang geweerschoten te horen en niet te weten hoe het met andere studenten gaat; het is traumatiserend. Tegelijkertijd willen we een duidelijk signaal afgeven: wat er ook gebeurt, wij zijn een universiteit en we blijven open, we blijven onderwijzen, we gaan door.’
Khatib sluit zich aan bij het statement dat de Birzeit-universiteit uiteindelijk naar buiten brengt. ‘Het bestormen van de campus op klaarlichte dag en het veranderen ervan in een militair gebied weerspiegelt een systematisch beleid dat erop gericht is studenten te intimideren, hun recht op onderwijs te ondermijnen en het Palestijnse bewustzijn aan te vallen’, aldus de verklaring.
Khatib: ‘Het was een vreselijke dag, en het had nog zoveel erger kunnen zijn. Er werd met echte kogels geschoten. Het is een wonder dat er niemand is overleden.’
Het sprookje van de Atlasleeuwen inspireert duizenden jonge Marokkanen over de hele wereld. Het zorgt voor trots en verbinding op een manier die maar zelden voorkomt onder Marokkanen, en dat ook nog eens voor het oog van de rest van de wereld. Tot nu toe heeft de Kanttekening de prestaties van het Marokkaanse elftal vooral met mannelijke duiders besproken. Maar hoe zit het met de ‘leeuwinnen van de Atlas’? Hoe ervaren Marokkaans-Nederlandse vrouwen de Afrika Cup?
Zondag is het zover. De beste van Afrika zal er met de cup vandoor gaan en meteen het visitekaartje voor het WK later dit jaar in Amerika afgeven. De Afrikaanse finalisten Marokko en Senegal hebben zich immers ook voor het WK gekwalificeerd. De Afrika Cup wordt nauwlettend gevolgd, bijvoorbeeld op Ziggo Sport, waar vrijwel elke wedstrijd van Marokko in feeststemming wordt nabeschouwd. Komt er zondag ook een happy end? We gaan het zien.
Tot nu toe heeft de Kanttekening de Afrika Cup vooral besproken met Marokkaans-Nederlandse mannen. ‘Bij ons thuis – en eigenlijk in de hele familie – leeft de Afrika Cup enorm. Mijn kinderen tussen de 11 en 15 jaar, inclusief onze jongste dochter, zitten er helemaal in, vooral bij de wedstrijden van Marokko’, zei Abdel el Bacha over hoe het toernooi.
De Amsterdamse presentator en docent Esmaa Alariachi is blij met de aandacht voor de leeuwinnen van de Atlas. ‘Ja, dat zijn de moeders die de leeuwen van de Atlas hebben gebaard en hen steunen en bijstaan, en zodoende hun steentje bijdragen aan de samenleving. Het zijn dochters en levenspartners van de leeuwen. Zonder de leeuwinnen van de Atlas waren er geen leeuwen van de Atlas.’
Alariachi is lyrisch en trots op het Marokkaanse elftal. ‘Zij vormen de rode draad in dit hele verhaal, en rood en groen kleuren nu de hele wereld. Azië, Europa, Amerika: overal zie je mensen die iets met Marokko hebben opstaan en sociale media volledig overnemen. Ik vind het prachtig. Marokkanen hebben altijd gestreden. De Atlasleeuwen en -leeuwinnen hebben altijd gestreden. Daarom zijn het de Atlasleeuwen. Het verschil is dat het nu op het wereldtoneel zichtbaar wordt, en dat gevoel van erkenning is erg zoet.’
De Rotterdamse Khamissa Boussekla geeft niet veel om voetbal, maar wil wel kwijt dat haar moeder van 84 daar heel anders in staat. ‘Zo belde ik haar standaard voor een gezellig babbeltje in de avond. Ze nam zoals gewoonlijk vrolijk op, maar zei ook: ‘Het gaat goed met mij, ik heb gegeten en gedronken en het is helemaal prima, maar dochter, niet beledigd zijn, want ik hou het kort.’
‘Ik hoop dat de Afrika Cup voor vrouwen evenveel aandacht krijgt’
Boussekla stond perplex van die lichte afwijzing, en al helemaal van de afronding van het korte gesprek. ‘’Nou, love you schat, maar voetbal begint, ik heb er zin in’, aldus mevrouw Boussekla van 84.
Samen in de spotlights
De kritische verhalenverteller Soumaya Bazi uit Amsterdam Nieuw-West kan ook genieten van de Afrika Cup, maar plaatst ook kanttekeningen. ‘Het enige wat ik als vrouw kan zeggen, is dat ik de hele tijd kritisch ben – en dat blijf rondom deze hele Afrika Cup. Ik geniet echt van de saamhorigheid en de verbinding. Wanneer staan Afrikanen nu samen in de spotlights en kunnen ze elkaar ontmoeten en tegen elkaar spelen? Dat is mooi. Maar ik hoop dat de Afrika Cup voor vrouwen in maart evenveel aandacht krijgt.’
Ze heeft nog meer kritiek.
‘We weten allemaal dat de FIFA (waar de CAF, die de Afrika Cup organiseert, bij aangesloten is, red.) een corrupte bende is. Het is niet voor niets dat de Afrika Cup dit jaar in Marokko wordt gehouden. En ook het WK voor clubs wordt in 2029 waarschijnlijk in Marokko gehouden.’
‘We weten allemaal dat de FIFA een corrupte bende is’
Dat de FIFA goede banden onderhoudt met de Marokkaanse overheid is volgens Bazi een teken aan de wand. ‘Voetbal is tegenwoordig helaas meer politiek dan spel geworden.’
Alariachi beziet dat juist als positief. ‘De Afrika Cup zet Marokko op de wereldkaart. Alle ogen zijn gericht op Marokko’, zegt ze, en meent dat dat ook goed is voor Marokkaanse vrouwen. ‘Het zijn de vrouwen die de gemeenschap maken. De vrouwen zijn de bouwstenen. Zonder de vrouwen is er niks. Wij zijn het sterke geslacht. En als je ook nog eens Atlasleeuwenbloed door je aderen hebt stromen, kijk dan maar uit wereld. Because you’re going to get infected by the red and green virus.’
Gen Z-protesten
Bazi herinnert echter aan de Gen Z-protesten van vorig jaar. ‘Die werden met veel geweld door de Marokkaanse staat neergeslagen. Dat waren jonge mensen, meisjes en jongens, vrouwen en mannen, alweer een nieuwe generatie die om precies dezelfde rechten vroeg als weleer. Namelijk goed onderwijs, goede zorg en waardigheid als Marokkaans burger.’
Volgens haar zorgen zulke grote sportevenementen ervoor dat onderdrukking wordt verstopt onder versiering. ‘Zo’n cup is daarom ook afleiding. Om de corruptie van de overheid wit te wassen. Het is daarom echt ontzettend dubbel wat ik voel bij de Afrika Cup in Marokko. Twee realiteiten, Afrikaanse saamhorigheid en de vieze spelletjes van de Marokkaanse overheid, die dragen we tegelijk, hoe tegenstrijdig ze ook zijn.’
De Amerikaanse president Donald Trump dreigt een noodwet in te roepen om het leger in te zetten in de staat Minnesota. Daarmee wil hij de felle protesten tegen de vreemdelingenpolitie ICE onderdrukken.
De protesten volgden na twee schietincidenten in Minneapolis door ICE-agenten – één met dodelijke afloop en één waarbij een Venezolaan gewond raakte.
De noodwet, Insurrection Act, is een zelden gebruikte wet uit 1807 die de president de bevoegdheid geeft om het leger in te zetten bij binnenlandse onrust; de meest recente toepassing dateert uit 1992.
Trump zei op sociale media dat hij militair ingrijpen zal bevelen als lokale politici de ‘professionele onruststokers en opstandelingen’ niet stoppen. Deze opstandelingen zouden de ICE-agenten aanvallen.
De protesten zijn ontstaan nadat een ICE-agent vorige week een Amerikaanse vrouw, Renee Good, doodschoot. Woensdagavond losten ICE-agenten opnieuw schoten na een worsteling met een illegale migrant uit Venezuela. Hierbij schoten twee bewoners uit een nabijgelegen huis de man te hulp. Zij vielen de agenten aan met een sneeuwschep en een bezemsteel. De Venezolaanse man werd in zijn benen geschoten en is buiten levensgevaar.
Democratische politici, onder wie Tim Walz, de gouverneur van Minnesota Tim Walz, hebben Trump scherp bekritiseerd en roepen op tot vreedzame demonstraties. ICE-agenten gebruikten echter traangas en pepperspray om de demonstranten in toom te houden.
Een week na het bloedvergieten in Aleppo blijft het broeien in Noord-Syrië. Op sociale media duiken beelden op van Turkse legervoertuigen die de Noord-Syrische stad Tal Abyad binnentrekken. Turkije steunt de Syrische interim-regering tegen de Koerdische Syrian Democratic Forces.
De Amerikaanse ambassadeur voor Turkije en Syrië, Tom Barrack, verstuurde vanochtend in allerijl een sussend bericht op X. ‘De Verenigde Staten blijven nauw contact onderhouden met alle partijen in Syrië en werken dag en nacht om de gemoederen te bedaren, escalatie te voorkomen en de integratiegesprekken tussen de Syrische regering en de SDF weer op gang te brengen’, aldus Barrack.
Daar lijkt het vooralsnog niet op. Sinds vorige week beschuldigen Turkse en Koerdische partijen elkaar ervan het wankele vredesproces te saboteren. Een openlijke confrontatie op Syrisch grondgebied is niet uitgesloten. Turkije en Syrië willen dat de Koerdische SDF zich onmiddellijk ontwapent en opgaat in het Syrische leger. De Koerden willen daarentegen de autonomie behouden die zij tijdens de Syrische burgeroorlog en in de strijd tegen IS hebben verworven in Noordoost-Syrië.
Syrië wordt al langer geteisterd door imperialistische buren. Turkije bezet sinds 2016 grote delen van het noorden en Israël maakt dankbaar gebruik van de val van het Assad-regime om nog meer territorium in het zuiden in te lijven.
Een Gutmensch. Dat was jarenlang de honende omschrijving voor linkse idealisten die iets goeds voor de samenleving willen, door rechtse columnisten die niets voor de samenleving willen doen. De puberaal-cynische mensensoort die jarenlang bij de website GeenStijl aan de bak kwam, en nu bij PowNed. Hoe zullen we zo iemand noemen, die voor goede bedoelingen slechts verachting over heeft? Een Schlechtmensch?
De Schlechtmenschen zetten inmiddels de politieke toon. Wat hún bijdrage aan de samenleving is: daarin kregen we een aardig inkijkje met het kabinet-Schoof. Ik zeg: Marjolein Faber, en u weet genoeg. De grote heldin van de Schlechtmenschen. Inderdaad een door en door slecht mens, dus die heldenstatus is logisch.
In de dagen van Schoof IA/IB/IC – ik weet even niet meer in welke fase van ontbinding het door Wilders en Yesilgöz gebaarde coalitie-lijk zich toen bevond – kregen we ook een voorproefje van wat het rechtse redden van de joods-christelijke beschaving uit de klauwen van het linkse wokisme inhoudt: neofascistisch tuig dat ‘wij zijn Nederland’ brullend en vandaliserend door de straten van Den Haag trok.
De AIVD schroomde niet om, in voor de dienst zeldzaam heldere bewoordingen, de orgie van geweld te benoemen voor wat die was: extreemrechts, aangemoedigd door parlementaire haatpredikers die, zoals Wilders (‘jullie zijn hier de baas, niet de burgemeester’), tijdens anti-AZC-demonstraties de meute ophitsen tegen het plaatselijk bestuur.
Ik zeg: Marjolein Faber, en u weet genoeg
De VVD, lonkend naar een deel van Wilders’ achterban, wilde dit bij monde van een paar ministers – waarvan je de naam ofwel alweer direct bent vergeten ofwel niet eens wílt weten – ‘niet meteen’ politiek maken. Nee, politiek opgetreden moest er worden tegen Antifa en het vreedzame Extinction Rebellion, want dát was pas echt een gevaar.
Heel Nederland in de fik. Niet alleen figuurlijk, maar ook letterlijk. Het veelbejubelde nationale vuurwerkfeest van PVV, JA21, FvD en BBB: we waren er met oudjaar weer op ongekende wijze getuige van. Zo’n mooie traditie die van deze vier extreemrechtse partijen per se behouden moest blijven. Was u die nacht ook zo trots op hun Nederland?
In Amsterdam brandde, hoogstwaarschijnlijk als gevolg van een gericht op de toren afgeschoten vuurpijl, de Vondelkerk af, een bijzonder gebouw van de bekende architect Pierre Cuypers. Eigenlijk zouden alle Kamerleden die het zelfs afgelopen jaar nog gepresteerd hadden om tegen het vuurwerkverbod te stemmen, tien jaar lang de helft van hun inkomen moeten afstaan ter herbouw van dit erfstuk van die ‘joods-christelijke cultuur’ waarmee zij op andere momenten zo dolgraag schermen. Maar in de oudejaarsnacht natuurlijk even niet.
Het vuurwerkverbod: het is er eindelijk gekomen – maar natuurlijk, want zo laf waren de partijen die uiteindelijk onder zware morele druk voor een parlementaire meerderheid zorgden weer wel, pas volgend jaar. Nu mocht men er nog lekker op los knallen, en dat hebben agenten en ambulancepersoneel geweten. Ik snap wel dat PVV en BBB tegen een verbod waren, want de vuurwerkbommengooiers behoren eerder tot hun electoraat dan tot dat van de Partij voor de Dieren. De dieren zelf, die die vuurnacht doodsangsten uitstonden, zouden ook vast eerder op Esther Ouwehand dan op Caroline van der Plas hebben gestemd.
Dat na jaren eindelijk deze waanzin verboden wordt, is te danken aan een initiatief van de PvdD en de door Yesilgöz steevast als ‘extreemlinks’ geframede combi GroenLinks-PvdA. Laten we het even duidelijk vaststellen: waar het tuig het afgelopen jaar van rechts kwam, kwam het fatsoen van links. Den Haag werd vanaf links langzaamaan voor het vuurwerkverbod gewonnen. Na de initiatiefnemers ging eerst D66 om, daarna het CDA en tenslotte ook, schoorvoetend, de VVD.
Je kunt immers niet, zoals in die kring gebruik was, met een vaste ‘tough-on-crime’-riedel jaarlijks demonstratief een taart bij de politie bezorgen en dan in hun gevaarlijkste nacht van het jaar niet thuisgeven. Die populistische spagaat wordt uiteindelijk zélfs voor de VVD onhoudbaar als de vuurwerkbommen je letterlijk om de oren vliegen.
Het fatsoen komt van links, het tuig komt van rechts. Wat dezer dagen in Amerika gebeurt, waar gemaskerde politiebendes van ICE op Gestapo-achtige wijze willekeurig mensen van straat plukken, terwijl de Capitoolbestormers als ‘verdedigers van de westerse beschaving’ vrijuit gaan: dat is de neofascistische machtsdroom van Wilders in het groot.
Wat begon met honderden doden door het harde optreden van de Iraanse veiligheidsdiensten, kan inmiddels een massaslachting worden genoemd. Sinds het begin van de opstand eind december zijn in Iran duizenden mensen gedood. Kunnen deze protesten het regime ten val brengen?
Cijfers zijn moeilijk te verifiëren en tellingen kunnen van elkaar verschillen, als gevolg van de internetblokkade en een gebrek aan bronnen van binnenuit. Toch zijn er cijfers in omloop. De Amerikaanse groep Human Rights Activists News Agency spreekt op 14 januari over 2.571 doden. De Iraanse mensenorganisatie IHRNGO meldt op diezelfde dag 3.428 doden sinds 28 december.
De aantallen zijn nauwelijks te bevatten en kwamen hard aan na dagen van radiostilte. Waar het vorige week nog om 500 doden ging, rapporteerden media dinsdag meer dan 2.000 doden, wat even later werd bevestigd door het Iraanse regime zelf. Het regime schiet met scherp op demonstranten, die volgens ooggetuigen vreedzaam demonstreren.
De Iraanse diaspora is nauwelijks in staat te verifiëren of familieleden in Iran veilig zijn. Af en toe een appje of een kort bericht en dan weer dagen niets, vertelt menig Iraniër in Nederland. Ondertussen zitten zij aan hun telefoon gekluisterd om af en toe een bericht of sociale-mediapost op te vangen en te horen hoe het gaat.
Op de achttiende dag zijn er geen meldingen van nieuwe straatprotesten. Dit kan betekenen dat er ernstige communicatiebeperkingen zijn, of dat de protesten in intensiteit afnemen, schrijft IHRNGO op woensdag. Een blik op de geschiedenis toont dat Iraniërs zich niet zomaar uit het veld laten slaan. In 2022 leidde de dood van Mahsa Amini tot maandenlange protesten. Ook in 2019, 2017 en 2009 hielden opstanden het land in hun greep. Iraniërs zijn gehard en ervaren, maar hun inspanningen leidden nog nooit tot de verandering waarop zij hoopten.
Waarom nu wel?
Of die kans er nu wel in zit, is een veelbesproken vraag. Analisten stellen dat de huidige opstand in veel opzichten anders is dan in voorgaande jaren. Het regime is verzwakt, net als zijn bondgenoten. Bovendien neemt de druk van buitenaf toe.
Een opstand vanuit het volk mag dan nog zo groot zijn, een machtswisseling is vaak het gevolg van gedeserteerde ambtenaren of legereenheden binnen het regime, stellen analisten. In de militaire confrontatie met de Verenigde Staten en Israël in juni 2025 werden enkele belangrijke kopstukken van de Revolutionaire Garde gedood. Dit waren vertrouwelingen van de opperste geestelijk leider Khamenei. Zijn positie is daardoor verzwakt, stellen analisten.
Er is altijd een tweedeling geweest tussen de hardliners en de meer pragmatische politici binnen het Iraanse regime. Zij verschillen vooral van mening over het buitenlandbeleid van Iran, zoals de onderhandelingen over het kernprogramma of het erkennen van Israël. Het systeem zelf betwisten zij echter niet. In tijden van interne crisis vormen zij doorgaans een front om het systeem te verdedigen.
Nu is dat anders, schrijft Hamidreza Azizi op Iran Analytica. Hoewel er geen duidelijke signalen zijn dat politici zich afkeren van het regime, is het gebruikelijke front ook niet zichtbaar. Sterker nog, de factiestrijd binnen het systeem gaat gewoon door. Dit zou kunnen duiden op een meer gefragmenteerd politiek landschap dan ooit tevoren, betoogt de Iran-deskundige.
De meest hoopvolle ontwikkeling is de positie die president Masoud Pezeshkian inneemt. Deze week zei hij dat er geluisterd moet worden naar de eisen van Iraniërs over hun erbarmelijke economische situatie. Het zijn kleine haarscheurtjes die betekenisloos lijken, maar voor sommigen zijn het hoopvolle signalen.
Externe druk
Explicieter is de externe druk die Iran momenteel ervaart. In het geopolitieke spel zijn de kaarten opnieuw geschud. Jarenlang wist Iran vijanden af te schrikken door bondgenootschappen, met groeperingen als Hezbollah in Libanon, de Houthi’s in Jemen en het Syrische regime van Bashar al-Assad. Deze bondgenoten vormden een levensverzekering voor Iran. Zo zou Israël bijvoorbeeld niet zomaar een aanval uitvoeren op Iran, vanwege de dreiging van Hezbollah in de achtertuin.
Maar deze bondgenoten zijn de afgelopen jaren verzwakt. Hezbollah heeft fors geleden onder de oorlog met Israël in 2024 en ook de Houthi’s liggen onder vuur sinds zij een bedreiging vormden voor de scheepvaart in de Rode Zee. Het nieuwe Syrische regime heeft duidelijk andere prioriteiten en onderhandelt met Israël over vrede. Hierdoor is Iran geopolitiek geïsoleerd geraakt en kwetsbaarder geworden voor aanvallen van buitenaf.
Trump
Dat Israël en de Verenigde Staten een aanval op Iran niet schuwen, bleek vorig jaar zomer tijdens de twaalfdaagse oorlog. Ook nu dreigt de Amerikaanse president Donald Trump met een aanval om het grote aantal doden bij de demonstraties te vergelden. Deze dreiging heeft impact, vooral nu hij in Venezuela heeft laten zien dat de Verenigde Staten bereid zijn tot actie.
Toch is het lastig te voorspellen of de Verenigde Staten daadwerkelijk Iran zullen aanvallen. Zoals we Trump kennen, zijn zijn bewoordingen vaag. Hij waarschuwt het regime dat een aanval er kan komen, maar misschien ook weer niet. Bovendien is het de vraag of een enkele aanval van betekenis zal zijn. Voor een regimewisseling is een uitgebreide operatie nodig, stellen analisten. Trump heeft eerder laten weten daar geen zin in te hebben.
Reza Pahlavi
Dan is er ook nog Reza Pahlavi, de zoon van de laatste sjah van het Pahlavi-regime, dat vóór de Iraanse Revolutie van 1979 aan de macht was. Hij leeft in ballingschap in de Verenigde Staten en wil terugkeren naar Iran om de revolutie te leiden. Hij riep het volk op om op bepaalde tijden de straat op te gaan en liet weten dat er in eigen land een referendum moet komen, waarin Iraniërs zelf beslissen welke bestuursvorm zij willen. Ook roept hij huidige ambtenaren en soldaten op te deserteren.
Veel analisten zien hierin een teken van hoop. Er zou een politiek leider zijn opgestaan die Iraniërs verenigt. Een gedeeld narratief is belangrijk om een revolutie tot stand te brengen. Toch is de vraag hoe breed dit narratief wordt gedragen. Critici wijzen op het repressieve karakter van het Pahlavi-regime. De laatste sjah stond bekend als een dictator; zijn veiligheidsdiensten werden gevreesd en critici werden opgepakt. De Iraanse Revolutie kwam voort uit onvrede met dit regime. Ook nu is niet iedereen blij met de voortrekkersrol van Pahlavi, schrijft bijvoorbeeld Mehrzad Youssefi van de jongerenpartij van GroenLinks-PvdA op opiniewebsite Joop.
Hoe groot de invloed van Pahlavi daadwerkelijk is, valt bovendien lastig te verifiëren. Door de internetblokkade kan het Iraanse volk nauwelijks instructies van Pahlavi ontvangen, merkt Eline Derakhshan op in Vrij Nederland. Evenmin is het mogelijk een accuraat beeld te krijgen van zijn populariteit. Het zou goed kunnen dat berichtgeving over zijn populariteit een eigen leven is gaan leiden, betoogt de journaliste.
Toch zijn er geen andere namen bekend van potentiële leiders, vlaggendragers of oppositieleden in ballingschap. Waar sommigen kritisch zijn over de rol van Pahlavi, wijzen anderen op de wanhoop onder Iraniërs na 46 jaar streng islamitisch bewind. In die wanhoop is elke mogelijke bevrijder een held.
De Britse korpschef Craig Guildford moet uitleg geven. Het rapport dat hij gebruikte om Israëlische fans te weren bij de Europese wedstrijd tussen Aston Villa en Maccabi Tel Aviv bevat veel fouten. De beschrijving van de ervaringen van de Amsterdamse politie met Israëlische hooligans klopt niet, zo meldtNRC.
Guildfords positie in het politiekorps staat nu ter discussie. De Britse minister van Binnenlandse Zaken, Shabana Mahmood, heeft het vertrouwen in korpschef opgezegd, maar kan hem niet ontslaan. Dat is aan de Britse politie zelf.
Een van de grote fouten in het rapport is dat er een AI-hallucinatie van een nooit gespeelde wedstrijd tussen Maccabi Tel Aviv en West Ham United wordt opgevoerd om de Israëlische supporters in diskrediet te brengen.
Ook over de informatie van de Amsterdamse politie is onrust ontstaan. Guildford gebruikte deze informatie om Israëlische fans te weren bij de wedstrijd tegen Aston Villa. Dat besluit zou zijn genomen na een videogesprek tussen de politie van West Midlands en de Amsterdamse politie op 1 oktober. Volgens de politie in West Midlands bleek daaruit dat ‘honderden Maccabi-hooligans bijzonder gewelddadig en goed georganiseerd zijn’.
Van het overleg zijn geen opnames bewaard en de handgeschreven aantekeningen zijn weggegooid. De Amsterdamse politie nam vorig jaar al afstand van de manier waarop hun collega’s deze ervaringen weergaven
Zo klopt het niet dat Maccabi-supporters Amsterdammers willekeurig in de gracht hebben gegooid. Wel bestaan er beelden van een Maccabi-supporter zelf die op de een of andere manier in de gracht is terechtgekomen. Filmende Amsterdamse jongeren lachen hem uit en roepen ‘Free Palestine’. Ook mishandeling van Amsterdamse taxichauffeurs is niet aan de orde.
Er zijn wel beelden waarop een taxichauffeur door Maccabi-supporters wordt geïntimideerd en waarop racistische leuzen over Palestijnen worden gescandeerd.
2026 is nog geen twee weken oud en het voelt al alsof de wereld op zijn kop staat. De gebeurtenissen van de eerste dagen hebben mij volledig uit het lood geslagen.
Jaar van het vuurpaard
Volgens de Chinese astrologie staat dit jaar in het teken van het vuurpaard, een jaar dat kan leiden tot grote chaos of tot duurzame vooruitgang voor de mensheid. Ik vraag mij af: zijn deze eerste dagen een voorbode van nog meer narigheid, of hebben we het ergste nu gehad?
Carl Haarnack, verzamelaar van schatten
Het overlijden van Carl Haarnack was een zware klap. De oprichter van Buku Bibliotheca Surinamica bracht in zijn vrije tijd de grootste collectie Surinamica bijeen: boeken, foto’s, schilderijen, etsen en manuscripten. Zijn doel was om het Surinaamse verleden in al zijn facetten te documenteren.
Het werk van Carl is van grote waarde, zeker in deze tijd waarin fake news de ronde doet. Zijn unieke verzameling helpt de complexe verwevenheid tussen Suriname en Nederland beter te begrijpen, met alle invloeden van inheemse, Europese, Joodse, Afrikaanse, Indiase en Chinese culturen.
Maar Carl was meer dan een verzamelaar; hij was een warm en hartelijk mens. Onze gesprekken waren altijd bemoedigend, inspirerend en inhoudelijk rijk. Nog geen drie weken geleden appte hij mij: ‘We zien elkaar snel.’ Helaas mocht het niet zo zijn. Moge hij in vrede rusten.
Geopolitieke schokken
Op 3 januari vond de kidnapping van Maduro uit Venezuela plaats, met als doel hem in de Verenigde Staten te berechten. Deze gebeurtenis kwam niet als een verrassing: het is duidelijk dat we in een tijdperk van geopolitieke schokken en nieuwe realiteiten leven. Trump wil het gehele westelijk halfrond, inclusief Groenland, onder zijn invloed brengen. Poetin krijgt dan de vrije hand in Europa en Xi Jinping mag de ‘verloren zoon’ Taiwan binnenhalen en verder alles rond en in de Zuid-Chinese Zee. Olie en gas spelen in dit geopolitieke schaakspel een centrale rol.
Het is inmiddels helder dat alles mogelijk is in de wereld anno 2026: mensenrechten, democratie en rechtsstaat staan in toenemende mate onder druk. Het gevoel van vogelvrij zijn is de nieuwe realiteit waar niemand nog de ogen voor kan sluiten.
Verzet en lijden
Ondertussen komen duizenden dappere mensen in Iran in opstand voor verandering van binnenuit. We houden onze adem in, maar hebben tegelijk de plicht de helpende hand naar hen uit te steken.
Het lijden in Gaza, Israël, Myanmar, Soedan en zoveel andere plekken gaat door. Iedere avond, als ik in mijn warme bed stap, denk ik aan al die mensen – vrouwen, kinderen, zieken – die hun nachten moeten doorbrengen in ijskoude, modderige, lekkende tenten, op kapotte, natte matrassen. Ik ben in vluchtelingenkampen en noodopvangplekken geweest; ik weet hoe erg het is.
Chaos, maar ook kansen
De Chinese fengshuimeesters zijn er duidelijk over: een jaar van het vuurpaard kan leiden tot enorme chaos, maar óók tot snelle vooruitgang en duurzame verbetering voor de mensheid als geheel. Hoewel ik geen fengshuimeester ben, sluit deze observatie geheel aan bij mijn overtuiging dat deze verwarrende tijden ook kansen bieden voor medemenselijkheid. De ingrijpende geopolitieke ontwikkelingen maken duidelijk dat het aankomt op ónze keuzes, en dat (af)wachten geen optie meer is.
Nieuwe bondgenoten
Nu het besef in Europa indaalt dat de Verenigde Staten geen bondgenoot zijn maar een bedreiging, moet het op zoek naar nieuwe partners en allianties – en die zijn er zeker in het mondiale zuiden: Afrika, Azië en Latijns-Amerika. Het recent afgesloten MERCOSUR-handelsverdrag is een belangrijke stap, maar het gaat niet alleen om economie en handel. Culturele connecties leggen en gezamenlijk opkomen voor gedeelde waarden is minstens zo belangrijk.
Verbeteren van de wereld
Ook wij als individuen zijn niet machteloos of als willoze wezens overgeleverd aan een geopolitiek schaakspel dat over onze hoofden wordt gevoerd. Iedereen kan een groot verschil maken; dat zagen we in de levenshouding van Carl Haarnack.
Anne Frank schreef het al in haar dagboek in 1944: ‘Hoe prachtig is het dat niemand een seconde hoeft te wachten met het verbeteren van de wereld.’
Op die manier kan het jaar van het vuurpaard voor grote vooruitgang zorgen.
Een ingetogen bijeenkomst in Rotterdam wil zaterdag ruimte maken voor rouw, solidariteit en bezinning rond de situatie in Iran, zonder politieke kaping of buitenlandse agenda’s, en volledig geleid door Iraanse stemmen zelf.
In Rotterdam wordt aanstaande zaterdag 17 januari een bijeenkomst gehouden uit solidariteit met het Iraanse volk. De samenkomst is een initiatief van Rotterdam Verwelkomt Vluchtelingen samen met een aantal Iraanse (mensenrechten-)activisten, met ondersteuning van de Rotterdam Palestina Coalitie en Comunidad Chilena Rotterdam. Het gaat nadrukkelijk niet om een demonstratie, maar om een moment van herdenking, rouw en bezinning.
Volgens medeorganisator Ineke Palm is die keuze bewust. ‘We willen stilstaan bij wat er gebeurt in Iran en respect tonen voor de dappere mensen die daar de straat op gaan. Hun stem klinkt hier nauwelijks door.’ De bijeenkomst is opgezet in overleg met Iraniërs in Nederland en mensenrechtenactivisten, benadrukt zij. ‘Het woord is dan ook vooral aan de Iraniërs met wie we samen werken. Zij kennen het land het beste en wat er speelt.’
Wat ze niet willen
Een van de grootste gevoeligheden rond de bijeenkomst is de vrees dat deze gekaapt wordt door andere politieke agenda’s. Daarom is besloten dat er geen vlaggen worden meegenomen. ‘We hebben gezien hoe bijeenkomsten in andere steden werden overgenomen door pro-Israëlactivisten die met Israëlische vlaggen zwaaiden’, zegt Palm. ‘Dat willen we absoluut voorkomen. Dit is geen pro-Pahlavi-bijeenkomst (de zoon van de laatste sjah, red.), geen pro-Israëlactie en ook geen oproep tot Amerikaans ingrijpen.’
Die spanning maakt het organiseren ingewikkeld, erkent zij. ‘Hoe geef je uiting op straat, zonder dat het wordt gelezen als steun voor iets wat het niet is?’
‘Dit is geen pro-Pahlavi-bijeenkomst geen pro-Israëlactie en ook geen oproep tot Amerikaans ingrijpen’
Onder de organisatoren en betrokken activisten bestaat brede overeenstemming over wat zij níét willen: militair ingrijpen van de Verenigde Staten. ‘Dat maakt het alleen maar erger’, zegt Palm. Ze wijst daarbij op historische ervaringen, zoals de door het Westen gesteunde coup in Iran in 1953, toen premier Mohammad Mosaddegh werd afgezet ten gunste van een pro-westers regime. De rol van Israël, dat troonpretendent Reza Pahlavi steunt, en Amerikaanse belangen in de regio zorgen voor terughoudendheid ten aanzien van Iran onder Nederlandse moslims en linkse activisten.
Tegelijkertijd neemt het geweld in Iran toe en worden de protesten groter, aldus Palm. ‘Er circuleren cijfers over duizenden doden, maar die zijn nauwelijks te verifiëren omdat er bijna geen informatie over Iran het land uitkomt. Mensenrechtenactivisten hebben wel netwerken in Iran, maar contact leggen is op dit moment vrijwel onmogelijk.’
Verlegenheid over wat wél moet gebeuren
Die onzekerheid leidt tot een zekere verlegenheid bij de organisatoren. ‘Het is best lastig om te formuleren wat er nu moet gebeuren’, zegt Palm. ‘We weten vooral wat we niet willen: een Amerikaanse militaire interventie. Er moet wel actie worden ondernomen. We denken bijvoorbeeld aan het op de terroristenlijst zetten van de revolutionaire garde, Iraanse diplomaten het land uit, Iraanse ambassade sluiten, enz. Ten aanzien van sancties: het hangt er heel erg vanaf wat voor sancties het zijn. Deze moeten het regime treffen en niet de bevolking.’
De bijeenkomst van zaterdag is daarom geen actie met concrete eisen, maar eerder een moment van gezamenlijke reflectie. ‘Herdenken, rouwen, strijdbaar blijven en samen zoeken naar wat we kunnen doen. We gaan wel snel werken aan een pakket van noodzakelijke maatregelen en eisen.
Ik hoop wel dat Nederland en Europa het dit keer niet bij woorden laten maar durven doorpakken. De ervaringen wat betreft de genocide in Gaza stemmen mij niet optimistisch.’
Er is nu echt iets aan het gebeuren in Iran
Hoop, ondanks alles
Ondanks de twijfel en de gevoeligheden wil Palm niet cynisch worden. ‘Er is nu echt iets aan het gebeuren in Iran. Het bijzondere is dat het verzet heel breed is en verschillende groepen meedoen: mensen van de bazaars, studenten, jongeren en ouderen, allerlei verschillende etniciteiten, breed over het gehele land. Het is niet alleen de economische situatie, maar vooral ook de eis om vrijheid na tientallen jaar onderdrukking. Er leeft iets.’
Die dynamiek voedt een voorzichtige hoop dat verandering mogelijk is, ook al is het onduidelijk hoe die eruit zal zien.
‘De Iraniërs moeten zelf bepalen wat de toekomst is’, benadrukt Palm. ‘Dat is hun beslissing. Het enige wat wij hier kunnen doen, is ruimte maken voor hun stem, zonder die te claimen of te kapen.’
Kleine linkse partijen maken zich op voor de gemeenteraadsverkiezingen, maar de vooruitzichten zijn onzeker. Interne ruzies en afsplitsingen zorgen voor versnippering. Volgens politicoloog Chris Aalberts is er één duidelijke winnaar: ‘Denk wordt verkozen, de rest krijgt het moeilijk.’
Linkse partijen die diversiteit, inclusie en emancipatie centraal stellen, hebben het lokaal opvallend moeilijk om de gelederen gesloten te houden. In de vier grote steden, waar deze partijen relatief het grootst zijn, volgen afsplitsingen, interne conflicten en nieuwe lijstjes elkaar in hoog tempo op. Waarom leidt een gedeeld ideaal van gelijkwaardigheid zo vaak tot versplintering? En, belangrijker, wat blijft er voor kiezers over? Op 18 maart zijn er immers weer gemeenteraadsverkiezingen.
BIJ1: goede bedoelingen
BIJ1 geldt al jaren als de meest radicale vertolker van intersectioneel en antiracistisch links. Juist bij een partij waar de nadruk ligt op identiteiten ligt versplintering op de loer. De problemen in Amsterdam haalden in 2022 het landelijke nieuws en ook de Kanttekening schreef er eerder uitgebreid over. Alle drie de raadsleden stapten op en er vormden zich twee nieuwe fracties. De ruzies, waarbij boze leden hun tegenstanders ook voor racist uitmaakten, straalden slecht af op Sylvana Simons. Mede daarom stapte ze in 2023 op als partijleider. Ze wilde aan deze partij geen leiding meer geven. Misschien haalt BIJ1 deze keer toch een zetel of meer, omdat de nieuwe partijleider Tofik Dibi de Amsterdamse lijst trekt.
Ook in Rotterdam kampt BIJ1 met problemen. In 2022 debuteerde de partij met twee zetels in de raad, maar daarna kwam het gedoe. Fractieleider Mieke Megawati Vlasblom was zelden in de raadszaal te zien en gooide uiteindelijk het bijltje erbij neer. Hierdoor kwam Michantely de Jong weer in de raad, die eerder was opgestapt. Zij besloot zich af te splitsen en een eigen fractie te vormen. Marchiano van Campenhout stapte eind 2025 op. Hij kondigde zijn vertrek aan na interne spanningen over omgangsvormen binnen de partij. Een eigen lijst begon hij niet. De strijd was intern verloren, zo liet hij weten.
De onrust hield daar niet op. Kort daarna trok ook Edson Olf, in 2023 de landelijke lijsttrekker van BIJ1, zich terug als lijsttrekker van BIJ1 Rotterdam. Volgens Olf had dat niets te maken met BIJ1 zelf, maar met persoonlijke omstandigheden. Olf blijft wel lijstduwer.
Oud-lijsttrekker Edson Olf. Foto: BIJ1
Tijdens een ledenvergadering van BIJ1 Rotterdam, waar de Kanttekening bij was, bleek duidelijk dat de afdeling kwetsbaar is. Er zijn geen hoogoplopende principiële ruzies, zoals in Amsterdam, maar er is wel een gebrek aan politieke professionaliteit. De leden zijn idealistische activisten en goedbedoelende amateurs met weinig kennis over wat er in de gemeenteraad precies gebeurt. De vergadering verliep nogal rommelig en veel leden ontdekten gaandeweg hoe zwaar het raadslidmaatschap daadwerkelijk is. Bestuursleden erkenden dat BIJ1 bij eerdere kandidatenlijsten onvoldoende had stilgestaan bij werkdruk en politieke weerbaarheid. ‘We weten nu meer dan vier jaar geleden’, klonk het.
BIJ1 ademt activisme, maar worstelt met structuur en continuïteit
Het verkiezingsprogramma van BIJ1 Rotterdam kwam onder tijdsdruk tot stand. Het werd aangenomen met de belofte dat ‘externe organisaties’ nog feedback mochten leveren, al bleef onduidelijk welke dat precies waren. BIJ1 ademt activisme, maar worstelt met structuur en continuïteit. Voor kiezers die zich herkennen in de boodschap, maar ook politieke stabiliteit zoeken, is dat een groeiend probleem. Het is de vraag of de nieuwe lijsttrekker, de sympathieke maar onbekende Tikhoe Isaack, BIJ1 Rotterdam gaat redden.
Utrecht
BIJ1 Utrecht is de enige lokale BIJ1-fractie waar geen gedoe lijkt te zijn. In tegenstelling tot de uiteengevallen Amsterdamse en Rotterdamse fracties is de Utrechtse fractie een eenpersoonsfractie, zodat de kans op interne conflicten een stuk kleiner is. Het succes komt volgens lijsttrekker Stevie Nolten voort uit iets wat in de lokale politiek zeldzaam is: radicale helderheid én nabijheid. ‘BIJ1 is uitgesproken antikapitalistisch, antiracistisch en voor radicale gelijkwaardigheid, en trekt daardoor groepen aan die zich elders niet gezien voelen, zoals jonge mensen van kleur.’ Nolten benadrukt dat BIJ1 deze kiezers niet bereikt via campagnes, maar doordat de partij al aanwezig is waar zij zijn: in grassrootsbewegingen, bij demonstraties, in activistische netwerken. ‘Dat creëert vertrouwen bij mensen die het politieke systeem vaak hebben opgegeven.’
‘BIJ1 trekt groepen aan die zich elders niet gezien voelen’
Utrecht biedt bovendien een vruchtbare bodem. ‘Het is een relatief linkse stad waar BIJ1 met één zetel al zichtbaar resultaten boekt, zoals inzet voor erkenning van genocide in Palestina, het stoppen van boetes voor dakloze mensen en het realiseren van een transkliniek.’ Dat bewijst volgens Nolten dat je met een kleine fractie links linkser kunt maken.
Over het aantal zetels is ze realistisch én ambitieus. ‘Met één zetel heeft BIJ1 al veel invloed gehad, maar met twee kan de partij haar idealen nog krachtiger vertalen naar beleid en systeemverandering.’ Die groei acht ze haalbaar, juist door de continuïteit van een hecht, herkenbaar en uitgesproken team.
Denk: stabiel en pragmatisch, maar vriendjespolitiek
Tegenover BIJ1 staat Denk. De partij heeft een trouwe achterban, vooral Turks-Nederlandse kiezers, in mindere mate Marokkaans-Nederlandse kiezers. De partij kampt wel met ruzies, maar die maken de partij niet kapot. In Rotterdam zit Denk in het college van B&W, nota bene met Leefbaar Rotterdam, de populistische partij die ooit is opgericht door Pim Fortuyn. Landelijk is het ondenkbaar dat Denk samenwerkt met JA21, om nog maar te zwijgen over de PVV, maar lokale politiek is pragmatischer. In Den Haag worden verschillen voortdurend uitvergroot, omdat de schijnwerpers er permanent op staan en mensen zich uiteindelijk ook naar dat publieke toneel gaan gedragen, terwijl in de lokale politiek mensen eerst alles goed uitpraten met elkaar. De onderlinge persoonlijke verhoudingen zijn goed.
Denk-verkiezingsposter in Rotterdam. Beeld: Ewout Klei
Denk Rotterdam heeft alle vertrouwen in een goede uitslag op 18 maart. ‘We zijn sterk in Rotterdam. We hebben hier ons landelijke partijkantoor en partijleider Stephan van Baarle komt ook hiervandaan’, zei fractievoorzitter Serkan Soytekin tegen de Rotterdamse nieuwssite Vers Beton. Aan hetzelfde medium vertelde raadslid Elika Rehim Zadeh dat het groeipotentieel voor Denk in de Maasstad enorm is. ‘In Rotterdam is de opkomst laag, maar vooral ook onder Nederlanders met een biculturele achtergrond.’ Als de opkomst hoger is, kan Denk flink groeien, is de hoop.
Toch is Denk Rotterdam niet zonder problemen. Zo stapte burgercommissielid Safa Sodirijo op omdat ze discriminatie ervoer. ‘Denk strijdt tegen discriminatie, maar je wordt er juist beoordeeld op je afkomst’, zei ze tegen journalist Peter Groenedijk van AD Rotterdam. In augustus 2023 stapte wethouder Enes Ygit op, omdat hij – volgens diezelfde Groenendijk – ongeschikt was voor zijn baan.
Turkse gemeenschap
In Amsterdam groeide Denk in korte tijd uit tot een vaste factor in de raad. Lijsttrekker is opnieuw Sheher Khan, die in de raad met succes institutioneel racisme en islamofobie aankaart. Tegelijkertijd klinkt er stevige kritiek van (oud-)betrokkenen op Denk. Anouar Yacoubi, voormalig raadscommissielid en kandidaat voor Denk Amsterdam, zegt tegen de Kanttekening dat de partij haar potentieel onvoldoende benut. Volgens hem richt Denk zich te eenzijdig op de Turkse gemeenschap, terwijl andere groepen – zoals Marokkaanse en Afro-Nederlandse Amsterdammers – nauwelijks actief worden benaderd. ‘Het gaat niet om onwil’, stelt hij, ‘maar om onbekendheid en passiviteit.’
‘Het imago is minder Turks geworden, maar binnenskamers is de partij dat nog steeds’
Yacoubi spreekt van een partij die naar buiten toe diversiteit uitdraagt, maar intern sterk hiërarchisch en gesloten blijft. ‘Het imago is minder Turks geworden, maar binnenskamers is de partij dat nog steeds.’ Hij vermoedt dat de partijtop bang is dat kandidaten met een Marokkaanse achtergrond via voorkeurstemmen Turkse kandidaten verdringen. Toen hij merkte dat hij geen reële kans meer maakte op een hoge plek op de Amsterdamse lijst, besloot hij te stoppen. Voorlopig verlaat hij de politiek om geloofwaardig te blijven.
Mourad Taimounti na de overwinning van maart 2018 in zijn stad Amsterdam (Beeld: YouTube)
Ook Mourad Taimounti, oud-fractievoorzitter van Denk in Amsterdam, heeft de partij verlaten. Hij was ooit vol overtuiging lid geworden van Denk, vanwege de emancipatoire agenda van de partij voor Nederlanders met een migratieachtergrond. Toch herkent hij zich in delen van Yacoubi’s kritiek. Hij beschrijft Denk als een partij die last heeft gehad van kinderziektes, zoals ego’s, carrièremotieven en angst voor interne concurrentie. Met name het landelijke selectiebeleid riep volgens hem vragen op. ‘Soms werden mensen gepasseerd zonder duidelijke uitleg’, zegt hij.
Taimounti wijst daarnaast op het verschil tussen landelijke en lokale politiek. Landelijke thema’s als Gaza kunnen Denk stemmen opleveren, maar lokaal, zeker in een linkse stad als Amsterdam, draait het om wonen, onderwijs en voorzieningen. ‘Als Gaza geen landelijk onderwerp was geweest, had Denk het hier veel moeilijker gehad’, is zijn stelling. Volgens Taimounti is de partij lokaal voor een groot deel inhoudelijk inwisselbaar geworden met GroenLinks en de PvdA (die in Amsterdam apart de verkiezingen ingaan, red.), met een overlap van naar schatting tachtig procent. Veel sympathie heeft Taimounti voor Denk-politicus Numan Yilmaz, die in 2022 uit de raad ging en nu weer op plek vier staat. ‘Dat zou voor mij de reden zijn om op 18 maart toch op hen te stemmen, want hij is echt een heel kundig raadslid.’
Denk is om wederhoor gevraagd, maar heeft niet gereageerd op vragen van de Kanttekening.
Nieuwe initiatieven
Naast BIJ1 en Denk duiken steeds meer kleine initiatieven op, vaak voortgekomen uit onvrede met bestaande partijen. In Amsterdam gaat het om de Coalitie van Kleur, een afsplitsing van Denk, de Partij voor Morgen van voormalig BIJ1-raadslid Carla Kabamba en De Vonk van voormalig BIJ1-raadsleden Jazey Veldhuyzen en Nilab Ahmadi. Verder is er de Antiracistische Moslimpartij, maar daarover is vrijwel niets te vinden, verder behalve een filmpje op Facebook waarin de roemruchte Palestina-activist Ozzy Dogan zijn initiatief aankondigt.
De Coalitie van Kleur is de partij van Eduard Mangal, die vanwege een persoonlijk conflict weg is gegaan bij Denk. Hij was geen raadslid maar commissielid en heeft dus geen zetel meegenomen. Hoewel Mangal zich deels herkende in de boodschap van BIJ1, wilde hij zich niet aansluiten bij deze partij, vanwege de interne conflicten en het feit dat hij geen zwarte Surinaamse Nederlander is maar een nazaat van de contractarbeiders. Voor hindoestaanse Surinaamse Nederlanders is in BIJ1 minder ruimte, aldus Mangal. De Coalitie van Kleur flyerde vorig jaar al in Amsterdam-Zuidoost, waar veel potentiële kiezers wonen. Mangal schat zijn kansen zeer positief in. ‘Realistisch gezien zou ik in mijn eentje 1 zetel kunnen halen, als Amsterdammers mijn eerlijkheid waarderen. Maar door de samenwerkingen die ik de afgelopen tijd heb opgebouwd en eentje die nu nagenoeg rond is als De Nieuwe Politiek (een partij in stadsdeel Amsterdam Centrum, red.), sluit ik de ambitie van drie zetels zeker niet uit. We zijn samen immers veel meer dan de afzonderlijke delen.’ Volgens de gemeente Amsterdam is De Nieuwe Politiek de naam waarmee de partij op 18 maart de verkiezingen in zal gaan.
Over de Partij voor Morgen is weinig bekend, behalve dat de partij vorig jaar aankondigde aan de Tweede Kamerverkiezingen te zullen meedoen, maar vervolgens daarop terugkwam, wellicht omdat Kabamba er niet in slaagde om voldoende ondersteuningsverklaringen op te halen. De partij is geregistreerd en heeft nu een eigen website. Waar staat ze voor? ‘Zwart, feministisch, antiracistisch en vastberaden met de wijk als vertrekpunt en internationale solidariteit als kompas.’ Ook heeft de Partij voor Morgen tien bullet points kort uitgewerkt.
De Vonk maakt meer kans om op 18 maart in de raad te worden verkozen. Op dit moment is de BIJ1-afsplitsing met twee zetels in de gemeenteraad vertegenwoordigd. Raadslid Jazie Veldhuyzen is vanwege ziekte slecht bereikbaar, meldt het Parool. Het andere raadslid Nilab Ahmadi geeft aan na de verkiezingen te stoppen. Ook zij was vaak afwezig op raadsvergaderingen. Lijsttrekker van de partij is de Armeens-Nederlandse activist en journalist Chris de Ploeg. ‘De Vonk is juist het antwoord om de eindeloze versplintering tegen te gaan’, verzekert hij ons. De partij zou in potentie een grote linkse massapartij kunnen worden, naar het voorbeeld van de Belgische PVDA. De Ploeg wijst erop dat de Revolutionair Socialistische Partij, een afsplitsing van de SP, en de Activistenpartij, de grootste studentenpartij van Amsterdam, onderdeel zijn van de beweging De Vonk. BIJ1 was ook uitgenodigd om deel te nemen, maar weigerde dat.
Raadsleden voor De Vonk, Jazie Veldhuyzen en Nilab Ahmadi
Einddoel van De Vonk is de afschaffing van het kapitalisme. ‘Dit maakt ons juist de enige realistische partij. Het kapitalisme betekent in feite dat we, economisch gezien, in een dictatuur leven.’ Wel beseft De Ploeg dat de socialistische heilstaat er nog lang niet is. ‘Daarom presenteren we ook een soort minimumplan, op basis van een realistische begroting, waarmee we al enorm veel kunnen bereiken binnen het huidige systeem. Denk aan gratis OV, een gemeentelijk woonbedrijf voor de massale bouw van betaalbare woningen, investeringen in buurtcollectieven, stadstuinen, voedselparken en groene energiecoöperatieven voor betaalbare energie en voedsel. En nog veel meer.’
Einddoel van De Vonk is de afschaffing van het kapitalisme
De liberale parlementaire democratie is volgens het verkiezingsprogramma van De Vonk een farce. Maar het parlement is wel bruikbaar als middel om de revolutie een stapje dichterbij te brengen. ‘Bewegingen hebben de raad nodig als megafoon, om de eisen van de straat te agenderen’, zegt De Ploeg. ‘Maar ook om concrete winsten binnen te slepen waar dat mogelijk is, of juist de beperkingen van de gevestigde politiek te ontmaskeren waar je geen meerderheid kunt krijgen.’
De lijsttrekker gelooft in een mooie uitslag in maart: ‘We hebben nu twee zetels en we hopen op drie. In Amsterdam definieert 12 procent van de bevolking zich als uiterst links en nog eens 27 procent als stevig links. Dat zijn een heleboel potentiële zetels.’
Utrecht en Den Haag: lokale alternatieven
De vierde stad van Nederland laat zien dat een afsplitsing ook anders kan uitpakken. Sinds 2025 is hier LINK actief, een eenmansfractie geleid door voormalig GroenLinks-raadslid Pepijn Zwanenberg, bekend vanwege zijn blauw geverfde baard. Hij is een empathische socialist met een lange staat van dienst. Na negentien jaar in de Utrechtse gemeenteraad voor GroenLinks besloot hij zich af te scheiden, vooral omdat hij zich steeds minder thuis voelde bij de landelijke koers en de fusie met de PvdA. ‘Het voelde alsof ik op een ijsschots stond die steeds kleiner werd.’
LINK is geen doorstart van GroenLinks, benadrukt hij. De naam verwijst naar zowel kwaadheid als verbinding. Buiten de coalitie voelt hij zich vrijer en rebelser, en dat trekt een bont gezelschap aan: oud-leden van BIJ1, GroenLinks en Denk, maar ook mensen die nooit eerder politiek actief waren. ‘Mensen stemden vroeger op mij vanwege wie ik ben. Nu is de drempel om dat te doen nog lager.’ Zijn achtergrond in de kraakbeweging en de PSP-jongeren (de PSP is een van de voorlopers van GroenLinks, red.) klinkt door in zijn stijl. Die is idealistisch en tegendraads, maar ook gericht op samenwerking.
Sinds zijn afscheiding strijdt hij tegen de landelijke asielwet en voor het tegengaan van gentrificatie. Een amendement dat hij over het laatste onderwerp indiende, werd aangenomen door de raad. Andere initiatieven, zoals het binnenhalen van het moslimarchief, haalden het niet. Maar wel tonen zijn moties de breedte van zijn inzet aan. Het gaat Zwanenberg om het vormen van een tegencultuur, om het opkomen voor gemarginaliseerden in de rafelranden van de samenleving en absolute gelijkwaardigheid. Over de uitslag is hij nuchter. ‘Ik verwacht tussen de één en drie zetels. Het gaat om het mandaat.’
Ook de Haagse Stadspartij geldt al jaren als een stabiel alternatief voor progressieve kiezers die zich niet thuis voelen bij landelijke partijen.
Sterke lokale wortels heeft ook de Haagse Stadspartij, die nu geleid wordt door Fatima Faid. De partij komt voort uit de Haagse kraakbeweging, maar heeft zich de laatste jaren verbreed. Er zijn nu ook veel jonge mensen actief: jongeren van kleur, queers, activisten. En nog steeds gaat het erom mensen te helpen in kwetsbare situaties.
‘Wat Marx of Lenin heeft gezegd maakt voor een arm gezin niet uit; die mensen willen gewoon geholpen worden’
De Haagse Stadspartij had nooit landelijke ambities. Toch kreeg Faid een landelijk profiel, vanwege haar steun aan BIJ1. ‘Ik was een van de godmothers van Artikel1, de voorloper van BIJ1. Maar dit riep bij de Haagse Stadspartij discussies op over het dubbellidmaatschap. We hebben toen afgesproken dat een dubbellidmaatschap mag, maar dat je natuurlijk niet lokaal voor twee partijen tegelijk actief kunt zijn.’
Fatima Faid
Mede vanwege het bestaan van de Haagse Stadspartij doet BIJ1 niet mee aan de gemeenteraadsverkiezingen in Den Haag. ‘Als BIJ1 weer mee zou doen, dan lopen we risico dat we allebei niet in de gemeenteraad worden verkozen en dat zou natuurlijk heel jammer zijn’, zegt ze. ‘Sowieso vindt Faid de versplintering aan radicaal-linkse zijde een slechte zaak. Dat komt volgens haar mede door ideologische onenigheid. Maar wat Marx of Lenin heeft gezegd maakt voor een arm gezin niet uit; die mensen willen gewoon geholpen worden. We moeten wat meer doen aan praktische politiek.’
Haar inspiratie komt uit de Black Panther-methode: eerst kinderen eten geven, huiswerkbegeleiding regelen, mensen met elkaar verbinden. Pas daarna kun je praten over systeemverandering. De SP deed ooit iets vergelijkbaars, maar volgens Faid bleef daar een paternalistisch verheffingsideaal hangen. Zij is anarchist, wars van autoriteit, en gelooft dat vertrouwen ontstaat door directe hulp, juist bij groepen die het systeem terecht wantrouwen.
Faid wil graag op 18 maart twee zetels halen, het liefst drie. ‘Als het bij eentje blijft, ben ik wel een beetje teleurgesteld. Maar ik reken natuurlijk op een mooi resultaat.’
Maar zal het ze lukken?
Volgens journalist Chris Aalberts, een expert op het gebied van kleine politieke partijen, zal Denk worden verkozen in de vier grote steden. De rest krijgt het heel moeilijk. Hij ziet alleen kansen voor BIJ1 Amsterdam en de Haagse Stadspartij. BIJ1 Amsterdam maakt volgens hem kans dankzij de landelijke bekendheid van Tofik Dibi, de Haagse Stadspartij omdat deze partij goed geworteld is in Den Haag. Voor LINK wordt het lastiger. ‘Pepijn Zwanenberg is met voorkeursstemmen verkozen in de raad, maar zat toen nog bij GroenLinks. Zal hij het in zijn eentje ook redden? En hij zit al heel lang in de raad; wordt het niet tijd voor hem om op te stappen?’
Aalberts denkt dat BIJ1 Rotterdam en BIJ1 Utrecht er niet in zullen slagen om opnieuw in de raad te worden verkozen. ‘Ze hadden allebei hun eerdere successen te danken aan het landelijke effect van Sylvana Simons. Zij is nu uit de politiek. Dat BIJ1 Utrecht het relatief goed doet als fractie maakt niet heel veel uit. In Rotterdam is BIJ1 sowieso kansloos, vanwege de chaos. Niemand kent de nieuwe lijsttrekker bovendien.’
Chris Aalberts
Een probleem voor klein links in Amsterdam is bovendien dat GroenLinks en PvdA apart aan de verkiezingen zullen meedoen, vervolgt Aalberts. Dat geeft partijen links van GroenLinks minder munitie om te zeggen dat mainstream links haar beginselen verkwanselt. Bovendien is daar nog de Partij voor de Dieren als alternatief. Deze partij is gevestigd en is ook helder over Gaza. ‘Veel effectiever dan de one-man-show van Tofik Dibi.’
De afsplitsingen van Denk en BIJ1 zijn ook kansloos, denkt Aalberts. ‘De Coalitie van Kleur en de Partij voor Morgen zijn vooral een vehikel om Mangal respectievelijk Kabamba herkozen te krijgen. En De Vonk is veel te extreem, nog linkser dan BIJ1.’ Aalberts ziet veel van deze politici als fringe figuren die slecht samenwerken. Dat stemt hem somber over hun toekomst en hun vermogen om structureel iets op te bouwen. De enige die in dit verband een compliment krijgt, is Jazey Veldhuyzen. ‘Hij wil niet nog een keer in de raad komen. En daar heeft hij volkomen gelijk in.’
Onze site gebruikt cookies en vergelijkbare technologieën onder andere om u een optimale gebruikerservaring te bieden. Ook kunnen we hierdoor het gedrag van bezoekers vastleggen en analyseren en daardoor onze website verbeteren.
Deze website gebruikt cookies om uw gebruikservaring op deze website te verbeteren. Van deze cookies worden cookies aangemerkt als "Noodzakelijk" in uw browser bewaard, deze cookies zijn essentieel voor het functioneren van de website. Bijvoorbeeld het opslaan van uw keuze of u wel of geen cookies wilt hebben. Wij maken ook gebruik van cookies van derde partijen die ons helpen met het analyseren en begrijpen van de gebruik van deze website door u. Deze cookies worden alleen gebruikt als u daar toestemming toe geeft. U heeft ook de mogelijkheid om uzelf uit te sluiten voor deze cookies. Dit zal echter effect hebben op uw gebruikerservaring.
Noodzakelijke cookies zijn absoluut nodig voor het functioneren van de website. De cookies in deze categorie zorgen alleen voor de veiligheid en het functioneren van deze website . Deze cookies bewaren geen persoonlijke gegevens
Deze cookies zijn niet strict noodzakelijk, maar ze helpen de Kanttekening een beter beeld te krijgen van de gebruikers die langskomen en ons aan te passen aan de behoeftes van onze lezers. Hiervoor gebruiken wij tracking cookies. Bij het embedden van elementen vanuit andere websites zullen er door deze sites ook cookies worden gebruikt.
