Galajurken, rode lopers en heel veel camera’s vulden vorige week de foyer van het Rotterdamse filmhuis LantarenVenster tijdens de openingsavond van het 26e Arab Film Festival. Uitgedoste mannen en vrouwen verzamelden zich rondom hun sterren van het Arabische doek. Die avond liepen bekende acteurs als Dima Khandaleft, Jihad (Jay) Abdou en Lebleba gewoon rond in het kleine pand op de Kop van Zuid in Rotterdam, welwillend om te poseren met de diaspora uit het moederland.

‘Ik kom voor Dima Khandaleft, ze heeft zoveel talent’, vertelt Rayan, een Syrische Nederlander van 32. Samen met haar vriendinnen is ze uit Haarlem naar Rotterdam gekomen om haar favoriete sterren te ontmoeten. ‘Ik had haar nog nooit in het echt gezien, alleen op televisie. Het is echt geweldig om haar hier te zien.’ Een foto met de filmster lukte niet; Khandaleft was al snel weer weg. Maar dat mocht de pret niet drukken voor de dames. ‘In Haarlem valt niet zo veel te beleven’, lachen ze.

Even verderop staan Abdul en zijn vrouw Maysa. Strak in de lak en tot in de puntjes gestyled doen ze niet onder voor de sterren om zich heen. Ze stralen succes uit. ‘Ik ben dokter’, vertelt Abdul, waarna hij eraan toevoegt dat hij is uitgenodigd door de organisatie. Ondertussen neemt zijn vrouw positie in om met de juiste personen op de achtergrond op de foto te komen. ‘Hier zijn bijna alleen maar Syriërs’, lacht hij.

‘Ik ben dokter’

Het is geen toeval. De organisatie van het Arab Film Festival koos er dit jaar bewust voor om de nadruk te leggen op Syrië. Vanwege de gebeurtenissen in Syrië zelf, maar ook om de Syrische gemeenschap in Nederland eens in het zonnetje te zetten. ‘De media komen heel snel kijken als het fout gaat, maar het gaat misschien maar in een paar gevallen fout. We hebben misschien wel 30.000 verhalen over Syriërs waarbij het goed gaat’, vertelt artistiek directeur van het festival Rosh Abdelfatah, zelf een Syrische Nederlander.

Syrische rolmodellen

Op de vlaggen die het publiek stilletjes verwelkomen, staan voorbeelden van deze succesverhalen: portretten van succesvolle Syriërs met een korte beschrijving van wat ze hebben bereikt: marketingmanager, dokter of muzikant. ‘Deze portretten staan ook op sociale media en zijn duizenden keren bekeken. We hebben ze neergezet als rolmodellen, om andere Syrische jongeren te laten zien dat je kunt slagen, ondanks de problemen die je ervaart’, vertelt Abdelfatah.

Hij is niet de eerste die het belang van rolmodellen uit de eigen gemeenschap benadrukt. Vooral voor jongeren die in Nederland terechtkomen, kunnen succesverhalen van andere Syrische Nederlanders die eerder hetzelfde traject hebben doorlopen een voorbeeld zijn van wat mogelijk is, schrijven verschillende onderzoekers.

Zo concludeert Max Visser van de Radboud Universiteit Nijmegen in 2024 dat begeleiding door mentoren en sleutelfiguren met een vergelijkbare culturele achtergrond een grote rol speelt bij het helpen van nieuwkomers om de Nederlandse samenleving beter te begrijpen. Zij geven niet alleen praktische informatie over onderwijs, werk en regelgeving, maar helpen jongeren ook bij het opbouwen van zelfvertrouwen, meent hij.

Vooral voor Syrische jongeren is herkenning extra belangrijk, schreef onderzoeker Rik Huizinga van de Rijksuniversiteit Groningen in 2022. Gevoelens van erbij horen hangen sterk samen met sociale contacten, erkenning en zichtbare voorbeelden van succesvolle participatie in de samenleving. Wanneer jongeren mensen ontmoeten die dezelfde achtergrond hebben en inmiddels studeren, werken of maatschappelijk actief zijn, wordt de afstand tussen hun huidige situatie en hun toekomst kleiner, concludeerde hij.

Nederlandse nieuws vertalen

Een goed voorbeeld van zo’n rolmodel is Ahmad Hamwi. Gevraagd wie ertoe doet in de lobby van het Arab Film Festival, wijzen Rayan en haar vriendinnen direct naar ‘Mr. Leiden’. ‘Iedereen kent hem.’

Zijn bijnaam heeft hij te danken aan de stad waar hij woont, maar het zegt niets over zijn reikwijdte. Hij is een bekendheid op sociale media, een Syrische influencer met 152.000 volgers op zijn Instagram-account. Dat heeft hij te danken aan zijn Arabische vertalingen van het Nederlandse nieuws.

‘Ik ben hier een aantal jaar geleden mee begonnen en had eigenlijk niet verwacht dat het zo groot zou worden’, vertelt hij trots. ‘Heel veel mensen lezen geen nieuws en missen daardoor veel informatie, bijvoorbeeld over de nieuwe migratieregels. Met mijn vertalingen informeer ik de Syrische gemeenschap.’

‘Iedereen kent hem’

Zelf moest hij ook vanaf nul beginnen toen hij in 2015 in Nederland asiel aanvroeg. ‘Dat was moeilijk. Maar vanaf het moment dat het kon, heb ik keihard gewerkt. Ik draaide vijf jaar lang nachtdiensten, zodat ik overdag kon studeren en mijn studie kon bekostigen. Ik werkte als vrachtwagenchauffeur terwijl ik een masteropleiding marketing volgde. Pas toen ik was geslaagd, stopte ik met ’s nachts werken en kon ik me richten op wat ik wilde doen.’

Of hij zich bewust is van zijn voorbeeldrol? ‘Zeker weten’, zegt hij. ‘Ik doe dit ook echt voor nieuwkomers. Ik geef ze tips over de regels in Nederland, over wat wel en niet mag bijvoorbeeld. Daarbij blijf ik altijd heel positief.’ Dat het voor veel Syrische jongeren niet makkelijk is om opnieuw te beginnen, begrijpt hij ook. ‘De eerste stap is altijd moeilijk, maar het is belangrijk om door te blijven gaan en je vooral niet te meten aan anderen. Je moet kijken naar wat je zelf kunt, naar je eigen niveau en tempo. Nederland biedt veel kansen, voor ieder persoon. Blijf je concentreren op een kans die bij jou past’, is zijn advies.

Vaderfiguur

Voorbeeldfiguren binnen de eigen Syrische gemeenschap kunnen vooral voor jongeren die alleen naar Nederland zijn gekomen een belangrijke rol vervullen, ziet ook het Wetenschappelijk Onderzoek- en Datacentrum (WODC), dat onderzoek deed naar probleemjongeren in de asielketen.

‘Blijf je concentreren op een kans die bij jou past’

Hierbij duiken steeds vaker Syrische jongeren op: rondreizende, alleenstaande asielzoekers die verschillende Europese steden aandoen en zich nergens echt kunnen vestigen. Deze jongeren hebben vaak geen stabiele gezinssituatie in Nederland. Ze missen een vaderfiguur of een oom die hen een beetje in de gaten houdt, staat in het onderzoeksrapport.

Juist het gebrek aan voorbeeldfiguren maakt dat jongeren zich anoniem wanen, en dan kunnen ze probleemgedrag gaan vertonen, aldus de wetenschappers. In het onderzoek gaat het weliswaar om jongeren die nog in afwachting zijn van hun asielbesluit, maar ook zij zijn gebaat bij steun vanuit de Syrische gemeenschap die hen voorging en inmiddels gesetteld is, meent Sanne Noyon van het WODC.

Contrast

Als de sterren verdwenen zijn en de sociale-mediacontent is geüpload, begint in LantarenVenster het filmfestival. Openingsfilm is de documentaire Chronicles from the Siege – een compilatie van verhalen van gewone mensen in het Palestijnse vluchtelingenkamp Yarmouk, dat maandenlang werd belegerd door het Assad-regime. De overgang van succesvolle Syriërs naar het uitzichtloze leven van deze vluchtelingen is wrang. Maar ook dit is werkelijkheid, zegt Abdelfatah. ‘Je kunt niet om conflict heen.’

Toch hoopt hij dat het festival de Syrische gemeenschap vooruithelpt. ‘Onder hen zijn veel jonge filmmakers die hier op school zitten of nu afstuderen. We willen deze jongeren helpen om verder te komen in de filmindustrie, bijvoorbeeld door ze in contact te brengen met andere filmmakers.’

‘Deze aandacht voor onze gemeenschap is heel bijzonder’, erkent Hamwi. ‘Dit geeft ons de kans om te laten zien wat we kunnen. Kunst en cultuur spelen een grote rol in ons land, in het Syrië van vóór de oorlog. We zijn misschien nog niet zo ver als andere migrantengemeenschappen in Nederland, maar we komen er wel. Syriërs staan bekend om hun harde werk. We hebben gewoon een beetje tijd nodig.’