In totaal sprak de onderzoeker met meer dan vijftig activisten met uiteenlopende achtergronden, onder wie arbeidsmigranten, kinderen van arbeidsmigranten en recente vluchtelingen. Een dag voor de promotie geeft ze nog een interview aan de Kanttekening.

Uw onderzoek strekt zich uit over een periode van tien jaar, van 2013 tot 2023. In de Turks-Koerdische betrekkingen was dit een cruciale periode voor het huidige vredesproces. Wat hebben Koerdische activisten in deze jaren meegemaakt aan hoop, emoties en teleurstellingen?

‘De periode van 2013 tot 2023 werd inderdaad gekenmerkt door hoop, teleurstelling, verdriet en voortdurende onzekerheid. Het vredesproces tussen de Turkse staat en de Koerdische beweging bood aanvankelijk perspectief, maar toen het in 2015 mislukte en er opnieuw geweld uitbrak, was de teleurstelling groot.

Tegelijkertijd riepen de aanvallen van IS op Singal en Kobanî sterke emoties op en versterkten ze de solidariteit onder Koerdische activisten in Europa.

Wat mij tijdens mijn onderzoek vooral opviel, is dat activisten ondanks alle teleurstellingen betrokken bleven. Hun activisme kwam niet alleen voort uit politieke overtuiging, maar ook uit een diepgeworteld gevoel van morele verantwoordelijkheid tegenover hun volk.’

Ik heb de indruk dat het Koerdische activisme en nationalisme aan kracht hebben ingeboet. Was de Koerdische beweging rond 2015 sterker dan nu?

‘Rond 2014 en 2015 was de Koerdische beweging bijzonder zichtbaar. De strijd om Kobani, de aanvallen op de jezidi’s in Singal en de politieke ontwikkelingen in Turkije zorgden voor een sterke mobilisatie, ook onder Koerden in Nederland. Maar een grotere zichtbaarheid betekent niet automatisch dat de beweging destijds sterker was dan nu.

Mijn onderzoek laat vooral zien dat het Koerdische activisme voortdurend in beweging is. Periodes van grote mobilisatie worden afgewisseld met rustigere periodes. Die schommelingen hangen nauw samen met de politieke en maatschappelijke ontwikkelingen in Koerdistan. Afhankelijk daarvan veranderen ook de intensiteit, inhoud en doelstellingen van het activisme.’

Kunt u voorbeelden geven?

‘Ja, ten eerste verandert de samenstelling van de groep activisten voortdurend. Sommige mensen blijven jarenlang actief en zichtbaar, terwijl anderen zich tijdelijk terugtrekken en later weer terugkeren. Er zijn ook activisten die niet meer deelnemen aan openbare acties, maar op andere manieren betrokken blijven. Hun activisme verschuift bijvoorbeeld van demonstraties op straat naar minder zichtbare activiteiten achter de schermen, zoals het organiseren van culturele activiteiten, financiële steun, sociale media of het doorgeven van de Koerdische taal en identiteit aan volgende generaties.’

Het leven in de diaspora maakt gemeenschappen doorgaans nationalistischer. Hoe kijkt u hier tegenaan?

‘Mijn onderzoek laat zien dat het leven in de diaspora het Koerdische identiteitsbewustzijn kan versterken, maar dat betekent niet automatisch dat mensen nationalistischer worden. Voor veel activisten krijgt hun Koerdische identiteit juist op afstand een bijzondere betekenis. De geschiedenis van onderdrukking, de verbondenheid met Koerdistan en het gevoel verantwoordelijkheid te dragen voor hun volk spelen daarin een belangrijke rol. Koerdische verenigingen, families, sociale netwerken en culturele activiteiten helpen om dat bewustzijn levend te houden en te versterken.

‘Voor veel activisten krijgt hun Koerdische identiteit juist op afstand een bijzondere betekenis’

In mijn proefschrift gebruik ik het begrip welatparêz. Dat verwijst naar een diep gevoel van verbondenheid met, verantwoordelijkheid voor en zorg voor het Koerdische volk. Het omvat meer dan nationalisme als politieke ideologie. Het gaat ook om een morele en emotionele verbondenheid die tot uitdrukking komt in het dagelijks leven en in verschillende vormen van maatschappelijke en politieke betrokkenheid.’

Voor Koerdische activisten is Nederland, en Europa in het algemeen, een bijzondere plek om te leven, mede doordat zij er samenleven met Turkse nationalisten, die zij als hun onderdrukkers beschouwen. Hoe ervaren zij dat? Heeft u dit ook onderzocht?

‘Dit onderwerp komt in verschillende levensverhalen in mijn proefschrift naar voren. Sommige activisten vertellen dat zij spanningen ervaren in hun contacten met Turkse nationalisten in Nederland. Zij voelen zich soms niet erkend in hun Koerdische identiteit of maken zich zorgen over de mogelijke gevolgen van hun politieke activiteiten. Een aantal gesprekspartners spreekt over de angst dat informatie over hun activiteiten wordt doorgegeven aan de Turkse autoriteiten. Hierdoor worden zij voorzichtiger met wat zij in het openbaar zeggen of op sociale media delen. Deze zorgen kunnen invloed hebben op hun dagelijkse keuzes, sociale contacten en de manier waarop zij hun politieke betrokkenheid vormgeven.’

Dat is wel gek toch, je vlucht uit een onvrij land voor Koerden en dan kom je die Turkse onderdrukkingsmechanismen ook hier tegen?

‘Ja, tegelijkertijd is het belangrijk om onderscheid te maken tussen de Turkse staat, Turkse nationalisten en Turken in het algemeen. Verschillende activisten onderhouden ook goede vriendschappen en sociale contacten met Turken die hun Koerdische identiteit erkennen en respecteren. Mijn onderzoek laat vooral zien hoe politieke tegenstellingen uit het land van herkomst doorwerken in persoonlijke relaties en dagelijkse keuzes in Nederland. De ervaringen van activisten zijn daarbij niet voor iedereen hetzelfde, maar hangen sterk samen met hun persoonlijke geschiedenis, sociale omgeving en politieke betrokkenheid.’

Wat is het grootste verschil tussen het leven als Koerdische activist te midden van Turken in Nederland en in Turkije?

‘Het belangrijkste verschil is de politieke en maatschappelijke ruimte waarin activisten zich kunnen uitspreken, en vooral de mate van veiligheid die zij daarbij ervaren. In Nederland kunnen Koerdische activisten doorgaans openlijk demonstreren, verenigingen oprichten, hun taal spreken en aandacht vragen voor de Koerdische kwestie. In Turkije hebben veel van mijn gesprekspartners daarentegen te maken gehad met onderdrukking, vervolging en politieke beperkingen. Het grootste verschil zit dus niet zozeer in het samenleven met Turken, maar vooral in de politieke omstandigheden, de bescherming van fundamentele rechten en de mate van veiligheid. Op dat gebied bestaat een wezenlijk verschil tussen Nederland en Turkije.’

Heeft u in die tien jaar ook een verandering gezien in de relatie met Turken in Europa?

‘Dat verschilt sterk van persoon tot persoon. Sommige gesprekspartners vertellen over spanningen, teleurstellingen en het verbreken van vriendschappen vanwege politieke meningsverschillen. Anderen onderhouden juist goede contacten met Turkse vrienden, collega’s en kennissen. Wat mij tijdens mijn onderzoek vooral opviel, is dat veel Koerdische activisten bewust afstand proberen te houden van Turken met uitgesproken conservatieve of nationalistische opvattingen, vooral wanneer die opvattingen gepaard gaan met het ontkennen of niet erkennen van de Koerdische identiteit. Tegelijkertijd onderhouden zij vaak goede vriendschappen en contacten met linksgeoriënteerde Turken die hun identiteit en politieke overtuigingen respecteren. Voor deze activisten is de erkenning van hun Koerdische identiteit bijzonder belangrijk. Zij willen geaccepteerd en gerespecteerd worden zoals zij zijn, zonder hun identiteit te hoeven verbergen of voortdurend te moeten verdedigen. Die behoefte aan erkenning speelt een belangrijke rol in de manier waarop zij hun sociale relaties vormgeven.’

Als u morgen de macht zou hebben om dingen voor Koerdische activisten te veranderen, wat zou u dan meteen doen?

‘Ik zou er in de eerste plaats voor willen zorgen dat Koerdische activisten zich vrij en veilig kunnen uitspreken, zonder angst voor vervolging of negatieve gevolgen voor henzelf of hun familieleden. Daarnaast zou ik willen dat er meer erkenning, begrip en aandacht komt voor hun ervaringen en de uitdagingen waarmee zij in het dagelijks leven worden geconfronteerd. Wat ik daarom zou willen veranderen, is dat hun stem niet uitsluitend op politieke momenten wordt gehoord, maar dat er ook structureel aandacht komt voor hun dagelijkse ervaringen, hun veiligheid, hun behoefte aan erkenning en hun mogelijkheden om volwaardig en zonder angst aan de Nederlandse samenleving deel te nemen.’