Journalist Anne-Rose Hermer ging in Rotterdam op bezoek bij een familie om samen de vasten te verbreken. Het gezin doet mee aan het project Iftarmee, dat islamitische gezinnen koppelt aan mensen die een iftar willen meemaken.

Op bezoek gaan bij onbekenden is een beetje spannend, maar ook leuk. Gewapend met twee bosjes rozen betreed ik rond 18.00 uur de Rotterdamse woning van een van oorsprong Turkse familie. Zeki en Demet hebben twee dochters, Rabia Nur en Fatma. De oudste werkt als serveerster en heeft dienst, de jongste (20) is thuis. Uiteraard weten ze dat ik journalist ben en een artikel ga schrijven over deze iftar, maar er is een onverwacht probleem: twee gasten hebben afgezegd vanwege ziekte en een derde komt veel later. Niet getreurd. Op deze manier is er gelegenheid voor een persoonlijk gesprek en er is nog een gast. Ze heet Kirsten, is van dezelfde leeftijd als Fatma en is geen moslima. Er is dus wel degelijk sprake van verbinding.

De ontvangst is heel hartelijk. Het echtpaar vindt het erg leuk dat ik er ben. En ik ook. Wat meteen opvalt in de woonkamer is de versiering. Tot aan het raam aan de achterkant toe is versiering opgehangen in het teken van de ramadan, compleet met verlichting, ballonnen en Koranteksten die te maken hebben met de ramadan. Het oogt allemaal heel feestelijk.
‘De ramadan is voor moslims een heilige maand. Samen vasten, eten, het gezellig maken. Dat is hoe de profeet Mohammed het heeft gezegd’, legt Fatma uit.

‘Samen vasten, eten, het gezellig maken’

Tijdens de ramadan mogen moslims tussen zonsopgang en zonsondergang niet eten, drinken en roken. Het gaat deze avond om contact maken, samen de iftar gebruiken en de ramadan beleven. ‘Vasten gaat niet alleen over honger en dorst voelen, maar ook over dankbaar zijn, leren geduldig te zijn en denken aan arme mensen’, zegt Fatma. Niet zo vreemd, want geven aan de armen is een van de vijf zuilen van de islam.

Pas vier jaar in Nederland

Zeki is docent wiskunde en heeft in diverse landen gewerkt op internationale scholen. Demet is docent Turkse literatuur. Volgens Fatma is haar vader een goede docent en heeft hij haar veel geholpen. Inmiddels volgt Fatma een opleiding tot verpleegkundige. Daarnaast is ze veel bezig met taekwondo. Op haar kamer hangt een indrukwekkende verzameling medailles die Fatma met deze sport heeft gewonnen.

Een ogenschijnlijk gewoon gezin waarvan de gezinsleden hun plek hebben gevonden in de Nederlandse samenleving. Maar op een moment blijkt dat dit best bijzonder is in plaats van gewoon. Het gaat om asielzoekers die pas vier jaar in Nederland zijn. Demet vindt dat ze nog niet goed Nederlands spreekt. Oké, het is niet perfect. Maar wel goed voor iemand die hier vier jaar is, waarvan een jaar in azc’s. Na Ter Apel en drie weken Budel was een azc in het Limburgse Sweikhuizen bij Geleen aan de beurt. Daar woonden ze tien maanden, totdat hun plotseling een woning in Rotterdam werd aangeboden.

‘Mijn neef woont in Nederland, de zoon van mijn oom die jarenlang in Nederland heeft gewerkt en inmiddels is overleden, dus het kwam een beetje vertrouwd op me over’, vertelt Zeki, die zelf door omstandigheden in Duitsland is geboren.

Op sommige punten was het even wennen in Rotterdam, onder andere omdat het Limburgs heel anders klinkt dan het Rotterdams. Daar keken ze van op toen ze hier kwamen. Zeki is in contact gekomen met de organisatie Wereldburger voor de klas en hoopt op een moment weer wiskunde te kunnen geven. Demet doet veel vrijwilligerswerk, onder andere in het type buurthuis dat in Rotterdamse wijken bekendstaat als het Huis van de Wijk.

Börek en dolma’s

Een iftar start altijd met een gebed, opgezegd in het Nederlands door Fatma. Het eerste wat je gebruikt na het vasten is een dadel of een slokje water. Daarna is het tijd voor een kopje linzensoep. Verder staat er op tafel içli köfte, oftewel gevulde bulgurnoedels, börek met kaas, aubergine met tomaat én overheerlijke dolma’s. Dat zijn druivenbladeren die gevuld zijn met kruidige rijst. Die heeft Demet deels klaargemaakt voor Kirsten, die ze zo lekker vindt.

Kirsten en Fatma kennen elkaar van het project Buddy to Buddy. Vrijwilligers worden gekoppeld aan een nieuwkomer in Nederland. Gedurende vier maanden ga je wekelijks samen iets leuks doen. Op deze manier help je iemand integreren en je krijgt zelf een goed idee hoe het is om ergens helemaal opnieuw te beginnen.

‘De betekenis van de vastenmaand en de iftar is ook mooi’

‘Ik volg de opleiding Social Work en ik stuitte door mijn studie op dit project. Het werd ons aangeboden, maar je mocht ook voor een vervangende opdracht kiezen. Dat heb ik niet gedaan. Zo kwam ik in contact met Fatma.’ Iftarmee vindt Kirsten een goed initiatief. Zelf is ze geen moslima. ‘Het is heel gezellig en het eten is lekker. De betekenis van de vastenmaand en de iftar is ook mooi.’

Vijf zuilen

Het meedoen aan de vastenmaand is een van de vijf zuilen van de islam. De ramadan is onlosmakelijk verbonden met het islamitische geloof en het is geen kwestie van vrijwilligheid. In de Koran staat wanneer en waarom er wordt gevast. Toch zijn er uitzonderingen. Chronisch zieken en zeer oude of zwakke mensen zijn vrijgesteld. Moslims die moeten reizen zijn dan even vrijgesteld van het vasten, net als meisjes en vrouwen die ongesteld zijn.

Gebeden isha en taraweeh

Na de iftar volgen er twee gebeden: het isha-gebed en daarna het taraweeh-gebed. Deze gebeden kun je in principe thuis bidden, maar je kunt er ook voor naar de moskee gaan. Tijdens het bidden worden een aantal raka’at verricht. Een raka’at omvat niet alleen knielen en opstaan, maar ook het reciteren van verzen uit de Koran, buigen (ruku), neerwerpen (sujood) en het verrichten van andere gebedsrituelen. Opvallend: in Marokkaanse moskeeën zijn het tijdens het taraweeh-gebed vaak acht raka’at, in de Turkse moskeeën twintig. Het gezin weet de reden voor dit verschil niet.

Rumi

Demet doet veel vrijwilligerswerk, maar haar hart ligt bij literatuur. Over de vraag wie haar favoriete auteur is, hoeft ze geen seconde na te denken: de schrijver en dichter Mevlana Celaleddin Rumi, bekend als Rumi (1207-1273). ‘Hij schreef veel over liefde en tolerantie. Ik lees ook graag boeken van Cengiz Aytmatov (1928-2008). Deze schrijver kan heel goed over generatieverschillen schrijven, zoals bij ouders en kinderen. De traditie en cultuur van Centraal-Azië nemen een belangrijke plaats in in zijn werken.’

Afscheid

Op de valreep komt de dame die verlaat was. Het is een goede bekende van Demet. Miriella Paula kan qua eten en drinken wel iets extra’s gebruiken, want ze is druk bezig met de campagne voor de gemeenteraadsverkiezingen voor de partij Wij Kleurrijk Rotterdam. ‘Ik eet hier graag tijdens de ramadan. Het is altijd gezellig en lekker’, complimenteert ze Demet terwijl ze geniet van haar linzensoep.

Voor mij is het tijd om te vertrekken, maar niet voordat ik een bakje eten meekrijg met onder andere die lekkere dolma’s. Ook de gasten krijgen een roos mee.

Wat is Iftarmee?

De afspraak voor het bijwonen van deze iftar is geregeld door Kunst van het Samenleven, een project van Platform INS, waarbij wordt uitgegaan van de kracht van verbinding en ontmoeting. Iftarmee is gebaseerd op vrijwilligheid. Mensen kunnen zich opgeven via de website en kiezen een datum en een stad of omgeving. Het verzoek belandt bij een lokale vertegenwoordiger. Die koppelt deelnemers aan de gezinnen die zich hebben opgegeven omdat ze hun huis openstellen voor onbekenden tijdens een iftar. Vervolgens neemt het gastgezin contact op en krijg je een app waarin staat dat je welkom bent en wat het adres is.