Op donderdag 21 mei gingen de directeuren van PAX, Oxfam Novib, Save the Children, Amnesty International en Artsen zonder Grenzen in gesprek met premier Jetten over Israël. In tegenstelling tot het gesprek met premier Schoof een jaar geleden was dit ‘een goed gesprek’ en bespeurden ze ‘sympathie en begrip’. Maar er is veel meer nodig, aldus het vijftal.

Een jaar geleden, op 18 mei, zaten de vijf in dezelfde samenstelling en voor dezelfde
gelegenheid bij elkaar. Ze hadden toen net gesproken met premier Schoof, om hem
te vragen waar voor hem de rode lijn lag wat betreft Israël. Als het kabinet die rode
lijn niet trok, zouden de Nederlanders dat wel doen. Het was het begin van een
beweging die uitmondde in drie ‘rode lijndemonstraties’, waarbij op het hoogtepunt
een half miljoen Nederlanders meer concrete maatregelen eiste van de Nederlandse
regering.

Ook Jetten, toen nog geen premier, liep mee in deze demonstraties en dat is waar
het zeer doet bij de organisaties. Toen hij nog niet aan de macht was, vroeg hij
waarom elke stap om genocide te bestrijden werd geblokkeerd. ‘Waar is de Rob
Jetten van de rode lijn nu? vroeg Michiel Servaes van Oxfam Novib zich af. ‘Na drie
maanden hebben we die Rob Jetten nog niet gezien. Wat is er nodig om je weer uit
te spreken zoals je toen deed? Dat was vandaag mijn belangrijkste vraag aan de
premier’, zei de Oxfam-voorman tijdens de persconferentie in Den Haag.

Er mag dan een nieuw kabinet zitten in Den Haag, veel concrete stappen om het
beleid ten opzichte van Israël radicaal te veranderen zijn nog niet genomen. ‘Geen
sancties voor de regering Netantahu, geen bevriezing van de militaire samenwerking, geen breed handelsverbod in de Palestijnse bezette gebieden en geen erkenning van de Palestijnse staat’, somde Servaes op sociale media op. Daarbij komt dat er ‘begrip is voor de illegale aanvallen op Libanon en Iran’, vult hij aan.

‘We hebben nog geen nieuwe of concrete acties van dit kabinet gezien’

Op een aantal van deze punten kunnen wel degelijk stappen genomen worden, want
juist op militair en economisch gebied kan Nederland Israël raken, leggen de
directeuren uit. Rolien Sasse, directeur van PAX: ‘We importeren wapens uit Israël
die worden beschreven als maximaal dodelijk en bewezen in de strijd. Dit betekend

dus dat hier Palestijnen mee zijn vermoord. De genocide is hier een business case. We hebben gevraagd hier actie op te ondernemen, maar kregen geen duidelijk antwoord.’

We hebben nog geen nieuwe of concrete acties van dit kabinet gezien’, zegt Dagmar
Oudshoorn van Amnesty International. Er ligt weliswaar een wetsvoorstel op de plank dat de export van goederen uit bezette gebieden beperkt, maar dat is minimaal. Dit zou ook moeten gaan over diensten, of het verbod op investeren voor Nederlandse bedrijven, vinden de organisaties.

Deregistratie humanitaire hulp

De organisaties dringen er bovendien bij Jetten op aan meer te doen om te
voorkomen dat hulporganisaties niet meer in Israël mogen werken. Een aantal van
hen, zoals Oxfam Novib en Artsen zonder Grenzen, hangt deregistratie boven het
hoofd hangt. Israël heeft onlangs een nieuwe maatregel ingevoerd die humanitaire
organisaties onder andere vraagt om een lijst te overhandigen waarop alle
medewerkers staan die voor hen werken in de Palestijnse gebieden. Dit willen de
organisaties niet en dit betekent dat ze niet langer welkom zijn. Na maandenlange
onderhandelingen heeft het Israëlische hooggerechtshof besloten dat 34
hulporganisaties over 30 dagen gederegistreerd zullen worden.

Dit valt de organisaties zwaar. Karel Hendriksen van Artsen zonder Grenzen: ‘Op dit moment bieden 1300 medewerkers nog zorg aan in het gebied. Zij doen zo’n 800 consulten per dag, maar hulp wordt op alle manieren tegenwerkt. Onze medewerkers zullen het werk voortzetten, maar de de-registratie zal betekenen dat we helemaal geen goederen het land meer binnenkrijgen en dan kunnen we sommige zorg niet meer verlenen.’

‘Toon is anders’

Toch was het gesprek met de premier niet onaangenaam, merken de directeuren. Het was anders dan vorig jaar, in de zin dat er wel degelijk begrip leek te zijn bij Jetten. ‘De toon van het kabinet is anders, maar daarmee verander je de situatie niet’, merkte Sasse op.

De stappen die worden genomen, zijn weinig proportioneel of niet structureel van aard, merken ze op. Pim Kraan van Save the Children : ‘Het is mooi dat de Israëlische ambassadeur nu is ontboden vanwege de omgang met activisten van de flotilla, maar waarom gebeurde dit niet toen bleek dat kinderen in gevangenissen worden gemarteld? En het kabinet neemt de bescherming van medewerkers van het Internationaal Strafhof heel serieus, maar Francesca Albanese werd opnieuw niet ontvangen door de minister Berendsen van Buitenlandse Zaken.’

‘Het vorige kabinet heeft de fout gemaakt de samenleving verkeerd te lezen’

Het frustrerende is dat maatregelen vanuit het kabinet alleen maar onder grote druk lijken plaats te vinden, merkt Hendriksen op. Neem bijvoorbeeld de medische evacuaties uit Palestijnse gebieden, waar eind vorig jaar heel veel aandacht voor was. Ngo’s en medici in Nederland sloegen de handen ineen in een oproep om meer Palestijnen in Nederland te behandelen. ‘Sindsdien zijn er in totaal vijf medische evacuaties geweest. Nederland heeft ruimte om er 200-300 uit te voeren. Als we geen druk zetten, dan gebeurt er ook niets.’

Beweging

‘De apartheidspolitiek, de genocide in Gaza, de bezetting van de Westbank; het is een opeenstapeling van schendingen van het internationaal recht. Als we geen maatregelen nemen, denkt een volgende misschien: wij kunnen dat ook doen. Deze straffeloosheid van Israël heeft gevolgen voor hele rechtsorde en bovendien tot een escalatie van nieuwe wreedheden, zoals de doodstraf van Palestijnen, de aanvallen in Libanon, de ondermijning van het Internationaal Strafhof of de lastercampagnes aan ons adres’, zegt van Oudshoorn.

Hoe nu verder? De directeuren noemden geen concrete maatregelen, of een volgende rode lijndemonstratie, maar benadrukten dat er een beweging is opgekomen die niet meer te stoppen is. Deze beweging – of achterban zoals de organisaties het noemen, is teleurgesteld in de nieuwe premier, zo stellen ze. Servaes: ‘Het vorige kabinet heeft de fout gemaakt de samenleving verkeerd te lezen. Ik zou willen zeggen: onderschat niet hoe diep dit in de Nederlandse samenleving zit.’