De NOS berichtte vorige maand dat de brandweer in Loosdrecht werd tegengehouden terwijl er nog mensen in een azc zaten, waar brand was gesticht. Terwijl zij al voor hun leven uit andere delen van de wereld naar hier zijn gevlucht, moesten zij opnieuw vrezen voor hun leven in Nederland. Ik kan er met mijn hoofd oprecht niet bij. Hoe laag kun je zinken om fakkels te gooien naar een pand waarin mensen zitten? Zij hadden levend kunnen verbranden.

De vraag die mij bezighoudt, is niet alleen wat er in Loosdrecht is gebeurd, maar vooral hoe wij hier als samenleving zijn beland. Mensen steken niet ineens een azc in brand. Daar gaat een heel lang proces aan vooraf.

Eerst verandert de taal. Woorden als ‘gelukszoekers’, ’tsunami’, ‘omvolking’, ‘Nederland is vol’ en ‘eigen volk eerst’ worden onderdeel van het dagelijkse debat. Vervolgens verschuift langzaam de morele grens. Dan veranderen ook de protesten. Eerst demonstreren mensen, daarna intimideren ze, vervolgens bedreigen ze en uiteindelijk komt het tot geweld of brandstichting.

En dan hoor je veel politici zeggen dat zij tegen geweld zijn. Maar tegelijkertijd dragen sommigen dagelijks bij aan het creëren van een vijandbeeld. Politieke retoriek blijft nooit alleen retoriek. Woorden zoeken uiteindelijk een lichaam. Zoals in Loosdrecht.

Het verbale geweld richt zich niet alleen tegen vluchtelingen. Deze week hoorden we in het parlement de politieke voorvrouw van Forum voor Democratie zeggen dat zij niet-witte mensen niet als Nederlanders ziet en dat Nederland wordt omgevolkt. Die uitspraken verbaasden mij niet meer. Ze passen in een ontwikkeling van radicale verrechtsing die al decennia gaande is. Van de PVV tot FvD, van SGP tot BBB, van CDA tot VVD: veel partijen hebben de afgelopen jaren bijgedragen aan een klimaat waarin extreemrechtse narratieven steeds normaler zijn geworden. Ook delen van de media hebben deze verhalen een podium gegeven.

Achter iedere verblijfsvergunning zit een mens. Achter iedere procedure zit een gezin

Daardoor ziet een deel van de Nederlanders asielzoekers niet langer als mensen, maar als een nationaal probleem. En dat komt politici die leven van maatschappelijke onrust goed uit. Ik heb steeds vaker het gevoel dat sommige politici en media het publieke debat bewust bezighouden met kunstmatige, opgeklopte maatschappelijke problemen, zodat wij minder aandacht hebben voor de echte uitdagingen van Nederland — de woningcrisis, inflatie, de klimaatcrisis, noem maar op — en vooral bezig zijn in ons eigen zandbakje.

Deze week stemde de Eerste Kamer in met strengere wetgeving die voortvloeit uit het Europese asiel- en migratiepact. De nieuwe regels, die op 12 juni ingaan, brengen ingrijpende veranderingen met zich mee voor vluchtelingen. Zo is een verblijfsvergunning voortaan nog maar drie jaar geldig in plaats van vijf jaar en wordt de permanente verblijfsvergunning afgeschaft.

Eerder deze maand stemde de Eerste Kamer ook in met het tweestatusstelsel. Asielzoekers die persoonlijk worden vervolgd, krijgen een A-status. Alleen hun partner en minderjarige kinderen mogen dan nog nareizen. Mensen met een B-status, die vluchten voor oorlog en geweld, moeten eerst twee jaar wachten, voldoende inkomen hebben en over een woning beschikken voordat hun gezin mag komen.

Voor politici zijn dit regels en systemen. Voor vluchtelingen gaat het om hun leven. De nieuwe regels zorgen voor veel onrust onder mensen die soms al jaren wachten op een beslissing van de IND. Een gevluchte Syriër die op de Schiedamse asielboot Silja Europa woont, vertelde aan de Kanttekening dat hij al zes jaar wacht op gezinshereniging. Een vrouw die een boot verderop woont en al drie jaar wacht op hereniging met haar man en drie kinderen, vertelde dat de nieuwe regels haar mentaal zwaar raken.

Dat zijn de mensen over wie het debat zou moeten gaan. Niet over angstbeelden, niet over verkiezingsretoriek en niet over gecreëerde maatschappelijke paniek. Achter iedere verblijfsvergunning zit een mens. Achter iedere procedure zit een gezin. Achter iedere statistiek zit een verhaal.

Een democratie wordt niet alleen beoordeeld op hoe zij omgaat met haar eigen burgers. Zij wordt ook beoordeeld op hoe zij omgaat met de meest kwetsbaren. De vraag is daarom niet wat vluchtelingen met Nederland doen. De echte vraag is wat Nederland met zichzelf doet.