Binnen de VVD groeit openlijk verzet tegen de koers van de Tweede Kamerfractie op het Midden-Oosten. De interne pressiegroep Liberaal Collectief Nabije-Oosten (LCNO) dient op het partijcongres van zaterdag 13 juni een motie in die de fractie oproept de nieuwe Israëlische doodstrafwet ondubbelzinnig te veroordelen. Saillant detail: oud‑Kamervoorzitter en VVD‑zwaargewicht Frans Weisglas steunt de motie. Voor de doorgaans pro-Israëlische Weisglas is de doodstrafwet ‘een rode lijn’, zegt initiatiefnemer Maarten Dirkse tegen de Kanttekening.

De motie komt op een moment dat de spanning binnen de partij oploopt. Dirkse, twaalf jaar gemeenteraadslid in Leiden en mede‑oprichter van het LCNO, zegt dat hij zich zorgen maakt over de ‘radicaal‑rechtse, populistische partijkoers’ van partijleider Dilan Yesilgöz en Kamerleden als Ulysse Ellian en Bente Becker. ‘Ze denken dat de VVD hierdoor electoraal succes krijgt. Dat is onzin. En het is onliberaal’, zegt hij. ‘Ik wil de partij niet overlaten aan populisten.’

‘Morele plicht’

Aanleiding voor de escalatie is de felle kritiek van de VVD‑fractie op het kabinetsbesluit om Palestijnse visumhouders uit Gaza te helpen Nederland te bereiken. Volgens Dirkse is die kritiek niet alleen onjuist, maar ook moreel verwerpelijk. ‘Nederland heeft een morele plicht om deze Palestijnse vluchtelingen te helpen’, zegt hij. ‘Zonder Nederlandse diplomatieke hulp kunnen ze Gaza niet uit. Het is het kleine beetje dat we kunnen doen.’

‘Ellian zet hen weg als geniepige uitvreters’

Hij verwijst naar de uitlatingen van Kamerlid Ellian, die Palestijnse visumhouders neerzette als mensen die misbruik maken van het systeem. ‘Ellian zet hen weg als geniepige uitvreters. Dat is een verkeerde voorstelling van zaken. En je hoort hem natuurlijk nooit over asielzoekers uit Iran. Hij bezigt populistische anti‑Palestijnse retoriek die moreel niet te verantwoorden is.’

Het LCNO verwoordt die kritiek in ongebruikelijk scherpe bewoordingen in een persbericht:

‘Bij monde van Kamerlid Ellian worden de Palestijnen in kwestie, en Gazanen in het algemeen, gestigmatiseerd als geniepige bedriegers die onder valse voorwendselen ons land proberen binnen te dringen.’

Ook hekelt de groep dat de fractie zich nooit uitsprak over bezoeken van Israëlische militairen die worden verdacht van oorlogsmisdaden:

‘Bezoeken van IDF‑soldaten die trots op sociale media pronken met video’s van de door Israël aangerichte oorlogsmisdaden in Gaza zijn voor onze Tweede Kamerleden echter geen probleem.’

Motie tegen doodstrafwet

De directe aanleiding voor de motie is de Israëlische wet, die op 30 maart werd aangenomen en de doodstraf invoert — en in sommige gevallen verplicht stelt — voor bepaalde vormen van geweld. Volgens het LCNO is de wet in de praktijk uitsluitend gericht op Palestijnen. In de motie staat:

‘Deze wet is zo geformuleerd dat ze in de praktijk alleen van toepassing is op Palestijnen, terwijl bijvoorbeeld illegale joodse kolonisten op de Westelijke Jordaanoever niet onder deze wet vallen.’

Ook wijst de motie op het risico van schijnprocessen: ‘Palestijnen in Israël en de bezette Westelijke Jordaanoever kunnen hierdoor middels een (militair) schijnproces ter dood veroordeeld en geëxecuteerd worden.’

De motie benadrukt dat de VVD in het verleden doodstrafwetgeving in landen als Iran wél heeft veroordeeld. Zo kan het beeld ontstaan ‘dat de VVD haar liberale en morele principes selectief toepast’.

De oproep van de ondertekenaars van de motie aan de VVD-Kamerfractie luidt daarom als volgt: ‘Om pal voor de liberale principes en morele integriteit van de VVD te staan en de Israëlische wet in kwestie alsnog ondubbelzinnig te veroordelen.’

Brede steun uit de partijtop

Dirkse benadrukt dat hij niet alleen staat. Naast Weisglas ondertekenen ook oud‑bewindslieden Jozias van Aartsen en Ed Nijpels de motie. ‘Dat zijn geen lichtgewichten’, zegt hij. ‘Weisglas vertelde mij dat de Israëlische doodstrafwet voor hem een ‘rode lijn’ is.’

‘Veel VVD-leden herkennen zich niet in de huidige retoriek van de partij’

Volgens Dirkse laat de steun van deze prominenten zien dat de VVD nog steeds een liberale partij is. ‘Het nieuwe Liberaal Manifest, waar we ook over stemmen, is een heel liberaal manifest. Maar de VVD-top en rechts-populistische Kamerleden verkwanselen de liberale principes van de VVD. In het manifest staat nergens dat visumdragers ‘uitvreters’ zijn. Veel VVD-leden herkennen zich niet in de huidige retoriek van de partij. VVD’ers moeten zich uitspreken tegen de populistische koers.’

Zaterdag 13 juni wordt duidelijk of de ledenvergadering de motie aanneemt, waarin de Israëlische doodstrafwet wordt veroordeeld. De VVD-fractie kan niettemin besluiten deze motie naast zich neer te leggen. Dirkse hoopt uiteraard dat dit niet gebeuren zal. De partijtop moet bereid zijn de interne kritiek op de populistische, onliberale koers serieus te nemen.