Herstelbetalingen. Laat het woord vallen en bij een groot deel van de Nederlanders wordt het vermogen tot rationeel denken en logisch redeneren volledig uitgeschakeld. De reacties op Nu.nl onder een bericht over het rapport van het VN-comité voor de Uitbanning van Rassendiscriminatie (CERD) van eind augustus, waarin wordt gesteld dat landen die direct of indirect betrokken waren bij de trans-Atlantische slavenhandel wettelijk verplicht zijn om herstelbetalingen te doen, spreken voor zichzelf.

Even wat voorbeelden:

‘Ja, maar dit is heel lang geleden gebeurd’, ‘mijn voorouders waren horigen’, ‘de handelaren in Afrika moeten dan ook betalen’, ‘slavernij was toen wettelijk toegestaan, dus niet strafbaar’, ‘er is nu ook nog slavernij, laten we ons daarop richten’ of de mooiste: ‘Ja, maar dan gaan we failliet als land. Dat is economisch niet haalbaar.’

Goh, laat dat nou precies zijn wat er is gebeurd met Haïti.

Een land dat zichzelf heeft moeten vrijkopen en een schadevergoeding aan de Franse staat moest betalen om de plantage-eigenaren te compenseren voor het verlies van ‘hun eigendom’: de tot slaafgemaakten en de grond. Het land heeft, mede door de leningen die het daarvoor moest afsluiten, 122 jaar lang betaald. Geld dat ze niet konden stoppen in wegen, ziekenhuizen of onderwijs. In twee eeuwen misgelopen investeringen en opbrengsten kom je dan op de 15e plek van armste landen ter wereld.

Nederland heeft in 1863 bij het afschaffen van de slavernij de plantage-eigenaren geld gegeven. Dat noemen we een compensatie aan de verkeerde kant. En de tot slaafgemaakten moesten nog  tien jaar doorwerken; de echte vrijheid was er pas in 1873.

De rekensom voor compensatie aan de goede kant, namelijk de benadeelden, de nazaten van de tot slaafgemaakten, is dus echt wel te maken. Als men dat zou willen.

Waar het onder andere om gaat bij herstel, is om de achterstand die mensen van Afrikaanse afkomst hebben op het gebied van vermogen, gezondheid, levensverwachting, sociaaleconomische status, plek in de samenleving en in de geschiedenis weg te werken.

En dat doe je niet met 200 miljoen vrijmaken of met de vlag hijsen op 1 juli, zoals ik al schreef in mijn column ‘Nederland moet nu in actie komen tegen racisme’.

De VN zegt het nu ook: er moet een nationaal actieplan komen voor herstelrecht dat actiegericht en tijdgebonden is. Een plan dat samen met mensen van Afrikaanse afkomst wordt opgesteld. Het actief tegengaan van racisme en discriminatie op alle niveaus, op alle gebieden. Het doel is om de opgebouwde achterstand weg te werken versus de opgebouwde voorsprong van anderen.

Die ouders hebben daar hard voor gewerkt, hoor ik zeggen

Een voorbeeld van die voorsprong is te vinden in wat je kunt erven. Kinderen van huiseigenaren erven gemiddeld € 368.000, terwijl huurders gemiddeld slechts € 18.000 voor hun kinderen nalaten. Die ouders hebben daar hard voor gewerkt, hoor ik zeggen. Ja, dat zal. Mijn familie heeft ook hard gewerkt. Tegen de stroom in.

Mijn oma en opa zijn in de jaren ’70 vanuit Suriname naar Nederland gekomen. Mijn moeder had de oversteek al in 1971 gemaakt. Twee mensen in de veertig, met goede papieren en werkervaring. Mijn oma was gediplomeerd juf en mijn opa hoofd bartender. Hij heeft in het gerenommeerde Palace Hotel in Paramaribo gewerkt. Er is een foto van hem en president Eisenhower waarop je hem de koffie ziet serveren.

Mijn opa Wilfred kon in Vlissingen gaan werken in de spoelkeuken van het ziekenhuis. In een van de laagste functies. Hij heeft er tot aan zijn pensioen gewerkt, hij was geliefd bij iedereen en werd uiteindelijk chef.

Mijn oma had een fantastisch handschrift, perfect Nederlands, statig en chique. Ze solliciteerde op de functie van administratief medewerker. Ze mocht op gesprek komen. De mensen zeiden meteen: we gaan u niet aannemen, maar we wilden zien wie deze brief had geschreven. Uiteindelijk heeft ze twee weken bij stomerij Edelweiss gewerkt. Toen de chef het in zijn hoofd had gehaald om tegen haar te schreeuwen, liet ze het strijkijzer op het goed staan en liep de deur uit. Ze heeft daarna nooit meer gewerkt, maar haar brieven hebben veel mensen aan een baan geholpen.

Mijn broers en ik zijn de eersten van mijn directe familie die een huis hebben kunnen kopen. En dat wij dat in één generatie hebben kunnen doen, is snel. Zonder jubelton. Zonder opgebouwd vermogen van de generaties voor ons.

De komende decennia worden er miljarden aan erfenissen overgedragen aan de kinderen van de babyboomers. En dan zal de vermogensongelijkheid in onze samenleving nog groter worden. Zonder maatregelen van de overheid zal de doorwerking van het slavernijverleden dus alleen maar groter worden.

Een manier om herstelbetalingen en bijbehorende maatregelen te betalen, is om deze erfenisgolf te gebruiken door deze extra te belasten. We hoeven er niet failliet aan te gaan. We moeten alleen eerlijker verdelen om als natie te kunnen herstellen. Nu, met de begroting en Prinsjesdag in het verschiet, lijkt me dit het moment om actie te ondernemen. Moeten we het wel willen.