Een jaar of 15 geleden schreef ik een wekelijkse column in het AD. De dag voor mijn deadline las ik een stuk in de krant over een man die zijn vrouw voor de ogen van hun kinderen had doodgeslagen met een honkbalknuppel. Buren en bekenden omschreven de man en de vrouw in het artikel als het perfecte stel: een goede baan, een mooi huis, actief in de buurt. Hoe kon het zo misgaan? En hoe lang zou dit al hebben gespeeld?

Het artikel raakte bij mij een gevoelige snaar. Want ook bij mij thuis was het ooit een stuk minder gezellig dan mijn glimlach deed vermoeden. Ik besloot mijn column er die week aan te wijden. Behalve aan een goede vriendin had ik nog nooit iemand verteld over wat er zich achter mijn voordeur had afgespeeld. Vrienden, collega’s, zelfs mijn familie wisten het niet. Ook al had ik die onveilige relatie allang achter me gelaten, toch voelde het spannend om erover te schrijven. Wat zouden mensen ervan vinden? Gelukkig kreeg ik vooral veel steun. Veel lezers vertelden me dat ze ook huiselijk geweld hadden meegemaakt, zelf of in hun omgeving. Sommigen hadden er nog nooit met iemand over durven spreken.

Deze week las ik de indrukwekkende biografie van Gisèle Pelicot, die deze maand zeer terecht een Four Freedoms Award ontvangt. Pelicot kwam er na jaren achter stelselmatig te zijn gedrogeerd en verkracht door haar echtgenoot en tientallen wildvreemde mannen. Van haar zijn de woorden: ‘De schaamte moet van kant wisselen.’ Want waarom zouden vrouwen zich moeten schamen voor het geweld dat hun is aangedaan?

Niet degene die het is overkomen, maar degene die het geweld heeft gepleegd, moet zich schamen. Dat is de essentie van Pelicots aangrijpende relaas. In plaats van een rechtszaak achter gesloten deuren besloot ze pers en publiek te laten meekijken. Niet alleen met de rechtszaak, maar ook met de schokkende video’s die haar man jarenlang van het seksueel geweld had gemaakt. De groep vrouwen die haar bij de rechtbank kwam steunen, werd naarmate de rechtszaak vorderde steeds groter. ‘Het was mijn rechtszaak, maar ook die van hen’, zou Pelicot daar later over zeggen. Alle geïdentificeerde daders werden stuk voor stuk veroordeeld. Eén van hen kreeg in het door hem aangetekende hoger beroep zelfs een hogere straf. En al die tijd zat Gisèle Pelicot moedig in de rechtszaal. Met geheven hoofd.

Gemiddeld gaan er 33 geweldsincidenten aan vooraf voordat slachtoffers de politie inschakelen

Gisèle Pelicot is geen slachtoffer, maar een overlever. Dat geldt voor veel mensen die te maken krijgen met ernstig fysiek, psychisch of seksueel geweld. Hun veerkracht is vaak verrassend groot. Toch hoor ik geregeld van ervaringsdeskundigen dat ze zichzelf verwijten maken. ‘Je laat je toch niet slaan? Waarom bleef je bij een man die je mishandelde?’ Ook al weten ze best dat hun niets te verwijten valt, toch zit de schaamte diep.

Gemiddeld gaan er 33 geweldsincidenten aan vooraf voordat slachtoffers de politie inschakelen, zo bleek uit Amsterdams onderzoek. Als ze al hulp durven in te schakelen. Want het aantal gevallen van geweld dat zich werkelijk afspeelt achter de voordeur is waarschijnlijk vele malen hoger dan het aantal gevallen dat uiteindelijk gemeld wordt. Soms is hulp vragen te spannend. Soms is de schaamte simpelweg te groot.

Statistisch is de kans best groot dat er iemand in uw netwerk thuis niet veilig is. Elke acht dagen sterft er in ons land één vrouw aan femicide, en gemiddeld groeit minstens één kind per klas op in een onveilig gezin. Maar wat kunt u doen als u zich zorgen maakt om iemand die u kent? Ook dan komt die schaamte vaak weer om de hoek kijken. Want waarom zou u zich bemoeien met iemands privézaken? Wat als er helemaal niets aan de hand blijkt te zijn?

Ik weet in alle eerlijkheid niet wat ik had gedaan als mijn buren of collega’s mij destijds hadden gevraagd of het wel goed met me ging. Maar ik weet wel dat ik wou dat ze het hadden geprobeerd. Mocht u zelf twijfelen wat u kunt doen, vraag dan om advies. Kijk bijvoorbeeld eens op www.ikvermoedhuiselijkgeweld.nl of neem contact op met Veilig Thuis (0800-2000). Kijk niet weg, maar kom in actie. Want ook hier is het de hoogste tijd dat de schaamte van kant wisselt.

Voor Europa is 12 april de dag van erop of eronder. Dan worden in Hongarije verkiezingen gehouden voor het parlement en staat de macht van Victor Orbán op het spel. De man die al 16 jaar regeringsleider is en met afstand de grootste kwelgeest is van de Europese Unie. Hij is de man die de Europese eenheid in de weg staat. Hij is daar trots op, want hij, de redder, schildert de EU af als een vijand die samen met Zelensky zijn land groot kwaad wil berokkenen, door het arme vaderland in de oorlog te slepen en goedkope olie uit Rusland afhandig te maken. De EU en Oekraïne zijn volgens Poetins vriend Victor de duivels, die de soevereiniteit en veiligheid van Hongarije in gevaar brengen.

‘Ik of Zelensky!’, brult Orbán de kiezers toe.

Omdat hij in de peilingen achterloopt op zijn rivaal Peter Magyar, doet hij er alles aan om het voor te stellen alsof Hongarije zijn ondergang tegemoet gaat als hij niet gekozen wordt. Zonder hem gaat het volk koude winters tegemoet of moet zich blauw betalen voor olie uit Kroatië, terwijl de jongens naar het Oekraïense front worden afgevoerd door wrede Brusselse bureaucraten.

Russische geheime dienst

Volgens oppositiekringen heeft Orbán zelf de Russische geheime dienst gevraagd een onlinecampagne te voeren om hem te helpen. The Washington Post onthult dat de Russische dienst SVR al gekomen is met het plan om een nepaanslag op Orbán uit te voeren, omdat een aanslag ook Trump zo heerlijk geholpen heeft. ‘Operatie Gamechanger’ was het Russische plan getiteld. Op die manier zouden de staatsmedia — er zijn nauwelijks andere — de aandacht effectief kunnen afleiden van de beroerde economische situatie in het land en de vele corruptieschandalen.

Oppositieleider Peter Magyar daarentegen hoeft niet te overdrijven. Nu is weer door diezelfde The Washington Post aan het licht gebracht dat de Hongaarse minister van buitenlandse zaken Szijjártó al jaren de pauzes van de vergaderingen van de Europese Raad benut om de Russische minister Lavrov heet van de naald op de hoogte te brengen. Inmiddels heeft de minister dit toegegeven, hij zou het hebben gedaan omdat het ‘in het kader van diplomatie altijd goed is om met de andere kant te praten’. Magyar heeft Szijjártó met reden ‘een verrader van Hongarije’ genoemd.

Gematigd conservatief

De advocaat Peter Magyar (Peter Hongaar) is eigenlijk een gematigd conservatieve man, lijkt mij. Hij was tot enkele jaren terug nog lid van Fidesz, de partij van Orbán. Hij was afkomstig uit de heersende klasse en vertegenwoordigde zijn land als diplomaat in Brussel. Omdat hij anders dacht over de EU en afschuw toonde van de corruptie, heeft hij de Tisza-partij opgericht, de partij ‘Voor Respect en Vrijheid’.

Bij de Europese verkiezingen van 2024 kreeg zijn partij zomaar ineens 31 procent van de stemmen, een percentage waar de gangbare oppositie alleen maar van kon dromen. Die oppositie was niet populair en daarom heeft Magyar zich opgesteld als ‘derde weg’, als de kandidaat die noch bij de regering, noch bij de oppositie hoort. Maar het gevolg is wel dat door de vele stemmen die deze tactiek opleverde, hij toch echt wel dé oppositie geworden is. Iets wat Orbán zelf benadrukt door hem verdacht te maken als ‘knecht van Zelensky en stroman van de EU’.

Zal het Magyar lukken om Orbán deze keer te verslaan?

Het succes van de Gay Pride van vorig jaar in Boedapest maakte al duidelijk dat de stemming in de hoofdstad zich tegen de regering keert, die de parade wilde verbieden. De vraag is alleen of die stemming zich nu ook over het platteland heeft verspreid; dat is tot nu toe het onneembare bolwerk van Orbán geweest.

Bloed onder de nagels vandaan

Het is zeker waar dat de EU uit zijn dak gaat als Magyar echt zou winnen. Door zijn vijandige opstelling, door zich te scharen aan de kant van Poetin en Trump, breekt Orbán de eenheid van Europa. Zijn veto over de lening van 90 miljard aan Oekraïne is tartend. De EU heeft er lang aan gewerkt, iedereen is vóór, maar omdat meneer Orbán als enige van de 27 staatsleiders tegenstemt, gaat het niet door.

Tenzij Orbán de verkiezingen verliest.

Orbáns argument is dat Oekraïne de levering van Russische olie blokkeert. Maar de olie uit Kroatië heeft de gewone marktprijs en is zonder meer een goed alternatief voor de Russische olie die door de nu kapotte Droezjba-pijplijn heeft gestroomd. Orbán blaast de blokkade van de Droezjba-olie nu op om een mooiklinkend voorwendsel te hebben om aan de Russische olie vast te houden en Poetin ter wille te blijven.

Orbán haalt de EU het bloed onder de nagels vandaan en die zal zeker radicale stappen zetten om Hongarije buitenspel te zetten in het geval hij de verkiezingen toch wint. Die radicale stappen zijn niet gemakkelijk, omdat artikel 7 van het EU-verdrag weliswaar mogelijk maakt dat een land het stemrecht kan worden ontzegd, maar dan moet dat voorstel wel vrijwel algemeen worden ondersteund. En nu zijn bijvoorbeeld Fico van Slowakije en ook Meloni, van Italië, nog tegen.

En toch zal dat op de een of andere manier moeten gebeuren. Hongarije is onder Orbán een openlijke voorpost van Rusland en extreemrechts. Zojuist is er weer de beruchte CPAC-conferentie gehouden, een jaarlijkse gewoonte. Politici als Wilders, Le Pen, Weidel, en via video Trump zelve spraken daar hel en verdoemenis uit over de EU en betuigden sympathie aan Poetin. Trump roept op om op Orbán te stemmen, ondanks zijn drukke beslommeringen in Iran neemt hij daar graag even de tijd voor.

Zal het Magyar lukken om Orbán deze keer te verslaan? Uit peilingen blijkt al maanden dat hij gemiddeld een procent of 5 op de potentaat voorligt, maar ik ben er niet gerust op. Orbán kan met behulp van al zijn media — die een monopoliepositie over de informatie hebben — en ook met de hulp van Rusland flink stemming maken. Bovendien zal hij grote bevolkingsgroepen de komende weken wat extra geld toestoppen: omkoping met geld van de EU wellicht.

En er is een nieuw schandaal aan het licht gekomen. De verkiezingswaarnemers van de OVSE (de Organisatie voor Veiligheid en Samenwerking in Europa) zullen worden geleid door een Russin, Daria Boyarskaya, die als tolk voor Poetin heeft opgetreden en familieleden in de Russische overheid heeft. Zal de kritiek daarop alsnog tot verandering leiden? Ik betwijfel het, maar alles is mogelijk.

Voor het eerst is er een serieuze kans dat het lukt Orbán uit zijn chanteurshol te verdrijven. Lukt het, dan wordt Europa een eenheid. Lukt het niet, dan zal de EU revolutionair te werk moeten gaan, want de verenigde Staten van Europa zijn als toekomstige politieke formatie onmisbaar om te ontsnappen uit de tang van Poetin en Trump.