De Franse geschiedenisleraar Samuel Paty die om een spotprent werd vermoord – van wat in de racistische verbeelding van sommige makers, denkers en tekenaars de islamitische profeet Mohammed moet voorstellen – zal hoogstwaarschijnlijk begraven worden in het Franse Pantheon, ‘de rustplaats van grote Fransen’. De filosoof Voltaire ligt daar, maar ook de 19de eeuwse dichter Victor Hugo. Van hem is de beroemde en immer actuele uitspraak: ‘Als een man zijn keel wordt doorgesneden in Parijs is het een moord. Als vijftigduizend mensen worden afgeslacht in het oosten, is het een kwestie.’ Een profetische uitspraak, blijkt nu.

De dagen na de lugubere moord, en dat zullen vast weken, maanden en jaren worden, is één en al een bevestiging van wat Hugo heeft beklemtoond met die woorden. Namelijk dat het leven van één ‘westerling’ ons meer treft, meer angst inboezemt en meer aanspoort tot dadendrang dan bij ‘niet-westerlingen’. Kijk alleen al wat er allemaal is gezegd en gebeurd de afgelopen dagen.

Gerald Darmanin, de minister van Binnenlandse Zaken van Frankrijk, kondigde vlak na de moord al aan dat vijftig islamitische organisaties worden verboden. Hij noemt hen ‘vijanden van de republiek’ en plaatst ze als zodanig – én ongrondwettig – buiten de Franse maatschappij.

Vervolgens deed de Franse president Emmanuel Macron een uitspraak met eenzelfde uitsluitende werking: ‘De angst gaat van kant wisselen. Islamisten mogen niet rustig slapen in ons land.’ En een paar dagen later: ‘Samuel Paty werd vermoord omdat de islamisten onze toekomst willen en omdat ze weten dat ze die nooit zullen krijgen dankzij stille helden zoals hij.’

Een islamist kan dus nooit een Fransman zijn, volgens Macron. Is dat nou niet precies wat extremistische moslims ook zeggen? Maar goed, de jacht op moslims in Frankrijk is geopend.

De Nederlandse pers ondersteunt deze jacht. Van de T. kan je dit verwachten. Nausicaa Marbe stelt in een column de Nederlandse regering verantwoordelijk omdat we niet hard genoeg tegen salafisten zouden hebben opgetreden. Maar ook de Volkskrant laat zich meesleuren.

Zo schrijft Peter Giesen in een hoofdredactioneel commentaar: ‘De onthoofding van de Franse leraar is niet alleen een tragedie, maar ook een aanval die de Franse republiek in het hart treft. In de Franse traditie maakt de school van de Republiek citoyens, burgers van alle leerlingen, ongeacht hun sociale, etnische of religieuze afkomst. De moord bewijst eens te meer dat islamisten de overdracht van seculiere waarden proberen te verhinderen met intimidatie en geweld. De staat moet een einde maken aan het dubbelspel: extremisten die zich op hoge toon beroepen op hun burgerlijke vrijheden, om anderen van hun vrijheden en zelfs hun leven te beroven. Het maakt de noodzaak om terug te vechten des te urgenter, en niet alleen in Frankrijk.’

Idealisme is nog nooit zo hypocriet beschreven. Waar was alle ophef toen twee moslima’s werden neergestoken bij de Eiffeltoren? Of is dit wat Macron bedoelde toen hij zei dat ‘de angst van kant gaat wisselen’? Dat normale Franse burgers die toevallig ook moslims zijn collectief bestraft zullen worden voor de daad van één verknipte moslim?

Bovendien: kunnen we Franse toestanden wel één op één vertalen naar Nederland? Tijdens de antiracistische protesten na de staatsterroristische moord op George Floyd werd dat nummertje namelijk grijsgedraaid: ‘Nederland is geen Amerika, we moeten Amerikaanse problemen niet importeren’. Importeer dan ook geen Franse toestanden.

Waar was alle ophef toen twee moslima’s werden neergestoken bij de Eiffeltoren?

Last but not least: Samuel Paty zou in de les van 7 oktober tegen zijn islamitische kinderen hebben gezegd dat wie de cartoons van Charlie Hebdo niet wilde zien de klas kon verlaten. Laten we even de discussie parkeren van hoe verantwoord het is van een leraar om islamofobe cartoons te laten zien. Ik vraag me namelijk werkelijk af hoe het zou voelen om in een klas door de docent als moslim aangesproken te worden om de klas te verlaten. Dan zet je volgens mij middels religieuze profilering extra spanning op de zaak.

Als je racistische tekeningen wilt laten zien, laat ze gewoon zien. Maar noem het geen vrijheid van meningsuiting en maak achteraf – na de krankzinnige moord – van Paty ook geen ‘held’ of ‘martelaar van het vrije woord’ voor je islamofobe agenda. Want dat was hij niet. Hij was een gewone leraar die de verkeerde tegenkwam. Moge hij in vrede rusten, en zijn moordenaar branden in hel.

Ik kijk een video met Sylvana Simons die door een Amsterdamse straat loopt. Ze vertelt dat BIJ1 een landelijke politieke partij is die ‘op lokaal niveau het beleid en de gesprekken al radicaal verbeterd heeft’. Volgens Simons wordt het tijd dat dit ook in de Tweede Kamer gebeurt. Ook daar verdienen de ongehoorde stemmen het om gehoord te worden. BIJ1 vindt dat iedereen recht heeft op zekerheid, zeggenschap en zelfbeschikking. Grote bedrijven moeten gaan meebetalen aan een rechtvaardiger economie, en klimaatverandering en een pandemie mogen niet leiden tot meer ongelijkheid. Daarom wil BIJ1 de Tweede Kamer in.

Waarom eigenlijk? Even afpellen. BIJ1 wil een rechtvaardigere economie. Dat willen andere linkse partijen ook. BIJ1 lijkt op de SP, die dat ook wil maar werkelijk geen poot aan de grond krijgt. Klimaatproblemen mogen niet tot meer ongelijkheid leiden, zegt Simons, maar dat vindt Jesse Klaver ook en die zit al in de Tweede Kamer. En eigenlijk kunnen we er rustig vanuit gaan dat de PvdA en de SP dat volmondig met Klaver eens zijn. Dus voor meer rechtvaardigheid en een betere verdeling van de welvaart, of hogere belastingen voor grote bedrijven, hebben we al wat partijen en is BIJ1 overbodig.

Je zou kunnen zeggen: al die mooie doelen zijn door linkse partijen nog niet bereikt. Klopt: Klaver staat continu schreeuwend aan de zijlijn dat er beter op het klimaat moet worden gelet. In de praktijk gebeurt er niet zoveel. De grote vraag is dan of als Simons naast Klaver gaat staan schreeuwen, de kans op meer rechtvaardigheid toeneemt. Je zou kunnen zeggen dat het ene geschreeuw het andere niet is. Misschien is Simons effectiever dan Klaver. Dat is echter onwaarschijnlijk want BIJ1 wordt vrijwel zeker niet groter dan GroenLinks.

Waarom gaat Simons niet gewoon bij GroenLinks?

Vernieuwing is goed, maar heeft Simons die echt in Amsterdam gebracht? Ze zegt dat BIJ1 het beleid en de gesprekken verbeterd heeft en suggereert dat ongehoorde stemmen nu beter gehoord worden. Concreet maakt ze het echter niet. Dat ligt voor de hand: in Amsterdam vraagt BIJ1 veel maar het levert relatief weinig op. Wat had je dan gedacht met één zetel? De vraag is of het niet beter zou zijn als Simons in een grote fractie zou zitten. Laten we zeggen: een club als GroenLinks, die het meestal met haar eens is en veel meer gewicht in de schaal kan leggen.

Om een effectief Kamerlid te worden, moet je een paar jaar meedraaien, je dossiers van voor tot achter kennen en weten hoe je je invloed het beste kunt aanwenden. Wie heb je nodig en hoe werken de procedures? Nieuwe Kamerleden zijn daar heel druk mee, en die zijn dan meestal nog onderdeel van een fractie waar ervaren collega’s en medewerkers hen kunnen helpen. Zo bezien begrijp je waarom nieuwe partijen in hun eerste jaren in de Kamer nauwelijks iets voor elkaar krijgen, zoals Denk, Forum voor Democratie of 50Plus. Hoe kun je migratie effectief bestrijden? In ieder geval niet met Forum. Als je iets aan de pensioenen wilt veranderen, is het CDA een logischer partner dan de ouderenpartij. Racisme bestrijden? GroenLinks is een betere keuze dan Denk.

Zo komen we op de vraag die nauwelijks aan al die nieuwe politici wordt gesteld: wat ga je echt toevoegen in Den Haag en op basis waarvan denk je dat dit ook echt iets oplevert? Waarom zou je de belangen van je stemmers beter vertegenwoordigen dan bestaande partijen met globaal dezelfde mening? En als je daar al een antwoord op hebt: waarom doe je dan zelfstandig mee, als je weet dat je vervolgens jarenlang hulpeloos je weg in de Haagse kaasstolp moet zoeken? Waarom kun je dat niet beter onder de paraplu van een geoliede machine doen? Waarom gaat Simons niet gewoon bij GroenLinks?

Ik ben bang dat Simons daar geen antwoord op heeft.

Toen in 2015 de redactieleden van het Franse satirisch weekblad Charlie Hebdo op koelbloedige wijze werden vermoord voor het tekenen en publiceren van cartoons waarop volgens hen de profeet Mohammed was afgebeeld, wist ik het zeker. Voorlopig zal ik Parijs als de pest vermijden. Daarmee brak ik mijn eigen mode-minnend hart en was ik het voor het eerst oneens met stijlicoon Audrey Hepburn, die in de film Sabrina (1954) zei: ‘Paris is always a good idea.’

Non cherie, pas du tout. Niet voor mij als moslima.

Ik had sterk het vermoeden dat ik – toen nog een gesluierde moslima – eenmaal in Parijs constant op mijn hoede moest zijn voor mensen die mij beperkten in mijn bewegingsvrijheid. Mensen die mij vroegen wat ik van de aanslag vind, en waarom ik er niet openlijk tegen uitsprak. Daar had ik geen zin in, dus sindsdien geen Parijs voor mij. Achteraf gezien was dit best naïef, omdat ik ook in Nederland deze vragen naar mijn hoofd kreeg toegeworpen.

Dit leidde ertoe dat ik de dag na de aanslag in 2015 me geroepen voelde om er een Facebookpost over te schrijven. Daar waar Facebookgebruikers met de hashtag Je suis Charlie hun steunbetuiging uitten voor de redactie van Charlie Hebdo en de vrijheid van meningsuiting, was ik Je suis désolée. Het spijt me, schreef ik. Alsof ik excuses moest maken. Alsof alle moslims zich verantwoordelijk moesten voelen voor wat doorgeslagen idioten besloten te doen in naam van Allah. Inmiddels weet ik wel beter.

In mijn post schreef ik ook dat ik me als moslima distantieer van de grove schending op de vrijheid van meningsuiting. Dit is niet de islam. Ik veroordeelde de gruwelijke wijze waarop de daders hun verontwaardiging op de smakeloze cartoons besloten te uiten. Met hun wandaden besloten de moordenaars ook dat zij zich keerden tegen alle moslims in Europa, maar dat terzijde.

Die verontwaardiging fascineert mij. Blijkbaar zien sommigen een gevoel van verontwaardiging als rechtvaardiging om gruweldaden te verrichten. Dat mensen door verontwaardiging bereid zijn te moorden om kronkelige spotprenten die zogenaamd de profeet Mohammed moeten voorstellen. Dat een verontwaardigde moslimouder zogenaamd een fatwa uitriep (wat overigens niet kan, omdat fatwa’s alleen kunnen worden uitgeroepen door islamitische rechtsgeleerden, die hun leven hebben gewijd aan fiqh, islamitische jurisprudentie – en zelfs dan gelden fatwa’s niet als verplichting, maar als richtlijn) omdat de Franse docent Samuel Paty besloot dezelfde cartoons aan zijn klas te vertonen. En dat een Tjsetsjeense tiener zijn verontwaardiging vervolgens reden genoeg vond om Paty te onthoofden.

Wat ik ook fascinerend vind, is dat sommigen blijkbaar verwachten dat je je net zo verontwaardigd voelt over iets dat zij belangrijk vinden. En dat je wordt verwacht die verontwaardiging openlijk te uiten. ‘Waar blijft die openlijke geschokte reactie in Nederland?’, vroeg presentatrice Fidan Ekiz zich hardop af in De Vooravond, vlak na de moord op de Franse docent.

Moet Nederland net zo openlijk verontwaardigd zijn als de Franse minister van Binnenlandse Zaken, die islamitische organisaties nu wil verbieden? Is dat openlijk geschokt genoeg?

Dan kies ik er liever voor om met waardigheid mijn verontwaardiging niet zo openlijk te uiten. Want je verontwaardiging openlijk uiten, zoals de moordenaars van de redactieleden van Charlie Hebdo en de Tsjetsjeense tiener dat deden, maar ook zoals de Franse regering dat nu doet, daar zie ik het nut niet van in.

Het feit dat een ander jouw mening niet deelt, laat jou of datgene waar je in gelooft niet in waarde dalen

Er is altijd reden om radicalisering aan te pakken, niet alleen wanneer het zich voor je ogen afspeelt. Dat doe je vervolgens niet door van alles te verbieden, maar door met elkaar in gesprek te gaan. En er zullen altijd mensen zijn die hun kritiek uiten op een manier waar jij het niet mee eens bent. Maar dat is hun mening, en dat heb je te respecteren.

Het feit dat een ander jouw mening niet deelt, laat jou of datgene waar je in gelooft niet in waarde dalen. Dat doe je zelf wanneer je je verontwaardiging openlijk uit met de intentie om de ander te kwetsen of om zijn recht op vrijheid te ontnemen.

Verontwaardiging hoef je dus wat mij betreft niet zo openlijk te uiten. Zeker niet als we daardoor met z’n allen geen steek verder komen.