Al weken is het onrustig in Frankrijk. Wat eind september begon met protesten van scholieren tegen de slechte omstandigheden op school, is uitgegroeid tot een brede beweging. Inmiddels hebben ook studenten, vakbonden en de ‘gele hesjes’ zich bij de protesten aangesloten. Het gaat allang niet meer alleen over het onderwijs, maar ook over de stijgende kosten van levensonderhoud, bezuinigingen en de sombere toekomstperspectieven van jongeren. Daar komt bij de onvrede over de politiek, die er al jaren niet in slaagt maatschappelijke problemen op te lossen en onvoldoende naar burgers luistert.

Frankrijk is niet het enige land waar mensen massaal de straat op gaan. Ook in Spanje, Italië en Griekenland protesteerden duizenden mensen tegen de hoge kosten van levensonderhoud, het gebrek aan betaalbare woningen en de slechte staat van het onderwijs.

Vooral in Frankrijk gaan de demonstraties gepaard met geweld. Journalist Simon Kuper, die in Parijs woont, vertelde zondag bij Buitenhof hoe de supermarkt tegenover zijn huis werd geplunderd.

Historicus Niek Pas legt in een interview met de Kanttekening uit waarom de huidige protesten niet te vergelijken zijn met de studentenopstanden van 1968, een andere grote protestgolf in Frankrijk. Destijds ging het om de verdeling van de groeiende welvaart. Nu is er volgens hem sprake van een ‘krimpcrisis’, de verdeling van groeiende armoede. Schaarste, koopkrachtverlies en economische onzekerheid staan centraal. De protesten doen hem denken aan de broodoproeren uit de vroegmoderne tijd, toen mensen in opstand kwamen tegen armoede en hoge voedselprijzen. In Amsterdam hadden we ooit het aardappeloproer.

In Amsterdam hadden we ooit het aardappeloproer

Zijn de demonstraties in Frankrijk en andere Europese landen een voorbode van het einde van dat schijnbaar eindeloze tijdperk van Europese welvaart?

Zo stellig kun je het niet stellen, maar ik denk dat er wel iets aan de hand is. Europa behoort nog altijd tot de rijkste delen van de wereld. Maar die rijkdom is niet eerlijk verdeeld. Ruim 57 procent van het nettovermogen van huishoudens in de eurozone is in handen van de rijkste 10 procent. Tegelijkertijd leeft ruim 15 procent van de Fransen onder de armoedegrens.

Wat de demonstranten in Frankrijk en Italië ook dwarszit: de stijgende defensie-uitgaven, terwijl op andere voorzieningen wordt bezuinigd. Die onvrede zou ook in Nederland kunnen groeien. Onze politici zeggen dat we ons moeten voorbereiden op een mogelijke oorlog met Rusland en in staat moeten zijn onszelf te verdedigen. Maar voor veel mensen blijft die dreiging abstract.

Daar komen internationale ontwikkelingen bij die Europa voor grote uitdagingen stellen: de afhankelijkheid van de Verenigde Staten op het gebied van technologie en defensie, de economische concurrentie met China en de snelle ontwikkeling van kunstmatige intelligentie. Europa moet in hoog tempo miljarden investeren in defensie, technologie en verouderde infrastructuur, terwijl burgers verwachten dat wonen, zorg, onderwijs en sociale voorzieningen betaalbaar blijven.

Europese regeringen staan voor moeilijke keuzes. Als zij de zorgen van burgers niet weten weg te nemen, zal de maatschappelijke onvrede verder groeien. Daarvan profiteren extreemrechtse partijen. In Frankrijk staat Marine Le Pen hoog in de peilingen en in Duitsland wint de radicaal-rechtse AfD verder terrein.

Europa staat voor een helse klus. Het moet de economie en veiligheid versterken, maar ook burgers tevreden houden. Europese welvaart gaat niet alleen om economische groei, maar ook om de subjectieve beleving daarvan. De vraag of mensen daarvan profiteren. Juist dat staat onder druk.