In Europa was het zeker niet altijd pais en vree tussen Joodse gemeenschappen en de bevolking om hen heen. De angst voor onderdrukking, verdrijving, vervolging en pogroms was altijd aanwezig. En keer op keer bleek die angst niet onterecht. Ik heb het over het Europa van lang voordat Hitler en zijn trawanten van zich lieten horen. Een tijd waarin moskeeën nog geen deel uitmaakten van het landschap en er ook nog geen Joodse staat was waaraan men, als men dat wilde, aanstoot kon nemen.

Wel stond er in ieder dorp of iedere stad een preekstoel vanwaar op gezette tijden vanuit het kerkelijk gedachtegoed een primitieve Jodenhaat werd gepredikt en tot geweld tegen Joodse medeburgers werd opgeroepen. De gemeente die daarop de kerk uitstroomde, bracht in praktijk wat zij zojuist in naam van de Bijbel had horen verkondigen.

En toch was er ook een andere kant van het verhaal. Om op reis te gaan maakte de Joodse burger waar mogelijk gebruik van een Joodse koetsier. ’s Nachts door donkere bossen en over ’s Heren wegen reizen, met op de bok een koetsier die mogelijk snode plannen met zijn reiziger koesterde, voelde verre van prettig. Nee, dan liever een voerman uit de eigen gemeenschap. Dat voelde veilig.

Maar in de dorpjes en op het platteland was lang niet altijd een Joodse koetsier beschikbaar. Wat deed men dan als men toch naar de stad moest? In de buurt van de grote stad Vilnius in Litouwen maakte men dan toch maar gebruik van de diensten van een niet-Jood. Er moest immers gereisd worden. Men koos dan een koetsier die aan de ene kant regelmatig naar diezelfde kerk ging waarvoor men toch ook wel bang was. Maar aan de andere kant wilde men graag een man op de bok die bij het passeren van een crucifix een kruis sloeg. Men reisde liever met iemand die in ieder geval liet zien ontzag en vrees te hebben voor een Hogere Macht. Geloof weerhield de man dan misschien toch van het kwaad.

Een religie van waaruit haat wordt gepredikt, maar toch gebruikmaken van een gelovige? Het lijkt wat dubbel. Toch was dit uit noodzaak de filosofie. Erkenning van een Hoger Goddelijk gezag schept veiligheid.

Onze Europese samenleving is hard op weg iedere vorm van erkenning van een Hoger gezag de deur te wijzen.

In een wel heel ongemakkelijke poging van de Nationale Politie om iedere schijn van partijdigheid te vermijden en haar ‘neutraliteit’ hoog in het vaandel te houden, stopt zij met het zelf organiseren van openbare iftarbijeenkomsten. Een nieuwe gedragscode moet ervoor zorgen dat de politie en de islam niet met elkaar worden vereenzelvigd. Deze stap is genomen vanwege weer zo’n ‘anti-motie’ uit ons parlement.

Het laat juist zien dat ook onze moslimagenten midden in de samenleving staan

Waar deze motie niet aan heeft gedacht, en waar mogelijk ook de top van onze politie geen aandacht aan heeft geschonken, is de bijzondere waarde van deze iftars. Samen met veel anderen uit onze zeer diverse samenleving was ook ik, met allerlei vertegenwoordigers uit de Joodse gemeenschap, een vaste gast bij deze waardevolle avonden. En waarom waren die waardevol? Dit evenement betekent helemaal niet dat de politie ineens het predicaat ‘islamitisch’ krijgt opgeplakt. Het laat juist zien dat ook onze moslimagenten midden in de samenleving staan, tussen al die maatschappelijke organisaties waarmee zij dagelijks werken en die nu hun gasten zijn. Met deze nieuwe gang van zaken plaatst de politie zich juist buiten de samenleving. Het moet wel gezegd worden dat, als het bekende doekje voor het bloeden, nu ineens ook de christelijke kerstviering en het Joodse Chanoekafeest worden meegenomen.

Binnen onze Biblebelt wordt de druk op de zondagsviering steeds groter. In meerdere plaatsen voelt de middenstand zich steeds meer gedwongen om de winkeldeur op de Dag des Heren te openen. In de Gelderse gemeente Groesbeek werd besloten na dit jaar niet langer de kerstboom op het plein voor het gemeentehuis te plaatsen. Voor degenen die hierin geloven, is de kerstboom op die plek een geloofstraditie die nu plaats moet maken voor een ‘ongelovig’ lichtsculptuur. In ons hele land worden gebedshuizen aan de eredienst onttrokken. En regelmatig moeten geloofsgemeenschappen hun best doen om het recht te behouden hun geloofstradities, zoals besnijdenis en het naleven van religieuze spijswetten, in stand te houden.

In België is heel recent docente Hadija Amajoud ontslagen omdat zij weigert haar hoofddoek op school af te doen. Sinds 2024 bestaat daar een verbod op het dragen van religieuze symbolen binnen het onderwijs.

De areligieuze buitenwereld is op deze manier hard bezig religie achter de voordeur te laten verdwijnen, in de hoop dat die op termijn helemaal in rook zal opgaan.

Dit gaat natuurlijk niet gebeuren. Voor gelovigen heeft de religieuze overtuiging een eeuwigheidswaarde die zich niet door beperkende maatregelen laat reduceren. De atheïstische samenleving kan religie op deze manier niet beschadigen. Wat zij niet beseft, is dat zij zichzelf wel onomkeerbare schade toebrengt. Waar een Hoger gezag niet langer wordt erkend, ontstaat een structuur waarin ieder voor zichzelf het hoogste gezag gaat opeisen. Wat dan rest, is slechts chaos, regeringsloosheid en wanorde.

Zowel maatschappelijk als politiek zie ik dit om me heen gebeuren. De niet-gelovige zal het causale verband tussen het verdwijnen van geloofsvrijheid en anarchie vanzelfsprekend altijd ontkennen. De gelovige neemt dit echter met open ogen waar. Voor iedereen die iets heeft met de Bijbel, Koran of Torah is het overduidelijk. Het geloof wordt niet beschadigd. De geestelijke duurzaamheid van de wereld om ons heen zonder geloof gaat daarentegen heel snel bergafwaarts.

Geef elkaar de ruimte om te geloven wat men wil en om dat geloof ook in praktijk te kunnen blijven brengen. Dan komt het allemaal vast wel weer goed in de wereld om ons heen. Deo volente. Inshallah, im yirtze Hashem.