In de meivakantie deed ik een weekje Marokko. Een toeristisch bezoek vanwege het fijne land en het lekkere weer. Ook lekker eten trouwens. Ik was al eens in de noordelijke havenstad Tanger geweest, dit keer kozen we de koningssteden Rabat en Fez.

Vakanties halen bij mij zelden een column. ’s Ochtends doe ik een cultureel uitstapje, ’s middags lees ik aan de rand van het zwembad een boek. De vakantiebestemming is een fijn decor, maar geen onderwerp. Maar in Marokko belandde ik in een diepe bespiegeling over de vakantieplek. Aan het eind van de week bracht ik in mijn hoofd een historische correctie aan en zag de Noord-Afrikaanse beschaving in een nieuw perspectief.

Waar zal ik beginnen? Eerst maar de vliegreis van drie uur. Dat is niet verder dan Athene of Istanbul. Het ligt dichterbij dan de Canarische Eilanden en Madeira. Op de avond van aankomst in Rabat kijk ik verbaasd naar het nieuwe hoofdgebouw van luchthaven Salé. Een imposant sculpturaal bouwwerk dat de Marokkaanse vormentaal accentueert. Ontworpen door een vrouw, architect Zhor Jaidi Bensouda.

Even later passeert onze taxi een 250 meter hoge wolkenkrabber – de Mohammed VI-toren – die als een raket uit het landschap steekt. Sinds een paar maanden is dit het hoogste gebouw van Noord-Afrika, bedoeld als startschot van de Marokkaanse Zuidas. Ten slotte komen we langs een futuristisch operagebouw – het Grand Théâtre de Rabat. Deze cultuurtempel is de Marokkaanse variant op het Sydney Opera House, wederom ontworpen door een Arabische vrouw. Dit drieluik maakt onze entree met hedendaagse Arabische architectuur overweldigend.

Oké, de toren van Pisa dateert uit dezelfde jaren – maar die groeide al snel scheef

De dag na aankomst bezoeken we het beroemde ensemble van de Hassan-toren met het mausoleum van koning Mohammed V. De toren werd al in de twaalfde eeuw gebouwd. Hij moest de hoogste minaret ter wereld worden, maar bleef onvoltooid. Ook in deze hoedanigheid maakt hij indruk. Zeker als je bedenkt dat Europa in de twaalfde eeuw midden in de Romaanse periode zat, met lage kerken opgetrokken uit dikke muren met kleine vensters. Oké, de toren van Pisa dateert uit dezelfde jaren – maar die groeide al snel scheef.

Aan de voet van de Hassan-toren beleef ik mijn aha-moment. In de lessen kunstgeschiedenis die ik ooit – in de jaren tachtig van de vorige eeuw – volgde, bestond er alleen westerse architectuur en stedenbouw. We leerden over de Grieken en Romeinen als bakermat van de latere Europese renaissance. Verder had je het Byzantijnse Rijk als opvolger van de Romeinen en de gotische tijd met de imposante kathedralen die in vele Europese steden nog altijd op een voetstuk staan. Maar die hoogtijdagen van de christelijke kerkenbouw vielen tussen de dertiende en zestiende eeuw. Waarom stond er in mijn kunstgeschiedenisboek niets over de enorme religieuze ensembles zoals die een eeuw eerder in Marokko en elders in de Arabische wereld zijn gebouwd?

Als je kijkt naar de Arabisch aandoende bogen en mozaïeken in het Dogepaleis van Venetië, lijken ze toch een inspiratiebron te hebben gevormd. Ik denk ook aan de enorme moskeeën in Granada en Córdoba, de eeuwen van Al-Andalus. De Spanjaarden heroverden het op de Moren en maakten er machtige kerken van binnen het Spaanse tijdperk. Dit alles roept bij mij de vraag op of Marokko zomaar een beschaving is. Was en is het niet eigenlijk een bakermat?

Welk land ligt met z’n havens nou op zo’n gunstig punt tussen oceanen?

Anno 2026 wordt de ligging van Marokko vaak als perifeer beschouwd. Maar welbeschouwd heeft het twee goudkusten. Welk land ligt met z’n havens nou op zo’n gunstig punt tussen oceanen? De Middellandse Zee scharniert naar Europa, de Atlantische Oceaan naar Noord- en Zuid-Amerika én Afrika. Wist je trouwens dat Marokko net zo westelijk ligt als Ierland? Marokko is onderdeel van de Arabische wereld zonder echt in Arabië te liggen. Dat was lange tijd wellicht een nadeel, maar na een eeuw van oorlogen in het Midden-Oosten wil iedereen een Arabische wereld zonder brandhaarden. Welkom in West-Arabië, waar Europa veel dichterbij ligt dan Dubai. Een slimme Saoediër investeert zijn miljarden straks in dit veilige stuk heilige grond. Je krijgt er twee voor de prijs van één: Afrika én Europa, de Arabische én westerse wereld. Ik snap opeens waarom Marokko per se het WK 2030 wil organiseren. Elke eyeopener vereist een dwingend momentum.

Het enige dat nog ontbreekt, is een vaste verbinding tussen Europa en Afrika. Daar wordt aan gewerkt, begrijp ik. Die tunnel van Spanje naar Marokko is zijn miljarden waard. Dan vindt de Arabische renaissance weldra plaats in Marokko.