De organisatoren van de vredesdemonstratie ‘Stop de oorlogskoorts’, die zondag in Amsterdam wordt gehouden, pleiten voor ‘een derde weg van vrede’ in Oekraïne. Op sociale media worden ze vaak weggezet als antiwesterse Poetin-gekkies. Maar klopt dat beeld wel?

Het Nationaal Vredesprotest ‘Stop de oorlogskoorts’ krijgt veel aandacht op sociale media. Twee weken geleden ging de organisatie van start met de fotocampagne ‘Ik kies voor vrede’, waaraan ook Tweede Kamerleden zoals SP-leider Jimmy Dijk meededen. Hij werd daarop op sociale media afgefakkeld als Poetinist, iets wat vredesactivisten vaker overkomt. Reden voor een aantal vragen aan de organisatie.

Zijn vredesactivisten ‘naïeve Poetinverstehers’, zoals ze vaak worden afgeschilderd, of juist de laatste spartelende krachten van de westerse beschaving?

‘Militaristen en oorlogspartijen doen graag alsof iedere kritiek op de militarisering van Nederland gelijkstaat aan steun voor Poetin. Dat is een bewuste valse tegenstelling: wie iedere scepticus tot ‘Poetinversteher’ verklaart, hoeft niet te antwoorden op de legitieme kritiek op hun plannen om Nederland om te bouwen tot een oorlogseconomie, op de escalerende Europese oorlogspolitiek en op de aanstaande opkomstplicht.

Niets mag hun grote militariseringsproject in de weg staan, dus wordt iedere tegenstander vakkundig in de hoek van de vijand gedrukt. Maar werkelijk naïef en gevaarlijk is juist het koppige geloof dat meer wapens, meer dreiging en meer oorlogsvoorbereiding uiteindelijk vanzelf wel vrede zullen brengen.’

Waarom zijn vredesactivisten tegen geweld, terwijl de Russische agressie in Oekraïne zo overduidelijk is?

‘Ons manifest is duidelijk: de Russische invasie van Oekraïne was een misdaad met gruwelijke gevolgen voor de Oekraïense bevolking. Wij zijn ook niet tegen zelfverdediging en evenmin uitsluitend pacifistisch.

Tegelijk is er na vierenhalf jaar bloedvergieten nog steeds geen geloofwaardig plan om de oorlog te beëindigen, terwijl Oekraïne demografisch, sociaal en economisch uiteen wordt gereten. Het is niet voor niets dat 66 procent van de Oekraïners inmiddels een zo snel mogelijk onderhandeld einde aan de oorlog wil. Die oorlogsmoeheid blijkt ook uit de enorme mobilisatieproblemen: begin 2026 sprak de Oekraïense minister van Defensie over bijna twee miljoen dienstplichtontduikers en circa 200.000 ongeoorloofd afwezige militairen.

‘Het is niet voor niets dat 66 procent van de Oekraïners inmiddels een zo snel mogelijk onderhandeld einde aan de oorlog wil’

Europese militaristen negeren die realiteit en eisen over de rug van Oekraïners dat de oorlog koste wat kost doorgaat. Waartoe? Waar is hun realistische vredesplan? Hoeveel Oekraïense levens mag hun strategie nog kosten?

Het beroep op geweldloosheid en mensenrechten is bovendien uiterst selectief. Dezelfde regeringen die Russische dreiging aangrijpen om Europa tot de tanden toe te bewapenen, bewapenen de genocide op de Palestijnse bevolking en steunen de illegale agressieoorlog tegen Iran. En die bewapening wordt gefaciliteerd door dezelfde bedrijven die al jarenlang het meest profiteren van die schendingen.

Laat ons dus die illusie wegnemen: achter hun militarisering schuilt geen consequente morele kern. Hun moralistische taal dient vooral om geopolitieke en economische belangen te verhullen.’

Waarom wordt de schuld van deze oorlog bij het Westen neergelegd?

‘Dat wordt het niet. Rusland had Oekraïne nooit mogen binnenvallen. Het Kremlin nam dat besluit en draagt daarvoor de verantwoordelijkheid.

Het is echter wel al decennialang bekend dat verdere militaire integratie van Oekraïne in de NAVO door Rusland zou worden opgevat als bedreiging en zou kunnen leiden tot conflict. Toch werd de integratie doorgezet, zonder het land daadwerkelijk NAVO-lidmaatschap en de bijbehorende bescherming te geven. Machthebbers plaatsten Oekraïne daarmee in een levensgevaarlijk geopolitiek niemandsland. Ondanks dringende waarschuwingen van experts, zelfs van de Amerikaanse ambassadeur in Moskou.

´Rusland had Oekraïne nooit mogen binnenvallen´

Dat benoemen is geen verdediging van Poetin en zijn illegale invasie, maar een aanklacht tegen de roekeloosheid van onze eigen machthebbers. Zij gokten met de veiligheid van een heel volk en presenteren de ramp die volgde nu als bewijs dat hun koers altijd al de juiste was.

Wie dat negeert en iedere analyse van de aanleidingen ‘Russische propaganda’ noemt, wil de oorlog helemaal niet begrijpen, maar vooral de eigen verantwoordelijkheid buiten beeld houden. Dat is een recept voor herhaling.’

Wat stellen vredesactivisten voor ten aanzien van het beleid tegenover Rusland?

‘Een duurzame politieke oplossing die het bloedvergieten beëindigt, moet de hoogste prioriteit krijgen. Rusland moet de oorlog staken. Oekraïne moet volwaardig aan tafel zitten en harde veiligheidsgaranties krijgen, met internationaal toezicht, afdwingbare afspraken en duidelijke consequenties bij een nieuwe aanval. Die garanties kunnen niet uitsluitend van NAVO-landen komen, maar moeten worden gedragen door een veel bredere groep landen, die een akkoord kan afdwingen en dragen.

Precies daar ligt onze kritiek op Europa en Nederland. Er moet vrede komen. Voor Oekraïners en voor de veiligheid van alle Europeanen. Daarom moet een internationaal gedragen vredesregeling, met garanties van zowel NAVO-landen als landen daarbuiten, met de grootst mogelijke urgentie worden onderzocht. In plaats daarvan krijgen juist toenemende bewapening, militaire escalaties en de oorlogsgereedheid van Europa voorrang, terwijl pogingen tot vrede buiten het kader van de Europese NAVO terzijde worden geschoven.

‘De militaire machtsopbouw gaat namelijk allang niet meer alleen over Oekraïne’

Europa moet dus kiezen: wil het werkelijk werken aan veiligheid en vrede voor Oekraïne, of wil het de oorlog gebruiken om zijn eigen geopolitieke positie verder uit te bouwen? Het antwoord van de militaristen daarop is duidelijk. De militaire machtsopbouw gaat namelijk allang niet meer alleen over Oekraïne. De Russische dreiging wordt gebruikt om van Europa een oorlogsmacht te maken die ook ver buiten het eigen continent offensief kan optreden.

De miljardenorders voor de wapenindustrie creëren bovendien een machtig economisch belang bij permanente militarisering en oorlog. Dat is waarom vrede door militaristen niet als oplossing wordt gezien, maar slechts als bedreiging voor hun koers. Daarom vertellen ze ons dat een bestand riskanter zou zijn dan een actieve oorlog tussen kernmachten.

Het is de absurde logica van het militarisme: oorlog wordt veiligheid en vrede wordt een bedreiging. Het Nationaal Vredesprotest is bedoeld om daar eindelijk eens iets tegenover te stellen, samen met iedereen die onze roep om vrede deelt.’

Lees verder:

Deze tijd vraagt om meer vredesjournalistiek