In Leeuwarden hielden inwoners zaterdag een manifestatie tegen fascisme, met muziek, knuffels en kaarten voor asielzoekers. Ook demonstranten van het Nationaal Protest liepen door de Friese hoofdstad. Een confrontatie bleef uit.

Op het Waagplein in Leeuwarden klinkt zaterdagmiddag zachtjes Messy van Lola Young. Bezoekers tekenen met stoepkrijt op de stenen, lachen met elkaar en eten kibbeling uit bakjes. Op een bankje leest iemand rustig een boek.

Maar een paar honderd meter verderop, op het Wilhelminaplein, hangt de Nederlandse vlag ondersteboven en staan demonstranten van het Nationaal Protest met borden waarop teksten staan als ‘de leugen regeert’.

Daar wordt geprotesteerd tegen ‘het beleid’, zoals de demonstranten het noemen. Ze zeggen zich zorgen te maken over immigratie, woningnood en het vertrouwen in de overheid. Het Nationaal Protest demonstreert zaterdagmiddag in negen verschillende steden in Nederland.

Op het Waagplein hebben inwoners van Leeuwarden zich verzameld voor een manifestatie die bewust niet als tegenprotest wordt gepresenteerd. Organisatoren spreken liever over ‘een ander geluid’. Geen megafoons, geen schreeuwende speeches, geen woede. Wel muziek, gesprekken, koekjes en kaarten voor bewoners van azc’s.

Tussen de aanwezigen lopen onder anderen journalisten, politici en nieuwsgierige Leeuwarders.

Akelige beelden

‘We wilden laten zien dat Friesland niet alleen bestaat uit boosheid’, zegt Ellen de Bruin, sociaal werker uit Leeuwarden en een van de initiatiefnemers. ‘De afgelopen weken worden we geconfronteerd met de meest akelige beelden. Mensen die zeggen dat ze “bezorgd” zijn over een azc, maar eigenlijk zie je gewoon afkeer van vluchtelingen en migranten.’ De Bruin noemt de bewegingen ‘neofascistisch’.

‘De Tweede Kamer normaliseert dingen die vroeger onacceptabel waren’

Volgens De Bruin is dat sentiment niet spontaan ontstaan. Ze wijst op groepen als Defend Netherlands en vergelijkbare bewegingen elders in Europa. ‘Dat zijn georganiseerde groepen. We hebben gezien wat er in Loosdrecht gebeurde, waar mensen geweld gebruikten tegen politie en brandweer. Het begint vaak met zogenaamd bezorgde burgers, maar er zit een harde kern achter.’

Ze noemt de politieke toon in Den Haag medeverantwoordelijk voor de verharde sfeer. ‘Onze premier noemt dit “bezorgde burgers”, terwijl iedereen weet dat er georganiseerde extremistische groepen tussen zitten. De Tweede Kamer normaliseert dingen die vroeger onacceptabel waren.’

De Bruin (57) zegt dat ze de opkomst van Janmaat en de Centrumdemocraten nog heeft meegemaakt. ‘Maar de CD lijkt bijna schattig vergeleken met wat we nu meemaken.’

Knuffels voor kinderen in de opvang

Toch wil ze niet vervallen in dezelfde boosheid als de demonstranten verderop. Daarom kiest de organisatie bewust voor een vriendelijke sfeer. Mensen schrijven kaartjes aan bewoners van azc’s, delen koekjes uit en zamelen knuffels in voor kinderen in de opvang in Leeuwarden.

‘Mensen voelen zich machteloos’, zegt ze. ‘Dan helpt het als je iets concreets kunt doen.’

De nationale kaartjesactie blijkt aan te slaan. Via sociale media meldden zich mensen uit het hele land. Volgens De Bruin zijn donderdag meerdere postzakken met kaarten naar de opvanglocatie in Loosdrecht gebracht. ‘Deelnemers verlangen naar een politieke tegenstem.’

‘Mensen voelen zich machteloos’

Even verderop staat Thom Smit, de kersverse bestuursvoorzitter van SP Leeuwarden. Drie weken geleden nam hij het voorzitterschap over. De SP heeft sinds kort weer een zetel in de gemeenteraad van Leeuwarden, na twaalf jaar afwezigheid.

Smit (29) is software engineer bij een groot ingenieurs- en adviesbureau, en zichtbaar trots op de nieuwe energie binnen de lokale afdeling.

‘Overal waar mensen opstaan tegen ongelijkheid en onderdrukking, moet de SP aanwezig zijn’, zegt hij. ‘Niet alleen tijdens verkiezingen, maar juist op straat, tussen mensen.’

Volgens hem is het belangrijk dat mensen beseffen dat de harde anti-azc-demonstraties niet per se de meerderheid vertegenwoordigen. ‘Het voelt soms alsof zij met meer zijn, omdat ophef gigantisch veel aandacht krijgt. De meeste mensen denken helemaal niet zo.’

‘Het voelt soms alsof zij met meer zijn’

Tegelijkertijd begrijpt hij waar een deel van de maatschappelijke onvrede vandaan komt. ‘Mensen maken zich zorgen over de woningmarkt en hebben het gevoel dat ze achteruitgaan. En als Den Haag dan een asielspoedwet bedenkt, geef je impliciet het signaal af dat asielzoekers het grote probleem zijn.’

Maar volgens Smit wordt de woede de verkeerde kant op gestuurd. ‘Wij zeggen: schop niet naar beneden, maar naar boven.’

Zijn partij probeert daarom lokaal zichtbaar te zijn. ‘Wij hebben die zetel niet gewonnen door één goede campagne. We zijn al jaren aanwezig bij acties, op straat, in buurten. Mensen organiseren, dat is wat we doen.’

Hitlergroet

Dan komt het Nationaal Protest vanaf het Wilhelminaplein langzaam in beweging. Demonstranten lopen richting het centrum. Op het Waagplein verzamelt de groep zich op de groenstrook.

Wanneer de stoet langs het Waagplein trekt, zingen tientallen aanwezigen een bewerkte versie van Bella Ciao. Anderen blazen bellen in de lucht. Na afloop klinkt de leus: ‘Wij zijn met meer’.

Vanuit de stoet van het Nationaal Protest volgen enkele middelvingers. Eén demonstrant brengt een Hitlergroet. Johannes Beers, raadslid voor de Partij voor de Dieren in Leeuwarden, kijkt ernaar en zucht: ‘Aah, verdorie.’

‘De sfeer in de samenleving wordt steeds grimmiger’

Beers reageert nauwelijks verrast. Die gelaten reactie onderstreept hoezeer aanwezigen zeggen te vrezen voor de normalisering van extreemrechtse symboliek.

Beers maakt zich zorgen over de richting waarin Nederland zich volgens hem ontwikkelt. ‘De sfeer in de samenleving wordt steeds grimmiger. Mensen worden bozer op elkaar.’

Volgens hem speelt de landelijke politiek daarin een belangrijke rol. ‘Niet alleen extreemrechts radicaliseert. Ik vind dat de VVD ook radicaliseert. Leugens en desinformatie worden normaal. In mijn werk als gemeenteraadslid hoef ik nooit te liegen.’

Hij merkt dat ook lokaal. Hoewel hij pas net raadslid is en nog maar één echte raadsvergadering achter de rug heeft, viel hem direct de toon op. ‘Het kan ook anders. Gewoon normaal met elkaar omgaan, met respect. Zoals hier vandaag. Er is een leuke vibe en er wordt gelachen.’

Love, peace and understanding

Dat is misschien wel de winst van de middag op het Waagplein: de afwezigheid van woede. Geen verhitte strijd, maar een ouderwetse oproep tot verdraagzaamheid. ‘Love, peace and understanding’, noemt Beers het.

Hij grinnikt om zijn eigen woorden. ‘Ik klink als een oude hippie.’

Of zulke manifestaties genoeg zijn om de maatschappelijke stemming te keren, weet niemand hier. Voor even overstemt in Leeuwarden het geluid van bellenblaas en Bella Ciao de woede van verderop.

De brenger van de Hitlergroet is zaterdag opgepakt door de politie.