De Belastingdienst maakt ondanks negatieve adviezen en een korte stop gebruik van mogelijk discriminerende algoritmes. Dat schrijft het journalistieke platformFollow the Money.
De Belastingdienst kreeg middels een ‘vertrouwelijke memo’ begin 2021 het advies om te stoppen met de discriminerende algoritmes, die werden gebruikt om fraude op te sporen. Follow the Money diende in de zomer van 2021 een verzoek in op basis van de Wet openbaarheid van bestuur (Wob) en heeft pas na ruim twee jaar documenten binnenkregen.
De kern van het document (van 19 januari 2021), dat in handen is van Follow the Money, is dat de Belastingdienst in strijd handelt met de privacywet en mogelijk zelfs grondrechten schendt. ‘Helaas is gebleken dat geen van de modellen voldoet aan de Algemene Verordening Gegevensbescherming’, staat in het memo.
Follow the Money wijst op de ‘saillainte timing’. Premier Mark Rutte had een week eerder vanwege het toeslagenschandaal het ontslag van zijn kabinet aangeboden. ‘De rechtsstaat moet burgers beschermen tegen een almachtige overheid en dat is hier op een verschrikkelijke manier misgegaan’, zei Rutte tijdens een persconferentie die dag. ‘Tienduizenden ouders zijn tussen de wielen van de staat terechtgekomen’, aldus Rutte.
Vier dagen na de val van kabinet Rutte-III moet de directeur van de Belastingdienst MKB een ingewikkelde knoop doorhakken, schrijft Follow the Money. ‘Wat doet hij met het memo en het advies om per direct te stoppen met de fraude-algoritmen die zijn dienst gebruikt?’
De stop duurde maar een week, schrijft Follow the Money. De discriminerende risicoberekeningen voor fraude, waarin mensen met een andere nationaliteit, alleenstaande ouders en gezinnen met de laagste inkomens onevenredig werden gecontroleerd, werden weer in gang gezet. ‘Experts hebben de belangen gewogen en geconcludeerd dat de modellen weer aangezet kunnen worden’, aldus een memo over de beslissing.
Een 35-jarige schutter opende afgelopen woensdag het vuur in een Starbucksfiliaal in de Zuid-Turkse provincie Adana. ‘Er sterven kinderen in Palestina’, zei hij.
De politie heeft de verdachte opgepakt. Er wordt onderzoek gedaan naar het incident.
Starbucks is een van de van oorsprong Amerikaanse bedrijven die onder een vergrootglas ligt in Turkije, omdat ze zaken doen met Israël. De afgelopen weken zijn er vaker aanvallen op de koffieketen geweest, bericht de pro-Koerdische website Duvar. Zo liepen boze demonstranten een filiaal binnen en gooiden de koffie van klanten weg.
De Starbuckswinkels in het Midden-Oosten, ook die in Turkije, zijn eigendom van de in de Koeweit gevestigde Alshaya Group.
In opvangplekken in Gaza zijn besmettelijke ziekten uitgebroken, als gevolg van ondervoeding en het gebrek aan schoon drinkwater en persoonlijke hygiëne.
Dit bericht Middle East Monitor. Er is sprake van een aanzienlijke toename of een verhoogd risico op een uitbraak van sommige overdraagbare ziekten en aandoeningen. Het gaat onder meer om diarree, waterpokken, geelzucht en hygiëne gerelateerde aandoeningen zoals luizen en schurft.
In opvangcentra moeten mensen urenlang wachten voordat ze naar de toilet kunnen, op andere plekken zijn er helemaal geen toiletten beschikbaar. Verder functioneren slecht 11 van de 36 ziekenhuizen in Gaza, hoewel de diensten beperkt zijn. Volgens de Wereldgezondheidsorganisatie (WHO) ligt slechts één van deze ziekenhuizen in het noorden van de Gazastrook.
Volgens de VN-organisatie UNRWA zijn 1,9 miljoen mensen in Gaza, bijna 85 procent van de bevolking, ontheemd. 1,3 miljoen van hen worden opgevangen in een van de 155 UNRWA-faciliteiten in Gaza.
De autoriteiten in Gaza stellen dat er sinds 7 oktober 17.787 doden zijn gevallen en 50.897 gewonden. Critici zeggen dat deze schattingen veel te hoog zijn, maar uit onderzoek blijkt dat deze schattingen juist te laag zijn, schrijft Frankfurter Allgemeine Zeitung. Omdat ziekenhuizen in Gaza met personeelstekorten kampen kunnen ze niet alle doden meer tellen. Pas als de wapens zwijgen, kunnen alle doden geteld worden.
Vijftig jaar geleden, tijdens de Jom Kippoeroorlog (1973), stond Nederland nog pal achter Israël. Dat is nu anders. Zelfs onder protestantse christenen is een kentering zichtbaar. Wat is er aan de hand?
‘Het positieve sentiment voor Israël is al decennialang dalende’, vertelt Peter Malcontent, universitair docent Internationale Betrekkingen aan de Universiteit Utrecht en auteur van het boek Een open zenuw: Nederland, Israël en Palestina (2018). ‘Toch leidt het afbrokkelen van steun voor Israël niet tot meer steun voor de Palestijnse zaak. De meerderheid van de Nederlanders vindt het maar een complex vraagstuk. Veel mensen zijn zoekende. Ze hebben geen mening of wijzen het geweld van beide partijen af.’
Dat komt, volgens Malcontent, onder andere omdat het in dit conflict moeilijk is om partij te kiezen. ‘In de Russisch-Oekraïense oorlog zijn de Russen duidelijk de agressor, maar bij het Israëlisch-Palestijnse conflict ligt dit ingewikkelder, vinden veel mensen. Hamas pleegde op 7 oktober een buitengewoon bloedige aanval op Israëlische burgers, maar Israël heeft hier met grof geweld op gereageerd, met meer dan 18.000 Palestijnse burgerdoden tot gevolg. Omdat het een moeilijk te vatten conflict is speelde het bij de Tweede Kamerverkiezingen van 22 november nauwelijks een rol. Die gingen vooral over binnenlandse problemen.’
Op dit moment domineren de pro-Israëlische en pro-Palestijnse geluiden in het publieke debat, niet de aarzelende mening van de zwijgende meerderheid. De media zijn daar debet aan, zegt Malcontent. ‘Zij vinden een uitgesproken mening veel interessanter dan een genuanceerde. De meeste Nederlanders zijn niet ‘voor’ of ‘tegen’, maar juist heel voorzichtig. In de media en op sociale media hoor je die geluiden echter nauwelijks, ze worden overstemd door geroeptoeter van links en rechts.’
Cultuurhistoricus David Wertheim, auteur van het vorig jaar verschenen boek Waar gaat het over als het over Joden gaat?, herkent zich in deze analyse. ‘Veel Nederlanders realiseren zich dat het Israëlisch-Palestijnse conflict een netelig onderwerp is. Er wordt – grosso modo – best genuanceerd over het Israëlisch-Palestijnse conflict gedacht. Er is nu een grote honger naar kennis over Israël en Palestina, wat ik dan weer een positieve ontwikkeling vind. Tegelijkertijd zijn er in ons land ook groepen die minder genuanceerd in deze discussie staan, maar zij zijn kleiner dan het lawaai dat zij maken.’
Als voorbeeld noemt Wertheim de fractie van GroenLinks-PvdA, die volgens hem heel genuanceerd over het conflict denkt. ‘Ze zorgden ervoor dat het onderwerp hen niet serieus verdeelde. Ja, Kauthar Bouchallikht besloot zich terug te trekken als kandidaat-Kamerlid vanwege de opstelling van Frans Timmermans die aanvankelijk heel solidair was met Israël, maar het had nog veel erger gekund. GroenLinks-PvdA voert een duidelijke lijn en roept beide partijen nu op tot een staakt-het-vuren.’
De politieke partijen aan de flanken stellen zich volgens Wertheim ongenuanceerder op. ‘BIJ1 vond ik bijvoorbeeld nogal kortzichtig tijdens de verkiezingscampagne. Ze waren erg tegen Israël, maar nauwelijks kritisch over Hamas. Iedereen die iets goeds verwacht van Hamas, vind ik heel naïef.’
Wertheim heeft ook kritiek op de slogan ‘From the river to the sea, Palestine will be free’, die je in BIJ1-kringen veel hoort. Volgens de historicus is dit een hybride leus, die je op meerdere manieren kunt uitleggen. ‘De een leest er een etnische zuivering van de Joden in, de ander niet. Dat is heel handig, want dan kun je altijd zeggen dat je het anders hebt bedoeld.’ Wertheim vindt de slogan niet constructief, zegt hij. ‘Deze meerduidige leus is wel eenduidig over de tweestatenoplossing, die wordt verworpen. Maar dat moet je nu juist niet doen. Je moet op zoek naar een haalbare oplossing, het compromis.’ Volgens Wertheim heeft milieuorganisatie Extinction Rebellion zichzelf ook in de voet geschoten, door zich zo compromisloos over Palestina uit te spreken. ‘Ze wisten op 12 november in Amsterdam 80.000 mensen op de been te brengen. Dat lukt hen niet nog een keer. Ook BIJ1 heeft bij de Tweede Kamerverkiezingen haar zetel niet weten te behouden.’
Malcontent vindt de Nederlandse politiek helemaal niet zo genuanceerd over Israël. Veel Nederlanders vinden het moeilijk om partij te kiezen, maar in de Tweede Kamer gebeurt dat wel. Van een echte discussie is geen sprake. Het is meer het uitwisselen van standpunten, aldus Malcontent. ‘Het grote verschil met vroeger is dat toen een grote meerderheid, inclusief de PvdA, Israël steunde, die steun is nu minder vanzelfsprekend en verdeeld de politiek diep. De rechtse meerderheid steunt Israël nog steeds, maar de PvdA is kritisch over Israël sinds de arbeiderspartij er niet meer aan de macht is. Toch maakt dit voor de koers van de Nederlandse regering weinig uit. Die blijft pro-Israël. Dat komt ook doordat de minister van Buitenlandse Zaken geen zin in gedoe heeft. Als hij zijn beleid bijstelt dan komt er heel veel kritiek vanuit de Kamer. Dus is er kritiek op Israël, terwijl Nederland tegelijkertijd Israël gewoon blijft steunen.’
Bidden voor de Palestijnen De meest fanatieke steun voor Israël komt enerzijds uit de hoek van de populisten. De PVV ziet Israël als een vooruitgeschoven post tegen de islam. ‘Als Jeruzalem valt, vallen ook Athene, Rome, Parijs en Amsterdam in handen van de islam’, zei Wilders op 5 december 2010 tegen een volle zaal in Tel Aviv. Wertheim: ‘Wilders’ waardering voor Israël is verbonden met zijn nationalisme. Hij definieert de westerse cultuur als een joods-christelijke cultuur. Het is vaag wat hij hiermee bedoelt, maar het is wel duidelijk wat hij hiermee niet bedoelt: de islamitische cultuur.’ Toch speelde Wilders’ standpunt ten opzichte van Israël nauwelijks een rol tijdens de afgelopen verkiezingscampagne, zegt Wertheim. ‘Het ging over asielzoekers, woningen, dat soort onderwerpen. De islam stopte Wilders juist in de ijskast.’
Een andere belangrijke groep die al decennialang vierkant achter Israël staat, zijn orthodox-protestantse christenen. Eerder deze week publiceerde het Reformatorisch Dagblad een opiniestuk, van acht evangelische voorgangers uit Noord-Brabant die hun onvoorwaardelijke steun aan Israël en het Joodse volk uitspraken in deze moeilijke tijden.
Volgens theoloog Steven Paas, auteur van Israëlvisies in beweging (2014) zijn het evangelische en reformatorische christenen –vertegenwoordigd door onder andere Christenen voor Israël en de SGP – die in hun theologie een belangrijke rol toebedelen aan Israël. ‘De stichting van de staat Israël in 1948 zien zij als de vervulling van een oudtestamentische profetie. Ook speelt Israël in hun beleving een cruciale rol tijdens de zogenoemde apocalyps of eindtijd.’
Paas heeft moeite met de fanatieke Israëltheologie van deze christenen, omdat die niet Jezus Christus maar Israël centraal stelt. ‘Ik noem dit israëlisme. In evangelische kringen bijvoorbeeld benadrukken ze het joods-zijn van Jezus. Natuurlijk behoorde Jezus tot het joodse volk. Maar met het jodendom had Jezus een problematische verhouding, want het jodendom verwerpt hem als de Messias.’
Veel christenen in de zogenoemde midden-orthodoxie binnen de Protestantse Kerk in Nederland en de in 2023 gevormde Nederlandse Gereformeerde Kerken zijn gematigder over Israël. Hun band met Israël is mede ingegeven door de Holocaust en het Europese schuldgevoel daarover, aldus Paas. Maar hij merkt bij deze kerken ook een kanteling: ‘Nu bidden veel dominees zelfs uit de rechterflank van de PKN-kerken ook voor de Palestijnen. Dat was vroeger veel minder denkbaar.’ De conservatieve kerkgenootschappen, zoals de Gereformeerde Gemeenten, de Hersteld Hervormde Kerk, de Christelijke Gereformeerde Kerk en de Vrije Baptisten blijven Israël religieus verheffen. Maar ook bij hen is het nu geen uitzondering meer dat eveneens voor de Palestijnen wordt gebeden. Het Reformatorisch Dagblad publiceerde zelfs een video-interview waarin een Palestijnse predikant uitgebreid de benarde positie van de Palestijnse christenen schildert.
En hoe kijken de Nederlandse Joden ten slotte naar de recente gebeurtenissen in Israël en Palestina? ‘Verdeeld’, antwoordt David Wertheim. ‘Ik durf echt niet te zeggen wat nu het mainstreamgeluid is, het pro-Israëlische geluid van het Nieuw Israëlietisch Weekblad of de kritische tegenstem die ik ook veel hoor. Er zijn veel Joodse meningen, hele rechtse maar ook hele linkse. En ook onder Joden zijn er die zich terugtrekken in hun schulp, uit angst of omdat ze geen zin hebben in dit gepolariseerde debat.’
Cultureel antropoloog Thijl Sunier schreef een boek over gezag binnen de islam. ‘Je kunt de bronnen verschillend interpreteren en dat wordt ook gedaan.’
Kort na zijn aanstelling als hoogleraar aan de Vrije Universiteit in Amsterdam, in 2009, woonde Thijl Sunier (69) een ‘halal borrel’ bij. Een naam die vanwege de paradox direct zijn aandacht trok. Borrel verwijst naar alcohol, halal refereert naar wat is toegestaan volgens de islam, en een borrel is dat duidelijk niet.
De islamitische studentenvereniging koos die benaming niet zomaar, meent de antropoloog. Het was een manier om op speelse wijze om te gaan met tegengestelde gebruiken en zo de aandacht van het publiek te trekken. Aan die borrel moest Sunier regelmatig denken toen hij aan zijn inmiddels verschenen boek Making Islam Work: Islamic Authority among Muslims in Western Europe (Brill Publishers) werkte.
‘In het boek laat ik zien dat moslims niet altijd hetzelfde denken over wat mag en wat niet, wat gezaghebbend is en wat niet, en wat islamitisch is en wat niet. En dat is typerend voor de islam’, vertelt Sunier. Hij heeft een trackrecord van veertig jaar op het gebied van onderzoek naar migratie, cultuur, religie en identiteit. Ook schreef hij jarenlang een column in de Kanttekening.
De Koran en hadith bepalen toch wat islamitisch is? ‘Dat is wat iedereen denkt. Voor gezaghebbende uitspraken moet je naar de bronnen. Dat klopt, maar daarmee vertel je maar een deel van het verhaal. Het punt is dat je de bronnen op allerlei manieren kunt interpreteren, en dat wordt ook gedaan.
‘Voor mijn onderzoek heb ik veel jonge imams gesproken. Zij zeggen: als jij een uitspraak wil doen waarnaar geluisterd wordt, dan is alleen theologische kennis niet genoeg. Je moet ook de samenleving en de ervaringen van moslims begrijpen. Een formeel antwoord, een verwijzing naar een soera (Koranvers, red.), daar hebben mensen niks aan. Bovendien zijn zij niet de enigen die claims doen over de islam. De strijd om gezag begon al in de jaren zestig toen de eerste moslims naar Nederland kwamen.’
Welke strijd bedoelt u? ‘Een interpretatiestrijd, wie bepaalt wat islamitisch is en wat niet. Iedereen gaat aan de haal met allerlei islamitische principes en denkt dat hij islamduider is, ook niet-moslims.
‘Denk aan iets waar veel niet-moslims zich ongelooflijk druk om kunnen maken, de hoofddoek. Dat is geen discussie van oude geleerden met lange baarden die in een bibliotheek bronnen bestuderen en fatwa’s uitspreken. Of een moslima een hoofddoek moet dragen of niet is een discussie die breed wordt gevoerd op straat en in de media.
‘Iedereen gaat aan de haal met allerlei islamitische principes’
‘Een van mijn promovendi deed onderzoek naar een groep islamitische vrouwen die wilde hardlopen. Ze vroegen aan de imam of dat mocht. Nee, zei de imam, vrouwen mogen dat niet want dan zie je lichaamsvormen. Het is goed om aan sport te doen maar alleen binnenshuis met andere moslimvrouwen. De vrouwen legden zich hier niet bij neer en gingen zelf op onderzoek uit. Ze zochten op internet en vroegen anderen naar hun mening. Uiteindelijk besloten ze te gaan hardlopen, want vonden ze, er staat ook in de bronnen dat een gezond lichaam belangrijk is. Wel letten ze op hun kleding.’
Wat was de afkomst van de vrouwen? ‘Dat doet er niet toe. Het gaat erom dat ze moslim in de samenleving zijn. Voor sommige zaken speelt de herkomst van ouders of grootouders een rol, maar steeds minder.’
Voor Nederlandse vrouwen met een Turkse achtergrond kan het oordeel van Diyanet, het Turkse Presidium van Godsdienstzaken, bepalend zijn. ‘Dat kan. Diyanet is een grote organisatie met enorm veel kennis van geloofszaken en met veel gezag, ook onder Turkse Nederlanders. Maar dat betekent niet dat daarmee de kous af is.
‘Eigenlijk moet je het zo zien: de gemiddelde moslim, voor zover die bestaat, volgt in de meeste gevallen de regels. Maar er zijn situaties, met name bij grote veranderingen, die niet zo eenduidig zijn. Dan kan er frictie ontstaan tussen de leer en de wensen van gelovigen. De discussies die dan ontstaan heb ik in kaart proberen te brengen.’
Hoe zit het met de islamitische wetscholen? Kunnen zij antwoord geven in nieuwe situaties? ‘Er zijn in Nederland imams opgeleid volgens verschillende islamitische wetscholen. De meeste Turkse moslims zijn Hanafi, net als veel moslims uit de Balkan. Marokkaanse moslims volgen de Maliki-wetscholen. Maar het punt is dat die wetscholen vaak onvoldoende antwoord geven op veel situaties in het dagelijkse leven. Het is een theologisch fundament, maar de vertolking ervan vindt in de praktijk plaats, in het dagelijks leven dat voortdurend in ontwikkeling is. Dat betekent dat die bronnen opnieuw geïnterpreteerd moeten worden.
‘De islam is een hele egalitaire godsdienst en daarom is gezaghebbendheid anders geregeld dan in bijvoorbeeld het katholicisme. Natuurlijk zijn er gevestigde posities. Denk aan de Al-Azhar Universiteit in Caïro. Maar er is niet één gezaghebbend persoon, zoals de paus in de rooms-katholieke kerk. De invloed van wetscholen of de Turkse overheid is zo groot als gelovigen bereid zijn te accepteren. Het zijn instellingen die proberen mensen te overtuigen, maar er zijn ook anderen die dat proberen. Het is een voortdurende strijd, die zich op verschillende gebieden afspeelt. Wie spreekt er voor de islam?’
U noemt klimaatverandering als een van de onderwerpen waar onenigheid over is. ‘Ja, er is een grote groep traditioneel georiënteerde gelovigen die zeggen: we hoeven ons niet druk te maken over het milieu. In de heilige geschriften is alles voorzien en worden de oplossingen gegeven. Anderen, organisaties zoals de Eco-moslims, de Eco-islam en de Groene moslims zeggen juist: hier moet over geschreven en gediscussieerd worden. We kunnen dat niet zomaar afdoen als: het komt vanzelf goed, inshallah.
‘Ik was vorig jaar bij een iftar in Rotterdam die in het teken stond van milieubewustzijn. Een van de sprekers, een lid van de Groene moslims, merkte op dat er tijdens iftars veel voedsel weggegooid wordt. Hij verwees naar soera 7:31, waarin expliciet verspilling en overdaad worden afgekeurd. Een andere spreker betoogde dat gastvrijheid en vrijgevigheid de meest essentiële principes van de iftar zijn. Er moet altijd genoeg eten zijn voor mogelijke gasten. Milieubewuste overwegingen zijn heel belangrijk, maar kunnen dit cruciale principe in de islam niet negeren.
‘De discussie liet zien hoe moslims verschillend reflecteren op schijnbaar tegenstrijdige ethische principes en richtlijnen en hoe ze die in concrete omstandigheden toepassen. Gezag kent zo dus verschillende perspectieven.’
Ex-militair Dwight Pile-Gray heeft een rechtszaak gewonnen tegen het Britse leger. De voormalige soldaat, die het rastafarigeloof aanhangt, werd gediscrimineerd op basis van zijn geloof en uiterlijk.
Zijn zestienjarige carrière bij het leger sneuvelde toen een bewaker niet kon geloven dat Pile-Gray een medesoldaat was, zo vertelt hij aan de BBC. Toen hij daartegen protesteerde, werd hij beschuldigd van ongehoorzaamheid. Pile-Gray klaagde het leger aan wegens racisme en won de zaak.
Dwight Pile-Gray is de eerste rastafari in het Britse leger die zijn dreadlocks mocht dragen. Rastafari geloven dat Haile Selassie, de laatste keizer van Ethiopië, de reïncarnatie van Jezus was en dat alle Afrikanen in diaspora weer terug zullen keren naar hun moederland. Het dragen van dreadlocks is een van de uitingen van het geloof.
Pile-Gray meldde zich in 2005, op 37-jarige leeftijd, aan bij het Royal Corps of Army Music. Hij speelde de hoorn in verschillende militaire bands en kwam uiteindelijk terecht in de Band of the Grenadier Guards. Hij bond zijn dreadlocks vast als hij zijn berenmuts moest opzetten.
Collega’s stelden vaak vragen over zijn uiterlijk, vertelt Pile-Gray aan de BBC. ‘Waarom mag je je haar zo dragen? Moet je geen pacifist zijn? Rook je geen drugs?’ Deze vragen zijn niet racistisch, vindt hij, maar worden gesteld uit onwetendheid. Soms kreeg de militair ook racistische beledigingen naar zijn hoofd geslingerd, waaronder het n-woord. Ook kreeg hij vervelende en racistische vragen, onder meer over de grootte van zijn geslachtsdeel.
In de zomer van 2021 kreeg Pile-Gray het aan de stok met een collega. Hij was zijn toegangspas vergeten en de bewaker kon niet geloven dat de rastafari daadwerkelijk een medesoldaat was. ‘Ik werd absoluut anders behandeld vanwege mijn uiterlijk’, vertelt Pile-Gray aan de BBC. ‘Ik doe dit werk al heel lang en begrijp wanneer een interactie een raciaal element bevat.’ De bewaker werd boos omdat Pile-Gray de rassenkaart zou spelen. De rastafari werd door zijn meerderen officieel beschuldigd van insubordinatie.
Dat was voor Pile-Gray de druppel. ‘Ik had niet het gevoel dat ik verder kon in een organisatie die mijn gevoelens en welzijn zo negeerde en actief probeerde van mij een slecht mens te maken.’ Hij diende een klacht in, maar die werd afgewezen. Vervolgens ging hij in hoger beroep bij de arbeidsrechtbank, die hem in het gelijk stelde. Pile-Gray heeft zijn baan bij het leger opgezegd.
Cyprus wil dat het Europese beleid tegen Syrische vluchtelingen wordt herzien, nu er steeds meer vluchtelingen op het eiland arriveren. ‘Sommige delen van het land zouden veilig genoeg zijn voor terugkeer’, aldus de Cypriotische minister van Binnenlandse Zaken Constantinos Ioannou. Zo schrijft de nieuwssite Middle East Online. Cyprus wil het voorstel formeel op de agenda in Brussel zetten. ‘We hebben vijf keer zoveel migranten dan elke andere lidstaat in de frontlinie’, zegt Ioannou. Cyprus breidt de opvangcapaciteiten in het land uit, maar wil dat de EU een ander beleid gaat voeren. Twee Syrische provincies, Damascus en Tartous, zouden veilig zijn, volgens Ioannou die een rapport van het Europese Agentschap voor Asielzaken aanhaalt. Door de mensenrechtenorganisatie Human Rights Watch (HRW) werd hij daarop bekritiseerd. Het klopt dat er in regio’s waar het Syrische regime de dienst uitmaakt geen algemene vorm van geweld meer is, maar volgens HRW vergat de minister een ander stuk uit hetzelfde rapport, waarin staat dat terugkerende Syriërs toch vervolgd kunnen worden en dus hun leven niet zeker zijn. Meer dan vijf miljoen Syriërs zijn het land ontvlucht vanwege de burgeroorlog, waarvan de meesten terechtkwamen in Libanon en Turkije. Vorig jaar piekte het aantal Syrische vluchtelingen in Cyprus met 21,565. Ook dit jaar was er een toename te zien in de maanden oktober en november, maar er zijn nog geen jaarcijfers.
Vorige week werd schrijver en Trouw-columnist Babah Tarawally verkozen tot persoon van het jaar 2023 door de Centrale Unie van de Sierra Leonische gemeenschap in Nederland. Tarawally, zelf afkomstig uit Sierra Leone, kreeg deze titel vanwege zijn bijdragen aan de Nederlandse literatuur en journalistiek.
Helaas kon Tarawally vanwege zijn werk niet aanwezig zijn op de uitreikingsceremonie, daarom besloot hij een video te sturen waarin hij iedereen bedankt. Hij is erg trots op zijn prijs. ‘Ik zal mijn best doen om jullie trots te maken als Sierra Leoners.’ Nederland ziet hij als zijn tweede thuis.
Babah Tarawally ontvluchtte eind jaren negentig zijn moederland Sierra Leone vanwege de bloedige burgeroorlog aldaar. Na een asielprocedure van zeven jaar werd hij Nederlands staatsburger. In 2010 verscheen zijn debuutroman De god met blauwe ogen. Zes jaar later verscheen zijn tweede roman, getiteld De verloren hand. Beide romans gaan veel over Afrikaanse spiritualiteit en het leven van een asielzoeker.
Babah Tarawally is moslim, maar laat zich ook inspireren door de Afrikaanse ubuntu-filosofie. Deze levensovertuiging, die onder andere werd gepropageerd door de voormalige Zuid-Afrikaanse president Nelson Mandela, gaat uit van een geloof in een universeel gedeeld verbond dat de gehele mensheid bevat.
‘Als je een dubbele nationaliteit hebt of moslim bent en je houdt je niet aan de wet, dan ben je – volgens de PVV – een tweederangsburger en kan je harder worden aangepakt’, verweet Rob Jetten Geert Wilders tijdens het debat over de verkiezingsuitslag dat gisteren plaatsvond. De D66-leider beschuldigde de PVV van discriminatie.
In het debat kwam het tot een harde confrontatie tussen Rob Jetten en Geert Wilders over Nederlanders met een dubbele nationaliteit. Volgens de PVV mogen zij worden uitgezet bij ernstige misdrijven. Voor Jetten en andere linkse politici is dat discriminerend.
Jetten, maar ook andere politici voelden Wilders aan de tand over ‘de mildere variant’ die hij nu zegt te zijn, en of hij er nu echt ‘voor iedereen’ is in Nederland.
Zo denkt Volt-Kamerlid Marieke Koekkoek dat dit niet het geval is en wijst daarbij op het voorstel van de PVV om mensen met een dubbele nationaliteit hun Nederlandse paspoort te ontnemen bij ernstige misdaden. Dat vindt zij ‘niet rechtsstatelijk’.
Ook Frans Timmermans (GroenLinks-PvdA) vindt dat Wilders het onderscheid tussen Nederlanders wil vergroten, bijvoorbeeld wanneer ze een dubbele nationaliteit hebben. Hij wil dat Wilders afstand neemt van dergelijke standpunten en ze niet in ‘de ijskast’ plaatst, ‘want daar kunnen ze ook weer uit’, aldus Timmermans.
Wilders reageert dat de wet nu al toestaat om onderscheid te maken, bijvoorbeeld als het gaat om terrorisme. Daar is niets niet rechtsstatelijk aan. Uw partij verzet zich daar ook niet tegen’, zegt hij tegen de PvdA, die een handtekening onder die wet heeft gezet. Ook Pieter Omtzigt van Nieuw Sociaal Contract herinnerde Timmermans aan het feit dat de PvdA daar niet op tegen is.
Jetten bracht vervolgens in dat Wilders wel mensen met een dubbele nationaliteit harder aan wil pakken, maar afblijft van PVV’ers die door de rechter zijn veroordeeld en maar één nationaliteit hebben.
‘Dat is helemaal prima, want dat zijn witte Nederlanders, dat zijn PVV’ers. Daar gaan we niet zo hard tegenin’, zegt Jetten sarcastisch en vervolgt: ‘Maar als je anders bent, als je afwijkt van de norm van de heer Wilders dan pakken we je aan, dan discrimineren we je, dan zetten we je weg. Dan ben je dus niet de premier van alle Nederlanders. Dan ben je dus niet geschikt voor dat premierschap, aldus Jetten.
De Iraans-Nederlandse musicus Farid Sheek (29) stamt uit een familie van soefi-musici. ‘Pas in Nederland leerde ik de soeficultuur echt kennen.’
In het Soefihuis in Rotterdam-Zuid is de mystiek bijna tastbaar. Aan de muur hangen talloze Perzische voorwerpen en naast het raam staat een kast vol met boeken over de islam en andere wereldreligies, zoals het christendom en jodendom. Farid Sheek wijst naar een vitrinekast, waarin een fraai Perzisch gewaad hangt. ‘Dit was van mijn grootvader Mahdi Sheikhbahai, ook wel bekend als Safi Ali Shah de tweede. Hij wijdde zijn leven aan het verspreiden van de soefitraditie.’
Sheek werd geboren in Iran. Hij emigreerde op 17-jarige leeftijd naar Nederland. Hier volgde hij een opleiding tot componist. Op jonge leeftijd leerde hij van zijn vader al Iraanse muziekinstrumenten te bespelen.
Het soefisme – ook bekend als tasawwuf, wat ‘een soefi zijn’ betekent – is een spirituele traditie binnen de islam. Deze stroming wordt vandaag de dag vooral gepraktiseerd onder moslims in Iran, Afghanistan, Turkije, Pakistan en India. Soefigeleerden, waaronder de beroemde Perzische dichter Jalal ad-Din Rumi, staan ook bekend om hun mystieke leer, poëzie, muziek en dans.
Perzische daf ‘Ik ben geboren in Isfahan. Mijn vader was muzikant, mijn moeder had een mooie stem en mijn opa was een soefimeester. Toen ik zeven was drukte mijn grootvader mij een muziekinstrument in handen en zei: ‘Jij hebt een missie om mensen te inspireren.’ Ik begon toen met de daf, een Perzisch muziekinstrument. Later leerde ik ook pianospelen.’
Hij haalt zijn daf tevoorschijn; een rond percussie-instrument met een versierd houten frame, bedekt met leer. Door de ruimte galmen de klanken van het instrument, dat oogt als een trommel maar een zwaarder geluid maakt.
‘Ik wist dat ik muziek nodig had om pijn en verdriet om te zetten in vreugde’
De daf is een antiek Perzisch en Koerdisch instrument. Het dateert van voor de komst van de islam. ‘Voor de soefimuziek is de daf het instrument’, zegt Sheek. ‘Het is een heilig instrument, omdat het vroeger in Iran werd bespeeld tijdens religieuze soefidiensten. Tegenwoordig dient dafmuziek ook als entertainment, bijvoorbeeld op bruiloften en feesten. Voor mij is het instrument nog steeds heilig. De klanken geven zoveel energie dat je niet stil kunt blijven zitten. Dat maakt het voor mij bijzonder.’
Ondanks dat hij uit een muzikale familie komt, dacht Sheek vroeger niet aan een muzikale carrière: ‘Ik was niet van plan om musicus te worden, want ik wist dat zo’n leven niet makkelijk zou zijn. Het leven als musicus in Iran is zwaar omdat het moeilijk is om je brood met muziek te verdienen. Ik wist wel dat ik muziek nodig had om pijn en verdriet om te zetten in vreugde. Muziek is voor mij altijd de uitlaatklep. Muziek speelde een essentiële rol in mijn jeugd. Het zorgde ervoor dat ik uiteindelijk de juiste weg vond en mijzelf bleef.’
Fareed Sheek. Beeld: Hans Tibben
Misschien komt het omdat ik de genen ervoor heb en omdat ik dagelijks heb geoefend, maar ik heb een hoog niveau bereikt. Mensen willen mij graag horen spelen. Dat was vroeger ook al zo. Familie en vrienden, op school, er werd steeds gevraagd, wil je optreden?’
Verhalen vertellen Nadat hij een kop koffie heeft klaargemaakt, gaat hij weer rustig zitten op het Perzische tapijt. ‘Toen ik op mijn zeventiende aankwam in Nederland, kende ik de taal niet. Maar met hulp van de taal van de muziek kon ik een beetje communiceren met mensen. Ik liet zien waar ik vandaan kwam en wat ik daar leerde. Langzamerhand werd de muziek ook mijn werk. Muziek kan verhalen vertellen die groter zijn dan woorden, dat is mijn overtuiging.’
In Nederland, waar hij een nieuw leven opbouwde, leerde Sheek de essentie van het soefisme kennen. ‘Dat kwam doordat ik in het Soefihuis, dat was opgericht door mijn grootvader die ook was geëmigreerd, in aanraking kwam met muzikanten uit allerlei culturen, die ook met soefimuziek en spiritualiteit bezig waren.’
Wat maakt een plek spiritueel? ‘Niet de plek zelf, maar de mensen brengen spiritualiteit mee’, aldus Sheek. ‘Als een spiritueel mens een café binnengaat, wordt er spiritualiteit gebracht. Als hij naar een moskee gaat, wordt de moskee een spirituele plek.’
Nu Sheek zich meer heeft ontwikkeld als componist probeert hij instrumenten en melodieën uit oost en west met elkaar te mixen. ‘Muziek voegt emotie toe aan verhalen’, vertelt hij, ‘waardoor mensen elkaar beter kunnen begrijpen. Zo probeer ik culturen samen te brengen.’
‘Soefisme is een levenspad’
Afgelopen jaar trad hij op in het Muziekgebouw in Eindhoven, samen met de Russische celliste Maya Fridman. En begin november speelde hij opnieuw met Fridman in het Concertgebouw in Amsterdam. De opbrengst van de voorstelling ging naar de slachtoffers van de oorlog in Israël en Gaza.
Puzzelstukjes Zijn inspiratie om mensen dichter bij elkaar te brengen, haalt Sheek uit het soefisme. Wat hem betreft bestaan er talloze interpretaties en uitingen van soefisme en islam. Net als bij andere religies. ‘Ik ben ervan overtuigd dat religies stukjes zijn van een plattegrond. Samen vormen ze een geheel. Er is geen enkele profeet die de leer van een andere profeet heeft afgewezen. Ze hebben alleen dingen toegevoegd. Dingen waarvan ze dachten dat die pasten bij de tijd, mensen en cultuur waarin ze leefden. De opvolgers van de profeten vochten vaak over de essentie, de waarheid van het geloof. Maar die gevechten hebben niets te maken met de boodschap van religie.’
Volgens Sheek draait religie om harmonie. ‘Muziek is hier het geluid van. Ik zie de islam als een zee van schoonheid, vrede, rust, samenzijn en broederschap.’
Het soefisme, vertelt Sheek, is een levenspad. Een pad waarop ontmoetingen plaatsvinden met andere tradities en geloven. ‘Je kunt het levenspad van soefisme combineren met andere religies. Dat is niet per se verboden.’
Terwijl hij zijn daf bespeelt in de verschillende concerthallen in het land vertelt Sheek zichzelf om nederig te zijn. ‘Ik wil student blijven en van anderen leren. Met mijn muziek wil ik de vrede, harmonie en vriendschap in de wereld bevorderen. Kijk niet naar wie de muziek maakt, maar luister naar de klanken en melodieën die gespeeld worden. Dat is de boodschap die ik wil vertellen.’
Onze site gebruikt cookies en vergelijkbare technologieën onder andere om u een optimale gebruikerservaring te bieden. Ook kunnen we hierdoor het gedrag van bezoekers vastleggen en analyseren en daardoor onze website verbeteren.
Deze website gebruikt cookies om uw gebruikservaring op deze website te verbeteren. Van deze cookies worden cookies aangemerkt als "Noodzakelijk" in uw browser bewaard, deze cookies zijn essentieel voor het functioneren van de website. Bijvoorbeeld het opslaan van uw keuze of u wel of geen cookies wilt hebben. Wij maken ook gebruik van cookies van derde partijen die ons helpen met het analyseren en begrijpen van de gebruik van deze website door u. Deze cookies worden alleen gebruikt als u daar toestemming toe geeft. U heeft ook de mogelijkheid om uzelf uit te sluiten voor deze cookies. Dit zal echter effect hebben op uw gebruikerservaring.
Noodzakelijke cookies zijn absoluut nodig voor het functioneren van de website. De cookies in deze categorie zorgen alleen voor de veiligheid en het functioneren van deze website . Deze cookies bewaren geen persoonlijke gegevens
Deze cookies zijn niet strict noodzakelijk, maar ze helpen de Kanttekening een beter beeld te krijgen van de gebruikers die langskomen en ons aan te passen aan de behoeftes van onze lezers. Hiervoor gebruiken wij tracking cookies. Bij het embedden van elementen vanuit andere websites zullen er door deze sites ook cookies worden gebruikt.
